[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý thầy, quý cô, quý Phật tử. Thì trong mùa hạ này, chúng ta gặp nhau hôm nay là bữa chót ha. Nếu còn duyên thì sang năm hẹn gặp lại. Thấy quý thầy, quý cô, quý Phật tử qua một mùa hạ an vui, tinh tấn thì chúng tôi rất là mừng. Cũng hy vọng là những người ngồi đây là những nhân tố làm cho Phật pháp ở tỉnh Sóc Trăng chúng ta được hưng thịnh.
[0:43]Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về đề tài là "Chúng sinh can cường". Chúng sinh can cường, cái tên này là tên trong kinh đó. Thì trong cái tích trong kinh Pháp Hoa, khi mà theo hào quang của Đức Phật hiện ra thì hội chúng mới nương theo cái thần lực của Phật, cái hào quang của Phật mà thấy suốt vô biên các cõi Phật khác trong pháp giới vũ trụ. Thì mới thấy rằng trong pháp giới vũ trụ có rất nhiều thế giới mà ở những thế giới đó cũng có Phật thuyết pháp, cũng có Bồ Tát, có thính chúng, vân vân, những hình ảnh rất là đẹp. Thì khi mà hào quang của Phật Thích Ca soi rọi đến các cõi đó làm chấn động hết,
[1:32]thì chư Phật ở các cõi đó mới gửi những vị thị giả về cõi Ta Bà này để thăm Phật Thích Ca, để đảnh lễ, chào hỏi. Thì trong cái câu hỏi mà thăm Phật Thích Ca có một câu thế này: nói nghe nói chúng sinh ở cái cõi Ta Bà này can cường lắm, Ngài giáo hóa có dễ dàng hay không? Can cường nghĩa là gì? Can cường nghĩa là gì? Mình nói cho dễ hiểu là lì lắm, lì lắm. Ý nói bản mặt của chúng ta ở đây thứ nào thứ nấy lì lắm, khó giáo hóa. Và cũng vì cái đó mà khi mà chúng ta chúc một vị tôn túc, ví dụ như ngày đầu xuân chúng ta gặp một vị hòa thượng, gặp một ni sư, ni trưởng hay quý thầy, quý cô, mình nhớ câu chúc không?
[2:19]Con xin chúc cho thầy, chúc cho cô pháp thể được an khang, chúng sinh dị độ. Dị độ nghĩa là gì? Tức là dễ dạy á, chúng sinh dễ dạy. Mà khi mà chúc cái điều đó thì trong thực tế nghĩa là sao? Nghĩa là chúng sinh rất là khó dạy, khó dạy. Giờ chưa nói tới mất dạy, chưa, chưa đến nỗi như vậy, nhưng chúng sinh cũng rất khó dạy. Cho nên chính vì cái nỗi khổ đó mà mới chúc là chúng sinh dễ dạy một chút để cho quý thầy, quý cô đỡ cực. Chúng ta nhớ, cái lời chúc nó là phản ánh một cái sự thật ngược lại. Ví dụ như gặp người ta nói, à chúc cho anh được khỏe mạnh nha. Thì mình phải biết là chúng ta ở cõi này thường hay hay bệnh hoạn, èo uột.
[3:04]Ví dụ như một ông vua thời xưa đó, gặp nói là: "Thánh thượng sao? Vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế." Quý thầy có coi phim không? Quý cô có coi phim không? Có phải không? Chắc cũng có nghiên cứu phải không? Chắc cũng nghiên cứu phim, mình nói nghiên cứu thôi chứ mình không nói là ghiền, nói vậy đó. Quý thầy coi chắc nghiên cứu. Vạn tuế tức là vạn tuổi, vạn tuổi, vạn vạn tuổi, sống lâu không thể tưởng, tức là một thực tế gì? Vua nào rồi cũng cũng chết, nó vậy. Cho nên thực tế là lời chúc nó ngược lại. Khi nghe chúc mà cho chúng sinh dễ dạy mình biết là chúng sinh rất khó dạy. Mà chúng sinh đó là ai?
[3:39]Là là chúng ta nè, bận bản mặt mình đây chứ không ai xa lạ đâu, hả. Mấy chúng sinh can cường mà khó dạy.
[3:48]Hôm nay chúng ta nói với nhau về đề tài Chúng Sinh Can Cường, chúng ta sẽ liệt kê ra từng loại, từng loại hết để mỗi người mình xem lại bản thân mình là mình có phải thuộc cái chúng sinh can cường như thế hay không. Nếu mà mình thuộc chúng sinh can cường như thế thì mình biết mình thuộc một loại, một loại có cái nhược điểm, thì mình nhanh chóng mình sám hối sửa để mình vượt qua. Còn nếu mà sau khi kể ra hết các loại chúng sinh can cường mà mình thoát hết, thì phải biết mình là người rất là có thiện căn, tu hành rất dễ tiến, đây là những người con cưng của Phật. Nhưng mà cũng khó lọt lắm chứ không có dễ.
[4:25]Khi mà liệt kê từng điểm từng điểm ra rồi, ngay cả quý thầy, quý cô nhiều khi cũng không lọt luôn nữa, cũng bị dính lại một hai điểm, huống hồ là Phật tử, không, nhưng mà mình cứ nghe cho vui, nghe cho vui để mình biết. Nhưng có một cái khổ thế này, hễ mà nếu mà thuộc lại mà chúng sinh can cường á, mình nói chữ can cường nghe cho nó dễ nghe chứ nói chúng sinh lì á, nếu mà mình đã thuộc loại chúng sinh lì thì nó có cái quả báo của nó. Quả báo của nó là khi mà đọa, đọa lâu lắm, khó thoát lắm. Mình nói ví dụ thế này. Ví dụ có một người họ ác độc, ác độc, vì giàu có đi, rồi cái hay dùng cái tiền bạc của mình,
[5:00]thế lực của mình để ăn hiếp người này, ăn hiếp người kia, chèn ép người nọ. Nhưng mà cái phước còn, không ai cãi được, không ai chống cự lại được, nhưng mà ỷ cái phước mình rồi cứ tiếp tục ăn hiếp người ta, bóc lột người ta, bắt người ta phải làm thêm giờ, rồi bắt người ta phải ăn uống thiếu thốn, mà người ta không bỏ mình đi được, bởi vì nếu bỏ đi ra thì bơ vơ không có nơi ở, ví dụ vậy, biết thế người ta kẹt cho nên cứ ăn hiếp, chèn ép người ta. Thì cái người mà ác độc như vậy, lâu dài như vậy cũng gọi là chúng sinh can cường. Đến khi mà quả báo tới nó nặng lắm, nó lì, nó kéo dài, không thoát ra được.
[5:33]Cho nên có những người vậy, có những người trong cuộc đời mà khi quả báo đến với mình mà sao thấy nó khó thoát. Cứ thấy sao đời tôi khổ hoài, hết cái khổ này tới cái khổ kia triền miên. Thì phải hiểu rằng ở một kiếp nào đó mình thuộc loại chúng sinh can cường, lì. Tức là những điều sai mà mình không chịu sửa, cứ kéo dài hoài, nhiều khi có người góp ý chứ mà không chịu sửa, thì tới chừng quả báo nó xảy ra cứ cái khổ nó kéo dài, nó đeo đẳng cuộc đời mình, nước mắt cứ chảy hoài là bởi vì lúc trước mình lì. Cho nên hôm nay vậy, mình nói với nhau về đề tài Chúng Sinh Can Cường để coi chừng mình có lọt vào, mà nếu lọt vào mình phải nhanh chóng sửa liền,
[6:11]đừng để đời sau mà quả báo đến nó đeo đẳng mình rất là khổ, rất là khổ. Bây giờ chúng ta phân biệt từng loại trước ha. Cái loại đầu tiên, thành phần đầu tiên mà để gọi là chúng sinh can cường là những người mà không chịu chấp nhận lẽ phải. Một cái lẽ phải khách quan thôi mà không chịu chấp nhận, đó là chúng sinh can cường, ví dụ thế này. Ví dụ bây giờ người A nói với người B, mình nói: "Sống trên đời chứ mình phải biết thương người. Cuộc đời thấy người ta khổ nhiều mình phải thương." Thì cãi lại: "Ôi hơi đâu mà lo chuyện tào lao thiên hạ, mình sống mình phải lo bản thân mình trước, phải thương thân mình, thương gia đình mình trước,
[6:50]hơi đâu mà thương người." Đó là chúng sinh can cường. Tức là nghe một cái điều rất là lẽ phải, bình thường phải không? Là sống trên đời phải biết thương nhau. Nhưng mà nghe cũng cãi nữa. Nghĩa là khoái cãi. Ở đây người nào khoái cãi không? Có ai? Có ai hay cãi không? Nghe nói một câu rất là hợp lý thôi, rất là bình thường, một cái đạo lý mà ai phải chấp nhận mà cũng gân cổ cãi cho bằng được. "Á hơi đâu mà thương thiên hạ, bản thân mình lo chưa xong mà lo tào lao, sống mình phải lo cho mình trước chứ, phải thương gia đình vợ con trước chứ, hơi đâu mà lo..." Người đó là chúng sinh can cường. Có không? Ở đây có không?
[7:27]Hi vọng đây không có, nếu có thì không lên tới chùa ngồi nghe, phải không? Chúng sinh, hi vọng là không ai bị cái này. Nghĩa là một cái lẽ phải rất đơn giản mà cũng gân cổ cãi cho được á. Rồi ví dụ thế này, ngồi nói chuyện, câu chuyện ăn uống, nói lát mình nói chứ: "Mình phải ăn uống chừng mực à, ăn nhiều quá dễ bị ung thư, tiểu đường, tăng xông. Nhất là người mà lớn tuổi từ từ rồi ăn uống phải điều độ lại. Lúc còn trẻ, nhỏ đó, cơ thể còn tốt á thôi ăn làm sao cũng được để cho mau lớn. Nhưng mà người mình bắt đầu qua khỏi 30 rồi, tới 35 trở lên rồi đó là bắt đầu phải lo dè sẻn vấn đề ăn uống lại." Như quý thầy đây thì còn ăn
[8:06]uống mạnh được nè, quý thầy ăn hai ba tô không sao hết, cứ cứ ăn tới. Nhưng mà quý thầy mà tới 35 rồi là không nên, ví dụ nhiều khi cơ thể mình còn ăn được, nhưng mà cũng phải cân đối cái việc làm của mình. Ví dụ nhắm trong ngày đó mình làm việc không nhiều lắm thì đừng ăn nhiều. Vì ăn nhiều là bệnh liền. Thì nó là một sự thật thôi, một sự thật rất là hợp lý, vừa theo đạo lý mà vừa theo y học. À, theo y học á, ví dụ mình ăn nhiều á thì nó đóng mỡ, đóng đồ trong tim, trong gan rồi gan nó lọc không hết rồi nó làm việc nhiều nó cực đi. Thì y học, còn theo đạo lý á là mình sống trên đời mình có một cái số phước, mình có một số phước nhất định mà mình
[8:44]hưởng nhiều quá thì nó mau hết, mau hết thì mình... Bệnh, chết chứ có gì đâu, thì chuyện đơn giản mà. Nhưng vì vậy mà cái lời khuyên mà ăn uống vừa chừng á, nó vừa đúng với nhân quả đó thì mình sẽ sống hơi bền một chút, mà mình làm được nhiều việc đạo, đó là nói theo nhân quả. Còn là y học nó cũng vậy. Nhưng mà nghe rồi nói, cũng cãi: "Ôi, ăn được ăn cho nó ngon miệng cho sướng, hơi đâu mà kiêng cử." Mà nói: "Đời sống con người có bao nhiêu đâu mà không hưởng thụ cho đã." Cái câu nói mà "đời sống con người không bao lâu không hưởng thụ cho đã" là một câu nói rất là tệ, rất là vô trách nhiệm, rất là kém trí tuệ.
[9:24]Có nhiều người lý luận như vậy đó để hưởng thụ. Ví dụ thấy đánh bài đánh bạc, mình rầy, nói: "Sao mà tối ngày lo đánh bài?" "Ôi, đánh cho vui chứ trên đời này sống bao lâu mà không vui." Rồi thấy đi bia ôm, cái mình cự cái nói: "Ôi, trên đời sống bao lâu mà để hưởng thụ." Thì những người như vậy đó là chúng sinh can cường, cãi ngang cãi bướng. Sự thật ra á thì nói là nếu mà cuộc đời nó không lâu á thì mình càng phải rút mà lo tu, phải không? Đó, rút mà lo tu, thì để làm chi? Để chết còn có cái phước mang theo, chứ còn thấy đời ngắn quá lo hưởng, thì đúng là sai lầm khi chết mang theo cái tội, lúc đó đọa chết luôn.
[10:00]Rất là thê thảm, nhưng mà đây người ta cãi bướng. Đó, đây là chúng sinh can cường. Rồi ví dụ như á, khi mà nghe cái khủng bố, có những khủng bố mà đem đặt bom giết người ta đó, giết những người vô tội, vì thù ghét một cái diện gì đó, bâng quơ ở đâu á, cái đặt bom vào chỗ đông người để cho nổ chơi, chết nhiều người chơi, để thỏa cái tức của mình, thì đó gọi là đám khủng bố đó, gieo rắc sợ hãi, giết người vô tội, người khủng bố. Thì mình mới nói chuyện, mình phê bình, mình nói cái một cái tôn giáo mà chủ trương khủng bố như vậy là một cái tôn giáo ác độc. Nghe rồi cũng cãi, họ nói: "Thì tức quá làm bậy cho đã tức chớ." Đó, tức là có những cái lẽ phải rất là
[10:38]căn bản mà cũng cãi cho bằng được, tức là người đó chúng sinh can cường. Là cái người đó không có chánh kiến, không có trí tuệ, sống dễ tạo tội lỗi, mà khi chết rồi đọa đọa mất luôn, khó trở lên làm người. Nghiệp kéo rất là dài. Hoặc là ví dụ thế này: Khi mình thấy cái việc mà bóng đá đó, bóng đá rồi bên này cá độ, bên kia bên kia coi hơn thua bên nào ăn, phe nào ăn gì đó, rồi ngồi cái thấy bên mình nghĩ rằng thắng mà cuối cùng lại thua cái mình tức quá đập bể ti vi đồ này nọ, la lối rồi tức giận, thì mình thấy cái người mà theo dõi bóng đá mà cái tâm trạng phấn khích như vậy, coi nó phiền não quá,
[11:14]không có giải thoát, không có tự tại, mình mới phê bình, mình phê bình nói: "Thì nó chỉ là một cái trò chơi thể thao thôi, có gì đâu quan trọng đến nỗi mà phải tức giận dữ vậy?" Thì người mà bướng cũng cãi, nói: "Kệ, có vậy nó mới vui." Nói làm sao cũng cãi được. Ở đây có ai vậy không? Nãy giờ nói vậy có trúng ai không ta? Từ từ từ từ tới, trúng nhiều lắm, bữa nay là trúng nhiều lắm, bữa nay đụng nhiều lắm. Rồi một lát khi mà nói nhiều đụng nhiều quá một lát tôi từ từ tôi trốn đi luôn không dám đứng lên nữa, vì đụng quá, đụng nhiều quá. Bữa nay bài này đụng chạm tùm lum à. Ví dụ như thế này, ví dụ như có người nói, người A nói người B nói:
[11:51]"Sao có mấy người dữ quá! Sống gì đâu mà dữ dằn, nói một tiếng trước cãi tiếng sau, cãi nói trước đòi quánh sau đòi quánh người ta, dữ quá!" Thì cái người mà can cường cũng nói: "Chớ không lẽ hiền quá để người ta ăn hiếp mình?" Cũng cãi được, nói sao cũng cãi. Ở đây có ai vậy không? Đó, nói sao cũng cãi. Đó là một người đó, đó là thành phần thứ nhất là không chấp nhận lẽ phải. Bây giờ thành phần thứ hai là không tin nhân quả, không chịu tin nhân quả. Ví dụ bây giờ mình nói như vầy, là: "Sống trên đời thì ai ở hiền rồi sẽ gặp lành, phải tin điều đó." Cái người nói: "Sao tôi thấy mấy người ác giàu quá?" cũng cãi lại được. Có không?
[12:29]Cái này bộn à, cái này nhiều à. Nó cũng cãi lại được. Mà tại sao mình nói chúng sinh can cường á? Bởi vì không có chịu bình tâm để nhìn vấn đề mà theo cảm tính, tức quá nói đại. Mà sự thật á mình thấy thế này, ví dụ cái người ác họ có khá, có giàu thời gian không bền, mau hết à, vì nó là nhân quả. Còn cái người mà hiền, sống tốt, lúc mình đang nghèo vậy đó mà mình biết giúp đỡ huynh đệ, bạn bè, gia đình, làng xóm mình, cái người đó rồi mình thấy cái hậu của họ, cuối cùng họ sẽ khá lên, họ sẽ sống một đời sung sướng. Mình bình tâm mình sẽ thấy á. Mà mới nhìn thấy trước mắt là lo lật đật cãi liền.
[13:06]Đó, như đó. Rồi ví dụ như thấy ai thành công thì mình nói: "Chớ cái người đó có phước ghê ta! Đời trước chắc cũng biết làm phước, giờ mới thành công." Cái nói: "Phước đâu không thấy, nhiều khi hên thôi, làm ăn buôn bán trúng chứ phước phiếc gì." Đó, cái không chịu tin nhân quả. Không tin là trong tâm mình không có cái lương tâm để mình tin rằng nó có một sự công bằng trong vũ trụ này, không tin. Đó, mà cái người này rất là tội nghiệp. Mà vì sao vậy? Bởi vì luật nhân quả là cái nền tảng của đạo đức. Nếu mà mình không tin nhân quả là trong lòng mình không có cái nền của đạo đức, thì người này rất dễ là người ác, rất dễ là người ác.
[13:44]Khi mà một cái người mà không tin nhân quả thì không tin có tái sinh luân hồi, không có tin có kiếp trước, kiếp sau, và họ không có sợ tội phước. Họ không sợ tội phước theo đạo, cũng như không sợ tội phước theo luật pháp luôn. Ừ, hai cái này nó liên quan nhau. Ví dụ một cái người Phật tử mà sợ tội phước theo đạo á, thì tự nhiên họ cũng sợ tội phước theo luật pháp. Ví dụ trong luật pháp có những cái quy định là ví dụ như không được giết người, không được trộm cắp, không được buôn lậu, không được trốn thuế, những cái đó thuộc về phạm vi đạo đức hết á. Mà trong luật pháp nó có quy định này nữa nè, rất là hay nè.
[14:20]Ví dụ khi thấy người gặp nạn mà không cứu là vi phạm luật pháp liền, là công an bắt mình được nha, mình không làm gì hết, không làm gì hết. Ví dụ mình đi đó mình thấy có người nghĩa là té từ trên lầu xuống đang giãy đành đạch đành đạch mình đi luôn, công an lại bắt mình được nha. Được quyền bắt mình đó, bởi vì luật pháp quy định rất rõ: thấy người bị nạn mà không cứu, tự mình cứu hoặc phải kêu người khác cứu chứ không được thấy mà đi luôn. Hoặc thấy người rớt xuống sông, dòm dòm sao không thấy ngóc lên, rồi cái mình đi luôn. Nếu mà có người thấy mình, chứng kiến thấy mình làm lơ đi luôn là họ thưa công an bắt mình được.
[14:53]Luật pháp như vậy, và đạo lý cũng như vậy. Đạo lý là trong đạo lý mình thấy người khác khổ mà mình không cứu, thì cái quả báo đầu tiên là mình sẽ mù mắt, vì thấy mà như không thấy. Đó, đó là nghe mà như không nghe, nghe người ta khổ mà làm lơ đi luôn, sau này tai sẽ bị điếc. Đó là những quả báo. Nên ở đây là cái người mà không tin nhân quả thì sẽ không có để ý tới tội phước của đạo, mà cả cái tội phước theo luật pháp họ cũng làm lơ luôn. Những người như vậy nguy hiểm. Sống như thế thì hơi hơi nguy hiểm cho con người. Nên vì vậy là cũng may mắn là chúng ta là những người đệ tử Phật, chúng ta tin nhân quả nên phần này ở đây mình ít ai bị.
[15:37]Nói chung là trong những loại chúng sinh can cường mà cái loại không tin nhân quả thì ở đây chúng ta ít bị, phải không? Chớ cái người mà không tin nhân quả không có đến chùa. Cái người đến chùa là người có tin tội phước, có tin nhân quả, biết có kiềm chế mình. Có thể là mình tu sửa chưa hoàn hảo, nhưng mà trong lòng mình tin có quả báo, hễ mình làm điều lành thì sẽ gặp lành, làm điều dữ sẽ gặp dữ. Có tin nhân quả mới chịu khó ngồi đây mà nghe giảng. Nên cái phần này thì chúng ta ở đây ít bị, nhưng mà hàng xóm mình có người bị á, phải không? Hàng xóm mình có người bị. Thì mình thấy cái người hàng xóm mình họ chưa tin nhân quả
[16:15]mà mình không ráng giúp cho họ tin, thì mình có phạm tội không? Phạm không? Phạm tội nha. Phạm tội. Nó ghê như vậy, không đơn giản. Nếu mà chúng ta mà phân tích nhân quả tới mức độ này mình mới thấy rất sợ. Nó rơi đúng vào cái tình trạng mà mình thấy người rớt xuống sông mình dòm dòm không thấy nổi lên mình đi luôn á, giống y như vậy. Cũng như mình một người đó họ chìm xuống cái dòng sông, dòng sông nước đục, còn cái người hàng xóm á mình không tin nhân quả tức là họ chìm xuống dòng sông gì? Dòng sông mê. Rồi mình thấy vậy mình cũng đi luôn, sau này mình cũng mắc tội. Cho nên vì vậy mà những người đệ tử Phật chân chính á,
[16:57]lúc nào trong lòng cũng khắc khoải, cũng ray rứt, cũng băn khoăn, cũng trăn trở cái việc mà đem đạo lý đến cho mọi người. Phải làm sao chung quanh cái chỗ ở của mình á, người cách vách, người cách hai ba căn nhà, trong làng trong xóm mình, ai cũng phải tin nhân quả, ai cũng phải có đạo đức hết, thì lúc đó mình mới yên tâm mà mình vui sống. Thành thử là khi mình chưa biết đạo á, mình hay la cà hàng xóm nhậu nhẹt, nói chuyện tầm bậy tầm bạ chơi, nhưng biết đạo rồi cũng tiếp tục la cà lại nhà hàng xóm để làm chi? Để độ người ta, vì mình không nỡ thấy một chúng sinh rớt xuống dòng sông mê mà mình bỏ đi luôn.
[17:34]Mình phải la, phải lối, phải kiếm cây thọc xuống kéo người ta lên. Đó là mình đem giáo pháp đến kéo người ta lên khi thấy người ta rớt xuống dòng sông mê. Nói là như vậy. Còn cái người mà họ không tin nhân quả, họ là chúng sinh can cường rồi, nhưng mình thấy mình làm thinh mình cũng mang tội nữa. Còn mà nếu mình giúp được thì lại phước rất lớn. Đó. Ở đây có những trường hợp mà nó không có cái gọi là không tội không phước, mà nó là hoặc phải tội hoặc là phước. Như trường hợp đó, ví dụ bây giờ mình đi qua đường mình gặp cái người bạn mình, hai người gặp nhau bắt tay chào hỏi rồi đi luôn, thì đúng là trong trường hợp đó không tội không phước.
[18:10]Mình không cho họ một đồng nào, mình cũng không chửi họ một câu nào, không tội không phước. Nhưng mà khi mình đi qua cầu thấy người ta rớt xuống sông, thấy đứa nít rớt xuống sông, mình đi luôn á thì sao? Tội. Mà nếu mình tìm cách cứu thì? Phước. Chứ không có cái lửng lơ không tội không phước. Trong cuộc sống này như vậy. Thì cũng vậy, đối với cái người hàng xóm mà chưa biết đạo của mình cũng vậy á. Ví dụ như là mình thấy cái ông đó ổng không tin nhân quả, ổng nói ngang nói bướng, không chịu tu hành, đó mình thấy nha, mà mình làm thinh thì mình mang tội. Mà nếu mình tiếp tục kết thân, gieo duyên lành mà mình hóa độ
[18:46]để cho ổng biết tu tập thì mình có có phước, phải không? Hoặc tội hoặc phước, chứ không có cái lưng lửng không tội không phước. Đây là điều chúng ta phải hiểu như vậy. Rồi một cái thành phần nữa cũng gọi là chúng sinh can cường nữa gọi là những người không chịu hoàn thiện bản thân mình, tức là không chịu tu dưỡng á. Cái người không chịu tu dưỡng, thấy mình có những cái sai hoặc có người góp ý mình sai, không chịu sửa, không chịu tu dưỡng, không chịu hoàn thiện bản thân thì cũng gọi là chúng sinh can cường. Ví dụ như có người thấy mình dữ dữ mới nói chứ: "Anh Hai à, sao anh dữ quá à? Thôi anh ráng tu hiền lành cho bà con người ta thương chút." Nói:
[19:26]"Kệ tao mậy, tánh tao vậy á." Cái đó gọi là bướng đó, can cường. Ở đây có không? Có không ta? Chắc cũng ít ha. Không có, không đến nỗi có. "Tánh tao vậy đó." Có ai thường hay nói "tánh tao vậy" không? Hễ nếu mở miệng mà nói "tánh tao vậy" là người thuộc loại chúng sanh can cường, rơi vào đúng loại thứ ba là không chịu hoàn thiện bản thân. Ở dưới đó có không mà thấy xao xao cười cười vậy? Có trúng tim đen ai không ta? Không có. Có. Vậy phải không? Ờ. Đó, đó cũng chúng sinh can cường. Ví dụ như ai nói chứ: "Sao mày không có biết khiêm tốn, sống tao thấy mày khoe khoang quá à?" Nói: "Kệ tui, tánh tui vậy á." Là mấy cái tánh tui vậy á đó.
[20:09]Hoặc là có người nói: "Sao thấy mày trùm sò quá à, thấy mày vừa rồi mày mới làm ăn trúng tiền mà không đem giúp bà con, mày thấy bà con mày nghèo khổ quá à, không giúp mấy dì năm." Nói: "Sao mày trùm quá vậy?" Ờ nói: "Tui trùm vậy đó, tui trùm vậy kệ tui. Tui không ăn cắp của ai, kệ tui." Như vậy đó, đó, mấy cái đó cũng là, thật ra khi người ta phê bình mình thì cũng là đúng chứ không phải sai, nhưng mình có cái tự ái, có cái lì gì đó không chịu sửa. Ví dụ như mình nói cái tật trùm sò, trùm sò nghĩa là gì? Nghĩa là hà tiện, hà tiện. Hà tiện khác với tiết kiệm nha. Tiết kiệm là xài đúng chỗ, à xài đúng chỗ,
[20:49]còn hà tiện là đúng chỗ cũng không chịu xài, nghĩa là hà tiện. Hà tiện ví dụ như thế này: vì tôi cũng không có hà tiện á mình cũng không biết sao, để mình nhớ nhớ.
[21:05]Nhiều khi có đọc những câu chuyện phim mà nó quên. Ví dụ như bữa đó cái nước chấm trong nhà hết đi, ví dụ nước chấm, ví dụ mình còn ăn mặn thì coi là ăn nước mắm đi. Ví dụ nước mắm chấm hết rồi, cái con cái xin tiền đi mua, cái nói thôi kệ mua tốn tiền thôi lấy nước muối bỏ vô chấm đỡ. Đó là đúng chuyện mà cũng không thèm xài gọi là hà tiện. Hoặc là có gặp bà con lại than á, lại than nói: "Khóc quá chừng khóc chú Hai, nhà con mới cháy." "Nói tội nghiệp mày quá hả." Thò tay vô đụng tiền rồi, cái móc ra sao túi này không có tiền, móc qua móc lại cũng không có tiền. "Thôi mày thông cảm nha, tao cũng thương ghê mà sao tao không đem tiền theo.
[21:43]Thôi để lần khác mày cháy nhà rồi tao cho." Ví dụ vậy. Nói: "Lần sau mày cháy rồi tao cho, chứ lần này móc tiền không ra." Đó là cái hà tiện, hà tiện, tức là đúng chỗ cũng không chịu xài. Thì có người thấy mình như vậy á mới phê bình nói: "Sao mày hà tiện quá à? Mày ráng sống rộng rãi một chút." Cái cười cười cười cười cái: "Thôi kệ, vậy mà nó nó giàu anh Hai, kệ. Nó hà tiện nó giàu, chứ xài bậy quá xài nhiều nó không giàu." Đó cũng là can cường, nó lì. Cái tánh xấu mình người ta không chịu sửa. Người ta nói mình, người ta phê bình mình mình cười cười cười cười rồi cái lãng lãng lỉnh qua mất tiêu à, cũng không chịu sửa vậy.
[22:21]Ở đây có ai vậy không? Có ai đợi người ta cháy nhà lần sau rồi mới cho không? Ví dụ như mình có cái tật gọi là nói nhiều. Nói nhiều, gặp người ta ngồi nói chuyện nói lải nhải từ đầu tới cuối người ta không nói được. Người ta mới mở miệng tính nói cái mình lật đật mình nói liền, sợ người ta nói đó, sợ người ta nói rồi người ta nói lâu quá mình không nói được, cái mình giành mình nói, nói hoài. Nói tới từ từ người ta mới nhổm lên người ta đứng lên: "Ấy khoan, ngồi đi tôi nói này nữa." Tức là nói nhiều. Cái sau đó có một người họ mới thu hết can đảm họ khuyên, nói: "Sao anh nói nhiều quá à, nói nhiều tôi nghe tôi mệt
[22:55]quá à." Biết cái rồi cười cười cũng không chịu sửa, biết cái tật đó mình dở mà không chịu sửa. Chúng tôi cũng vậy, chúng tôi cũng mắc tật nói nhiều, nãy giờ lải nhải nói hoài cũng chưa chịu sửa được, khổ.
[23:11]Rồi ví dụ như mình có cái tật hay khoe mà người ta không có phê bình mà tự mình biết. Ví dụ mình gặp cái mình nói là coi như bữa nọ tôi mới cúng chùa bao nhiêu bao xi măng, rồi bữa nọ coi là tôi gặp cái ông đó ổng nói chuyện tôi cãi là bay, phải không? Nói thật bây giờ gọi là hơi nổ đó, mình có cái tật nổ. Nhiều khi mình ngồi mình ngẫm ngẫm mình cũng thấy, cũng thấy. Chưa có ai phê bình, người ta nói sau lưng mình, người ta chưa ai nói ngay trước mặt mình. Người ta ở sau lưng mình người ta kêu mày: "Đó là thằng Ba Nổ." Mình không nghe. Nhưng mà nhiều khi ngồi một mình ngẫm ngẫm mình cũng thấy,
[23:41]mình sao mình cũng hơi nổ, nhưng mà kệ vậy nó vui, cũng nổ tiếp nữa. Trúng ai trúng, miễn trúng ai trúng. Có khi tự mình biết lỗi mà không chịu vượt qua cũng gọi là chúng sinh can cường, đó. Ở đây có ai nổ không?
[24:00]Và ví dụ có trường hợp mình gặp những cái người tốt hơn mình một cái điểm, đúng cái điểm đó. À ví dụ bây giờ mình có cái tật nói nhiều cái mình chơi với người bạn, thấy người bạn thâm trầm, ít nói, nói chữ nào chắc chữ đó, nói câu nào đúng câu đó cần thiết thôi, mà cái tánh đằm lắm, mình thấy rất là hay, ai cũng nể cái người đó. Cái mình ngồi mình mới ngẫm ngẫm trong bụng, so sánh: "Thấy ông này ổng hay thiệt, ổng ít nói, trầm tĩnh hay thiệt." Biết, biết ổng hay hơn mình mà rồi cũng kệ, không chịu sửa. Cái chỗ mà không chịu sửa đó gọi là can cường, chúng sinh can cường. Trong cuộc sống này, chúng ta thường hay gặp cái người giỏi hơn mình, có không?
[24:37]Hoặc điểm này hoặc điểm kia, đúng không? Đúng không? Đó, nhưng mà nhiều khi mình mình không chịu sửa, không chịu bắt chước cái hay người ta, cũng gọi là chúng sinh can cường. Nãy giờ mình nói mấy cái điểm này thường không có đụng quý thầy quý cô, tại mấy cái điểm mà can cường cỡ này quý thầy quý cô ít có bị. Lát phần sau nè, khi mà phần đi tới cao cao lần á thì có thể quý thầy quý cô có bị. Nhưng mà những cái phần thô thô này quý thầy cô ít bị lắm. Cái người đi tu chắc tu dưỡng nhiều năm, giữ giới, tụng kinh, sám hối, lạy Phật, ngồi thiền mấy phần này không có bị. Ví dụ như quý thầy quý cô thấy cái người nào mà có cái tánh hay
[25:10]hay là trong tâm đã quan sát để ý rồi có bắt chước rồi. À quý thầy quý cô hay như vậy. Không có thô. Cho nên nãy giờ mình nói cái lỗi thường là người cư sĩ bị thôi. Đó là cái không muốn hoàn thiện bản thân. Giờ bắt đầu tới một cái điểm này nè, cái người là không có cái nhận thức về đạo lý giác ngộ giải thoát. Lặp lại nè: không có nhận thức về đạo lý giác ngộ giải thoát, đây cũng gọi là chúng sinh can cường. Ví dụ như là đây là một cái người có trí thức hiểu biết, giỏi, có bằng cấp, có thể là tốt nghiệp đại học hoặc trên đại học, hoặc là lớp 12 xong rồi, mà sau lớp 12 ví dụ không học đại học nhưng mình là người có đọc báo,
[25:54]đọc sách, có nâng cái trình độ văn hóa của mình lên, tự nâng lên. Không đến trường nhưng mà ở nhà vẫn thường đọc sách bao nhiêu năm nay, à hiểu biết mọi việc. Đó cũng gọi là người trí thức, à chúng ta xếp trí thức là như vậy. Là sau khi ở một cái căn bản trung học phổ thông rồi, tự nghiên cứu để nâng cái hiểu biết mình lên, hoặc là người đi tiếp qua đại học hoặc là trên đại học, chúng ta gọi là những người trí thức. Nhưng mà lại không quan tâm, không thích thú đạo lý giác ngộ. À ví dụ khi mà nghe nói đến đạo Phật mà có cái sự giác ngộ là vượt khỏi cái vô minh, cái si mê, cái chấp ngã, à cái ích kỷ, mình không quan tâm, tự nhiên mình nghe mình không
[26:38]thích thú, không để ý, thì đó cũng gọi là một loại chúng sinh can cường. Là vì sao vậy? Bởi vì một cái người mà có trí tuệ bình thường á mà khi nghe nói đến là có một cái đạo lý mà làm cho người ta sáng suốt hơn, tỉnh táo hơn, Giác ngộ hơn thì phải quan tâm coi cái đạo đó có thiệt như vậy hay không. Thiệt hay không mình phải nghiên cứu thì đó mới gọi là người có trí tuệ. Còn nhiều khi mình trí thức mà chưa có trí tuệ, nghe nói có một cái đạo làm cho người ta sáng tâm mình lên mà thờ ơ không để ý thì đó cũng là chúng sinh can cường. Nhiều khi chỉ quan tâm đến những cái chuyện khoa học, xã hội, thời sự, chuyện vụ án, chuyện làm ăn.
[27:22]Đi đọc đó là cái chuyện người này giết người kia, rồi người kia lừa gạt người nọ, vậy là thích thú coi; hoặc là chuyện năm nay thất mùa, trúng mùa, năm nay nước nào chuẩn bị oánh nước nào, mấy chuyện đó thì thích thú. Mà nghe nói có một cái đạo lý tu làm cho tâm sáng lên, người ta bớt chấp cái ngã lại, người ta sống với nhau nhân ái hơn, hiền lành hơn, bao dung hơn, nghe lại thờ ơ không để ý thì phải biết mình cũng thuộc loại chúng sinh can cường. Cái này là bắt đầu có bị rồi, phải không? Nhưng mà những người ngồi đây thì không bị, thì không bị mới ngồi đây. Tức là những người mà ngồi đây, có khi mình là người trí thức
[27:59]thì không bị, mới đến đây ngồi để học cái đạo của sự giác ngộ. Còn những người mà không quan tâm thì giờ này còn lang thang đâu ngoài kia á. Ví dụ như có người đến nói về cái chuyện tu tập thì chỉ quan tâm đến cái mức độ là giảm bớt stress thôi, là căng thẳng trong đời sống thôi. Bởi vì sống trên đời, người ta hay bị căng thẳng của cái việc là phải làm ăn, phải tìm ra đồng tiền, phải giao tế, phải lo toan bổn phận, thì những cái chuyện đó làm cho đầu óc mình nó căng thẳng, cái danh từ khoa học bây giờ người ta gọi là stress đó. Thì cái người mà can cường á là thấy cái stress nó nguy hiểm thiệt, nó làm căng thẳng tim mạch, căng thẳng thần kinh,
[28:38]rồi gây mất ngủ, gây suy nhược, thì chỉ lo làm sao tập luyện cái gì đó cho nó thư giãn bớt thôi, cho nó bớt stress thôi, chứ không có nghĩ đến cái đạo lý cao xa hơn là đi đến cái sự giải thoát, cái thanh tịnh, cái giác ngộ. Thì người như vậy là người trí thức, nhưng mà không ngờ là cũng thuộc loại chúng sinh can cường. Vì sao vậy? Bởi vì từ cái trí thức mà bước một bước nữa nó tới trí tuệ mà không chịu bước, không chịu bước. Tức là mình là người trí thức, mình có hiểu biết rồi nè, mình có hiểu biết về khoa học một phần nè, về xã hội nè, về con người, về nhân văn, về thời cuộc, mình có biết chứ không phải không,
[29:18]có đọc báo, có xem sách, đó là mình đã trí thức rồi. Mà bước một bước nữa để thành trí tuệ là cái con đường tu để tâm mình sáng lên, buông bớt cái chấp trước, cái vị kỷ để tăng trưởng được cái từ bi, để tâm được thanh tịnh, thì bước bước nữa thôi à, không có xa. Từ trí thức bước qua trí tuệ không xa, mà không chịu bước thì đó là chúng sinh can cường. Can cường. Ví dụ như khi mà nghe nói đến có một đạo sĩ có thể ngồi thiền, nhập định, bất động 5 ngày 7 ngày, mình không quan tâm, mình không biết coi đó là trạng thái gì lạ như vậy, cái đó hay như thế nào mà người ta có thể giữ cái thân người ta bất động 5 ngày 7 ngày?
[29:59]Mình không quan tâm. Những cái điều đó rất là lạ lùng. Bởi vì sao? Vì một cái đạo sĩ mà nhập định được như vậy là mình phải hiểu trong tâm họ có một cái gì nó hạnh phúc, nó an lạc, cái trạng thái tâm nó vi diệu mà nó khống chế được cái cơ thể, cơ thể nó ngưng đọng lại mà nó không có nhu cầu nữa. Ví dụ lúc nhập định họ không có nhu cầu ăn uống, họ không có nhu cầu phải đi bài tiết, mà họ không nhúc nhích, đó hơi thở thì phải nói như có như không, thì những cái trạng thái như vậy nó rất là đặc biệt. Nghe nói điều đó mà mình không chịu quan tâm, không chịu quan tâm thì người này cũng thuộc loại gọi là, là chúng sinh can cường, cũng là chúng sinh can cường.
[30:42]Rồi ví dụ như là chúng sinh bị luân hồi tái sinh, là mình sinh ở kiếp này rồi khi chết, rồi thời gian sau mình đầu thai lại qua một kiếp khác, đó là luân hồi tái sinh. Thì cái tái sinh luân hồi đó nó mệt mỏi lắm, chứ không phải dễ. Ví dụ như mình sống có một kiếp này, mình nhớ có một kiếp này, nên mình không biết sợ. Mình quên cái mệt của những kiếp trước đi, mình thấy là ờ thì thôi ráng sống bao nhiêu năm rồi thôi chết. Nhưng mà nếu mình nhớ lại hết kiếp này tới kiếp kia mình cũng như vậy hoài, cứ sinh ra thì nhỏ thì ráng học, học mệt thấy mồ, lớn lên chút xíu rồi phải lo làm ăn, làm ăn mệt thấy mồ, tới chừng già rồi cái chống chọi với tuổi
[31:21]già để chờ cái chết, đuối mà kiếp này kiếp kia hoài, thấy sợ liền. Bắt đầu sợ, lúc đó mới thấy cái lời nói của Phật là việc mà chấm dứt luân hồi tái sinh để giải thoát là một cái ý nghĩa lớn, một cái lý tưởng lớn, một cái mục tiêu rất là đẹp. Tới chừng đó mới thấy lời Phật dạy là hay. Nhưng mà vì mình không có nghe lời Phật dạy, không tin lời Phật dạy, không nghiền ngẫm, không suy nghĩ về cái sự mệt mỏi, chán chường của luân hồi tái sinh, cho nên mình không biết sợ mà cũng không quan tâm tới, thì đó cũng gọi là, là chúng sinh can cường. Bởi vì cái khổ của luân hồi cũng khổ dữ lắm. Cho nên Đức Phật nói:
[32:01]cái khổ của con lạc đà mà chở nặng băng qua sa mạc chưa gọi là khổ; cái khổ của cái người mà gánh hành lý đi trong đêm dài chưa gọi là khổ; mà cái khổ của cái luân hồi tái sinh á, cứ sống chết, sống chết, đầu thai lại hoài, mỗi lần sinh lên là phải đấu tranh cực khổ với cuộc sống này hoài, cái đó mới gọi là khổ. Cái u minh tăm tối luân hồi, cái đó mới gọi là khổ. Mà mình không suy nghiệm được điều đó, không suy nghĩ tới điều đó, không tin được lời Phật dạy để mà suy tư thêm cho sâu sắc, thì đó cũng gọi là chúng sinh can cường nữa. Hoặc là ví dụ như là mình nghe nói tới Phật, à nói: "Ở chùa kia có thờ Phật", nói: "Ông Phật là gì?
[32:46]Ông Phật hồi đó thái tử nước Ấn Độ, rồi cái ổng xuất gia đi tu, cái ổng đắc đạo, ổng thành Phật, cái người ta thờ." Nghe nói sơ sơ vậy thôi: "Thôi kệ ổng." Đó cũng gọi là chúng sinh can cường đó. Ở đây chắc mình không ai bị phải không? Nếu bị mình không vô tới đây coi ổng là ai. Còn cái người mà có trí tuệ đó, người có thiện căn á, thì ví dụ khi nghe mình nói: "Ủa sao có cái người mà bỏ ngai vàng đi tu, rồi đắc đạo là cái trạng thái gì mà làm cho bao nhiêu người phải xưng tụng, rồi nghe nói có thần thông, có trí tuệ, có thể thuyết pháp thao thao, mà khi chết là muốn chết lúc nào là chết lúc đó?
[33:24]Như thế nào? Vậy cái trạng thái tâm hồn người đó ra sao?" Cái điều đó làm cho mình phải suy nghĩ, phải quan tâm thì đó là người có trí tuệ. Mình quan tâm những điều vi diệu, những điều về bậc Thánh, cái tâm hồn của bậc Thánh. Khi mình biết quan tâm như vậy, mình là người có trí tuệ. Còn cái người trí thức mà can cường á là không quan tâm. Ví dụ mình biết điều gì đó trong cuộc sống, trong báo chí nói gì bàn tán với nhau nói cho vui vậy thôi, mà bắt đầu bước vào cái chỗ vi diệu, sâu xa, trạng thái của Thánh, tâm hồn của Thánh, đời sống của Thánh mà không quan tâm, đó là người can cường. Vì sao vậy?
[34:01]Bởi vì chỉ bước một bước để từ cái trí thức qua cái trí tuệ mà không chịu làm, đó là can cường đó. Rồi đây bắt đầu tới đây là đụng nhiều đây. Thành phần thứ năm là có tin Phật pháp nhưng không tha thiết học hỏi thêm cho nhiều. Đụng chưa? Trúng chưa? Tức là có tin Phật pháp nhưng không tha thiết học hỏi thêm. Ví dụ như là gia đình mình có truyền thống là thờ Phật, từ hồi mình đẻ ra lớn lên là mình thấy có bàn thờ Phật nằm ở trong nhà mình từ nào giờ rồi. Cho nên bữa nào ba mình kêu: "Thắp nhang con", cũng leo lên thắp nhang, xá xá mấy cái, tiện tay thò tay lấy trái bom bưng xuống luôn, ví dụ vậy.
[34:46]Tức là ông bà già mà kêu lên thắp nhang mà liếc liếc mà bàn thờ mà có cái trái cây á thì siêng năng chạy lên, phóc lên thắp liền, thắp gật gật mấy cái là thò lấy trái cây bỏ xuống luôn, là vậy. Nhưng mà nhờ vậy mình cũng có tin, biết rằng à mình ở đạo Phật, tại vì ba mẹ đạo Phật, ông bà đạo Phật nên mình đạo Phật, mà chỉ nhiêu đó thôi, không thèm làm gì nữa, đó cũng là chúng sinh can cường. Rồi tới lớn lên, ai hỏi: "Đạo gì?", ngồi nhớ chắc đạo Phật quá à, tại thấy nhà có thờ Phật, nên nói: "Tôi đạo Phật." Nhưng mà sao, nhậu thì cứ nhậu, quậy thì cứ quậy, không chịu làm phước, không chịu tu hành, không chịu tới chùa,
[35:20]không chịu quy y, à không nghe pháp, không đọc kinh xem sách gì hết. Ừ không biết cúng chùa một đồng. Đó gọi là chúng sinh can cường đó. Nói cúng chùa là thế này, là không phải là vì chúng tôi là người tu mà chúng tôi kêu cúng chùa, nhưng mà sự thật cái cúng dường Tam Bảo á, mình có cái duyên lành lớn lắm chứ không phải không. Trong cái việc mà bố thí đó là chúng ta có hai điều: là chúng ta giúp đỡ cho những người khổ trong cuộc đời này, cũng là một cái bố thí, làm phước tốt; và thứ hai, chúng ta cúng dường cho những người tốt để họ tu hành mà sau này họ dạy dỗ chúng sinh, đó cũng là một cái bố thí,
[36:02]một cái làm phước rất là tốt mà chúng ta gọi là cúng dường. Cho nên là để gieo cái thiện căn cho chính mình, cho gia đình mình thì mình phải biết cúng dường. Tức là phải biết khi mình làm ăn vậy đó, nếu mình làm khá thì mình dễ, mình san sẻ ra đem đến chùa này chùa kia, một nơi mình cúng chút chút đó, chùa nào cần nhiều cúng nhiều, nào ít cúng ít thì nó dễ. Mà đôi khi mình làm ăn cũng không khá lắm, cũng vừa chừng, cũng nên cúng dường, đừng có bỏ, đừng bỏ. Tức là ngoài cái việc mà mình cũng giúp đỡ cho hàng xóm mình một, hai lít gạo vân vân vậy, cũng nên để dành tới mỗi ngày rằm gì đó, mình mang ít phẩm vật lên cúng dường lên chùa,
[36:43]thì khi mà cúng dường Tam Bảo như vậy, mình cũng tích lũy được cái thiện căn đối với Phật pháp. Đó gọi là người biết tu, đó cũng gọi là không phụ ông bà cha mẹ mình đã nhiều đời thờ Phật. Chứ còn nếu mà cái bàn thờ trong nhà mình để từ khi mình mới đẻ mình đã thấy, tới khi mình lớn lên mình giữ căn nhà đó luôn, mình có đập ra mình sửa sang rồi cũng để mình thờ tiếp, mà không chịu đi chùa, không học hỏi, không cúng dường, không nghe pháp, thì đúng là mình thuộc loại chúng sinh can cường. Ai hỏi mình đạo gì thì cũng nói mình đạo Phật, gọi là có tin Phật, có thờ Phật, nhưng mà không chịu học hỏi thêm nữa thì đó gọi là chúng sinh can cường.
[37:26]Ở đây có ai bị không? Không phải không? Không thì mới tới đây ngồi nghe pháp nè. Chứ nếu can cường trốn ở nhà đâu có tới đây phải không? Đó cũng là một điều may mắn cho chúng ta, vậy. Hoặc là thế này nè: ví dụ biết sơ sơ về nhân quả thì nghe nói: "Đạo Phật sao mày?" À nói: "Ờ nghe nói cái gì ăn hiền ở lành đó anh Hai ơi", nói gì đó rồi thôi không biết gì nữa hết, nói biết có nhiêu đó à. Rồi đó là mình là phật tử mà không chịu học thêm cũng gọi là chúng sinh can cường, hoặc không chịu tu thêm. Ví dụ như nói: "Ở trong đạo Phật tu sao hay? Nói tao nghe coi!" Nói: "Nghe nói là niệm Nam Mô A Di Đà Phật gì đó anh ơi." Vậy đó, đụng gì niệm? Nói:
[38:08]"Lúc nào niệm?" Thì lúc nào mình gặp tai nạn niệm gì đó. Đó, chỉ biết nhiêu đó sơ sơ. Thì đó cũng gọi là chúng sinh can cường. Tức là biết sơ sơ mà không chịu biết thêm, tu thêm cho kỹ, gọi là chúng sinh can cường. Thì đây ở đây là chúng ta có bị không?
[38:29]Cứ người ngồi đây không bị ha, nhưng lát nữa thế nào cũng bị. Bây giờ chưa bị, mấy này còn sơ sơ. Ví dụ thế này nữa nè, là chúng sinh can cường thế này nè. Như là nhà mình thờ Phật rồi khi cái mình đang ngồi quán uống cà phê, mình gặp mấy người bạn uống cà phê, người ta cũng nói về chuyện đạo Phật. Tự nhiên có mấy cái ông bạn của mình ổng cũng thích đạo Phật, ổng nói. Nói thì mình cũng phì phèo điếu thuốc ngồi nghe cười cười, không quan tâm. Mặc dù mình là người đệ tử Phật, nhà có thờ Phật, rồi gặp người bạn nói về chuyện Phật mà không chịu chú tâm thì biết mình thuộc loại là chúng sinh can cường.
[39:07]Đó, là không có cái quan tâm với Phật pháp. Rồi đây là một loại nữa nè, một thành phần nữa nè. Ví dụ như là có biết một số giáo lý nhưng không chịu khó nghiền ngẫm và thực hành. Chữ nghiền ngẫm tức là chánh tư duy á. Chánh tư duy đó gọi là nghiền ngẫm á. Nghĩa là mình biết một số giáo lý mà không chịu nghiền ngẫm, thực hành để cho nó thấm cũng gọi coi chừng mình thuộc loại chúng sinh can cường. Ví dụ thế này, ví dụ như là trong đạo Phật mình có nói đến cái tâm từ bi là tâm thương yêu tất cả chúng sinh. Mình có nghe nói nhưng mà mình không không suy nghĩ, không suy nghĩ không ứng dụng trong đời sống mình.
[39:52]Giờ mình phải nghĩ coi: "À, Phật nói tâm từ bi thương yêu tất cả chúng sinh là làm sao? Khi thương tất cả chúng sinh là thương sao? Bây giờ nào giờ mình chỉ biết là mình thương cha mẹ mình thôi. À, rồi khi lớn lên nếu ai mà không đi tu thì có vợ có chồng thì thương vợ thương con mình thôi. Hoặc là thêm chút xíu nữa là họ hàng mình, thân thân thì có bà con làng xóm. Vậy thôi, mà trong đạo Phật kêu phải yêu hết chúng sinh là làm sao?" Mình ngồi mình suy nghĩ, suy nghĩ bắt đầu ví dụ như là mình đi trên đường, mình nhìn thấy người ta đi trên đường đông vậy rồi mình nghĩ nếu mà mình ứng dụng cái tâm từ bi thì mình phải thương hết những cái người này.
[40:30]Đi xuôi ngược ở trên đường, có người quẹt mình xém tí nữa té xe cũng phải thương luôn. Hoặc là cái người mà bán vé số cứ xìa xìa vô bắt mình mua cũng phải thương luôn. Mình ngồi mình coi có hợp lý hay không. Đó, rồi ví dụ bây giờ mình nói là: "À, thôi bây giờ mình thương hết cũng được." Mình tâm nguyện trong lòng: "Thôi bây giờ mình nghe lời Phật, Phật dạy mình thương hết chúng sinh thôi mình cứ thương đi. Mình cứ nghĩ mình thương dù chưa làm gì được cho ai điều gì, chẳng cho ai được đồng nào nhưng trong lòng mình mình nghe lời Phật thôi thương hết chấp nhận. Giờ mình..." Hễ mắt mình nhìn thấy người nào mình tâm nguyện
[41:04]là à con nguyện con thương hết những người này. Thì đó gọi là người có tư duy, biết nghiền ngẫm để ứng dụng cái đạo lý của Phật dạy vào trong đời sống. Thì người đó không phải chúng sinh can cường, đó là người có thiện căn rất là lớn. Còn cái người mà chỉ nghe tâm từ bi rồi bỏ qua, không ứng dụng, đó gọi là chúng sinh can cường. Cái điểm này mình có bị không? Có không? Có không? Bị rất nhiều. Tăng Ni có bị không? Có không? Bị luôn! Đây là chỗ Tăng Ni cũng bị luôn. Là có học về giáo lý từ bi nhưng không quán, không ứng dụng trong đời sống. Mà đây là điểm làm cho đạo Phật yếu xuống. Bởi vì từ bi là sức mạnh của đạo Phật.
[41:51]Đạo Phật sở dĩ mạnh là vì những người đệ tử Phật từ xuất gia đến tại gia có tâm từ bi thương yêu chúng sinh. Vì có tâm từ bi thương yêu chúng sinh nên người đệ tử Phật có cái sức mạnh trong lòng mình để mình giúp đỡ người khác, mình làm lợi ích cho người khác. Còn nếu trái tim mình nguội lạnh, không thương ai hết thì mình cũng sẽ không thèm làm gì hết. Nếu có tu thì chỉ nghĩ cái tu đó cho mình thôi thì đạo Phật sẽ không có sức mạnh. Chúng ta nhớ cái suy nghĩ là đường lối nhưng mà sức mạnh để đi trên con đường đó là tình cảm. Là ví dụ như một người mà căm thù họ cũng có sức mạnh nữa, bởi vì căm thù thuộc về tình cảm.
[42:36]Thương yêu, thương yêu là sức mạnh, vì có thương yêu mình mới chịu cực để mình làm điều này, làm điều kia cho con người. Cho nên cái tình cảm là sức mạnh. Mà đạo Phật mà nếu những người ở trong đạo Phật mà không có tâm thương yêu thì không có sức mạnh, không có sức mạnh, đạo Phật sẽ yếu xuống liền. Vì vậy là một cái người ví dụ khi nghe đạo lý về tâm từ bi mà không có nghiền ngẫm, không suy tư như vậy. Gặp nhau hằng ngày nhìn thấy xa lạ hoặc quen biết mà mình vẫn khởi tâm mình nhắc trong lòng mình mình sẽ thương hết mọi người như thế, thì đó gọi là người biết ứng dụng mà tu tập, mà phải tiến lên lần lần như vậy.
[43:19]Đó mình tu phải tiến từ từ như vậy, đó là người có nghiền ngẫm, có suy tư, có tu tập. Còn nếu mà nghe bỏ qua thì thật là uổng phí một đời tu mình. Hoặc là nghe nói cái tâm khiêm hạ. Tức là người tu là phải đi đến cái chỗ vô ngã, không còn có cái ta. Nhưng mà trước khi đi đến cái vô ngã không có cái ta, mình phải đi qua cái giai đoạn khiêm hạ, lúc nào cũng biết tôn trọng người khác, không được nghĩ mình giỏi. Đó, lúc nào phải biết mình vẫn còn dở, phải biết suy nghĩ như vậy. Rồi ví dụ như là mình gặp một cái người họ làm được cái việc gì đó hay giỏi, trong lòng mình phải biết suy nghĩ mình ca ngợi họ, mình quý trọng họ.
[44:01]Thì như vậy mình là người khiêm hạ. Còn mình thấy người giỏi mà mình cứ ganh ganh, mình muốn mình giỏi hơn, đó là người đố kỵ, ganh tị và tự cao nữa, thì sau này mình mang tội. Thì những cái suy tư đó phải biết suy tư thường xuyên. Hoặc là chính bản thân mình, nhiều khi mình làm được một cái gì hay, một cái gì tài, được nhiều người khen, mình phải có cái suy nghĩ là: "Điều này cũng không được bao nhiêu đâu. So với những vĩ nhân, những thánh nhân trên đời này thì mình có làm được điều tốt chút chút, mình mới kêu gọi giúp đỡ được cho cái người nghèo khổ đó chút chút thì cũng chưa gọi gì là nhiều, không có được tự thấy mình
[44:37]hay." Phải suy nghĩ như vậy để mình tu tập được cái tâm khiêm hạ. Mà có được khiêm hạ rồi ngày nào đó mới tu tới cái vô ngã. Nên là phải suy nghĩ, phải tư duy về cái đạo lý để cho nó thấm vào trong đời sống mình, thấm vào trong máu, trong xương mình. Đó. Tâm mình nó thuần hết những cái đạo lý đó mới được. Hoặc như nói về thiền. Thiền tức là ngồi mà không suy nghĩ gì hết. Thì lúc đó mình cũng ngồi thử, ngồi mình không suy nghĩ, cái ngồi một lát thì có có dừng tâm được không? Khi mình mới tập thiền á có dừng được không? Được không? Không. Mới tu thiền. Nghĩa là nào giờ mình quen suy nghĩ, giờ mình nghe nói tới thiền định là là không suy nghĩ. Mình tập thử hai ba phút:
[45:24]"Thấy bộ khó ăn à ba, thôi nghỉ, hổng tu." Đó cũng gọi là chúng sinh can cường, không chịu siêng tu. Nên ở đây là mình là người đệ tử Phật thì những điều đó mình phải chịu cực, chịu khổ mà tu hành. Phải biết bắt chân lên, chịu đau, từ từ nó mới hết đau. Rồi phải chiến đấu với cái vọng tưởng của mình. Nghĩa là mình theo dõi hơi thở, một lát tự nhiên vọng tưởng khởi lên, nó bắt mình nghĩ đâu đâu đâu. Cái giật mình nhớ lại cái mình buông cái bỏ suy nghĩ. Tu thiền cực lắm, không phải dễ. Chiến đấu với chính mình là một cái chiến tranh, một cuộc chiến gian khổ nhất. Mình chiến thắng bên ngoài vậy chứ cực mà không cực lắm, không cực.
[46:10]Mà quay lại chiến đấu với chính mình mới là điều khó khăn, mới là điều khó khăn. Có một lần vậy, ngài Mã Tổ đến gặp ngài Thạch Củng. Ngài Thạch Củng là một người thợ săn thôi, khi chưa đi tu ngài là một người thợ săn. Ngài ngài bắn rất là giỏi. Lúc đó Mã Tổ mới gặp ngài Thạch Củng mới hỏi chứ: "Ngươi bắn có giỏi không?" Nói: "Dạ, con bắn giỏi." "Một mũi tên ngươi bắn được mấy con chim?" Nói: "Dạ, mũi tên thì bắn được một con thôi." Nói: "Vậy đâu có hay ho gì! Ta một mũi tên ta bắn được một bầy chim." Thì lúc đó ngài Thạch Củng mới trả lời á: "Trời ơi, sinh mạng của nó như vậy mà bắn một lần một bầy đâu có nên!" Tức là ngài có thiện căn.
[46:49]Đi làm thợ săn chứ mà ngấm ngầm có cái thiện căn. Ờ ngộ vậy! Bên trong cuộc đời chúng ta thấy lạ lắm, cũng lạ. Cái ngài Mã Tổ mới nói: "Nếu ngươi đã nói được câu đó, sao ngươi không quay lại tự bắn chính mình?" Cái câu nói đó làm thức tỉnh ngài, ngài buông cung tên xuống ngài đi tu liền, lạ lùng như vậy. Đó là một người thợ săn mà có cái duyên tu hành đắc đạo. Cho nên cái nghiệp khiến ngài phải đi làm thợ săn để nuôi gia đình, nha, nhưng mà bắn giết con vật nhưng mà trong lòng vẫn thương xót, không muốn bắn giết nhiều, cho nên mới nói là: "Sinh mạng của chúng nó bắn chi một bầy tội." Thì ngài Mã Tổ mới thấy người này có thiện căn mới nói:
[47:29]"Ngươi đã nói được câu đó, sao ngươi không xoay lại tự bắn chính mình?" Cái tự bắn chính mình tức là cái gì? Tự tu hành đó, tức là tự diệt trừ những cái sai trong lòng mình. Cái đó mới là cái khó nhất, chứ còn cái bắn ra bên ngoài nó dễ. Ví dụ như trong đời sống chúng ta cũng vậy, khi mình nói chuyện với cái người bạn của mình, mình tranh cãi một vấn đề nào để mình giành phần thắng, cái điều đó coi vậy chứ dễ, ừ. Tại vì mình khôn khôn, mình lanh lanh chút, mình nói lát cái bạn mình bí liền, công nhận mình nói đúng, công nhận mình có lý hơn, mình đã thắng trong cái cuộc tranh luận như thế. Cái thắng nó dễ.
[48:04]Nhưng mà mình cãi chính mình á, nghĩa là mình không có cãi với người bạn bên ngoài mà mình tự cãi trong tâm mình đó mới là khó. Tự cãi trong tâm mình là sao? Là ví dụ như trong tâm mình có một cái ý nghĩ nó nổi lên nó nói mình hay nhất thiên hạ, thì mình cãi lại, nói: "Mày là dở nhất thiên hạ." Nói: "Không! Hổng nhất chứ tui cũng nhì, ba." Không, nói: "Mày dở nhất!" Không? Hổng hay, tức là mình tự cãi, mình tự cho mình là dở, đó là cuộc chiến đấu với chính mình cái đó mới khó. À luôn luôn mình, ví dụ như là bây giờ mình nói: "Giờ hổng biết làm cái gì để mình kiếm ra được một, hai tỷ." Cái cái tư tưởng thứ hai nổi lên:
[48:42]"Không được, nghĩ như vậy là tham, phải bỏ tư tưởng đó đi!" Nói: "Không, sống phải có tiền, giờ phải ráng làm kiếm tiền cho nhiều cuộc sống mới sung sướng." "Không, đừng cần cái cuộc sống sung sướng mà hãy cần cái cuộc sống đạo đức!" Tức là tự trong tâm mình mà cãi với nhau như vậy, cái cuộc chiến đấu đó mới khó. Ở đây ai hay cãi với mình như vậy? Có ai hay cãi vậy không? Có không? Có hay tự lảm nhảm cãi chính mình vậy không? Mới đầu thì người ta dòm người ta tưởng mình giống điên thiệt, giống khùng á, không sao. Nhưng mà khi mà mình cãi mà thắng rồi á thì mình sẽ thành thánh. À. Ví dụ mới đầu mình có cái suy nghĩ sai, mình tự mình bác cái suy nghĩ của chính
[49:19]mình để mình giữ cho đúng, rồi cái suy nghĩ sai nó lại khởi lên nó bênh vực chính nó, rồi mình lại khởi cái ý nghĩ khác để mình diệt cái tư tưởng sai đó. Cái cuộc chiến đấu nó vất vả lắm, mà đôi khi mình nói lảm nhảm nó lòi ra miệng á, cái người ta dòm từ xa người ta thấy mình cứ xà lầu xà lầu xổng cái miệng bên ngoài, người ta tính đề nghị mình đưa về Biên Hòa đó, đưa về Biên Hòa. Nhưng mà không sao, cứ cãi tiếp, đừng lo. Đến một ngày nào mà chiến thắng rồi á thì sao? Người ta sẽ thấy mình là thánh, vì mình đã tự chiến thắng được chính mình, mình đã xoay cái cung tên lại mình bắn được chính mình.
[49:50]Đó là người biết tu hành, nên phải nghiền ngẫm như vậy đó, phải ứng dụng như vậy. Đó là cuộc chiến đấu chính mình. Mà thiền là cuộc chiến đấu chính mình gay go nhất. Đó là hồi nãy á mình suy nghĩ chiến đấu với chính mình là giữa thiện và ác, là làm sao cho cái tâm mình có tăng được cái điều thiện, giảm được cái điều ác. Còn cái thiền á là chấm dứt luôn cái động, cái suy nghĩ luôn để được cái nội tâm thanh tịnh không suy nghĩ gì hết, tỉnh giác, rõ ràng, sáng suốt, nhưng không vọng tưởng. Cái cuộc chiến đấu đó mới vất vả. Mà đây mới là cái giá trị của người đệ tử Phật. Mình là đệ tử Phật, Đức Phật bắt chân ngồi thiền, nhập định.
[50:31]Mình không chịu tu theo thì đúng là mình rất là dở. Đó. Còn ai mà bắt chân ngồi thiền mới là con ruột của Phật. Còn ai mà không bắt chân ngồi thiền để nhiếp tâm thanh tịnh á là con gì? Con con ghẻ.
[50:50]Tại vì Đức Phật đắc đạo là nhờ ngồi thiền mà, đó, mình phải ngồi thiền, phải chiến đấu với chính mình để giữ cho tâm mình được thanh tịnh. Thì cái người vậy đó, cái mình biết giáo lý, nghe nói về thiền, tu thử sơ sơ thấy ủa nhưng định tâm không nổi thì thôi thì bỏ đi đi chơi cho nó khỏe. Thì đó là chúng sinh can cường. Ở đây có ai bị không? Có không? Rất nhiều phải không? Rất nhiều. Rất nhiều. Hoặc là thế này, ví dụ như mình nghe nói tới cái đạo lý vô ngã, không còn thấy có cái ta nữa, nghe rất là lạ, nghe rất là lạ. Mà đây là cái đỉnh cao trong trí tuệ của Phật, trong đạo Phật. Trong đạo Phật thì có rất nhiều trí tuệ để nói đến,
[51:35]nhưng mà cái đỉnh cao nhất là vô ngã, không còn có ta nữa. Thì đây là điều mình nghe lấy làm lạ. Mình nói: "Sống trên đời mình thấy mình có cái ta nè, có cái tôi khác với người khác. Thế mà trong đạo Phật tu làm sao mà tự nhiên mất tiêu cái ta, lạ ghê!" Mình phải suy nghĩ, phải tư duy, rồi tự mình cảm nhận cái điều vi diệu này dù mình chưa chứng đạo, nhưng mình có cái tư duy, có cái cảm nhận và thấy cái đẹp trong cái vô ngã để mình có cái hướng tâm về đó, mới gọi là người có thiện căn lớn, người biết tu hành có trí tuệ. Còn nghe vô ngã thấy kỳ kỳ lạ lạ, không hiểu thôi bỏ qua luôn, nó rất là uổng phí.
[52:12]Bởi vì đạo lý vô ngã rất là hay, dù mình chưa chứng được nhưng mà mình có cái suy tư, mình có cái cảm nhận về đó thì cũng gọi mình là một người đệ tử Phật chân chính. Người đệ tử Phật chân chính là phải biết suy tư về về vô ngã như vậy. Hoặc là mình là người đệ tử Phật là mình biết nhân quả, biết làm phước thì có phước nè. Mình nghe nói tới là làm phước mà không cầu phước, làm phước không cầu phước, mình nghe hơi lạ lạ, sau đó phải suy tư. Phải suy tư làm phước không cầu phước là sao? Tức là làm mà không cầu quả báo mà chỉ vì lòng thương yêu con người mà mình làm thôi. Biết có quả báo đó, nhưng không bàn đến, không để ý đến.
[52:55]Quả báo cũng sẽ đến bởi vì hễ có nhân phải có quả. Là khi mình bố thí giúp người, khi mình cúng chùa là chắc chắn ngày nào đó quả báo sẽ đến tự nhiên, nhưng mà mình không để ý đến cái đó, mà khi mình cúng chùa chỉ bởi vì mình thương kính tăng ni, là khi mình bố thí cho mọi người, cho người nghèo là bởi vì lòng mình thương họ trong cái cảnh khổ, chứ không phải là vì mình cầu cái quả báo mà mình làm những điều phước đó. Thì đó là những cái đạo lý rất là đẹp trong Phật giáo mà mình phải suy tư, phải ứng dụng, phải tu hành. Còn cái người nào tới chỗ đó mà không chịu suy tư thêm một bước nữa thì thật là uổng.
[53:35]Ví dụ như mình cũng nghe nói là là nhân quả làm phước có phước, rồi mình cũng đi chùa cúng dường để cầu phước, rồi đi cứu trợ người nghèo này, cứu trợ kia để cầu phước, thì đó là mình không chịu bước một bước nữa. Vì chỉ cần bước một bước nữa thôi là mình trở thành người con cưng của Phật liền, tức là cái người mà làm phước không cầu phước, chỉ cần một bước thôi. Nhưng mà mình không chịu, là ai nói làm phước không cầu phước mình không quan tâm, mà cứ nghĩ là làm phước là sẽ có phước, được phước, mong có phước, thì người đó cũng là chúng sinh can cường đó, không chịu bước một bước nữa để cho tốt đẹp luôn hẳn. Ở đây ai bị cái đó?
[54:17]Có không? Có không? Không trúng tim đen ai hết hả? Như vậy ở đây cũng là con cưng của Phật hết nha. Nếu cái câu nói vừa rồi mà không đụng ai hết thì đây là con cưng của Phật hết. Vậy là ni sư có phước nha, Phật tử đây tử ngoan không á. Ừ. Rồi đến một thành phần nữa gọi là cũng là can cường, có thực hành, có tu, nhưng mà không chịu tiến cho xa, không chịu là đạt đến cái hoàn hảo cuối cùng, cũng là chúng sinh can cường. Ví dụ bây giờ có ngồi thiền, có ngồi, là khá hơn cái người trước rồi. Cái thành phần trước là nghe nói tới ngồi thiền mà ngồi thử không định tâm là bỏ. Nhưng mà trường hợp cái người này đó là người khá hơn chút, là có bắt chân ngồi.
[55:04]Người đó ngồi 15 phút, nửa tiếng cũng có ngồi, thì ngồi cũng trầy trật, khi định tâm, khi không định tâm, nhưng có ngồi, cũng người khá. Nhưng mà không nghĩ đến cái việc mà ngồi thiền đến cái mức độ phải nhập định chứng đạo luôn thì không chịu. Đây cũng là chúng sinh can cường mà ở cấp độ cao, cấp độ cao. Thì tới giờ người ta ngồi mình cũng ngồi, tới giờ người ta xả mình cũng xả, tới giờ người ta ăn thì đi ăn, vậy thôi. Tới giờ không ai tu hết, thấy không ai tu hết mình cũng nghỉ tu luôn. Đó, là chúng sinh can cường. Còn cái người mà đệ tử cưng của Phật á là quyết tâm ngồi thiền để nhập định tới đạt được sự chứng đạo hoàn toàn.
[55:46]Đó đó mới là cái người mà tâm hồn mềm mại, nhu thuận, dễ sử dụng, hướng thượng có thể trở thành thánh được. Cái can cường như vậy có bị không? Quý thầy, quý cô có bị không? Có bị không? Thành thật khai báo. Bị nhiều phải không? Cái này bị nhiều. Đây là cái người mà xuất gia cũng rất là dễ bị, phải không? Tại gia bị không? Cũng có bị, phải không? Đó, tới mức độ này là bị nhiều nè. Chúng ta thấy bị nhiều. Tu mà tu tàn tàn đó, tu không chịu tiến xa. Đôi khi ví dụ nghe một bậc tôn túc nhắc nhở, thí dụ có một vị Hòa thượng nào đó về đây, về thăm trường hạ, à nói: "Quý thầy, quý cô ráng mà nỗ lực tinh tấn tu hành.
[56:34]Bởi vì đây là đời mạt pháp, chúng sinh rất là khổ, xa Phật, rồi điều gì cũng sai từ từ. Nên quý thầy, quý cô ráng tu để mình trở thành cái bậc giải thoát, giác ngộ, làm cái bóng mát cho chúng sinh." Là những vị Hòa thượng nói hết lời nghe cảm động á, mình cũng cảm động lắm. Nói: "Thôi, chiều nay ráng ngồi thiền thêm 5 phút nữa." Rồi một tuần sau, Hòa thượng đi một tuần rồi: "Thôi, bớt 5 phút đó lại cho nó khỏe. Bớt lại 5 phút." Cũng là chúng sinh cang cường á. Có không ta? Có không? Cái này quý Phật tử thì bị còn nhiều nữa, phải không? Phật tử bị nhiều. Hoặc là niệm Phật cũng vậy. Mình tu theo pháp môn niệm Phật là mình ráng tinh tấn trong cái câu Nam Mô A
[57:17]Di Đà Phật hay Nam Mô Quán Thế Âm Bồ Tát hay Nam Mô Đại Từ Di Lặc Tôn Phật. Mình tinh tấn là mình cứ nhiếp tâm trong câu đó cho tâm thanh tịnh. Nhưng mà lâu lâu mới niệm thì đó cũng là người lười đó. Nhiều khi ai khuyên mình ráng tinh tấn cho nhiếp tâm cho sâu, không chịu, cũng là cái lười, cũng là chúng sinh cang cường. Hoặc là ví dụ như là nói tu tức là chỉ tụng kinh thôi. Tới thời cứ xách cuốn kinh ra, à Di Đà tụng một thời, Phổ Môn tụng một thời gì đó rồi thôi. Ai kêu vì phải đọc kinh, hiểu kinh sâu thêm, không chịu. Thôi nói: "Tu ngày hai thời công phu rồi thôi. Lấy một bản Di Đà ăn tới già không hết rồi thôi được rồi." Nói vậy đó.
[57:56]Đó cũng là chúng sinh cang cường. Cho nên ngoài những cái kinh mà mình tụng theo nghi lễ để nhắc nhở, còn rất nhiều đạo lý mà mình phải học, rất nhiều đạo lý phải học để mình ứng dụng tu hành. Chúng ta nhớ đạo Phật là mênh mông vi diệu, không có bao nhiêu là đủ, mình phải ráng hết sức như vậy. Và ví dụ bây giờ đây cũng là một trường hợp nè: hời hợt, cạn cợt mà mình cũng gọi là chúng sinh cang cường. Ví dụ bây giờ chùa tổ chức đi bố thí cứu trợ rồi mình cũng đi theo. Rồi sau đó cái mình thấy, cái mình quen rồi mình cũng rủ bạn bè mình tự đi cứu trợ nơi này nơi kia, tặng quà nơi này nơi kia, giúp người ta về vật chất
[58:37]mà không nghĩ đến cái gốc cái khổ của người ta là do đâu. Do? Do người ta thiếu phước, phải không? Mà do đâu người ta thiếu phước? Vì người ta không biết làm phước. Vì đâu người ta không biết làm phước? Vì người ta không có không có đạo lý, không có đạo đức. Đó, đó là cái gốc. Nên chúng sinh khổ vì họ không có đạo đức, không có đạo lý. Cho nên bây giờ mình có giúp người ta gạo, tiền, cơm, áo gì đó cũng chỉ là một cái tạm thời thôi. Chứ nếu mình cho người ta được một cái đạo lý, cho người ta cái đạo đức để tự người ta biết làm phước, thì tự người ta đứng lên người ta thoát khổ. Thì đây mới là cái tiến xa hơn trong cái việc giúp người.
[59:21]Chứ còn giúp người mà chỉ giúp vật chất thì giúp rất là cạn. Mà giúp người ta cái tinh thần đạo lý, đạo đức á, cái đó mới giúp sâu, có chiều sâu. Mà mình lười, không chịu. Có ai nhắc nói: "Thôi kệ, cứ thấy người ta nghèo đem ít gạo, tiền lại gói thành từng quà, tôi cho 50 phần quà đăng báo, hay cho được 70 phần quà đăng báo vậy là đạt yêu cầu, là mãn nguyện rồi." Coi chừng mình cũng thuộc loại chúng sinh cang cường. Tức là bước thêm một bước nữa để cho nó tốt hơn mà không chịu bước, là chúng sinh cang cường. Làm điều tốt ban đầu, nhưng mà tốt thêm chút nữa không chịu. Đó, chúng ta nhớ, nguyên tắc của chúng sinh cang cường là tốt
[1:00:00]thêm chút nữa không chịu, gọi là chúng sinh cang cường. Cái điều này mình dễ bị không? Dễ bị lắm, phải không? Đó, thì chúng ta nhớ. Giờ tới cái thành phần thứ tám. Cái thành phần thứ tám này thì hấp dẫn nè, thì hầu hết tất cả chúng ta đều bị, chúng sinh cang cường. Là thành phần này thế này: Dù đã tu học lâu năm mà có những tâm bất thiện không vượt qua nổi.
[1:00:28]Thì đây là bị rất nhiều. Tức là phải nói 80% người tu bị, cả người xuất gia cũng bị luôn. Là dù tu học đã lâu năm mà có những tâm bất thiện tiềm tàng không vượt qua nổi. Ví dụ. Ví dụ như là tâm đố kỵ, tâm ganh tỵ. Thấy ai giỏi hơn mình, thành công hơn mình, không chịu nổi. Bực bội, ghét, tức, dèm pha, nói xấu, mưu hại, đó gọi là tâm đố kỵ. Mà có những người tu đến 40 năm rồi vẫn không đập vỡ được tâm này, thì người này cũng thuộc loại chúng sinh cang cường. Mà có cái tâm đố kỵ nằm trong tâm mình rồi, khổ lắm. Mình dễ tạo nghiệp lắm. Dễ buông một, hai lời nói để nói xấu người ta, dèm pha người ta.
[1:01:12]Đó là chưa nói tới những cái thủ đoạn, âm mưu để mà hãm hại người ta cho tiêu đời người ta luôn. Thì cái người độc ác đó thì đọa rất là nặng. Mà nhiều khi mình không tới cái mức độ độc ác đó, mình chỉ bực bội trong tâm khi thấy người khác hơn mình rồi buông ra một vài lời nói dèm pha, vu khống, nói xấu, nó cũng tội rất là nặng. Mà những cái tâm bất thiện này rất là lạ, là nếu mà mình không có cái quyết tâm đối với nó, không vượt qua được. Có khi tới chết rồi mà cái tâm đó vẫn còn tồn tại, cái tật đó vẫn còn tồn tại. Cho nên cái người xuất gia đó, nhất là người xuất gia, từ khi bước vào tu là phải cảnh giác về cái tâm đố kỵ này.
[1:01:55]Là phải tu như thế nào để khi mình thấy cái người giỏi, mình phải vui mừng thì mình mới có phước. Còn mình thấy người giỏi mà mình bực bội là mình sẽ mang tội. Trước hết là đối với huynh đệ chung quanh mình á, đối với huynh đệ chung quanh mình, mình phải cầu cho huynh đệ chung quanh mình giỏi lên hết. Đó, mà mình có phát nguyện mình cầu như vậy đến ngày kia người ta giỏi hơn mình thật, thì mình rất là mãn nguyện, mình không bị đố kỵ. Đó là cái cách để diệt cái tâm đố kỵ trước á. Ví dụ như lỡ mình là một người giỏi trong chúng thì mình vẫn phải thường lạy Phật, nói: "Xin Phật gia hộ cho các huynh đệ của con
[1:02:34]giỏi hơn con, học giỏi hơn con, tu giỏi hơn con." Mình phải chân thành mình phát cái lời cầu nguyện như vậy mỗi ngày. Thì như vậy cái tâm đố kỵ trong lòng mình bị tiêu diệt mất luôn. Mình không bị là một chúng sinh cang cường. Còn nếu ngay từ giờ phút đầu mà mới xuất gia mình không biết có cái lời nguyện đó đó, thì cứ lớn lên từ từ theo năm tháng, thấy ai giỏi mình cứ bực bực thầm thầm trong tâm mà không hay, không hay. Thì không ngờ nó thành cái tâm bất thiện mà nó chìm sâu đó, mình rơi đúng vào cái loại thứ tám là loại mà dù tu học đã lâu năm mà có những tâm bất thiện không vượt qua nổi. Thì rất là đáng thương, rất là đáng thương.
[1:03:15]Và đây cũng là một cái nạn trong Phật giáo. Ở trong Phật giáo đây là một cái nạn, là có những người tu lâu, tới hàng Thượng tọa, Ni sư mà đôi khi tâm này vẫn bị không vượt qua nổi. Cho nên tuy có phước là được có tuổi đạo cao, đôi khi có những cái chức vụ lớn, nhưng mà những cái tâm bất thiện này không vượt qua nổi làm cho cái đời tu thật là khuyết lở. Nên đây là điểm mà chúng ta phải cảnh giác. Hoặc là cái tâm ích kỷ cũng vậy, là chỉ lo cho mình mà không lo cho người khác, à cũng là cái vậy. Nhiều khi tu lâu năm, có khi là một người Phật tử cũng vậy. Là người Phật tử hỏi ra: "Quy y đi chùa bao lâu?", nói: "Dạ quy y đi chùa 30 năm rồi."
[1:04:05]Nhưng mà vẫn chỉ biết lo cho mình, sống cho mình, tu cho mình. Còn không muốn dính líu tới chuyện người khác, sợ mệt, sợ phiền. Thì đó cũng gọi là cái tâm ích kỷ còn tồn tại chìm sâu trong lòng mình. Đó cũng gọi là chúng sinh cang cường. Tu lâu rồi mà những cái tâm bất thiện này vẫn còn nguyên, rất là đáng lo. Hoặc là cái nóng nảy, cái tức giận, cái giận hờn á, cái nóng, cái giận. Thì cái này có khi có người tu 40 năm chưa hết. Mà đây cũng gọi là chúng sinh cang cường. Ví dụ như mình tu 10 năm, nhiều khi tâm nóng giận chưa hết. Ủa, sao vậy? Sao nghe tới đây trốn hết trơn vậy? Vậy hả? Chắc không biết có đụng tim đen ai giận không đây?
[1:04:51]Nhớ lát Ni sư cho người bảo vệ đi về nghen Ni sư. Nhớ Ni sư cho người bảo vệ.
[1:04:59]Phải nói những điều này đụng chạm nhiều quá, nhưng mà mình buộc phải nói ra, dù đau phải nói. Như mình tu, ví dụ tu năm năm rồi mà sao thấy đụng chuyện cứ hay giận giận bụng, biết mình thuộc loại là tâm bất thiện chưa vượt qua. Mà năm năm, đi tu mà năm năm mà chưa hết giận là cũng hơi yếu, nhưng mà có người 20 năm chưa hết giận thì rất là đáng lo, rất đáng lo. Nên những cái tâm đó phải vượt qua cho lẹ. Mà người Phật tử cũng vậy, ví dụ như là mình đi chùa nhiều năm, tụng kinh nhiều năm rồi thì không được quyền có những cái giận ghét chúng sinh, không có được ghét ai hết, lúc nào cũng phải thương thôi.
[1:05:40]Lúc nào cũng phải thương, ví dụ dạy người ta không được, người ta lì quá, họ can cường quá, mình không dạy nổi thì thôi, mình đôi khi mình nghiêm với người ta thôi, chứ trong tâm đừng ghét. Còn nếu mình giận mình ghét quá coi chừng mình lại rơi đúng vào mình là chúng sinh can cường, tức là tu học đã lâu mà tâm bất thiện không vượt qua được.
[1:06:00]Hoặc là cái tâm tham lam. Tham lam là một cái tâm phàm tục rất là dở. Thường là người tu không bị, người tu là khi đi tu là đã buông xả hết rồi, nóng màng gì hết. Nhưng mà nếu không khéo bỗng nhiên cái tâm này nó tái xuất trở lại trong lòng mình, nó xuất hiện trở lại là do mình không có quyết tâm diệt nó và nó lớn dần lớn dần. Đây rất là nguy hiểm. Ví dụ như là đôi khi mình được phép giữ tiền riêng, ví dụ có những chùa cho phép là chúng giữ tiền riêng. Vì cho phép giữ tiền riêng cho nên mình cần phải có tiền để lo cho việc học, việc sắm sửa thế này thế kia, mình giữ tiền riêng. Rồi vì giữ tiền riêng mà nhu cầu nhiều nên lúc nào cũng muốn
[1:06:46]có tiền, lúc nào cũng phải lo tìm cách để có tiền. Cái tâm đó cứ bắt đầu bỗng nhiên nó làm mình tham mình không hay. Mới ban đầu là mình chỉ hơi bận tâm là làm sao có tiền để mua tập vở, mua tài liệu để học, rồi mua chiếc xe để đi tới đi lui học, ví dụ vậy, mới đầu mình chỉ nghĩ đơn giản. Rồi nhưng mà cái tâm đó nó tồn tại lâu quá bắt đầu nó biến thành tham thôi, bắt đầu muốn cho có nhiều tiền. Cái muốn cho nhiều là đã thành tham. Mà lâu ngày lâu tháng nhiều khi mình đi tu tới khi mình 30 năm mình lên làm trụ trì rồi mà tâm đó vẫn tồn tại, vẫn làm sao muốn có nhiều tiền. Đó bắt đầu biết là mình đã rơi vào đúng cái bệnh là tu lâu mà chưa hết tham.
[1:07:28]Đây là rất là đáng lo. Mà những cái người mà có trách nhiệm dễ bị lắm, ví dụ làm trụ trì rồi rất dễ bị. Bản thân chúng tôi cũng vậy, chúng tôi trụ trì không có nói gì ni sư, ni sư ngồi đây nha. Nghĩa là bản thân chúng tôi làm trụ trì nên chúng tôi vẫn thường phải bị như vậy, vẫn thường phải bị là phải luôn luôn phải lo sao cho có tiền để mình nuôi đệ tử mình, phải như vậy. Mà nếu không khéo, không biết kiểm soát kỹ thì cái tâm đó nhúc nhích chút xíu bước qua thành tâm tham liền, là muốn có nhiều tiền liền, rất là dễ bị. Nên có những cái vị thánh tăng mà suốt đời họ không thèm giữ tiền, hễ có tiền vô tay họ tìm cách họ cho hết rồi để họ diệt cái tâm tham của họ.
[1:08:08]Đó là những người có cái tấm gương tốt. Nên ở đây mình nói hai trường hợp: ví dụ có những thầy, những cô mà có trách nhiệm đối với chúng, ví dụ mình làm trụ trì, làm quản chúng, làm thủ quỹ gì đó, buộc mình luôn luôn mình phải bận tâm cân đối tài chánh cho chúng, nhưng mà lúc nào cũng phải đề phòng cái tâm tham, đề phòng cái ý nghĩ mà muốn cho nhiều, muốn cho nhiều, phải cẩn thận. Đó trường hợp thứ nhất. Trường hợp thứ hai, mình là người không có trách nhiệm với chúng, mình chỉ là một chúng thường mà được giữ tiền riêng thì phải đề phòng là thích tích trữ cho nhiều là mình đang bị bệnh tham. Mà nếu không có trị tận gốc để lâu năm lâu tháng rồi tới già
[1:08:53]thì mình đúng rơi vào chúng sinh can cường, tu học lâu năm mà tâm tham chưa bỏ. Dù trong hai trường hợp mình đều phải cẩn thận, cho nên tốt nhất là trong một ngôi chùa là chúng đừng giữ tiền riêng, là mọi chuyện người trụ trì lo hết. Người trụ trì thương chúng như con mình, lo hết mọi điều. Nghèo thì cùng nghèo, giàu thì cùng giàu, nhưng đừng giữ tiền. Thì người trong chúng không có bận tâm là phải đi tìm tiền thì họ sẽ không có bị cái tâm tham, không bị tâm tham. Mà tự nhiên sống trong chúng lâu năm tới 10 năm, 20 năm mà có cái thói quen là không cần phải kiếm tiền, cái tâm tham nó rất là nhẹ, cũng rất là đỡ điều đó.
[1:09:37]Đây là một cái điều mình cảnh giác đối với những người tu. Còn người cư sĩ thì điều này rất dễ bị, phải không? Bởi vì sống ở đời mà, phải có tiền thì mới sống được, nhưng mà để cho chút xíu cái mình phải cần có tiền nhiều. Cho nên cái gọi là tham vật chất thì người cư sĩ thường xuyên bị, hiếm ai vượt qua được. Đây là một chỗ mà có nhiều người hỏi, ví dụ con sống đời cư sĩ rồi con có đắc đạo được không? Thì nói có thể được với điều kiện cái cách sống của mình rất giống người xuất gia thì vẫn đắc đạo được. Nhưng mà rất khó, rất khó để cho một người cư sĩ có cái cách sống giống người xuất gia. Vì sao?
[1:10:20]Vì có cái nền tảng quan trọng ban đầu là không tham tiền bạc. Người xuất gia thì mới có thể được cái điều này hoàn toàn. Người xuất gia mà cảnh giác một chút, tu tốt một chút thì đạt được liền là hoàn toàn không tham tiền bạc. Nhưng mà người tại gia mà để hoàn toàn không tham tiền bạc rất là khó, rất là khó. Cho nên nói rằng đời sống tại gia khó đắc đạo là chính vì lý do này, vì mình có nhu cầu, mình có bổn phận. Ngày xưa Đức Phật mới nói cái tâm trạng như vậy, Đức Phật nói: Đời sống tại gia đầy những bụi đời, rất khó để đạt đến một cái sự trắng trong trọn vẹn, vì vậy mà một thiện nam tử khi mà muốn giải thoát rồi hầu hết đều phải xuất gia, là vì như vậy.
[1:11:12]Cái tham là một cái khó vượt qua. Rồi cái cố chấp, cái cố chấp, cái cố chấp này thì phải nói rất là nhiều điều, ví dụ mình có cái ý nghĩ nghĩ lên cái mình tin nó đúng liền, ai cãi không được, ai nói sai ý mình không được, ai khuyên khác đi không được, thậm chí cái người lớn là thầy của mình khuyên mình cũng không nghe. Hễ mình nghĩ ra cái điều nào thì mình cho nó là đúng, không ai cãi lại được thì người đó là người cố chấp. Cố chấp thì nó nhiều lắm nhưng mà mình nói một điểm chính, tức là luôn luôn cho rằng ý mình là đúng, hễ cái suy nghĩ mình khởi lên mình cho nó đúng liền. Cái người nào mà biết nghi ngờ cái ý nghĩ của chính mình
[1:11:52]á, đó là người có trí, người đó không bị cố chấp. Đây là một điều quan trọng mà mình tu lâu năm phải vượt qua điều này. Đừng có tin cái ý nghĩ của mình liền. Mỗi khi mình nghĩ ra được điều gì phải xét góc này, phải xét mặt kia, mình phải tưởng tượng là có một người cãi lại cái ý mình, mình coi người ta coi có khi cái ý mà cãi lại nó đúng hơn, mình phải điều chỉnh cái ý nghĩ mình lại thì như vậy mới không bị cố chấp. Nhưng mà thường đây là điểm khó vượt qua. Có khi tu lâu rồi mà mình vẫn chấp cái ý mình nhiều quá, nghĩa là mình nghĩ ra điều gì mình tin nó là đúng liền, làm cho mình trở thành bướng bỉnh, lì lợm, ngang tàng, cứng cỏi.
[1:12:33]Đây đúng là chúng sinh can cường. Nói mà chúng sinh can cường, cái chính nhất là cái người cố chấp. Cái người mà luôn luôn tin mình là đúng, đó là người cố chấp, can cường. Hoặc là cái người đãi đãi, lười, đó là đi tu lâu rồi mà lười lười tàn tàn không chịu siêng tu, không chịu tinh tấn, đó cũng là chúng sinh can cường. Hoặc là cái kiêu mạn. Kiêu mạn là luôn luôn thấy mình hơn người thì đây cũng gọi là chúng sinh can cường, chúng sinh can cường. Đây là điều rất là đáng lo. Mà kiêu mạn thì dễ bị lắm, tu tới già chưa hết, tới chết cũng chưa hết cái kiêu mạn này. Mà có người càng tu càng kiêu mạn. Khổ như vậy.
[1:13:17]Tức là mới vô chùa làm điệu thì ít kiêu mạn, mà tu lớn lên chút xíu lên tỳ-kheo rồi kiêu mạn lên chút nữa, tới thượng tọa kiêu mạn thêm chút nữa, tới hòa thượng kiêu mạn không ai chịu nổi. Đây là điều rất đáng sợ. Cái kiêu mạn thật là một kẻ thù nguy hiểm. Cho nên vì vậy phải nói cảnh giác quý thầy quý cô còn trẻ phải chuẩn bị phải chuẩn bị về cái điều này. Cái kiêu mạn nó đáng sợ, nó phá tan cái công đức của mình. Cho nên quý thầy quý cô là còn trẻ phải đón đầu nó ngay từ bây giờ, phải làm sao cảnh giác với cái tâm kiêu mạn, đừng để mình tu mình càng lớn cái mình càng kiêu mạn càng tự cao. Phải tu làm sao cứ càng lớn tuổi đạo chừng nào thì mình càng trở nên
[1:14:01]hiền lành, khiêm hạ, quên cái ta mình dần dần, đó là đường đi đúng. Còn nếu mình tu lâu rồi cái mình thấy à tuổi đạo tôi lớn hơn mấy người kia, tôi làm chức lớn hơn, tôi học có bằng cấp nhiều hơn, trong tâm mình hay nhắc mình thầm thầm điều đó là mình đang bị kiêu mạn. Nhiều khi mình đi mình gặp một loạt quý thầy quý cô trẻ hơn, cái ý nghĩ đầu tiên khởi trong đầu mình, mấy người này mới tu sau mình, là mình đang bị kiêu mạn. Dễ bị lắm, mà ý nghĩ đó mà nuôi hoài tới chừng lớn mình làm thượng tọa hòa thượng rồi không ai chịu nổi, quá kiêu mạn. Nên vì vậy từ bây giờ phải cẩn thận và tiêu diệt, nói coi chừng cái người ta tu sau mình chứ người ta thiện căn
[1:14:41]lớn hơn, đó là một vị thánh tăng tái lai, một hòa thượng tái lai. Còn mình đi tu lâu hơn nhiều khi chỉ là một phàm phu thôi. Đó là cái đáng sợ. Và một cái phiền não, cái buồn bực nào đó mà cứ ôm trong lòng hoài nó cũng gọi là chúng sinh can cường. Cứ giận ai cứ giận hoài, nó cũng là chúng sinh can cường. Ở đây mình có ai giận dai không? Cái người nào hay giận dai? Quý thầy có giận dai không? Thường quý thầy không có giận dai phải không? Mà quý cô mới hay giận dai. Có không ta? Có ai giận dai không? Quý Phật tử có hay giận dai không? Có không? Có. Chút xíu hết rồi đó là người không can cường đó.
[1:15:25]Còn ai mà giận dai là biết mình thuộc loại chúng sinh can cường đó, thôi bỏ đừng giận nữa nha.
[1:15:33]Hoặc là tham vọng. Cái tham vọng này cũng rất đáng sợ cho người tu. Tức là muốn mình làm lớn, muốn mình thành công, muốn mình nổi bật, vân vân, những cái đó là tham vọng. Mà nhiều khi tu càng lâu thì tham vọng càng lớn. Thấy mình có khả năng á, cái muốn mình phải trở thành con người nổi bật trước mặt mọi người, ai cũng phải biết tiếng mình, ai cũng phải nể mình. Đó là người tham vọng. Mà người tham vọng thì nguy hiểm cho đạo, dễ làm bậy, dễ thủ đoạn. Thì ở đây đó mình tu á, mình không có ý nghĩ là muốn cho mình, mà mình muốn cho ai? Muốn cho, muốn cho ai? Muốn cho đạo thôi. Tức là mình chỉ đem cả cuộc đời của mình mình phụng sự cho Phật pháp thôi.
[1:16:16]Mình thương yêu, mình lo cho chúng sinh thôi. Mình lo càng nhiều, càng tốt thì tự nhiên người ta quý mến, tự nhiên người ta thấy mình nổi bật, chứ còn bản thân mình thì mình không muốn mình được nổi bật. Thì phải như vậy mới là đúng. Còn có khi cái tâm niệm đó lầm đó, bí mật nằm bên trong mình không hay, là mình muốn cho mình là một người mà ai cũng phải biết tới mình. Thì mình đang rơi vào bệnh tham vọng. Mà cái này có khi tu càng lâu bị càng nặng, thì mình đúng vào trường hợp của thành phần thứ tám là chúng sinh can cường, đây rất là đáng lo, đó. Rồi bệnh khoe khoang, khoe khoang nãy nói rồi thôi. Đó.
[1:16:53]Về thành phần thứ chín là không chịu phát tâm Vô thượng Bồ đề. Đây là chúng sinh can cường, mà cái này yêu cầu hơi cao. Không chịu phát tâm Vô thượng Bồ đề nghĩa là sao? Nghĩa là không cầu đạt đến sự giác ngộ tuyệt đối như Phật, để mà có thể độ tất cả chúng sinh. Cái người nào mà như vậy là chúng sinh can cường. Không biết phải chúng sinh gì sao mà bỏ đi. Nay, nay sao Không biết có đụng tim đen ai không mà sao kỳ.
[1:17:27]Mình không nghĩ đến chứng ngộ hoàn toàn, mình không nghĩ đến vô số chúng sinh còn chìm trong si mê, tăm tối, nên mình không có chịu cầu cái quả Vô thượng Bồ đề, thì như vậy cũng là chúng sinh can cường. Mà đây là cấp hơi cao, cấp hơi cao. Còn bây giờ đây trường hợp mình trở lại chút xíu nè. Có những người có phước giàu sang nhưng không chịu nghiên cứu đạo lý, tâm linh cũng là chúng sinh can cường. Ví dụ nghĩ chứ có ai mà nói với mình về sao không chịu nghiên cứu Phật pháp đồ cho vui? Ngồi nghĩ trong bụng không nói ra, cười cười nói rằng: "Thôi, đời vậy cũng sung sướng rồi, cần tu hành chi. Giờ cũng thoải mái, giàu có, cũng nhà lầu,
[1:18:05]cũng xe hơi, muốn ăn gì cũng được, muốn xài gì cũng có hết, thì sống vậy cũng được rồi, cần chi phải tu hành". Thì người như vậy là chúng sinh can cường. Có phước giàu sang mà không chịu tiến tu về tâm linh, thêm đạo lý, đó là chúng sinh can cường. Có không? Người này có không? Có không? Có, phải không? Có đó. Ví dụ như cái người đó nhiều khi xem thường cái người xuất gia nữa, thấy mình giàu, rồi thấy cái người xuất gia đâu có tài sản như mình, nhiều khi trong lòng có cái thầm thầm xem thường người ta. Đó cũng là chúng sinh can cường, là ỷ kiêu mạn nơi cái tài sản của mình. Mà coi thường cái giá trị tinh thần của người tu.
[1:18:45]Vì người tu á tuy họ không có tài sản, họ chỉ có mảnh áo nâu sòng, là một đồ vạt khách, màu lam, màu nâu bằng vải xoa vậy thôi. Nhưng mà sự thật á là cái tinh thần của họ rất là phong phú. Vì họ biết niệm Phật, biết tu dưỡng đạo đức, biết thiền định. Là tuy họ nghèo nhưng mà cái tinh thần họ rất đáng quý. Còn cái người mà can cường á ỷ mình giàu, ỷ mình giàu coi thường cái người xuất gia, tức là coi trọng cái vật chất mà coi thường cái tinh thần. Thì cái người này ở những đời khác á, cái tâm hồn họ rất là càn cợt, rất là nghèo nàn và có thể rất là ngu si. Vì đã sao? Bị ỷ vào vật chất để coi thường cái giá trị tinh thần.
[1:19:32]Đây cũng là chúng sinh can cường. Những người này họ không hiểu điều này, là tài sản chứ rồi vô thường cũng có thể hết bất chừng. Nhiều khi cướp vào nó chĩa súng bắt đưa cái chìa khóa mã số tủ sắt lấy sạch hết, cũng mất. Hoặc chết rồi bỏ lại hết, không đem theo được đồng nào, chỉ đem theo được tội phước thôi. Mà không biết tu thì đúng là không có phước đem theo mà chỉ mang theo tội thôi. Đó, đây là cái là chúng sinh can cường, cũng là một loại. Rồi một loại chúng sinh can cường nữa là lỡ theo một ông thầy tà, một cái đạo lý tà, rồi vì tự ái, bảo thủ mà không chịu bỏ, không chịu thay đổi. Đó là do tự ái.
[1:20:15]Ví dụ biết ông thầy đó tà rồi, ông thầy mình tà tà ổng xài bùa xài đồ nhiều quá, nhiều khi ổng ăn nói ngông nghênh, đôi khi ổng làm nhiều chuyện tầm bậy tầm bạ. Ờ lúc trước á thì lỡ theo ổng tại ổng xưng ổng là thần, là thánh, nghe mê quá rồi đi theo. Ờ theo một thời gian rồi cái bắt đầu thấy ổng cũng sai sai, bậy bậy, thấy ổng cũng hơi quậy quậy. Ai chê nói: "Sao mày đi theo cái ông đó ổng thấy ổng quậy quá, ổng cũng tùm lum chuyện mà mày theo?" Nói: "Kệ tao, thầy tao tao theo". Đó cũng gọi là chúng sinh can cường. Tức là lỡ theo một cái tà, nhưng vì tự ái, bảo thủ mà không nhanh chóng bỏ đi, cũng là chúng sinh can cường.
[1:20:54]Rồi nhiều khi a thấy người ta chê thầy mình cái tức quá còn bênh lại ông thầy nữa. Bênh lại ông thầy để làm chi vậy? Tại ông thầy hay thì mình cũng là, cũng hay theo. Đó không ngờ đó chỉ là vì tự ái mà cố chấp. Sau này mình mang tội rất là nặng ha, cũng là chúng sinh can cường. Đây là một trường hợp khác. Ví dụ như là một cái người bình thường thấy một vài người xuất gia có lỗi, rồi mất niềm tin hết toàn bộ Phật pháp, đây cũng là chúng sinh can cường. Như ví dụ như có cái người vậy, có một lần họ sống gần cái chùa, rồi ông thầy trong đó cái lỡ lần đó ổng ổng giành lộn với ai cái gì á, ổng gây gổ với ai cái chuyện
[1:21:34]đất đai, nhà cửa gì mình không biết, mà lúc đó mình đứng ở gần chùa cái mình chứng kiến điều đó. Cái từ đó mình mất niềm tin Phật pháp, không bao giờ tin Phật, không bao giờ tới chùa, hễ thấy người tu là chê. Thì cái người này cũng thuộc loại chúng sinh can cường. Tại vì đâu phải người xuất gia nào cũng như vậy. Đâu phải người xuất gia nào cũng cãi lộn giỏi đâu, giành giật, không phải. Thấy có người thôi, đời nào kiếp nào thấy một người xuất gia làm sai chút xíu cái là mất niềm tin hết toàn bộ luôn, cũng là chúng sinh can cường. Hễ ai nói tới đạo, tới đồ cái chê, dẫn cái chuyện đó ra kể hoài. Có một chuyện đó đi đem đi kể hoài để mà lấy lý do là mình không thèm tin đạo.
[1:22:12]Đó đây cái người này gọi là người tâm hồn không có bao dung, cái nhìn không có lớn, thấy một góc mà tưởng là toàn thể, đây cũng là chúng sinh can cường. Cái này dễ bị không? Dễ bị không? Có nhiều người cũng dễ bị lắm. Cho nên sau này mà nếu chúng ta gặp cái người nào mà rơi vào cái trường hợp này, mình khuyên người ta không nên như vậy. Không nên là cứ nhắc đi nhắc lại hoài cái cái lỗi của một vị xuất gia nào đó hoài, để rồi mất niềm tin với Phật pháp. Mía sâu có đốt, nhà dột có nơi. Nỡ anh xui cái phước anh nó kém, anh không gặp được cái người tu tốt, mà anh còn cố chấp nữa. Anh hãy đi lên đây, anh hãy lại chùa Đại Giác ở Sóc
[1:22:52]Trăng, anh sẽ thấy bao nhiêu thầy cô tốt ở đây. Đó mình nói như vậy, mình giải thích người ta như vậy, để khuyên người ta là đừng có mà can cường cái kiểu đó nữa, đừng có lì kiểu đó nữa. Biết bao nhiêu người tu rất là thánh thiện, phải có niềm tin, đó là chỗ dựa tinh thần cho cái người sống ở trên đời này, phải như vậy mới được. Ở đây nãy giờ là chúng ta nói về cái những người gọi là những chúng sinh can cường. Bây giờ khi mà chúng ta kể từ nãy tới giờ vậy đó, thì mình thấy mình có đụng dính phần nào không? Có không? Có không? Có ai là hoàn toàn không dính phần nào hết, thoát hết không? Giơ tay lên.
[1:23:32]Giơ tay lên ai thoát hoàn toàn hết giơ tay lên, không bị không bị điểm nào hết? Hoàn toàn là chúng sinh ngoan ngoãn, không phải chúng sinh can cường. Giơ tay lên coi. Không ai giơ hết trơn vậy trời.
[1:23:46]Hỏi không ai giơ hết trơn vậy nè trời. Ni sư giơ tay lên làm gương chứ đâu.
[1:23:54]Tức là giờ nêu ra từng điểm chúng sinh can cường mình không bị điểm nào hết. Như vậy là nãy giờ khi mà nói một loạt như vậy là mình có bị phải không? Có bị, không ít cũng nhiều, không nhiều cũng chút chút, phải không? Đó, mà hễ có cái can cường á thì cái nghiệp sau này trả lâu lắm, nó dai lắm. Khi mà cái nỗi khổ nó tới nó kéo dài hoài, vì vậy mình phải vượt qua cái lỗi đó. Thấy mình phải đem cái lỗi đó ra mình sám hối với Phật. Nãy giờ, tối nay bắt đầu mình quỳ lạy Phật, nói: "Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, con lỡ xui chiều nay đi nghe giảng gặp cái ông thầy đó ổng nói con là chúng sinh can cường ở cái
[1:24:29]điểm mà cứ giận dai người ta hoài, rồi sau này mang tội nặng. Nay con thôi con đem ra con sám hối, rồi xin Phật gia hộ từ đây con không giận ai dai nữa, có giận giận không dai".
[1:24:42]Nghĩa là mình thấy mình có cái lỗi nào mà trong một loạt những chúng sinh cang cường mà vừa kể nãy giờ đó, mình đem cái đó ra mình sám hối. Sám hối cho nhiều ngày, phải nhiều ngày nó mới đập vỡ được cái đó. Để từ đây, tâm hồn mình trở nên khoáng đạt, à tinh tấn, nỗ lực cố gắng tu hành, để làm một người đệ tử Phật chân chính mà làm lợi ích được cho chúng sinh. Chịu không? Bắt đầu tối nay nha. Tối nay đem cái lỗi mình nãy giờ nghe nó đụng chỗ nào á, đem ra mà sám hối. Rồi bây giờ, đó là bản thân mình. Bây giờ mình gặp cái người bạn của mình, huynh đệ của mình mà cũng thuộc loại chúng sinh cang cường thì mình phải làm sao?
[1:25:18]Phải làm sao? Phải kiên nhẫn. Bởi vì cái đặc tính của người cang cường là mình nói họ không có chịu nghe. Tại vì nếu mình nói cái lỗi họ, họ chấp nhận liền thì họ còn cang cường không? Không. Còn đây là thứ can, là cang cường là cái thứ lì. Họ nói là cái thứ lì thì khi mà họ có cái lỗi, nói họ không chịu nghe. À không chịu nghe, vì vậy vì lòng từ bi của Phật dạy, cho nên khi mà mình ở gần cái người mà thuộc loại chúng sinh cang cường, mình phải kiên nhẫn. Là từ từ, lâu ngày dài tháng rồi mình chuyển họ để cho họ thấy được cái lỗi của họ, mà họ đừng lì như vậy nữa, để họ có thể từ từ trở thành cái người tốt hoàn hảo hơn, là như vậy.
[1:26:02]Nghĩa là trong ý niệm chúng ta đó, chúng ta không bao giờ bỏ cuộc. Giờ mình thấy cái người đó họ xấu mà họ lì, họ dữ, họ dai, họ bướng, thì có thể là mình bất lực. Trước mắt là mình không làm gì được, mình không nói gì được, à nhưng mà trong thâm tâm mình không có cái ý niệm là mình bỏ cuộc, bỏ người đó luôn, bứt luôn, rồi không dạy dỗ nữa, không chuyển hóa nữa. Không nghĩ như vậy, đừng nghĩ như vậy. Phải kiên nhẫn, nói bây giờ không được, ngày nào đó mình sẽ làm được, sẽ chuyển được. Phải có cái ý nghĩ như vậy. Nhờ Phật gia hộ, phụ với mình để chuyển những cái chúng sinh cang cường như thế, những cái huynh đệ mà ở gần mình,
[1:26:38]những người thân của mình mà cang cường như thế, chứ không bỏ cuộc. Dù bên ngoài hiện tại mình không tìm ra cái cách nào hết để chuyển hóa họ vì họ quá lì, quá lì, nhưng trong tâm là mình cũng nguyện theo đuổi tới cùng để chuyển hóa. Thì tâm mình như vậy đó thì mình được công đức rất là lớn. Sau này mà cái phước lành đến với mình á, đến rất là bền. Bởi vì sao? Bởi vì mình là người luôn luôn kiên nhẫn để giáo hóa cho chúng sinh, để làm lợi ích cho chúng sinh. Hôm nay cũng là những ngày cuối hạ, chúng ta gặp nhau, mình nói một bài pháp nghe rất là khó chịu, à trong đó mình dễ bị vướng những cái lỗi như vậy.
[1:27:17]Tuy khó chịu nhưng mà mổ xẻ ra được vấn đề để mình thấy được cái tâm mình, cũng giống như là mình có một lập trường kiên định, vững chắc là sẽ kiên nhẫn để giúp đỡ những người anh em của mình cùng tiến đạo. Xin chúc cho tất cả mọi người không ai bị là chúng sinh cang cường hết ha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:28:08]Tôi có cha tuổi gần tám mươi, tóc bạc trắng đầu, đôi chân run rẩy đi từng bước đi, đôi chân run rẩy đi từng bước đi.
[1:28:28]Tôi có mẹ hiền tuổi ngoài sáu mươi, mắt mẹ đã mờ, mang nặng ưu phiền.
[1:28:38]Hai tay nương tựa vào chiếc gậy con, hai tay nương tựa vào chiếc gậy con.
[1:28:52]Mẹ cha tôi tuổi đã cao, ngày đêm tôi ước mong
[1:29:01]rằng sao cho cha mẹ vĩnh hằng bên tôi.
[1:29:10]Cha tôi như lá thu bay, mẹ tôi như cánh vạc bay về chiều.
[1:29:21]Về chiều như áng mây trôi, về chiều như nắng cuối trời,
[1:29:31]thương con lo lắng bên con, dù cho năm tháng héo hon thân gầy. Tình cha cao quý vô biên, lòng mẹ rộng lớn khôn cùng.
[1:29:51]Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
[1:30:02]Một lòng thờ mẹ kính cha, một lòng thờ mẹ kính cha.
[1:30:15]Tôi có cha tuổi gần tám mươi, tóc bạc trắng đầu, đôi chân run rẩy đi từng bước đi, đôi chân run rẩy đi từng bước đi.
[1:30:35]Tôi có mẹ tuổi ngoài sáu mươi, mắt mẹ đã mờ, mang nặng ưu phiền.
[1:30:45]Hai tay nương tựa vào chiếc gậy con, hai tay nương tựa vào chiếc gậy con.
[1:30:58]Mẹ cha tôi tuổi đã cao,
[1:31:03]ngày đêm tôi ước mong rằng sao cho cha mẹ vĩnh hằng bên tôi.
[1:31:16]Cha tôi như lá thu bay, mẹ tôi như cánh vạc bay về chiều.
[1:31:26]Về chiều như áng mây trôi, về chiều như nắng cuối trời,
[1:31:37]thương con lo lắng bên con, dù cho năm tháng héo hon thân gầy.
[1:31:46]Tình cha cao quý vô biên, lòng mẹ rộng lớn khôn cùng.
[1:31:57]Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
[1:32:07]Một lòng thờ mẹ kính cha, một lòng thờ mẹ kính cha.
[1:32:18]Một lòng thờ mẹ kính cha, một lòng thờ mẹ kính cha, một lòng thờ mẹ kính cha.