[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Và lời đầu tiên cho phép con là Trung Phổ Tịnh xin được gửi lời chào cung kính dâng lên Sư Phụ, quý Thầy, quý Sư Cô, lời chúc an lành tới tất cả quý vị Phật tử đang hiện diện tại chùa Xá Lợi trong buổi tối ngày hôm nay ạ. Dạ ngửa... ngưỡng bái bạch trên Sư Phụ, kính bạch trên quý Thầy Cô, kính thưa toàn thể quý Phật tử. Và trước khi đến với thời pháp của Sư Phụ thì chúng con xin mời toàn thể quý Phật tử cùng lắng nghe ca khúc "Dáng Người Mãi Mãi", một sáng tác của Sư Phụ kính yêu qua phần thể hiện của huynh đệ Đắc Khiêm, Ngọc Từ và huynh đệ Như Huy ạ. Dạ, chúng con xin kính mời.
[0:41]Vầng hào quang
[1:01]chiếu soi khắp nhân gian muôn bề.
[1:28]Sao mai vừa lên bên núi xa, chim oanh mừng
[2:14]vang muôn tiếng ca. Một trời hoa lung linh đóa hoa, mây trôi gió đưa
[2:30]qua sương mờ.
[2:45]Bỗng niềm vui lan khắp nơi, lung linh giọt sương ướt kính người. Họ quỳ rạp dưới gót
[2:56]chân, nói sao vừa nỗi hân hoan tim muôn loài.
[3:07]Từ đây chân lý
[3:11]cho đời thêm ấm êm,
[3:16]mở lối bình an
[3:21]khiến xua tan oán hờn. Người ơi, ngoài kia
[3:30]gió buốt đông đang
[3:40]về, dừng theo bước Người thắp lên niềm hy vọng. Người đem ánh
[3:51]đuốc soi về, tìm đường cho con bước trong đêm.
[4:03]Và Người mang xót xa tim mình, để cùng chia sớt trăm ân, dạy cho
[4:25]con sưởi ấm tim nhau giữa cuộc đời.
[4:43]Giữa rừng hoang vắng,
[4:47]khói trầm bay cao.
[4:52]Bóng Người thanh thoát sáng ngời trăng sao.
[5:02]Đất trời như cung kính đấng Từ Bi vô biên, từ hôm nay ánh dương
[5:16]sẽ xua tan đau buồn. Đêm nay vì sao bỗng sáng hơn, an vui từng cơn gió múa lượn. Tìm về miền hoang nơi phía thôn, thương cho ánh trăng xưa căm hờn.
[5:39]Tiếng niệm Người bao la khắp nơi, từng ngày Người đi Người đem những
[5:54]nguồn yêu thương, biết so nói nên bao điều hằng ghi nhớ đời. Từ đây chân lý lan
[6:04]tràn trên thế gian, đuốc rực soi sáng cứu muôn sinh lầm mê.
[6:23]Người ơi, rừng sâu có dáng ai im lìm,
[6:33]dừng chân bước Người thắp lên niềm hy vọng. Nguyện đời dâng hết trái tim son,
[6:48]lạy Người xin đưa lối cho con, tìm về nương náu nơi bờ thôn.
[6:58]Đẹp ngời vóc dáng như đài sen, mãi mãi không thể quên những pháp âm vang rền.
[7:09]Mãi mãi không thể quên những pháp âm vang rền. Con xin cảm ơn tất
[7:23]cả quý Phật tử ạ.
[7:34]Tập mấy ngày được như vậy con, bài hát đó?
[7:41]Dạ vâng, chúng con xin được cảm ơn giọng hát vô cùng ấm áp và truyền cảm huynh đệ. Xin mời quý Phật tử cùng cho một tràng vỗ tay thật lớn để thay cho lời cảm ơn được không ạ? Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Và để bắt đầu thời Pháp thoại của Sư Phụ vào tối ngày hôm nay, chúng con xin được thành kính cung thỉnh Sư Phụ, quý Thầy Cô cùng toàn thể hội chúng khởi thân niệm Phật cầu gia hộ. Chúng con xin cung thỉnh. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni
[8:27]Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[8:42]Nam Mô Bổn Sư... Thích Ca Mâu Ni Phật.
[8:59]Không ai mời ngồi xuống hết trơn vậy trời. Con xin thành kính mời Sư phụ an tọa, mời quý thầy cô cùng quý Phật tử an tọa.
[9:11]Tôi nhớ hồi đó Sư phụ mới vô chùa làm điệu, cái bữa đó cũng bữa tối tối, có cái cô nào đó bên xóm cổ mới qua chùa, ngồi nói chuyện với các thầy rồi cổ mới xin hát một bài cúng dường thì cổ hát đúng cái bài của Sư phụ. Mà cổ hát lạc giọng toàn bộ, cái thầy, ông thầy chúng trưởng ổng nói: "Tội nghiệp Chánh Triết ngồi khóc nãy giờ." Tại lúc đó Sư phụ pháp danh là Chánh Triết á. Hát lạc hết toàn bộ thành ra cái bài nào nữa không biết nữa, cười chết luôn. Cho nên nhiều khi một bài hát mà hát sai nốt á, từ bài hay thành bài dở. Chứ Sư phụ viết bài không có dở đâu nhưng mà hát á thành dở uổng luôn chứ.
[9:54]Như hôm qua là Pháp Diễn hả, con hát cái bài gì cũng bị lơ lớ lơ lớ. Thầy về à Sư phụ nói: "Sao hôm nay nó dở dữ vậy kìa?" Thì ra lơ lớ rồi hỏi sao nói: "Tại COVID hát chứ không phải con hát, con mới bị COVID xong." Cái bài nãy cũng vậy. Bài nãy khó lắm á. Có một đoạn, hai câu cũng bị hát sai nốt nữa nè, hát trở lại giống người cũ.
[10:18]Cái bài, cái bài Dáng Người Mãi Mãi khó hát chứ không phải dễ. Bài đó khó hát.
[10:27]Hôm nay ta nghe một bài nói về cái tâm lý thiền một chút nha. Những suy nghĩ và những vọng tưởng của con người.
[10:39]Ta là gì? Ta là cái suy nghĩ. À đó là Descartes ổng định nghĩa vậy. Je pense donc je suis. Hễ là tôi còn suy nghĩ tức là tôi còn hiện hữu. Je pense donc je suis. Cái
[10:58]mà ổng là một nhà toán học và cũng là một nhà triết học nên những câu nói của ổng không coi thường được. Ừ, ổng nói là có lý do hết á: tôi suy nghĩ là tôi hiện hữu. Và như vậy cái giá trị cốt lõi của con người chính là tinh thần, chính là những cái suy nghĩ của họ, chính là những hiểu biết của họ. Còn cái thân vật lý này, coi vậy chứ không quan trọng. Y như những cái nhà mà họ ở tầm cao rồi họ đều gặp nhau ở điều đó. Chính cái tâm hồn của ta mới làm thành giá trị của ta. Chứ còn cái thân này có thể đẹp, có thể xấu, có thể mập, có thể ốm, có thể khỏe, có thể yếu, nhưng coi vậy không phải là quan trọng.
[11:32]Giá trị chính con người vẫn là nơi tâm hồn, nơi cái suy nghĩ. Và cái suy nghĩ của con người là cái gì? Tâm hồn con người là cái gì? Đây là một cuộc chiến, một cuộc khám phá chưa bao giờ kết thúc. À, hiện nay vậy ta có thể phóng phóng phi thuyền tới sao Hỏa, thăm dò sao Hỏa. Có mấy cái phi thuyền ta bay bắt đầu bay ra khỏi Thái Dương Hệ, đi rất là xa. Cái tín hiệu nó phát ngừng rồi rất là lâu rồi hơn mấy tiếng đồng hồ mới về tới Trái Đất. Hoặc là ta xuống ta thăm dò dưới đáy biển cái cái cái rãnh Mariana, rãnh hơn 10.000, sâu hơn 10.000m. Vậy nhưng mà tâm hồn nơi chính mình, thực sự ta chưa hiểu hết về nó.
[12:20]Nên vẫn còn là một cuộc khám phá, một cuộc thăm dò. Nhưng mà để hiểu về tâm hồn của chúng ta, thì ta có hai cái hướng tiếp cận. Một cái hướng là dùng tâm để hiểu về tâm. Là mình nhìn cái suy nghĩ của mình, rồi mình tự biết về suy nghĩ của mình rồi mình suy luận ra cái suy nghĩ của người khác. Mà đây gọi là tâm lý học, psychology, là dùng tâm để hiểu về tâm. Một cái cách thứ hai là cái cách khoa học vật lý là quan sát những cái tín hiệu của não hoạt động, biết nó nằm ở khu nào, hóa chất gì tiết ra, nó liên lạc với nhau, những cái synapse nó nối nhau như thế nào và đánh giá ra cái hoạt động của não bộ,
[13:06]tức là nghiên cứu theo cái hướng của vật lý hay là y sinh lý, vật lý, y sinh lý vậy. Đó là hai hướng tiếp cận.
[13:19]Và hai hướng đó hướng nào cũng cũng quan trọng và đều phải kết nối với nhau. Nhưng chúng ta, cái hướng mà dùng tâm để hiểu về tâm á, ta cũng tạm gọi là cái hướng nghiên cứu là tâm lý chủ quan. Và cái hướng này cũng có thể đi tới tâm linh luôn. Còn cái hướng mà quan sát bằng máy móc để xem những cái tín hiệu não truyền đi, những để xem những cái hóa chất nó truyền đi, xem những cái cái cái cái kết nối synapse của não, những cái đầu nối nó nó nó truyền tín hiệu với nhau, thì ta gọi là quan sát một cách khách quan kiểu vật lý. Nhưng dù cho nghiên cứu bằng cái chủ quan của tâm lý hay là cái khách quan của vật lý,
[14:08]đến ngày nay ta vẫn chưa hết cái chưa hiểu hết cái não bộ của ta như thế nào. Mà thậm chí bây giờ chính con người mình đây, mình cũng không hiểu hết về mình, cũng không hiểu hết về mình. Bằng cớ là gì? Bằng cớ là mình sống cả một đời, đến khi mình gặp đạo mới bật ngửa ra: "Trời ơi, suốt giờ con sống sai lầm." Đúng không ạ? Phải chi con gặp Thầy trước đây 30 năm thì con đời con rất là đỡ sai lầm. Tức là thật ra mình cũng không biết mình đúng hay sai nữa. Đến khi mình có cái đạo lý mình so sánh rồi mới biết là trước kia mình đã sai lầm. Như vậy rõ ràng mình chưa hề hiểu về mình. Cũng nhờ là đạo lý của Phật dạy, nhờ mình đối chiếu với những giáo lý
[14:53]thánh hiền rồi mình so sánh với những suy nghĩ, mình biết mình sai. Chứ nếu không có đạo lý, mình cứ tưởng mình đúng mãi, chính mình vẫn chưa hiểu về mình. Ừ. Rồi cái
[15:06]có mấy câu chuyện vui, cái nói: "Phụ nữ là một sinh vật bí hiểm, khó hiểu trên cuộc đời này." Có câu chuyện nói vậy, kết luận là: "Phụ nữ là một sinh vật khó hiểu, bí hiểm." Nói: "Tại sao vậy?" Nói: "Tôi cũng không biết nữa." Nói: "Nghĩa là sao?" "Tại vợ tôi, tôi cũng không hiểu nữa. Sáng bả vầy, chiều bả khác, khuya là bả khác nữa. Tôi không biết bả là người gì. Rồi theo bả cũng đuối luôn." Nên người ta kết luận vậy. Thật ra là không nghĩa là thật ra chính cái bà vợ bả cũng không hiểu bả luôn nữa. Bả thay đổi tâm lý, thay đổi tình cảm, thay đổi cảm xúc. Chính bả cũng không biết tại sao. Mà ông chồng thì bó tay luôn, cũng không biết luôn.
[15:49]Cho nên để êm nhà êm cửa thì ông chồng chỉ còn một nước duy nhất là gia nhập hội thứ tư của chùa mình. Chứ cũng không biết tại sao, tại bả cũng không biết bả là sao nữa. Nhưng mà nếu nếu ta hiểu Phật pháp thì những điều đó ta lý giải ra hết. À, ta lý giải ra hết. Chuyện bình thường liền. Nên những cái người mà học Phật pháp mà có tu hành, chúng ta mới là những nhà tâm lý học xuất sắc. Chứ còn ta học tâm lý học, nhất là bây giờ lấy cái chuẩn của Tây phương, thực sự bế tắc. Tại có một lần vậy, có một lần thầy gặp một cái cái cái cái cô đó, cổ là tiến sĩ tâm lý học. Cổ đến cổ tâm sự. Thầy nói liền, thầy nói:
[16:28]"Tâm lý học Tây phương bế tắc, có gì đâu." Cổ gật đầu liền. Cổ nói: "Con không bao giờ tìm được lối ra." Dù cổ là tiến sĩ, đã có trình luận án rồi đó, đầy đủ rồi, "nhưng không bao giờ con tìm được lối ra." À, thế thì thì thầy mới khuyên cổ ráng học Phật pháp, tại trong Phật pháp những điều đó ta lý giải được hết. Ví dụ như trong ai có nghe bộ kinh Kim Cang thì định nghĩa tâm là cái gì còn nhớ không? Thuộc bài không? Tâm là gì?
[17:00]Gồm ba điều: biết, muốn và nghiệp. Ba yếu tố. Dựa vào ba yếu tố này ta lý giải mọi hoạt động của tâm lý hết. Còn bên Tây phương họ không có yếu tố nghiệp, nên họ không lý giải được những cái hoạt động của của tâm hồn chúng ta.
[17:25]Hôm nay thì ta không đào sâu hết tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của tâm lý, vì nó mênh mông còn hơn cả vũ trụ bên ngoài mà. Mà vũ trụ mình còn chưa khám phá hết nữa. Và bí hiểm còn hơn cả đại dương sâu thẳm nữa. Hôm nay ta chỉ nói một cái vấn đề thôi là cái suy nghĩ, cái vọng tưởng của ta thôi. Thì cái não bộ của ta nó được hình thành với một cái bản năng tự nhiên là phải suy nghĩ, luôn luôn phải suy nghĩ.
[17:58]Nó vừa là bản năng vừa cũng là cái bệnh, cho nên não ta sinh ra vốn là bệnh, nhớ giùm điều đó ha, không có bình thường, không ai bình thường cả. Ta vừa đẻ ra là ta mang một cái bệnh trong não liền là bệnh suy nghĩ. Bệnh đó nó thuộc về kiết sử, thuộc về bản năng. Nên nó là bản năng rồi nó tự nhiên và rất là mạnh, nhưng nó không đúng. À, cái chết là như vậy. Nó rất là tự nhiên, rất là mạnh, nhưng nó sai. Cũng giống như tham lam là một bản năng tự nhiên của con người. Nó tự nhiên, nó là bản năng rất là mạnh, nhưng nó sai. Và cái sự sân cũng vậy, cái nóng giận cũng vậy, nó là thuộc về bản năng kiết sử tự nhiên của con
[18:51]người, rất là mạnh, nhưng nó cũng sai. Chứ không phải là mọi cái tự nhiên sinh ra là đúng đâu. Nhiều cái tự nhiên sinh ra mà nó là sai. Giống như cái suy nghĩ của ta, ta cứ phải suy nghĩ, luôn luôn suy nghĩ, lúc nào cũng suy nghĩ. Mà cái suy nghĩ hết chuyện này tới chuyện kia là một bản năng tự nhiên, nhưng sai. Và đây ta mới biết rằng là Khổng Tử nói trật chỗ này. Khổng Tử nói là "Nhân chi sơ tính bổn thiện" á, con người sinh ra vốn thiện, không có đâu. Con người sinh ra vốn vốn bậy bạ tùm lum chuyện trỏng, trong đầu mình á, không có cái gì đúng hết. Thấy ví dụ như đây hôm trước à tới Giao thừa sư nói lại cái
[19:34]chuyện này, cái chất tạo niềm vui hôm trước ở Viên Quang có nói có trả lời một câu hỏi, bây giờ nhắc sơ chút xíu.
[19:45]Cơ thể ta có nhiều cái loại nội tiết tố tự nó tiết ra để nó cân bằng cơ thể. Ví dụ như ta sinh ra bình thường thế này, tất cả mọi người chúng ta đều là bệnh nhân bệnh tiểu đường. Khi ta ăn đồ vô một cái, đường trong máu glucose trong máu lên liền. Nhưng mà chỉ vì nhờ ta có cái insulin cái nội tiết tố của tuyến tụy nó tiết ra để nó điều hòa cái lượng đường, nó đưa cái đường glucose vào trong tế bào biến thành calorie cho chúng ta hoạt động, thành năng lượng để cho chúng ta hoạt động, cho nên là chúng ta không bị tiểu đường, chứ vốn tự nhiên ta đều là bệnh nhân tiểu đường. Tự nhiên ta là những con người đau khổ nha, cũng vậy.
[20:27]Cái cấu não cái cấu tạo của bộ não chúng ta, cái bộ não này các trung khu thần kinh nó kết nối với nhau, các tế bào não nó kết nối với nhau theo một quy cách tạo ra nỗi buồn tự nhiên. Đây là một điều rất là lạ. Bởi Phật mới nói đúng là bản chất cuộc đời là đau khổ. Bộ não chúng ta sinh ra tự nhiên là buồn thảm, nên chúng ta thường có những nỗi buồn vô cớ, có đúng không? Ai đã trải qua cái đó chưa ta? Ai có experience cái này chưa? Tự nhiên buồn không hiểu tại sao tôi buồn. Nên có một nhà thơ nói Xuân Diệu phải không, hay là là ai thế? "Hôm nay trời nhẹ lên cao, tôi buồn chẳng hiểu vì sao tôi buồn." Ông
[21:13]này là sắp bị trầm cảm rồi nè, ông này ổng mới có làm bài thơ đó.
[21:19]Tất cả chúng ta bộ não chúng ta cấu tạo tự nhiên là buồn. Lạ như vậy. Nhưng chỉ có là cũng chính trong từng tế bào não nó cứ đều đặn nó tiết ra một cái hoá chất gọi là dopamine thì nó chặn cái cảm giác buồn ta lại, cho nên ta đang ngồi đây bình thường không vui không buồn vì cái tế bào não nó tiết ra dopamine vừa đủ để ta không buồn nữa. Nhưng mà khi nào nó tiết mạnh hơn một chút xíu thì ta làm sao? Vui lên liền. Mình vui mà không biết tại sao vui. À ví dụ như ta cần một yếu tố kích thích nào đó thì tế bào não nó sẽ tiết ra cái dopamine làm cho ta vui. Cái chuyện gì mà làm cho não ta tiết dopamine nhiều nhất?
[22:04]Nói thật lòng coi.
[22:15]Có một cái chuyện gì mà ta nghe tin ban đầu ta khóc nhưng sau đó ta cười liền vì nó quá vui? Có cái chuyện gì? Mà vừa mới nghe mình khóc nhưng sau đó ta dừng lại liền, phải cười vì nó quá hạnh phúc, chuyện gì vậy?
[22:31]Ba ta chết để cho ta mười tỷ. Nghe ba ta chết ta buồn liền nhưng sực nhớ nghe cái tin tiếp là ổng để lại kế ta kế thừa mười tỷ, không khóc được nữa. Lúc đó bị cái cái hoá chất do dopamine nó tiết ra ồ ạt trong não, nó chặn mất cái nỗi buồn ba chết liền. Thôi ba cứ chết nha, tiền cứ để cho con. Và người ta cũng vậy, suốt cuộc đời người ta cứ đi tìm cái gì đó để kích thích cho cái dopamine nó nó tiết ra để cho nó tạo niềm vui. Nhưng mà nó tiết riết nó hết, nó tiết không nổi nữa, bắt đầu nó kiệt sức không tiết nổi nữa thì lập tức chúng ta trở lại cái bản chất gốc của chúng ta là buồn thảm, không có lý do.
[23:13]Nên nói là có những người bị bệnh trầm cảm, buồn không có lý do. Đó là bản chất tự nhiên của con người. Chúng ta tại sao không bị buồn thảm? Bởi vì não ta đang còn tiết dopamine đều đều ít ít đều đều ít ít giữ cho tâm chúng ta bình thường. Vậy. Có những người đi qua giai đoạn buồn, buồn bực vì chuyện này chuyện kia trong gia đình vậy, não nó dừng tiết dopamine liền là cứ buồn bực, dĩ nhiên có lý do gì đó. Có những người không lý do, nhưng có người có lý do. Đó nên thì bản chất tự nhiên của chúng ta là buồn, nhớ như vậy. Và đây điều là mấy điều ta mới hiểu mà Phật nói nếu mà khoa học không tiến tới mức độ này ta cũng
[23:55]không không giải không hiểu nổi cái Tứ Diệu Đế của Phật khi Phật nói bản chất cuộc đời là đau khổ. Mà thời đó Phật không giải thích tại vì sao? Khoa học chưa tới lúc để có thể giải thích được, nên Phật nói câu này sớm hơn cái hiểu biết của nhân loại hai ngàn tám trăm năm.
[24:16]Tại sao thầy dùng chữ tám trăm năm? Tại ngay thời điểm này thầy vừa nói cái câu bản chất bộ não con người ta là u buồn thì khoa học chưa biết, chỉ có những người ngồi ở chùa Xá Lợi ngày hôm nay mới biết điều này.
[24:32]Cần thêm một thời gian nữa thì cái ngành thần kinh não bộ học, tâm lý học của thế giới mới xác định được một câu: Bản chất của tâm hồn con người là buồn thảm. Bé My con có học cái này chưa?
[24:52]Thì bây giờ hôm nay thì ta nói với nhau về một cái bản năng tự nhiên của não bộ là suy nghĩ, từ cái suy nghĩ. Nó sai đó, cũng như buồn là một điều sai, nhưng nó là bản năng tự nhiên ta không cưỡng lại được. Chỉ có trong Phật pháp là đạo Phật cho ta một cái phương pháp tu hành đi lùng cho hết những bản năng tự nhiên mà sai đó xóa cho sạch để cho ta trở nên gì? Thật sự bình an, hạnh phúc, trí tuệ và giác ngộ. Chỉ trong đạo Phật mới quyết liệt đi lùng mà tìm mấy cái đó. Còn không có một tôn giáo nào trên thế giới đặt cái vấn đề này cả. Ta mới thấy sự vĩ đại của đạo Phật, ta mới thấy ta may mắn được làm đệ tử của Đức Phật.
[25:34]Vì cái bản năng nó tự nhiên quá, tất cả chúng ta đều chịu thua, đều chấp nhận, mặc nhiên chấp nhận và không ai cưỡng lại nổi. Chỉ trong đạo Phật mới đặt cái vấn đề diệt trừ hết những bản năng tự nhiên đó, làm lại cho chúng ta thành một con người khác, hạnh phúc, bình an, đạo đức, thánh thiện, giác ngộ. Và dễ không? Dễ không? Chống lại bản năng mình là chống lại chính mình, chống lại cái cấu não cấu tạo tự nhiên của não bộ của tâm hồn ta là điều không hề dễ tí nào.
[26:13]Không hề dễ mà vẫn phải phải làm, vẫn phải tu. Vì ta buông tay ra ta tuột trở lại luân hồi sinh tử khổ đau liền. Biết con đường nên rất khó, nhưng vẫn phải bước tới. Đó là những cái người đệ tử của Đức Phật có chí nguyện giác ngộ, có lý tưởng tu hành, biết con đường đi rất là xa, rất là khó, nhưng không được phép dừng lại, không được phép bước lui. Vì sao? Vì ta đã lỡ thấy được chân lý rồi, ta đã lỡ thấy được hướng đi, ta đã lỡ thấy được ánh sáng đằng xa rồi, thì không còn con đường nào khác, không thể quay lại được nữa, buộc phải bước tới cho tới cái ngày ta giải thoát mà thôi, buộc phải như vậy.
[27:00]Thì cũng vậy, khi ta nói bộ não nó được cấu tạo một cách tự nhiên là cứ phải suy nghĩ, cái suy nghĩ nó là sai, nhưng nó là tự nhiên. Thì hôm nay ta mổ xẻ về nó một chút.
[27:17]Tại sao ta suy nghĩ? Tại vì ta có việc cần phải suy nghĩ.
[27:24]Thấy tính toán công ăn việc làm thấy không? Như ngồi đây chứ một lát đi về bằng nhà bằng cái gì cũng phải tính một chút xíu, mai ăn cơm cái gì cũng phải tính một xíu, tháng sau lãnh lương rồi làm cái gì cũng phải tính một chút. Tức là mọi điều ta phải suy nghĩ. Rồi những cái chuyện quá khứ cũng phải sao? Nó nhớ lại cũng phải suy nghĩ, rút kinh nghiệm làm sao. Chuyện quá khứ liên quan tới tương lai mà, nên đừng ai nói quá khứ không có giá trị nha. Quá khứ cũng là tương lai, đó là một chuỗi liên kết với nhau mà. Rồi chuyện trong, chuyện ngoài, những mối quan hệ, chuyện tình cảm, chuyện tài sản, đủ thứ chuyện để cho ta phải cần phải suy nghĩ.
[28:06]Và ta có quá nhiều việc cần thiết phải suy nghĩ. Nhớ giùm cái mốc này giùm thầy: Ta có quá nhiều việc cần phải suy nghĩ. Chữ cần nghĩa là gì? Vì nó quan trọng. Bởi vì những việc đó quan trọng nên ta phải suy nghĩ. Đó là lý do thứ nhất ta suy nghĩ. Lý do thứ hai là ta không có chuyện gì, nó cũng suy nghĩ, vì bản não bộ là phải suy nghĩ tự nhiên. Đây, cái thứ hai này mới rắc rối đây. Là đây là những suy nghĩ vô ích, tự nó khởi nó kéo hết chuyện này tới kéo tới chuyện kia. Và có những chuyện ta để yên rồi tự nó nhớ lại nó khởi lên, cái làm cho ta phiền. À có cái chuyện nào xưa xửa xừa gì đó, ai nói một câu tầm bậy tầm
[28:55]bạ chả cần, bỗng nhiên mình nhớ lại cái mình buồn, không đáng. Nhưng nó cứ tự nó phải suy nghĩ, tự nó moi nó móc, tự nó gợi nhớ chuyện cũ, tự nó mơ ước chuyện chưa tới. Ô, nó tự nó bày trò vì làm sao? Vì nó phải kiếm chuyện nó suy nghĩ. Bộ não ta là là như vậy, ta gọi là vọng tưởng. Như vậy khi ngủ có suy nghĩ không? Cũng suy nghĩ luôn. Nhưng khi ta quên thôi. Thức dậy tưởng mình ngủ ngon giấc không nghĩ gì, xin thưa, suy nghĩ đầy trong giấc ngủ. Và có khi nó hiện thành một giấc mơ, có khi nó hiện ra giấc mơ, khi nó không hiện thành giấc mơ nhưng cũng đang suy suy nghĩ. Vậy chỉ còn một nước không suy nghĩ là gì?
[29:39]Là chết phải không? Thưa không, chết còn suy nghĩ nhiều hơn nữa. Nói ủa không có bộ não rồi làm sao suy nghĩ? Không, cơ thể ta lúc đó nó chuyển sang một dạng khác và nó cũng đầy đủ chức năng như cái cơ thể có thể xác này mà ta gọi là là linh hồn. Chỉ có một cái điều là cái linh hồn với cơ thể này nó hơi khác nhau một chút là ở cái cơ thể này cái chân ta nó hiện ra rất là rõ nên ta đi nó dính vào mặt đất, còn linh hồn thì cái chân ta nó bị mờ mờ không rõ, ta cứ lướt lướt lướt lướt đi giống như không có chân. Nên muốn biết người là ma hay không thì hãy nhìn xuống chân của họ, ông bà mình dạy như vậy.
[30:20]Nên mình đi đường ban đêm mà thấy có người đứng bên đường thì hãy nhìn xuống dưới chân có đứng dính đất hay không. Nếu không dính đất thì đâm đầu chạy cho cho lẹ, vậy thôi. Còn nếu họ đứng chân họ dính đất thì thôi cứ lại hỏi chuyện, hỏi chuyện đường đi đâu, hỏi đường được vậy đó ha. Cũng vậy, giống như bây giờ ta đang ngồi nghe pháp, nhưng nhiều khi cũng cần phải check lại một chút, nhìn người bên cạnh mình có chân hay không. Nha, nếu nếu mà người bên cạnh mình không có chân thì mình đổi ghế, kiếm ghế khác mà mà ngồi. Như vậy vậy mình đời này mình không biết ai là ai nha, không biết ai là ai.
[30:50]Thấy mặt đẹp đẽ chớ nhiều khi coi chừng không có chân á.
[30:57]Nên cái não của ta là nó cứ suy nghĩ như vậy. Ngang chỗ cái chỗ này đạo Phật tu ngang cái chỗ này: Ta suy nghĩ bởi vì ta có việc cần phải suy nghĩ, đúng không nè? Cái chữ cần, necessary, vì nó là important. Nó cần, nó là quan trọng đối với ta, nên ta phải tính toán, phải suy nghĩ, phải phải tính cho ra mọi việc. Và ngang chỗ này, đạo Phật cho ta một cái pháp môn là mọi việc trên đời là vô thường,
[31:31]là mộng huyễn, là hư ảo để cho ta đổi một cái cái cái cái quan điểm nhìn là trên đời không còn gì là quan trọng nữa. Nothing is important. Trên đời không còn gì quan trọng nữa, để làm chi? Để ta trị ngang cái cái lý do của sự suy nghĩ. Ta suy nghĩ bởi vì nó quan trọng, bây giờ không còn gì quan trọng nữa thì tự nhiên ta bớt suy nghĩ. Đây là một cái chìa khóa trong nhiều cái chìa khóa mà Phật dạy ta về sự tu hành. Nên nói tại sao mà tại sao trong bước vào chùa cứ nói rằng phải xem cuộc đời là vô thường, là mộng huyễn chi vậy? Là để trị cái bệnh mà ta thấy mọi thứ đều quan trọng. Bắt đầu bây giờ tập lại, phải suy ngẫm về điều này, suy ngẫm về điều này:
[32:21]Mọi thứ trên đời không quan trọng nữa. Dễ không? Cũng không dễ lắm, vì sao? Vì ta đã quen mọi thứ trên đời đều rất là quan trọng. Mà quan trọng nhất là gì? Ai nói đúng khen hay?
[32:40]Quan trọng nhất là gì?
[32:47]Quan trọng nhất là gì thật ra là tùy tâm lý của mỗi người. Ừ, như có một cặp vợ chồng đó vậy, đi dắt nhau đi chơi ở rừng núi thiên nhiên, cái ông chồng ổng đứng canh canh ổng lấy cảnh chụp hình xong ổng té xuống cái vực rồi chộp cái cành cây lại được thì cành cây nó cũng gần gãy à. Thì bà vợ không cách nào mà bước ra cành cây, bả bước ra nữa thì cây gãy luôn, ổng cứ đeo thòng teng thòng teng. Lúc đó bà cầu nguyện quá chừng, tại vì đối với người vợ thì người chồng rất là là quan trọng. Thì bỗng nhiên ông Bụt hiện ra, nói: "Ta cho con một lời ước, hãy ước đi." Phải không? Thì cái cô kia ước: "Cho con đẻ trẻ lại hai chục tuổi." Ông kia ổng gãy, rớt té xuống vực luôn.
[33:26]Lẽ ra lúc đó cái điều ước là điều quan trọng nhất là phải cứu chồng, cứu sao cho chồng con được an toàn trở lên, phải không? Nghe được một điều ước, bả lập tức quên ông chồng liền. Cái nói Bụt cho điều ước là quên chồng rồi, xin được trẻ lại 20 tuổi liền. Vậy đối với bả cái gì mới là quan trọng? Sắc đẹp, tuổi trẻ mới là quan trọng. Chồng chỉ là thứ thứ hai, không biết thứ hai hay thứ mười mình cũng không biết. Mà phải check lại, phải test mới biết là ông chồng là thứ mấy nha, chứ ngay lúc đó thì biết là ông chồng không phải không phải là thứ nhất rồi. Nha, sắc đẹp mới là thứ nhất. Ổng gãy cái rắc, ổng rớt luôn xuống vực luôn, còn bả được trẻ lại 20 tuổi.
[34:01]Đó là cái câu trả lời đó. Đó là bả trong truyện, còn bây giờ mình ở đây cái gì là the most important for us? Đối với chúng ta cái gì là quan trọng nhất?
[34:13]Nói một câu thiệt tình coi.
[34:17]Cũng tùy tâm lý mỗi người ha, nhưng đa phần chúng ta giống nhau ở chỗ: Tiền.
[34:29]Thì bây giờ để trị cái bệnh mà thấy mọi việc quan trọng, Đức Phật dạy chúng ta thấy mọi thứ là vô thường. Bắt đầu trong suy nghĩ ta tập từ từ chứ không có ngay được. Từ việc mà thấy tiền là quan trọng, tài sản quan trọng, tình cảm là quan trọng, mọi thứ bắt đầu tập nè, tất cả là vô thường là hư ảo. Ta giảm dần cái mức độ thấy nó là cần thiết với mình, thấy nó là quan trọng với mình, không phải một ngày hai ngày được. Ví dụ với có người mà có căn cơ á, họ quán tất cả mọi thứ là vô thường hư ảo trong ba ngày họ vào định liền. Tại vì đời trước họ đã tu rồi, giờ họ lặp lại cái ý nghĩ đó họ buông cắt đứt liền, tâm không còn thấy gì quan trọng
[35:10]là bắt đầu tâm thanh thản an ổn liền trong ba ngày. Thầy nói ba ngày là nói hơi chậm á, chứ ví dụ có người căn cơ thì ngay trong 5 phút sau khi quán chiếu mọi việc vô thường, tâm vào định liền. Chỉ 5 phút thôi. Mình nói ba ngày là nói, còn có những người ta không phải căn cơ như vậy thì ta phải suy ngẫm về điều này mất 6 tháng, 1 năm, 2 năm, lần lần cái cảm giác về sự quan trọng cuộc đời nó mất dần, mất dần, mất dần, thế là động cơ để ta suy nghĩ nó cũng tắt theo, giảm dần, giảm dần. Bắt đầu tâm ta yên dần, yên dần. Đó là cái bí quyết. Còn tới Giao thừa thì sư phụ sẽ nói kỹ thêm một chút về các đề mục
[35:53]quán chiếu mà khi Phật dạy, mà hôm nay thì ta không có thời gian. Nay nói lại vậy là có những cái não ta luôn luôn là suy nghĩ, ta suy nghĩ bởi vì ta có việc cần phải suy nghĩ. Đây là nguyên nhân chính này. Và Phật cũng dạy cái pháp môn để ta trị cái nguyên nhân này. Rồi cái thứ hai, không có việc gì cũng suy nghĩ, cái này bó tay rồi. Cái này thì thôi đòi hỏi là cả cái công trình kỹ thuật đủ thứ hết, vì nó thuộc về kỹ thuật rồi. Đủ thứ hết để mà trị cái bệnh suy nghĩ. Ngủ cũng suy nghĩ, chết cũng suy nghĩ vì linh hồn vẫn còn đầy đủ chức năng của một con người trừ thiếu chân mà mà thôi. Mà linh hồn cần chân nữa không?
[36:35]Không, tại vì linh hồn lướt lướt đi là thôi, không cần phải bước đi như mình. Đó, cho nên ta mà chết rồi thành linh hồn sướng hơn bây giờ là vậy đó. Nhiều khỏi phải đi, nó lướt lướt lướt thôi.
[36:50]Cái suy nghĩ có giá trị gì với với nhân loại? Đây là chỗ khác nhau để xác định giữa loài người với loài thú. Loài thú là nó sống theo bản năng và có một, những loài thú ở cấp cao thì nó có một ít suy nghĩ. Vì cái suy nghĩ làm cho người ta trở nên biết tính toán, biết suy luận rồi biết sáng tạo. Khi ta có tính toán, có suy luận, có sáng tạo thì ta trở nên thông thái hơn. Nhớ, nhắc lại, khi ta có suy nghĩ thì ta biết tính toán, từ cái tính toán ta biết suy luận. Suy luận là từ cái dữ liệu mà ta tính toán ta suy luận. Từ tính toán, suy luận, ta biết sáng tạo, tạo ra cái chưa từng ai có, ai nói ta.
[37:39]Và chính nhờ cái sáng tạo, ta được gọi là người thông thái hơn, thông minh hơn, có tri thức hơn, intellectual, ta smarter than before. Ta thông minh hơn trước chính là nhờ cái quá trình của sự suy nghĩ làm cho ta biết tính toán, biết suy luận, biết sáng tạo và ta trở thành người thông thái. Điều này quan trọng. Và để cung cấp cái dữ liệu cho con người trong cái sự suy nghĩ để tính toán, để suy luận, để sáng tạo đó, ta cần phải học. Tức là quá trình học của con người rất là vất vả. Hồi xưa không có đi học nhiều như ta bây giờ, nhưng khi mà thời đại càng văn minh, càng phát triển thì con người buộc phải học và học rất nhiều.
[38:25]Cái khối lượng kiến thức để học làm một con người bình thường bây giờ không đơn giản như ngày xưa nữa, học rất là nhiều. Nói ví dụ như như thầy thầy đi thu nhạc, lâu lâu thầy cũng le te đi làm ca sĩ. Vô phòng thu, thu một bài hát, vô phòng thu cái thầy mới kêu các thầy mua mấy cái chai oxy trong bệnh viện đem theo cho sư phụ. Đem vô mình xịt vào trong cái cái cabin phòng thu, xịt vô cái gian phòng. Vì sao vậy? Vì gian phòng thu nó cần cách âm. Khi mình hát không có cho âm thanh bên ngoài lọt vào để cho bài nhạc nó sạch, và thường không có cửa nẻo và cứ hít thở không khí đó riết. Tất cả những người nhân viên, nhạc sĩ,
[39:05]nhạc công này làm việc trong các phòng thu bệnh dần mà không biết tại sao. Nói tại gì đâu, tại vì thiếu oxy chứ gì đâu. Mà tại sao mình biết thiếu oxy? Điều này đã học từ hồi phổ thông rồi. Chúng ta thở bằng oxy, thải ra carbonic. Không khí này nó có thành phần dưỡng khí là như vậy mà được giấu trong cái phòng đó lâu ngày rồi, oxy đâu còn nữa mà thở. Đương nhiên cái chỉ số SpO2 trong máu nó giảm, giảm dần. Nó giảm dần và nó làm cho cơ thể mình suy yếu rất là nhiều. Trong cái thời gian COVID, chúng ta chết rất nhiều bởi vì cái khẩu trang cực đoan. Nhiễm rồi, đánh vô phổi vẫn còn bị đeo khẩu trang, thở không đủ oxy, chết liền.
[39:49]Người béo cũng chết rất là nhanh, vì sao? Vì cùng một lượng oxy phổi tiếp thu, người ta chỉ nuôi có 50 ký, ông đó nuôi 100 ký. Nuôi 100 ký thì cái oxy nó phân tán không đủ để nuôi hết các tế bào, cho nên làm cho cái chỉ số SpO2 rất là thấp. Khi mà bị COVID đánh một cái, mấy người béo chết trước. Cho nên giờ ngày hôm nay mình mà qua cái COVID này mà vẫn còn ngồi đây được toàn là những người có thân hình thon gọn, đẹp đẽ, chứ người chết bớt chết hết rồi.
[40:27]Nên tại sao ta phải học rất nhiều? Bởi vì nhiều kiến thức cơ bản và cần thiết để ta làm con người bình thường trong thời đại ngày hôm nay. Nên ta phải học vậy đó. Và sau này ta không biết những thời đại sau này còn học tới đâu nữa thì không biết nha. Chứ để làm con người bình thường phải xong cái lớp 12 cái đã, kiến thức rất là cơ bản. Nhiều người cứ nói học toán gì đâu mà không áp dụng. Xin lỗi ạ, nếu ta không có cái logic của toán học, ta làm gì cũng trật hết á. Đi hát cũng trật nữa, viết thơ, làm thơ cũng trật nữa. Nên có nhiều người làm thơ hay lắm, để đăng trên Facebook mà thầy chả bao giờ thèm like á, bởi vì nó trật luật.
[41:03]Hễ trật luật là không có like. Làm thơ phải đúng luật, đúng vần, nó có quy tắc của nó. Mà âm nhạc thì còn khó gấp 100 ngàn lần thơ nữa. Âm nhạc khó rất là nhiều. Trong âm nhạc toán đầy ở trỏng á. Cho nên chúng ta thật ra làm gì cũng vậy, cũng cần phải có toán. Mà những điều đó đều là do do học, là phát triển, định hình cái sự suy nghĩ của con người, làm cho ta biết tính toán, ta biết suy luận, ta biết sáng tạo để rồi ta trở thành thông thái hơn. Nhớ cái tiến trình của nó là như vậy. Cho nên là cả cái thế giới này chạy đua để suy nghĩ.
[41:42]Ngày đêm ở những cái phòng lab bí mật trên khắp thế giới, người thì nghiên cứu chế tạo vũ khí, người thì nghiên cứu chế tạo cái thiết bị mới, điện thoại mới, tivi mới, máy tính mới, đủ thứ hết mà lại giữ bảo mật không cho ai biết thì mình mới bán được. Chứ nếu mà mình mình chế ra mà người ta biết, người ta ăn cắp rồi, ăn cắp bản quyền, ăn cắp kỹ thuật của mình thì người ta bán trước mình coi chừng. Và để chế ra phải ngày đêm mà suy suy nghĩ trong cái quá trình mà ta nói đó: tính toán, suy luận, sáng tạo. Cả cái chuỗi này đều là suy suy nghĩ cả, và cả cái thế giới chạy đua suy suy nghĩ. Chạy đua suy nghĩ này rồi sau đó bắt đầu ta mới gọi là chạy
[42:26]đua rồi đánh nhau, giết nhau, hơn thua nhau, đủ thứ. Bắt đầu bằng cái chạy đua suy nghĩ trước cái đã, chạy đua suy nghĩ. Và con người ta cứ nghĩ vậy: Suy nghĩ nhiều làm cho người ta thông thái hơn, giỏi hơn. Đây là cái hiểu lầm của loài người, hiểu lầm của loài người. Và đạo Phật đặt vấn đề ngược lại: Để thông thái hơn, ta cần dừng sự suy nghĩ lại. Đây là một điều đi ngược lại hết cái quan điểm của thế giới, và không ai không ai đủ can đảm để đi ngược lại quan điểm của thế giới. Cả thế giới cứ phải suy nghĩ để tiến bộ, phải suy nghĩ để thông minh, suy nghĩ để xây dựng một nền văn minh. Chỉ có đạo Phật ngược lại:
[43:13]Dừng suy nghĩ để tiến bộ, để văn minh, để thông thái, để có trí tuệ và để giác ngộ. Chỉ có đạo Phật đi ngược lại hoàn toàn. Mà cái đi ngược này nó quá táo bạo, không ai dám chấp nhận, không ai dám đi theo, trừ những người cực kỳ có thiện căn đời trước. Trừ những người mà đời trước ta đã từng gặp một bậc Thánh nào rồi, ta đã cung kính, ta đã đảnh lễ, tức là trong tâm hồn của chúng ta có cái thiện căn giác ngộ. Nên hôm nay nghe nói có một con đường đưa đến cái sự thông thái, trí tuệ, giác ngộ là dừng sự suy nghĩ, ta chấp nhận liền. Chứ điều này nói ra cả cái thế giới này không ai tin nha, cả cái thế giới này không ai tin.
[43:58]Cho nên hôm nay ta ngồi đây, ta nghe nói về thiền, nghe nói về suy nghĩ là một loại bệnh của não, là một điều không bình thường, và chỉ dừng suy nghĩ mới đạt được cái hạnh phúc, trí tuệ, giác ngộ, chỉ bao nhiêu con người ngồi đây thôi. Còn cả bao nhiêu triệu, bao nhiêu tỷ con người cả thế giới này vẫn làm sao? Vẫn ngày đêm chạy theo cái sự suy phải suy nghĩ để tiến bộ. Chỉ có những con người toe hoe ngồi đây, ngồi đây đây, những con người mặt này cũng đẹp đây, ngồi đây mới dám suy nghĩ như lời Phật dạy: Dừng sự suy nghĩ để để giác ngộ. Chỉ có, không phải dễ tí nào đâu. Bởi
[44:43]vì thế giới phải chạy đua suy nghĩ để thông thái hơn nên nó tạo thành một cái gì? Một cái áp lực, một cái pressure lên tâm hồn con người. Và thời đại ngày hôm nay vậy, ta bị áp lực phải suy nghĩ. Có những những cái hãng xưởng mà hàng đầu của thế giới
[45:07]nó khắt khe đến cái độ này: Trong tháng đó anh không trình được một sáng kiến thì anh chuẩn bị nghỉ việc. Khiếp như vậy, mà làm gì dễ có một sáng kiến trong một tháng?
[45:24]Làm gì có được một sáng kiến trong một tháng mà nó áp lực như vậy. Ví dụ như hãng hãng là một cái hãng rất nổi tiếng của Hàn Quốc á, hãng bây giờ hãng công nghệ hàng đầu nó qua mặt Nhật luôn. Đúng là Nhật là giỏi về công nghệ hơn Hàn Quốc, nhưng mà ngày hôm nay cái hãng của Hàn Quốc nó giỏi hơn cả Nhật Bản. Và ai, đến nỗi mà bên Hàn Quốc nó có một cái trường chuyên thi để được vào cái hãng đó là danh giá á. Mà vô đó rồi, cứ mỗi tháng cho sáng kiến. Trong tháng đó anh làm bất cứ làm khâu nào không biết, nhưng cái khâu mà anh làm, anh vui lòng anh cho một cái sáng kiến trình lên. Có thể là sáng kiến nó áp dụng được, có thể sáng kiến nó cũng
[46:01]không áp dụng được, có thể sáng kiến nó không giá trị lắm, nhưng nếu anh không có sáng kiến gì, chuẩn bị nghỉ việc, loại ra liền. Mà để có sáng kiến, mình sao? Đâu có đơn giản đâu. Nhỏ lớn mình sống mấy chục năm rồi, có cái sáng kiến nào không, trình đây coi? Ta không có sáng kiến. Không dễ tí nào. Ví dụ như mấy hồi đầu á, thầy thầy cũng chủ quan, thầy mới ra chỉ tiêu cho các đệ tử của mình: mỗi năm phải độ mười mười người về quy y. Và sau hơn ba chục năm, thầy mới phát hiện chả ai độ được người nào hết trơn. Cứ thế là năm rồi thầy mới xuống chỉ tiêu giảm lại là mỗi năm một người, mà có người suy nghĩ ngơ ngơ ngơ ngơ không biết tìm ai đây á.
[46:50]Nó tìm một người tìm không ra, một năm một người tìm không ra. Rồi có một cái ông đó ổng nói: "Dạ, năm nay con độ được năm người." Nói: "Sao ông này ổng hay dữ vậy?" Là ổng vơ vét sạch con cháu, vợ rồi vô hết quy y xong rồi qua những năm sau không tìm được người nào nữa, vì cả nhà có nhiêu đó quơ hết rồi thôi, ép hết cả nhà đi quy y rồi xong rồi xong hết luôn, không bao giờ được người nào nữa. Đó là độ thêm một người mà khó đến như vậy á. Cho nên không phải là mỗi tháng mà có một sáng kiến nổi. Nói một năm độ một người đã rất là khó, nhưng mà ở đây là không thể là bây giờ nói là: "Thôi, thôi mỗi năm con độ giùm thầy nửa người."
[47:23]Cái chỉ tiêu mà nửa người nó khó xử lý quá, chẳng lẽ cắt nửa thân người người ta đem vô chùa, phải không? Nên thôi, cứ phải giữ yên mỗi năm một người. Mà dễ không? Không dễ tí nào. Đâu phải dễ, ngoài đời người ta không mến đạo, người ta ở đâu người ta đầu thai tới, người ta chưa hề biết đạo Phật, mình làm cho người ta yêu đạo, tin đạo đến quy y trở thành một người đệ tử Phật rồi tinh tấn tu hành, hướng thiện, hoàn toàn không dễ dàng chút nào. Cả cái thế gian tám tỉ người này cực kỳ khó độ. Dù cái mơ ước của ta là xây dựng tinh cầu thành một tinh cầu giác ngộ, nhưng nếu ta không quyết tâm, đó chỉ là ảo tưởng mà thôi.
[48:03]Khó như vậy chứ không phải là dễ. Nên cái việc mà gây cái áp lực lên bắt ta mỗi tháng phải có một sáng kiến, điều đó cực kỳ khổ sở đối với nhân viên, mà thế giới ngày hôm nay là như vậy. Làm cho tất cả chúng ta ai cũng bị bị áp lực về tâm lý. Suy nghĩ là một loại bệnh, người ta không biết dừng lại để đi tìm sự giác ngộ, hạnh phúc thực sự, người ta lại khai thác cái sự suy nghĩ nó mạnh hơn, mạnh hơn, tới khi con người gục ngã luôn. Bởi suy nghĩ là bệnh mà, suy nghĩ riết là ta căng thẳng và ta bệnh liền: tăng huyết áp, tim mạch, tiểu đường, đủ thứ chuyện do cái áp lực của sự suy nghĩ. Con người ta từ từ đi tới cái đó hết như vậy.
[48:47]Trong cái suy nghĩ mà nãy ta nói nó có hai loại suy nghĩ: là một suy nghĩ cố ý và một suy nghĩ vẩn vơ, không cố ý. Như nãy ta nói, vì ta có việc cần ta phải suy nghĩ, còn có loại suy nghĩ vẩn vơ là ta không có chuyện gì để suy nghĩ, nó đầu ta vẫn vẫn tự suy nghĩ. Hai cái loại như vậy. Thì trong cái suy nghĩ mà cố ý á, thì ta phân ra làm hai loại: chánh tư duy và tà tư duy. Chánh tư duy hoặc tà tư duy thì nó gây ra hệ quả cực kỳ lớn. Nếu cái mà ta đang cố ý suy nghĩ là chánh tư duy, thì ta nhích cuộc đời mình lên, nhích thân phận mình lên, đi về cái hướng cũng cao cấp lên, cũng đẳng cấp vượt lên.
[49:34]Ban đầu chỉ bằng cái suy nghĩ thôi, nhưng nếu là chánh tư duy thì ta bắt đầu nhốm nhốm cuộc đời mình đi về cái phía lên trên cao. Còn nếu ta tà tư duy, tức là cố ý suy nghĩ mà suy nghĩ sai, thì ta bắt đầu nhúc nhích chuyển cuộc đời mình tuột xuống dần dần, tuột xuống dần dần. À tuột xuống tới đâu? Địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Còn cái mà ta chánh tư duy thì ta đang nhốm nhốm cái thân phận của mình, đẳng cấp mình đi lên lần lần, lên tới cõi cõi trời, cõi thánh vậy. Đó là cái cố ý. Còn chánh tư duy là gì, tà tư duy là gì thì lại là cả những vấn đề rất là rất là lớn.
[50:16]Cái gì là chánh tư duy? Chánh tư duy nó có hai cái hệ quả. Ta nhìn cái hai hệ quả này là ta biết mình có chánh tư duy hay không. Một cái hệ quả thứ nhất là nó biến ta thành con người đạo đức. Cái hệ quả thứ hai là nó biến tâm ta trở nên thanh tịnh trong chánh niệm của thiền định. Chánh tư duy nó có hai tác dụng. Hễ là mình suy nghĩ đúng thì chắc chắn có hai cái kết quả xuất hiện: một là ta trở thành người đạo đức, hai là tâm ta trở nên thanh tịnh trong chánh niệm của thiền định. Cái phần mà để trở nên thanh tịnh trong chánh niệm của thiền định là đêm giao thừa thầy sẽ nói kỹ, hôm nay thầy nói lướt qua thôi.
[51:04]Còn cái tà tư duy thì nó cũng có hai tác dụng: một là làm cho ta tâm hồn ta đen tối, vấy bẩn, và hai là làm cho ta tâm hồn ta loạn động nhiều hơn. Và loạn động cho tới khi sao? Phát điên luôn, ta phát bệnh tâm thần luôn. Nên có nhiều khi nói sao ông đó thấy ổng bình thường mà bỗng nhiên ổng điên, tại vì ổng có bị tà tư duy bí mật mà không ai biết để cản lại. Nói: "Sao tự nhiên chồng con cũng khỏe mạnh bữa nay sao ổng phát điên?" Đấy, ổng có những suy nghĩ lén, bí mật, âm thầm, suy nghĩ bậy mà không ai biết để khuyên lơn, dừng lại, tới khi phát điên luôn, tới khi cởi trần, cởi truồng đi ngoài đường luôn.
[51:50]Bị phát điên là như vậy, hết phước à. Mà tội nghiệp như vậy, tội nghiệp những cái người đó họ bị tà tư duy mà không ai biết để cản lại được. Chứ nếu vậy, nếu ta biết, ta cho họ đạo lý để họ đổi được cái tà tư duy đó, họ dừng cái tà tư duy lại, họ có thêm cái chánh tư duy, họ đã không mắc bệnh điên. Nên vậy, nhiều khi ta vô tình à ta tặng người một cuốn sách đạo lý,
[52:19]hay ta giới thiệu một đường link cho người ta nghe một bài giảng, đâu có biết rằng ta chặn họ lại để họ không bị điên trong năm năm sau. Nếu ngày hôm nay họ không gặp ta, họ không nghe được một bài đạo lý, không đọc một cuốn sách đạo lý, người đó năm năm sau sẽ bị điên. Nhưng vì hôm nay vô tình gặp được ta, ta cho một cuốn sách đạo lý, ta cho một đường link khuyến khích họ nghe, nói rất là ngọt, phải khuyến khích dữ lắm kìa họ mới chịu nghe. Nghe rồi, năm năm sau họ thoát bệnh điên. Họ không hề biết ơn ta đâu, tại họ không bệnh mà, thì họ từ lúc gặp ta cho tới năm năm sau họ không có chuyện gì xảy ra hết, thì họ đâu biết rằng thực ra là nếu không
[52:59]gặp ta năm năm trước đó, giờ họ đã phát điên rồi. Nên vì vậy, ta không biết là trong sắp tới bao nhiêu người sẽ bị điên, nhưng nếu ngày hôm nay trong cuộc sống này, mỗi người mà ta gặp, ta cố gắng đem lại đạo lý cho cho họ, ít hay nhiều, đâu biết rằng ta cứu cuộc đời của họ rất lâu dài về sau. Vì trong tâm con người vậy, cứ tà tư duy và chánh tư duy nó cứ lẫn nhau, lẫn nhau cho đến khi vô tình nó gặp cái người khuyến khích tà tư duy, cái là nó đi hướng sai liền. Còn gặp ta khuyến khích ra cái chánh tư duy, họ dừng lại liền. Giống như thầy nói chuyện với vậy thấy một cái cái bà đó vậy, cứ nói về đạo lý, thì thầy mới nói rằng cái quan
[53:43]điểm sống đúng, mà sống một cuộc đời có ý nghĩa thì ta phải thương mọi người và giúp mọi người, thì bả nói theo quan điểm Tây phương liền: phải thương mình trước. Thầy phản bác liền, thầy nói: "Không, ngay từ ban đầu ta phải quên mình đi. Ngay từ ban đầu ta chỉ bận tâm mỗi một điều: thương yêu con người và giúp đỡ con người. Còn nếu ta vẫn còn kẹt nơi chính mình, thương mình, lo mình, thì ta không còn có thể thương ai, giúp ai được nữa." Và thầy nói rất là xác quyết. Chắc bả cũng nể mình bả không cãi, nhưng mà cũng chưa chắc là bả chấp nhận. Nhưng ta thấy cái quan điểm đó nó đang giăng bủa hết cả cái thế giới này.
[54:20]Thế giới này đang bắt chước cái quan điểm là phải thương mình trước mới thương người khác, đâu có biết rằng cái quan điểm nó đang giết dần cái thế giới này. Ta kẹt trong tình thương của mình rồi, với mình rồi, ta ích kỷ liền. Ta không thương ai được nữa. Nên đó, một chút tà tư duy hay một chút chánh tư duy có thể giết cả cái thế giới này. Nên vì vậy, nhớ như vậy, đừng bao giờ tiếc công, tiếc sức. Trong đầu mình lúc nào phải nhìn thấy bất cứ người nào, ta phải đều nghĩ trong đầu mình tìm cách giúp cho họ thêm một ít chánh tư duy, thêm một ít đạo lý, thêm một cơ hội tiếp cận với chánh pháp. Biết đâu nhờ vậy năm năm sau họ vẫn còn sống bình yên với gia đình họ được.
[55:05]Ngày hôm nay ta lười nói một câu, biết đâu năm năm sau gia đình họ tan vỡ. Tại vì cái tà kiến nó cứ phát triển, rồi xung đột. Có tà kiến, có ác độc, có ích kỷ, có sân si là có xung đột, rồi mọi chuyện nó tan vỡ. Nên vì vậy, một người đệ tử Phật vậy, trong lòng mình phải tự nhận trách nhiệm với cuộc đời này, đừng bao giờ bỏ mất một cơ hội nào để đem đạo lý đến cho người khác. Nhớ như vậy.
[55:39]Đó là cái suy nghĩ cố ý, nó tạo ra chánh tư duy và tà tư duy. Còn cái suy nghĩ vẩn vơ, ta gọi là vọng tưởng á, thì nó có giá trị gì không? Có không?
[55:55]Nó suy nghĩ vẩn vơ, mình chả cần nó suy nghĩ, nó cũng cứ suy nghĩ. Nhưng khổ nỗi thế này, nó suy nghĩ bất chợt chuyện này chuyện kia, chuyện nghĩa là đâm đầu này, xiên đầu kia, quàng đầu nọ, ngẫu nhiên. Nhưng trong ngẫu nhiên, nó bỗng nhiên nó gợi ý những cái suy nghĩ cố ý cho ta.
[56:19]Ví như bất chợt, vô tình nó nghĩ chuyện này nghĩ chuyện kia, vô tình không bỗng nghĩ tới bà hàng xóm. Chuyện bà hàng xóm kệ bả, nhưng nó đang bà hàng xóm bất ngờ xuất hiện trong đầu mình. Ngẫu nhiên, vì đang suy nghĩ vẩn vơ, vọng tưởng mà, bỗng nhiên bà hàng xóm xuất hiện trong đầu mình là chuyện ngẫu nhiên, nhưng mà ngày xưa bả có chửi mình một câu, nó thành ra mới lớn chuyện. Nên từ là cái suy nghĩ vẩn vơ, bỗng nhiên thành suy nghĩ cố ý. Nó động cái tình cảm của ta, động cái cảm xúc lên. Hồi xưa mình có leo qua mình hái trái xoài, bả chửi mình tắt bếp từ sáng tới trưa, bắt đầu cái sân nổi lên, bắt đầu có cái suy
[56:52]nghĩ cố ý đi theo, tà tư duy nó khởi theo. Nên cái vọng tưởng, cái suy nghĩ vẩn vơ, ngẫu nhiên, coi chừng nó gợi ý cho cái suy nghĩ cố ý. Do đó ta phải cẩn thận với tất cả suy nghĩ của mình là vậy. Và hay nhất là sao? Đừng suy nghĩ gì hết, kiểm soát hết mọi thứ. Đó là lý do mà ta phải tu tập thiền định để không cho cái suy nghĩ vẩn vơ nó xuất hiện. Vì nếu nó sấn nó suy nghĩ vẩn vơ xuất hiện, ta không biết chuyện gì xảy ra. Giống như Nhật Vĩnh vậy đó, lỡ nó nghĩ cái cái cô ngày xưa cái bên đây có người khó chịu liền, hoặc ngồi đây ở đây, đó, là xảy ra liền, đó. Mà chuyện nó quá khứ rồi, nhưng mà nó ngẫu nhiên,
[57:34]mình không cố ý, nhưng nó xảy ra chuyện á, như bát đĩa bể rồi làm phiền tới sư phụ, kêu sư phụ phải xử lý rồi, mệt lắm nha.
[57:55]Cái suy nghĩ liên tục trong đầu ta, nó là một cái gì nó mơ hồ, nó mong manh như sương, như khói ở trên trời vậy đó. Nó chả dính gì với với với với cái mặt đất này, nó không có cái chân bắt ở dưới mặt đất này. Nó mờ mờ mịt mịt, những cái suy nghĩ đó mà, nó mong manh, mập mờ, mơ hồ, nay có, mai không, giống chập chờn chập chờn giống như một cái đám mây vậy đó. Nhưng trong cái suy nghĩ liên tục đó, nó tạo thành một cái gọi là hệ sinh thái cho một một số giống loài cư trú ở trong đó mà Phật gọi là các triền cái.
[58:41]Triền cái đó là tham, sân, là do dự, là lay động, là nhúc nhích, là mệt mỏi, là buồn ngủ, mê mờ, đại khái vậy, tức là những cái triền cái. Nên trong cái đám mây trong cái đám mây mà bao quanh cái quả đất này, cái đám mây thì nó mơ hồ, không có gì, nhưng trong đó có những con rồng độc nó ở trong đó. Nó có cái triền cái tham, sân ở trong ấy. Nên khi ta suy nghĩ liên tục, suy nghĩ liên tục, suy nghĩ liên tục là ta đang nuôi dưỡng cái tham, cái sân đó. Bởi vì cái suy nghĩ liên tục tạo thành một hệ sinh thái, một môi trường sống cho các triền cái độc hại tồn tại. Ta có tham, có sân vì cái suy nghĩ liên tục liên tục này.
[59:29]Kể cả khi ta suy nghĩ đúng. Khi ta suy nghĩ đúng là ta có gì? Có đạo đức, đúng không ạ? Hồi nãy chánh tư duy mà, một trong những hệ quả của chánh tư duy là tạo ra đạo đức và cái hệ quả thứ hai là tạo ra...
[59:46]Nghe xong quên liền, hay thiệt. Tâm thanh tịnh trong chánh niệm của thiền định. Nhớ như vậy giùm nha. Khi ta chánh tư duy thì ta có hai hệ quả: một là ta có đạo đức, hai là ta có cái chánh niệm trong thiền định, tâm thanh tịnh. Cái chánh tư duy nó hay như vậy. Nhưng trong thời gian mà nó chưa kịp tạo ra cái chánh niệm trong thiền định thì cái môi trường suy nghĩ liên tục đó sẽ là một môi trường sống, một hệ sinh thái cho các triền cái độc hại tồn tại. Triền cái độc hại đó gồm tham, sân. Ích kỷ thì nằm ở tầng sâu rồi. Tham, sân, nghi ngờ, do dự,
[1:00:28]chuyển động, nhúc nhích, lăng xăng, à lăng xăng,
[1:00:34]nhiều khi mệt mỏi. Những cái đó gọi là những triền cái độc hại. Nên vì vậy, khi ta tu tập thiền định bằng một phương pháp nào đó, có thể là bằng hơi thở hay là bằng cái chánh tư duy, quán chiếu mà tâm ta thanh tịnh giống như cái đám mây nó tan ra thì những cái triền cái độc hại, tham, sân lập tức biến mất, lập tức biến mất.
[1:01:07]Vậy dễ trừ diệt tham, sân không? Dễ không? Dễ. Cái triền cái tham, sân rất dễ trừ diệt khi ta tu tập thiền định ở cái bước đầu mà chánh niệm, tâm mình rỗng rang một cái, tham sân mất liền. Lúc đó người ta có chửi sạc sạc vô mặt cũng chả sao, thấy đống tiền để đó cũng chẳng cần, hết tham, hết sân à. Nó hay như vậy. Lòng vững vàng, niềm tin vững chắc, lý tưởng rạng ngời, kiên định vì những cái triền cái của sự nghi ngờ, do dự nó mất rồi. Hay như vậy, không có lăng xăng, lốc xốc nữa. Hay như vậy, bởi vì cái triền cái nó mất rồi. Tại sao triền cái nó mất? Vì cái hệ sinh thái nó mất rồi. Mà hệ sinh thái nó là gì?
[1:01:54]Là sự suy nghĩ liên tục. Và khi ta tu đạt được cái chánh niệm, cái sự suy nghĩ liên tục nó mất thì lập tức triền cái rơi rụng mất liền. Ngay lúc đó ta là người không tham, không sân. Đó là điều tự nhiên. Nói thật những cái điều như thế này không phải Đức Phật nói, cái thế giới này triệu năm nữa cũng chưa biết. Cho nên ta càng tu rồi ta mới càng thấy sự vĩ đại của Đức Phật. Không có Đức Phật thì không biết cái thế giới này ra sao, những cái điều tinh tế, sâu xa như vậy. Không có Phật nói, không ai biết hết. Dễ sợ như vậy. Hôm nay thì nói rồi. À, như vậy khi mà cái lớp mây nó tan hết rồi, những con rồng độc nó hết rồi thì mặt đất này bình yên hả?
[1:02:41]Xin lỗi, không dám đâu. Mặt đất này có con rồng ở dưới đất nó mới kiên cố, mới sống dai hơn. Nên những con rồng ở dưới đất á là cái bản năng kiết sử, nó cứng hơn cả triền cái. Triền cái coi vậy chứ nó yếu, mình suy nghĩ dừng cái nó mất liền. Nhưng mà những cái con rồng độc, tức là những cái kiết sử bản năng á, nó nằm ở dưới đất á, kiên cố nằm dưới đó đó. Thấy tưởng như thanh tịnh, thấy tâm mình tưởng như thanh tịnh, sự thật còn kiết sử tham, sân. Cái tham, sân kiết sử này nó mới khủng khiếp á, còn cái tham, sân triền cái dễ phá lắm. Nên khi thấy ta không sân nữa, đừng tưởng ta không sân nữa, triền cái sân mất thôi, kiết sử sân vẫn còn.
[1:03:25]Bởi vì nó là bản năng tự nhiên của bộ não ta. Ngày nào chúng sinh còn, ngày nào ta còn vô minh, còn sân, còn si. Nói nếu không có Phật phân tích những điều này, thế giới này mấy triệu năm nữa không biết được. Dễ sợ như vậy. Thôi cái phần này là ta không nói, để sau này ta sẽ nói, sau này sẽ nói thêm. Bây giờ ta nói về, hồi nãy ta đã nói vậy. Khi ta bận tâm suy nghĩ thì vọng tưởng sẽ hoạt động mạnh hơn.
[1:04:01]Nên ta càng cố suy nghĩ thì cái não sẽ phải bệnh nhiều hơn. Như ta đã nói vậy, suy nghĩ là một loại bệnh tự nhiên chứ không có hay ho gì đâu. Mà nếu ta càng cố suy nghĩ thì cái bệnh này nó càng càng thêm nặng. Tuy nhiên cũng có điều gỡ gạc, nếu ta suy nghĩ điều thiện thì coi vậy chứ ta có cái phước để làm dừng sự suy nghĩ lại, gọi là kềm vọng tưởng lại, mà ta gọi là chánh niệm. Còn nếu ta suy nghĩ điều bất thiện thì vọng tưởng nó sẽ mạnh hơn cho tới thành chỗ là loạn tưởng. Loạn tưởng là không kiềm chế được nữa và chuẩn bị đi vào giai đoạn bệnh tâm thần kinh. Nó như vậy.
[1:04:59]Cái vọng tưởng là nó tự phát, nghĩa là ta không cố ý suy nghĩ, nó vẫn tự khởi suy nghĩ là ta biết rồi phải không? Nhưng mà không phải nó vô hại. Cái vọng tưởng nó có hai cái hại. Cái vọng tưởng tự phát á, nó có hai cái hại. Cái hại thứ nhất là nó làm cho cái hệ sinh thái nó tồn tại mãi, hệ sinh thái độc á của triền cái nó cứ tồn tại mãi, vì nó suy nghĩ liên tục mà, tạo thành một môi trường sống cho các triền cái độc hại. Đó là cái hại thứ nhất của cái suy nghĩ vọng tưởng vẩn vơ. Cái hại thứ hai của những suy nghĩ vọng tưởng vẩn vơ là nhiều khi nó vô tình nó gợi ý cho những điều tà bậy, những suy nghĩ tà bậy làm cho ta suy nghĩ bậy tiếp tục.
[1:05:43]Chứ trước đó mình cũng không có suy nghĩ bậy, nhưng vì vọng tưởng khởi lên cái, cái nó gợi ý hấp dẫn quá cái mình đi theo nó, thành ra mình cố ý suy nghĩ bậy bạ. Nên cái hại thứ hai của vọng tưởng là như vậy. Còn cái mà
[1:06:02]Còn cái mà suy nghĩ cố ý á thì thường ta có ba cái suy nghĩ cố ý.
[1:06:18]Hôm nay nghe buồn ngủ không hả? Nghe thấy mệt không? Cái này nó chuyên sâu ha. Cái này nó chuyên sâu nên nhiều khi mà mình không có tập trung, không thích thú cái nghe lát ngủ. Thôi kệ, ngủ cũng tốt. Đời này ai cũng thiếu ngủ mà. Nếu nghe mà thấy thấy thấy thấy khó nuốt quá thôi ngủ cũng được. Nhưng mà nếu chịu khó nghe, cái lượng kiến thức này rất là rất là có lợi đây. Ta hiểu về mình nhiều hơn trước. Nói là mình chứ mình chả bao giờ hiểu được mình. Hôm nay ta nghe bài này ta sẽ hiểu được mình nhiều hơn một chút. Cái suy nghĩ của ý ta có ba điều, có ba phần, ba loại. Một loại thứ nhất: ta suy nghĩ vì công việc, cần phải suy nghĩ.
[1:07:00]Cái công việc là bổn phận của ta: việc nhà, việc cơ quan, việc nhiệm sở, làm việc học hành, ta phải suy nghĩ. Cái loại thứ hai là vì tình cảm, vì cảm xúc. Ta ghét người này, ta thương người kia, ta mến người nọ, chán người khác, vân vân. Tức là mà cái động lực của tình cảm nó lớn lắm, cái động lực tình cảm rất là lớn. Tình cảm này chưa chắc sai, chưa chắc đúng, tại có những tình cảm cao thượng làm cho ta có phước, nhưng mà có những tình cảm không cao thượng thì làm cho ta tổn phước, đại khái là như vậy.
[1:07:39]Nhưng mà cái cái động cơ để ta suy nghĩ và động cơ để cho ta làm việc trên cuộc đời này chính là tình cảm. Đây là chuỗi trong 12 nhân gian... 12 nhân duyên Đức Phật đã nói rồi: Ái sinh Thủ. Ái tức là tình cảm, Thủ là hành động. Chính vì có yêu, có ghét mà ta sống, làm việc, tạo ra nhiều loại nghiệp trên cuộc đời này. Nếu ta yêu điều thiện thì cái hành động của ta là tạo nên thiện nghiệp. Nếu ta yêu cái điều bất thiện thì hành động của ta là gây nên nghiệp bất thiện. Như vậy thôi. Nhưng mà đều là có cái động cơ là ái, tức là tình cảm: thương, ghét, thương điều đúng, thương điều sai, ghét điều đúng, ghét điều sai.
[1:08:34]Thì những cái tình cảm nó chi phối ta rất là mạnh, mà nếu nói không nhầm, xét cho kỹ, tất cả mọi việc làm trên cuộc đời của ta đều bắt đầu từ tình cảm. Như hôm nay ta ngồi đây là vì tình cảm gì?
[1:08:55]Hôm nay ta ngồi đây là vì tình cảm gì? Không nói sư phụ rồi nha.
[1:09:02]Là vì ta yêu đạo, à ta tôn kính Đức Phật, ta khát khao sự giác ngộ, nghe không?
[1:09:11]Còn cái ông ốm ốm xấu xấu mà ngồi nói lải nhải là không cần thiết, bỏ qua một bên nha, như vậy. Nên ngẫm đi ngẫm lại cho cùng tất cả mọi cái nhích tay nhúc chân của ta, mọi hành động trong cuộc sống này đều là tình cảm gì đó. Đó là hành động, nhưng mà trước khi hành động phải có suy nghĩ. Do đó, nguyên nhân thứ nhất để ta phải suy nghĩ là vì công việc ta phải làm. Nguyên nhân thứ hai để ta suy nghĩ là vì tình cảm. Và còn một loại thứ ba
[1:09:43]là vì ta muốn dừng suy nghĩ nên ta phải suy nghĩ.
[1:09:56]Loại thứ ba này rất là lý thú. Thứ ba là loại là vì ta muốn dừng suy nghĩ trong thiền định nên ta phải suy nghĩ.
[1:10:07]Có ai hiểu cái này không cà? Ai tu thì phải hiểu chứ. Là thực sự ra trong khi ta dụng công tu tập thiền định để dừng suy nghĩ thì lúc nào cũng có một cái lý luận của thiền định đi theo công phu tu hành của ta, đúng không? Ví dụ nói: "À, mình biết mà đừng có điều khiển hơi thở nha!" Cũng là một lý luận đang khởi trong tâm mình trong khi mình đang theo dõi hơi thở, đúng không ạ? "Giờ phải biết toàn thân nha, biết thân này vô thường nha!" Mấy cái đó phải suy nghĩ không ạ? Cũng là suy nghĩ, nhưng đó là những suy nghĩ đạo lý đi theo cái công phu thiền định của ta để cho ta dừng suy nghĩ. Mâu thuẫn không?
[1:10:50]Chính vì muốn dừng suy nghĩ nên ta phải suy nghĩ. Kỳ lạ không? Nó kỳ nhưng mà không kỳ vì nó phải như vậy. Mà ta cái suy nghĩ mà đi theo cái công phu thiền định đó, nếu nó đúng thì ngày nào đó chính nó cũng tắt luôn, chính nó cũng mất luôn. Phật gọi là tầm là tứ á. Tầm tứ, nếu ta đọc trong kinh mà nói tới tầm tứ, nghĩa là những lý luận đi theo cái công phu thiền định của ta. Những cái lý luận cứ đi theo đi theo, mình ngồi đó chứ, đang thấy đang ngồi nhắm mắt lim dim vậy sự thực đang suy si... lý luận trong đầu á, đúng không ạ? Cái lý luận cứ đi theo đi theo công phu của ta. Nhiều khi đi luôn mấy...
[1:11:31]đi hết thì giờ xả thiền luôn cái nó cũng đi theo suốt luôn, chưa bao giờ được thanh tịnh. Nhưng chính nhờ điều đó mà tâm ta không tán loạn. Cho tới cái ngày đủ duyên, đủ phước thì chính cái lý luận đó nó cũng tắt luôn, thì ta mới thực sự là được tâm thanh tịnh tới cái ngày đó. Ngày đó thì không biết là bao bao lâu, lúc đó mình đã kịp vô hòm hay chưa thì không biết được. Nhưng mà trong khi thiền định ta đều có cái lý luận nó ngầm ngầm nó đi theo đi theo như vậy, mà có khi nó cũng rất là sâu kín chứ không phải là dễ. Phật gọi là tầm, tứ. Nhớ như vậy, tầm tứ là những suy nghĩ đi theo trong cái công phu tu tập thiền định của ta.
[1:12:12]Những suy nghĩ đi theo cái công phu tu tập thiền định của ta. Nhớ chưa ạ? Những suy nghĩ đi theo cái công phu tu tập thiền định của ta, Phật gọi là tầm, là tứ. Mà bây giờ mình nói một cách hóm hỉnh: để dừng suy nghĩ nên ta phải suy nghĩ. Mình nói hóm hỉnh, nhưng cái nghĩa lý thật của nó là như vậy, là những suy nghĩ đi theo công phu tu tập của ta trong thiền định.
[1:12:46]Khi ta dụng công tu thiền
[1:12:52]thì những lý luận đó nó vẫn khởi, nhưng mà kệ nó, vì nếu nó đúng, một ngày nào đó tự nó sẽ tắt, tâm ta thanh tịnh thật sự. Còn nó đang lý luận đúng thì cũng không cưỡng lại được, vì giai đoạn đó cần thiết. Giai đoạn mà nó cứ lý luận đi theo cái công phu tu tập của ta là cần thiết, không cần phải diệt, rồi sau này tự nó tắt khi ta dụng công đúng mà thôi. Nhưng tuy nhiên có điều này: cái việc tu tập thiền định nó là một hệ thống kỹ thuật, đạo lý lớn lao chứ không phải là một vài phương pháp đơn giản.
[1:13:38]Này là đang vọng tưởng đó.
[1:13:52]Nhắc lại thế này: Cái việc mà tu tập thiền định là cả một hệ thống kỹ thuật, phương pháp và đạo lý rất là lớn, chứ không phải là một vài lời nói, một vài phương pháp đơn giản. Nên khi ta đến ta học về thiền với ai đó mà người đó nói ta một cái cách nghe nó dễ dàng, đơn giản thì ta tin chắc một điều này: ông này ổng dạy sai. Không bao giờ thiền là đơn giản, mà thiền là cả một hệ thống lý luận, đạo học, phương pháp, kỹ thuật rất là lớn lao, rất là hoàn chỉnh. Vì sao vậy? Vì tâm của ta phức tạp quá, tâm của ta lớn quá. Tâm ta nằm trong đầu này thôi, nhưng mà vấn đề rất là lớn, vấn đề rất là phức tạp.
[1:14:47]Không bao giờ có cái chuyện một vài phương pháp đơn giản, nghe nó dễ hiểu dễ hiểu dễ thực hành mà có thể nhiếp phục được cái tâm này. Nhớ như vậy! Nên khi ta đến với thiền định thì phải chuẩn bị một cái tâm thế: ta đang bước vào một cuộc chiến phức tạp mà không dừng lại được để si... trị cái bệnh suy nghĩ của chúng sinh. Vì bộ não chúng ta ai cũng mắc một cái bệnh là suy nghĩ, và ta phải trị cho dứt, không có để như vậy. Giống như tham là một bệnh tự nhiên, phải trị cho dứt; sân si là bệnh tự nhiên, phải trị cho dứt. Có những điều tự nhiên phải trị chứ không có cái chuyện vì nó tự nhiên nên chấp nhận nó.
[1:15:32]Nó tự nhiên nhưng nó sai. Hôm nay ta nhớ một điều vậy, có những cái tự nhiên mà nó sai, chứ không phải để yên cho cái tự nhiên đó. Cái suy nghĩ vậy, là một cái tự nhiên nhưng sai, ta phải trị dứt cho nó. Nhưng cái việc mà cái cấu tạo của bộ não của ta để tạo nên một cái suy nghĩ thường xuyên thường xuyên là một chuyện cực kỳ phức tạp. Không bao giờ có thể một vài phương pháp đơn giản mà chặn đứng nó lại được liền. Nên ta đến nơi nào đó mà nghe họ dạy thiền nghe nói như giỡn chơi vậy, một vài câu thấy như phải được rồi, thì hiểu rằng họ dạy sai, họ không có kinh nghiệm, mà chính ổng hình như cũng chưa có kết quả, mới nói ẩu kiểu đó.
[1:16:15]Chứ người mà tu thật sự rồi ai cũng phải sợ về cái nội tâm của mình, mà để nhiếp được cái tâm này là chuyện không đùa chút nào. Bởi trong kinh Kim Cang có nói một cái câu mà ai cũng không hiểu được á. Tôn giả Tu Bồ Đề mới hỏi Phật: "Làm sao con nhiếp được tâm này?" Phật dạy: "Ráng độ cho hết chúng sinh thành Phật thì ông nhiếp được tâm ông." Đó là một công án. Rất nhiều người tìm cách giải thích công án này và hầu hết giải sai. Thầy nói một câu này có thể hơi mích lòng á, hơi đụng chạm tới rất nhiều giảng sư, nhiều pháp sư, cả những pháp sư trong quá khứ, trong lịch sử của đạo Phật đều tìm cách giải câu này, họ đều giải sai. Tại vì sao?
[1:16:58]Tại vì giải theo ý nghĩa dễ dễ hiểu là sai. Cái câu đó không hề dễ hiểu, câu đó rất là khó. "Ông độ hết mọi người thành Phật đi thì ông nhiếp được tâm ông." Mình chưa nhiếp được tâm mình, mình độ ai thành Phật? Đó là một nghịch lý phải không ạ? Mình chưa thành Phật mà, chưa nhiếp được tâm, mà muốn nhiếp được tâm thì Phật kêu độ hết chúng sinh đi cái đã. Cái câu đó mâu thuẫn. Câu đó dễ hiểu không? Dễ lý giải không? Và ráng lý giải tầm bậy tầm bạ mang tội á, không bao giờ dễ. Thì việc tu tập thiền định cũng vậy, không bao giờ là một việc dễ dàng, không bao giờ. Nên nghe ai mà dạy thiền mà nói nghe giỡn chơi,
[1:17:42]nghe dễ dàng, nghe thấy thoải mái, nghe tự tại, bình an kia nọ thì làm ơn cẩn thận giùm thầy, đừng có tin nhé, đừng có tin.
[1:17:54]Tuy nhiên thế này, khó thì khó, nhưng nếu ta đi đúng con đường Bát Chánh Đạo, Bát Chánh Đạo dễ không ạ? Bát Chánh Đạo cũng chẳng hề dễ. Nhưng nếu ta đi Bát Chánh Đạo, vọng tưởng tự tắt. Nhớ giùm thầy điều này, điều kiện tiên quyết này, không bao giờ có cái chuyện ta diệt trừ được vọng tưởng, không bao giờ có chuyện đó nha, nhớ giùm câu đó.
[1:18:27]Mà khi ta ta ta tu đúng thì nó có một kết quả: vọng tưởng tự hết khi ta tu đúng. Nhớ giùm, đây là công thức tuyệt đối đúng nha quý vị. Suốt tất cả những phương pháp Phật dạy thiền trong gọi là Tam tạng kinh điển, tuyệt nhiên Đức Phật không bao giờ nói cái câu "diệt trừ vọng tưởng", không bao giờ, lục hết kinh điển không bao giờ thấy câu đó. Phật dạy cái gì đâu không à, nhưng tất cả cái điều đó làm cho vọng tưởng tự biến mất, tự tắt đi. Thì ta tu giờ cũng vậy đó, khi ta tu đúng đường, đúng hoàn cả hoàn toàn cả một hệ thống phức tạp, ta manage được hết, ta handle được hết. Đó là từ Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
[1:19:17]Chánh nghiệp, Chánh mạng rồi bắt đầu Chánh tinh tấn, có cái phương pháp đúng. Nó đúng rồi đến một ngày bỗng nhiên chánh niệm xuất hiện là vọng tưởng tự nó vắng, tự nó tan dần, tan dần. Còn ai khờ dại mà truy lùng vọng tưởng để diệt là chết ráng chịu. Nên có một cái ông tú tài Trương Triết á, ổng khi ổng ngộ đạo rồi ổng mới phát ngôn nói một câu á: "Phá trừ vọng tưởng trùng tăng bệnh. Thú hướng Chân Như tổng thị tà."
[1:19:51]"Phá trừ vọng tưởng trùng tăng bệnh", muốn diệt vọng tưởng là càng bệnh thêm, nặng thêm, điên luôn á. "Thú hướng Chân Như tổng thị tà", muốn tìm đến chân lý, muốn tìm đến hạnh phúc, chỉ có đau khổ mà thôi, tổng thị tà là sai lầm. Nên cái mà tại sao "thú hướng Chân Như tổng thị tà" thì ai lên chùa vào ngày mùng 1 Tết sẽ được giải thích trong một cái bài có một cái tựa rất là quen thuộc là "Hạnh phúc ở đâu?". Ngày mùng 1 Tết sẽ nghe bài này.
[1:20:25]Vừa nói vừa quảng cáo cho chùa thấy hay không? Giảng pháp mà tới trình độ như vậy đó. Vừa giảng pháp mà vừa quảng cáo giới thiệu lên chùa rồi dịch vụ là thấy hay. Trình độ cao lắm á chứ không phải chơi. Nhưng mà là như vậy.
[1:20:43]Nên cái vấn đề của chúng ta là ráng tìm một phương pháp cho đúng và hoàn chỉnh. Vì khi đúng rồi, vọng tưởng tự tắt. Thấy không đó? Hay chưa? Hay.
[1:21:02]Nó có cái điều nghịch lý thế này: ta muốn tâm ta thanh tịnh, tâm ta chủ yếu ở trên đầu, nên ta xử lý cái đầu là sai.
[1:21:16]Đây những nghịch lý trong sự tu tập là vậy đó. Muốn tâm thanh tịnh, tâm ở trên đầu nên lo xử lý cái đầu, điên liền. Vì khi ta để ý trên đầu, ta vô tình ta cung cấp năng lượng cho cho vọng tưởng hoạt động. Cứ theo dõi trên đầu từ từ ta điên luôn, căng thẳng lên liền. Đó là sai. Nên vì vậy, ta phải để tâm ở đâu? Xuống dưới, thấp xuống dưới, tránh cung cấp năng lượng lên đầu. Vì ta để tâm chú ý ở đâu thì ta cung cấp năng lượng cho ở đó. Đó là nguyên tắc, đó là nguyên tắc. Ví dụ như: thường thường khi ta đau bụng thì ta làm gì?
[1:22:07]Đừng có trả lời mổ bụng nha! Khi ta đau bụng thì ta ôm ôm bụng phải không? Ôm bụng nghĩa là cái gì ạ?
[1:22:18]Cái bàn tay ta vịn vào cái chỗ đau, tâm ta để ý vào chỗ đau nghĩa là cái gì? Ta đang truyền năng lượng vào cái chỗ đau, làm cho nó, cho cơ thể ngay chỗ đó nó thêm năng lượng để nó xử lý cái cái đau đó là gì, cái vết đau. Nên ta đau đâu là ta hay hay ôm đó. Ôm nhất là đau bụng là ôm cái bụng, đau chân ôm chân, đau tay ôm tay, đau đầu ôm đầu, đau tim ôm tim, đau răng thì ôm răng. Đau gì nữa ta?
[1:22:51]Đau lòng, đau lòng sao ôm lòng cà?
[1:22:56]Nhưng mà có nghĩa là thế này: khi ta chú ý ở đâu thì ta cung cấp năng lượng cho cho ở đó và nó rất hiệu quả trong việc chữa bệnh tạm thời. Thì khi mà ta đau, chỗ đó là chỗ đó đang bị rối loạn chức năng, bị suy giảm chức năng, ta để cái tay ta đó, trong tay ta có cái điện sinh học, và để tâm ngay chỗ đó, ta cung cấp năng lượng với nó, cho nên nó điều chỉnh, nó có tự xử lý nó thêm năng lượng, nó đang phục hồi chức năng nó lại, sẽ làm cho ta giảm đau. Có đúng là khi ta đau ta để tay chỗ đó nó bớt đau không ạ? Ông bà, tổ tiên mình, tất cả loài người đều như vậy mà. Chỉ trừ khi ta gặp bác sĩ thì bác sĩ mới "bỏ tay ra",
[1:23:34]bắt đầu ổng mới lấy dao ổng mổ, thì thôi, chứ còn mà để ta tự chữa là ta cứ ôm cái chỗ đau của ta là ta đang chữa đó, chứ không phải không đâu. Và thậm chí có một số người họ có cái năng lượng tay nó mạnh, mình đau họ để tay vào hết đau liền vì họ truyền cái năng lượng họ qua. Có cái năng lượng nạp thêm cái vùng đó, cái vùng đó tự xử lý nó lại, tự nó làm lành lại. Cơ thể ta có có có chức năng tự chữa bệnh khi mà đủ năng lượng. Còn hết năng lượng rồi thì thì nó đau. Nên cái cách ta để tay cũng là một cách cách tự chữa bệnh tạm thời trong lúc đó trong khi chờ cái xử lý tiếp tục theo cho nó tận gốc.
[1:24:09]Nhưng lúc đau quá là cứ đưa cái tay vào. Đấy, cũng vậy, khi ta để ý trên đầu, ta cung cấp năng lượng cho cho vọng tưởng. À, đây là điều như vậy. Nên những cái phương pháp nói về tu thiền mà ta thấy cứ nói theo cái kiểu mà để ý trên đầu thì làm ơn tránh xa, vì sẽ làm cho vọng tưởng được mạnh lên, tương tục kéo dài hoài. Do đó ta phải để ý xuống dưới là như vậy. Nói để ý xuống dưới thì cái vọng tưởng nó tự nó chạy không ai kiểm soát nữa? Không sao, vì nó có cái cơ chế có cái cơ chế để ta để tâm ở dưới mà vọng tưởng trên đầu nó lại hết, có cái cơ chế. Và cái cơ chế đó sẽ được giải thích rõ ràng vào trong đêm Giao thừa ở trên núi.
[1:24:55]Lại quảng cáo nữa.
[1:25:00]Ví dụ gì vừa giảng mà vừa dụ hoài, kỳ quá đi.
[1:25:05]Hôm trước ấy ta
[1:25:10]hôm trước thì ta có nói là
[1:25:14]hơi thở và suy nghĩ liên quan với nhau phải không? Khi ta não ta hoạt động mạnh, tự nhiên hơi thở ta cũng cũng mạnh. Não ta hoạt động mạnh nghĩa là cái gì? Suy nghĩ mạnh hoặc là cảm xúc mạnh. Hai cái đó mà nó mạnh thì hơi thở ta nó bị mạnh theo. Và ngược lại, nếu hơi thở ta mạnh thì tự nhiên đầu ta hoạt động mạnh lên liền. Và nếu ta khéo giữ chìa khóa hơi thở cho nó êm, tự nhiên vọng tưởng sẽ lắng dịu, đó là chìa khóa. Nên ta không phải xử lý trực tiếp vọng tưởng mà phải xử lý qua trung gian hơi thở, vậy mà ta xử lý được vọng tưởng, không có cung cấp năng lượng ở trên đầu nữa, chỉ lo để ý hơi thở, vậy mà vọng tưởng sẽ bớt dần,
[1:26:08]bớt dần theo cái cường độ của hơi thở mà ta khéo khéo chỉnh nó lại. Khéo chỉnh nó lại không phải là ta cố ý điều khiển can thiệp thôi, không phải ta cố ý điều khiển can thiệp, mà chỉ canh chừng không cho nó mạnh thôi. Giống như trường hợp một cái người cảnh sát giao thông đứng ngoài đường,
[1:26:30]nó có ba trường hợp cảnh sát giao thông: một ông cảnh sát giao thông đó để ngăn ngừa cái xe nó chạy nhanh quá tốc độ, ổng leo lên ổng lái luôn, đúng hay sai? Đúng hay sai? Sai, cảnh sát giao thông mà. Đó là cái mà ta điều khiển hơi thở đó. Ta sợ hơi thở nó mạnh nên ta điều khiển hơi thở, giống như ông cảnh sát: "Mày lái xe nhanh quá hả? Tao leo lên tao lái luôn cho mày, để bảo đảm mày không lái nhanh." Điều đó sai, cảnh sát giao thông không làm chức năng đó. Rồi. Rồi trường hợp một cái ông không có lái giùm, nhưng ổng đeo theo xe luôn. Nghĩa là xe lái ổng leo lên ổng đứng ra sau cái cái cái cánh cửa đó,
[1:27:13]ổng vịn xe ổng chạy, xe chạy đâu ổng chạy theo, ổng dính ổng bám theo xe để ổng chạy theo để bảo đảm tài xế sợ mà không chạy nhanh. Đúng không? Đúng không? Thì ta cũng vậy. Ta không điều khiển hơi thở, nhưng ta biết hơi thở kỹ quá, cũng giống như ông tài xế mà ổng bám luôn vào cánh cửa xe để ổng đi theo xe luôn để bảo đảm xe không chạy nhanh, cũng sai. Đúng nhất là cái gì? Đúng như ông cảnh sát ổng đứng im thôi, ổng quan sát thôi. Nhưng mà ổng có cái khéo của ổng, hễ là ai muốn chạy nhanh ổng ra cái dấu hiệu gì đó cái họ kềm lại, thì ta cũng vậy. Cái hơi thở của ta mà nó nó nó có thể bị động mạnh thì ta đừng
[1:27:57]cho nó mạnh, nhưng không phải là ta điều khiển để cho nó yếu. Ta cũng không phải là bám vào quá sâu hơi thở, ta chỉ biết rất khéo, rất nhẹ, rất phơn phớt thôi, không cho hơi thở mạnh thôi là đủ rồi. Thầy giới thiệu ba ông cảnh sát giao thông đó là một cái hình ảnh dễ hiểu để ví dụ cho cái việc mà ta biết mà không điều khiển hơi thở rất là tinh tế, khó hiểu. Nhưng mà nhờ nhớ câu chuyện ba ông cảnh sát này nên ta nhớ cái cách mà biết kiểm soát hơi thở này. Hay không? Hay chưa?
[1:28:37]Thôi hay rồi, thôi nghỉ, nghe làm chi nữa, phải không? Thôi rất cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Ta còn một kỳ giảng ở Từ Tân rồi tới lễ Thành Đạo nha. Rồi xin trân trọng mời quý Phật tử lên dự lễ Thành Đạo nha, ở bên chùa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:29:00]Đã giới thiệu chùa, bây giờ giới thiệu bán sản phẩm gì nữa đây hả? Bán lịch hả? Bán lịch bàn.
[1:29:10]Đây là lịch để bàn, có cái hình nhân quả để nhắc nhở.
[1:29:16]Ủa, hình một bên rồi lịch một bên rồi coi lịch thì khỏi coi hình hả? Là làm sao con? Sao vậy? Ủa, hình một bên lịch một bên vậy đó, hình một bên rồi lịch một bên. Cái này hình đẹp đây, ừ hình đẹp, lịch đẹp đây. Cái đây là lịch mà vừa đẹp vừa rẻ, cho nên là
[1:29:38]Còn cái này lịch treo tường, cũng đẹp và rẻ không con? Đẹp rẻ ha. Rồi, đẹp và rẻ nha, mua ủng hộ. Thôi nghỉ coi. Chúng con kính xin kính thỉnh sư phụ cùng toàn thể hội chúng chúng ta khởi thân niệm Phật cầu hồi hướng ạ. Nguyện pháp giới chúng sinh cùng
[1:30:10]tinh tấn tu hành, nơi thoát chấp ngã vô minh, đồng viên thành Phật đạo.
[1:30:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:31:16]Vừa rồi là kết thúc thời giảng pháp của sư phụ. Quý Phật tử nào có tâm nguyện muốn vấn an sư phụ, chúng ta hoan hỷ theo sự sắp xếp của ban tổ chức, huynh đệ Chúng Thanh Niên, chúng ta tập trung tại trước nhà khách để vấn an sư phụ. Một lần nữa xin kính mời quý Phật tử nào có tâm nguyện muốn vấn an sư phụ chúng ta tập trung theo sự hướng dẫn của ban hướng dẫn để tập trung tại nhà khách để chúc chúc sư phụ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:32:01]Peace will come to destroy hatred, peace will come to destroy all chains.
[1:32:25]Peace shines and drives darkness away. Peace joins us one with another. World peace, it comes with spreaded wings. Peace is nothing but affection. Peace is really our sweetest dream. Peace is just how joy is in share. Peaceful world where we will join our hands, then this world miseries, which and let's all praise our love. Peaceful world where there's no more worry, no more sad plies, no cries, if we share our true love with all our heart.
[1:33:22]Hòa bình sẽ đến phá tan hận thù. Hòa bình sẽ đến phá tan ngục tù. Hòa bình chiếu sáng phá tan màn đêm. Hòa bình nối kết con người thân quen. Hòa bình thế giới có trong lòng người. Hòa bình ấm áp với ta từng ngày. Hòa bình tỏa sáng đến trong tầm tay. Hòa bình cho ta quyết định hôm nay. Một thế giới nắm tay cùng đi bên nhau, giúp nhau vượt bao thương đau, hát chung bài ca yêu thương con người.
[1:34:30]Một thế giới sẽ không còn ai nghi nan, sẽ
[1:34:41]không còn ai than van, nếu ta cùng nhau chung xây mến thương vô
[1:34:59]bờ. Vầng hồng ấm áp giữa ngày chiều về. Dịu dàng trăng khuya chiếu qua vườn hè. Mẹ hiền câu ru cất lên bài thề, vì còn thương nhau vui tình thôn quê. Chẳng còn tiếng súng khói bay mịt mùng, chỉ là mênh mông tiếng vui ngập lòng. Chẳng còn bom rơi bé thơ mồ côi, chỉ là hoa rơi ngát nồng muôn nơi.
[1:35:36]Một thế giới sáng tươi đẹp như cơn mơ, giữa vô tận không bơ vơ, sẽ luôn là nơi yêu thương vỗ về.
[1:35:47]Một thế giới sẽ chung niềm vui thiêng liêng, sẽ luôn cùng nhau đi trên ánh dương hồng nơi vô biên
[1:35:57]sáng soi muôn người. Như ánh thái dương tỏa nghìn phương.
[1:36:39]Đạo lý
[1:36:53]bừng
[1:40:05]Phật cho con cả trời tươi sáng.
[1:40:23]Ai sẽ hát lên vạn bài ca,
[1:40:31]đầm ấm lời ru một mái nhà?
[1:43:06]Về chùa nghe em, hương bay gió êm, hoa rơi trước thềm.
[1:43:14]Về chùa nghe em, trăng soi giữa đêm, chuông rơi tiếng mềm.
[1:43:21]Phật ngồi lung linh, hoa sen thắm xinh, huy hoàng bình minh.
[1:43:29]Về chùa nghe em, chung nhau ước mơ, vui như bé thơ, khói lam nhẹ đưa.
[1:43:39]Nơi đây mùa xuân mãi thắm tươi, cỏ cây vương nét cười, tình người đón nắng mới.
[1:43:55]Ta tìm nhau tấm áo nâu, tình thương xin bền lâu, hẹn nhau muôn đời sau.
[1:45:06]Về chùa nghe em, bay lên ánh sao, thinh không bước vào.
[1:45:14]Phật là yêu thương, cho hoa thắm sương, đêm ngào ngạt hương. Ngồi thiền bên nhau, quên bao nỗi đau, cho muôn kiếp sau chắp tay dài lâu.
[1:45:32]Nơi đây mùa xuân có tiếng ca, người cho nhau ái hòa, chỉ còn những thứ tha.
[1:45:48]Ta tìm nhau lúc suối reo, cỏ hoa trăng còn treo, lời kinh vang vọng theo.
[1:46:02]Khi lòng ta lắng xuống rồi, đời như bóng nắng trôi, ngồi soi những núi đồi.
[1:46:20]Về chùa nghe em, để mơ giấc mơ êm như tuổi thơ.
[1:46:28]Lặng ngồi bên nhau, canh khuya lắng sâu, lời có chi đâu.
[1:46:36]Một vầng mây bay, vui theo thoáng lay khi ta về đây.
[1:46:43]Nhẹ như chiếc lá gió đưa vào bờ, hạnh phúc đơn sơ. Nhẹ như chiếc lá gió đưa vào bờ,
[1:46:57]hạnh phúc đơn sơ.