Lời giảng: Những Con Đường - Pháp Cú 66

[0:09]Xin mời đại chúng niệm Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:26]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:41]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:55]Chúng con xin cung thỉnh Thượng tọa giảng sư an tọa. Xin mời toàn thể đại chúng an tọa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay ta nghe tiếp bài Pháp Cú "Những con đường". Bài kệ là thế này: Bát Chánh đường thù thắng, Tứ Đế lý cao siêu, Ly tham hạnh chính chân, Giác ngộ người cao quý. Đường này không đường khác, Đưa đến kiến thanh tịnh, Nếu ai theo đường này, Ma quân không tìm thấy. Nếu theo con đường này, Khổ đau được đoạn tận, Ta tuyên dạy con đường, Không bụi bờ gai góc. Các ngươi hãy tinh tấn, Theo lời dạy Như Lai, Thực hành sâu thiền định, Thoát lưới ma giăng bủa. Sở dĩ Phật nói bài kệ này vì cái sự tích nho nhỏ này:

[1:57]thì có một lần, lúc ở tịnh xá Kỳ Viên, thì ta biết cuộc đời giáo hóa của Phật, Phật phải đi rất nhiều nơi, cái thời đó lại không có phương tiện, đường sá thì khó khăn, đi đâu là Phật cũng phải đi bộ, rồi rất đông các đệ tử theo Ngài giáo hóa nơi này nơi kia. Ngài giáo hóa chính rồi các đệ tử làm những công việc giáo hóa phụ trợ, chúng sinh thời đó được nhiều lợi ích. Mặc dù cái thời đó thì cũng có nhiều cái đạo khác đã xuất hiện trước Phật hoặc đồng thời với Đức Phật và cái cạnh tranh tôn giáo cũng rất là khốc liệt. Nhưng mà do Đức Phật là một bậc đại giác, các đệ tử của Ngài cũng chứng A La Hán, thần thông quảng đại, nên đi đến đâu nhiếp hóa đó rất là nhanh.

[2:49]Nhưng mà thời đó Ngài cũng không có xe như bây giờ, không có máy bay như bây giờ, nên đi đâu là cứ mất thời gian nhiều lắm và cứ phải đi bộ trên những con đường. Thì nhiều các vị Tỳ kheo có những người đã chứng đạo nhưng cũng có những người chưa chứng đạo, hoặc là có những người chứng ở quả vị rất là thấp. Cho nên khi đi như vậy thì tâm cứ bị duyên theo cảnh. Buổi chiều đến là sau khi các vị Tỳ kheo đã ngồi thiền dậy hoặc là nghỉ ngơi dậy, các ngài hay tụ tập nơi cái pháp đường. Nơi các tịnh xá của Phật thì luôn luôn có xây một cái pháp đường, nhất là đến cái thời của ông Cấp Cô Độc. Ông là từ cái nước Kosala ở phương bắc,

[3:34]quê vợ ông thì là nước Ma Kiệt Đà ở phương nam. Lần đó ông về quê vợ để làm ăn tại ổng đi làm ăn rất là nhiều. Ổng về đó thì ổng mới gặp Phật. Rồi Phật giảng, ổng chứng Tu-đà-hoàn. Rồi sau đó ổng mới mời Phật về Kosala, về kinh đô Xá Vệ, để ổng mua miếng đất cúng Phật làm tịnh xá. Thì khi mà ổng mua cúng Phật làm tịnh xá như vậy thì lần này ông chuẩn bị rất là chu đáo, chứ còn mà lúc mà vua Bình Sa cúng Phật một cái tịnh xá Trúc Lâm ở tại Vương Xá, Ma Kiệt Đà, vua Bình Sa chuẩn bị không kỹ. Thế nên cái tịnh xá Veḷuvana, Trúc Lâm á, lại sơ sài. Còn cái tịnh xá Kỳ Viên ở Xá Vệ do ông Cấp Cô Độc cúng thì được chuẩn bị cực kỳ

[4:21]kỹ lưỡng, chu đáo, kiến trúc đồ rất là đẹp, thanh nhã, nhà cửa đàng hoàng. Nhưng mà ta nghe kể chuyện là ông Cấp Cô Độc đã phải dùng đến số tiền cực lớn, gần như hết cả gia tài của ổng mới mua được miếng đất đó. Ta sẽ ngạc nhiên vì sao một con người phát tâm đến mức độ như vậy, nhưng mà không phải, đằng sau đó có một bí mật rất là lớn. Mà muốn biết cái bí mật lớn về cái việc mà ông Cấp Cô Độc đã cúng dường, mua miếng đất lớn, mua của thái tử luôn, tức là Thái tử Jeta là con của vua Ba Tư Nặc. Mà thái tử là đâu có đơn giản, quyền lực lớn lắm. Lúc đó Thái tử Kỳ Đà là đã 17 tuổi mà đã có bắt đầu quyền hành trong

[5:04]tay và chọn khu đất đẹp nhất xây thành một cái vườn rừng ao hồ nhà cửa rất là đẹp, mà ổng dám vô ổng thấy miếng đó đẹp nhất ở Xá Vệ, ổng dám mua đứt luôn miếng đó luôn mà thái tử phải nhường bước luôn. Là ta phải hiểu quyền lực của ổng rất là lớn. Nhưng mà nó không đơn giản chỉ là một việc của ông Cấp Cô Độc, đằng sau đó có một bí mật rất là lớn. Và ta muốn biết bí mật lớn nó như thế nào thì hãy đón xem truyện Đỉnh Núi Tuyết tập 16. Tới tới tập 16 mới vạch cái bí mật này ra, à cái sự thật đó là như thế nào, nó không phải đơn giản. Do là ông xây cái tịnh xá đó rất là hoàn chỉnh, nên ổng có xây một cái pháp đường rất là rộng để cho những

[5:50]buổi chiều khi Đức Phật ngồi đó thuyết pháp thì vào mùa mưa không bị mưa ướt, chứ còn ở cái tịnh xá Trúc Lâm ở cái Vương Xá thành, Ma Kiệt Đà, nó không có cái pháp đường mà chỉ là một khoảng sân rất là trống dưới những tàn cây, cây tre. Vì vậy sau này Đức Phật hay về Kỳ Viên ở là vậy. Thì cũng vậy, buổi sáng các ngài đi khất thực, rồi khất thực về xong tới tịnh xá thì các vị thường có những vị mệt thì nghỉ trưa dậy rồi ngồi thiền, có những vị thì ngồi thiền luôn sau bữa ăn trưa. Ta sẽ hơi ngạc nhiên là mới vừa ăn xong như vậy mà về ngồi thiền liền thì có sao không? Xin thưa, không sao. Khi mà một người họ có định rồi thì dù bụng no ách ách,

[6:39]ngồi vẫn nhập định như thường, không sao, không ảnh hưởng gì cả. Cho nên nhiều vị Tỳ kheo, có những vị mà sức định chưa sâu thì đúng là phải nghỉ một giấc trưa, dậy ngồi thiền. Còn có vị thì thọ thực xong rồi ngồi luôn. Thì khi khoảng 3 4 giờ chiều trời đã bắt đầu mát dịu dần dần, các vị mới từ nơi những cái lều, những cái chòi, những cái tịnh thất của mình kéo về tụ tập ở pháp đường để đàm đạo, bàn luận, hoặc là nếu mà Phật có rảnh, cái này Phật sẽ đến trên pháp đường để nói chuyện với các đệ tử của mình. Và lúc đó cũng có nhiều cư sĩ, sau cái buổi sáng tất bật, buổi chiều họ lại đi đến tịnh xá để nghe Phật thuyết pháp,

[7:23]họ cũng quây quần quanh trong cái pháp đường đó. Cái cái pháp đường đó nơi rất là ấm cúng như vậy. Thì hôm nay Đức Phật không có đi du hóa xa, Ngài đang ở Kỳ Viên, thì Ngài buổi chiều khoảng 4 giờ chiều, cái Ngài đi về pháp đường để thăm các đệ tử của mình. Thì khi đến đó, thì Đức Phật mới nghe thoáng thoáng các đệ tử mình đang nói về những con đường. Có những vị mới nói chứ: "Ở cái xứ đó, cái người dân ở địa phương với quan lại địa phương họ tốt, họ đi họ chẻ ra từng cái miếng đá họ lát những con đường cho xe cộ, ngựa đồ chạy lên nó không hư, nó không bị sình lầy, nên ai đi qua cái xứ đó họ cũng thích.

[8:06]Và cái xứ đó chỉ nhờ những con đường vậy mà lần lần trở nên sầm uất, thịnh vượng, việc giao thương, mua bán đồ nó nó phát triển, là chỉ nhờ những con đường thôi, hay như vậy". Họ mới ngồi phân tích có con đường là dân địa phương họ chẻ từng miếng đá họ lát bằng bằng bằng bằng, ghép ghép ghép lại, trải dài một khúc. Có những cung đường này cung đường kia, vậy mà nó thu hút người ta đến, người ta cứ đến người ta thích đến đó ở, thích đến đó làm ăn, thành những cái thị trấn to lớn. Rồi có những cái xứ mà đi qua những con đường nó cứ hư, nước chảy cái nó mòn nó lõm xuống dần, rồi nó đọng lại thành những cái vũng sình.

[8:45]Mà cái người dân ở đó, gần đó có những cái ngôi nhà, những ngôi làng, những con đường đi qua xứ mình để làm ăn như vậy mà người dân không ai biết ra để sửa sang, bồi đắp. Và họ đánh giá rằng là cái người dân ở đó không có đạo đức cao, không có tinh thần cộng đồng kém, mà cái ông quan đó ổng cũng lo cái gì đó không lo cho dân, cho nên để con đường nó cứ hư như vậy. Rồi các ngài lại kể là nhưng mà khi đi qua những cái vùng đất nó gần như là sa mạc, nó khô quanh năm, cát nhiều, thì cũng không thấy ai làm đường mà đi qua đó thật là vất vả, bởi vì đi nó cứ lún, bước chân đi rất là chậm mà rất là vất vả.

[9:21]Đường mà cứng mà đi qua một cây số thì nó nhanh, còn đường mà nó lún cát như vậy đi qua một cây số rất là cực, vâng. Rồi cứ đi qua những con đường ven theo những cái vùng đầm lầy thì cứ đi một khúc rồi phải lội nước khúc, đi một khúc lội nước khúc. Các ngài cứ kể chuyện mà về những con đường mình đã đi qua rất là thú vị. Đi qua những con đường và biết tính cách của những người dân cái vùng đó như thế nào, cái trình độ đạo đức, tu tập, văn minh, sự giàu nghèo, sự phát triển của cái xã hội đó ra sao. Hiểu nhân hiểu quả rồi. Thì các ngài bàn luận nó cũng hay ho, thú vị, đạo lý. Đức Phật mới Ngài nghe, Ngài mới hỏi là:

[9:58]"Các ông đang nói chuyện gì?" Thì các vị mới trả lời là: "Bạch Thế Tôn, chúng con hôm nay ngồi nói chuyện với nhau chợt nhớ tới khi chúng con cùng đi với Thế Tôn đi qua nhiều xứ, đi qua nhiều những con đường..." Mà chúng con thấy rõ, ví dụ đi đến cái con đường như thế nào thì mình hiểu được cái dân vùng đó ra sao. Cái đường hẹp thì cái người dân vùng đó tâm địa hẹp hòi, đất xứ đó nghèo. Đi đến xứ nào mà người ta mở ra những con đường lớn rộng thì dân cái vùng đó họ tâm hồn họ hào phóng và cái xứ đó nó cũng giàu có. Đi những con đường mà được đắp vét cẩn thận thì thấy người ta có tinh thần cộng đồng cao và không

[10:43]bao lâu nơi đó thành những thị trấn sầm uất. Còn chúng con khi đi qua những con đường mà nó cứ lầy lội, hố voi nhiều thì tụi con thấy cái xứ đó nghèo, người dân cũng không có đạo đức, tinh thần cộng đồng kém, không có ai hy sinh cho ai. Cho nên chỉ nhìn những con đường mà chúng con đã biết được rất nhiều về cái nhân quả nghiệp báo, về cái tâm tình tính tình, đời sống của cái những cái vùng như vậy, vân vân. Và chúng con cũng bàn với nhau: "Ở trên thế gian này, trên cõi Diêm Phù Đề này thật là nhiều vùng đất rất là kỳ lạ, cứ mỗi nơi đất khác nhau cho nên thành những cái con đường rất là khác nhau.

[11:23]Thưa Bạch Thế Tôn, chúng con đã nói về những con đường như thế." Thì Đức Phật mới nói: "Này các Tỳ-kheo, trong tất cả những con đường đó thì chỉ có con đường Bát Chánh là thù thắng nhất." Phật lái một cái nó vô đạo liền. Nghĩa là ai nói đi đâu nói, mặc dầu các ngài nói thì cũng có đạo lý, nhưng Phật nói một câu kéo lại, đi vô trong đạo lý giải thoát chứ không cho đi lan man ra ngoài nữa. À vậy. Đức Phật mới nói rằng: "Này các Tỳ-kheo, con đường nào của thế gian cũng dẫn đến diệt vong, cũng đến vô thường, đến đau khổ. Chỉ có con đường Bát Chánh này, nếu ai mà tinh tấn thực hành thì sẽ đi đến đoạn tận

[12:06]khổ đau, được giác ngộ, được giải thoát, thoát khỏi cái lưới của ma. Này các Tỳ-kheo, hãy tinh tấn thực hành Bát Chánh Đạo." Phật nói cái bài pháp đó rất là hay rất là dài mà tiếc rằng vì thầy không có ngồi đó nghe nên thầy cũng quên, không có nhớ, nên hôm nay không có không có kể lại hết được.

[12:29]Sau cái bài đó cũng nhiều vị chứng quả. Giờ ta ta phân tích về những con đường đó một chút nha. Lúc mà thầy soạn tới bài này thầy có cảm xúc, thầy tính viết một bài hát chứ, Những Con Đường, tính viết, mà hôm giờ sao bận nhiều chuyện quá cái viết không được. Cái lâu lâu cứ ư ứ trong cổ họng mình tìm cái điệu nhạc á, rồi thôi lại quên. Thôi để hẹn lần khác, khi nào rảnh rảnh thì viết cái bài này, Những Con Đường, để nói về cái này. Đường nào đường không có bằng đường Bát Chánh. Thì bây giờ cũng vậy, giờ chúng ta ngồi đây với nhau thì trong cuộc đời mình, mình cũng đã đi qua rất nhiều cái cung đường

[13:08]phải không ạ, rất nhiều cái nẻo đường? Hôm nay thì chúng ta cũng đã đi qua một cái cung đường thì mới về được với với Từ Tân này. Cái con đường ta là đường đến chùa mà đường ta là đường trong cái phố phường hoa lệ nha, đường ta là đường tráng nhựa, cho nên hôm nay ta đi học đạo rất là sung sướng. Mà chân từ nhà ta đến chùa chân không hề chạm đất là sao vậy? Ngồi trên xe máy á. Ngồi xe máy chỉ lâu lâu gặp đèn đỏ chống chân một chút vậy thôi rồi đi tiếp, nên ta đi rất là sướng. Và chính vì sướng quá nên cái ý chí của ta làm sao? Nó kém. Cho nên vì vậy, cái sự cực khổ rất là đáng quý, rất là có giá trị.

[13:51]Trong cuộc đời con người mà chưa từng đi qua cái sự cực khổ thì phải hiểu rằng mình bị thiệt thòi, bị bất hạnh, chính mình. Và nhìn con cháu mình cũng vậy, nên bậc cha mẹ nào chỉ cho con cháu mình đi trên những con đường nhung lụa thì phải hiểu rằng ta đang giết dần giết mòn nó. Con người cũng vậy, đi trên cuộc đời ta đi qua nhiều chặng đường, nhiều nẻo đường, nhiều cung đường, nhưng mà nếu ta từng đi qua những nẻo đường gai góc, đầy hầm hố, chông gai, sình lầy mà ta vượt qua được, ta trưởng thành một bước lớn lắm, cái ý chí ta tăng lên và ta nhìn đời bao dung hơn, yêu thương hơn. Còn người mà chỉ đi qua những cái cung đường nhung lụa,

[14:41]vàng ngọc gấm vóc, hoa lệ, coi vậy chứ tâm hồn mình chết dần chết mòn. Đó là cái nỗi thiệt thòi của những đứa con nhà giàu. Nhưng vì vậy, cái bậc cha mẹ nếu mình có tiền của mà thương con, đừng cho con mình hưởng thụ. Nhớ, chỉ cho con mình được rèn luyện mà thôi. Mình càng thương con mình thì phải càng làm sao rèn luyện con mình để giỏi giắn lên chứ không phải là chìu chuộng, hưởng thụ. Nên trên cái khóa học hè ở trên chùa Phật Quang của ta vậy, là trong cái chương trình là thầy tuyệt đối cấm không có trò chơi, không có trò chơi. Cái gì đưa ra cũng chỉ là bài học và rèn luyện. Nhiều khi nhìn thấy giống như chơi, không phải chơi.

[15:27]Ví dụ bài học vượt chướng ngại vật, leo trèo vất vả, thấy như chơi nhưng không, đó là rèn luyện, vân vân. Rồi hoặc là tổ chức cho cái nấu ăn để bán thức ăn thì để chi? Cho một ngày các em biết đi chợ, nấu ăn, buôn bán, tính toán lời lỗ mới chợt hiểu một điều rằng là cái đồng tiền mà bố mẹ làm nuôi mình cực khổ đến dường nào. Hôm nay làm có một bữa à mà lo muốn khùng, mặc dầu vui nhưng mà lo cực lắm. Thì mới hiểu cha mẹ mình quanh năm tất bật làm để mà nuôi mình thì không phải dễ tí nào. Đó, những cái đó đều là cái rèn luyện và dạy dỗ chứ không có chơi. Vui vì chơi là cái cuộc vui đó ngắn ngủi,

[16:07]tạm bợ và không thăng tiến được tâm hồn mình. Còn vui vì được cái học đúng, rèn luyện đúng, cái vui đó là cái vui chân thật. Nhưng mà con người ta không hiểu điều này, nhất là những bậc cha mẹ giàu có. Cái thời đại ngày hôm nay cái vật chất phát triển, nhiều gia đình giàu có đã cung phụng, chìu chuộng cho con cháu mình rồi nó chỉ được hưởng thụ và nó vui vì hưởng thụ, rồi càng lúc nó càng sao? Càng trụy lạc, sa đọa. Nay ta đọc báo ta thấy nó có những cái gọi là sex party, là những lớp trẻ nó tới nó giả vờ dựng lên một cái buổi tiệc nào đó rồi trong đó nó ca hát, nó nhảy múa thác loạn rồi nó uống những

[16:53]thuốc gây nghiện, thuốc kích thích, xong đó nó tri hoan kiểu tập thể, kiểu bầy đàn như thú, không còn nhân phẩm, không có tiết hạnh, không lễ giáo, không gia phong, không đạo đức, không gì nữa hết, tống hư hỏng hết cả tâm hồn và cả cuộc đời luôn. Ta biết chắc một điều thế này: ví dụ như vừa rồi nó có một cái cái scandal trong cái thế giới phim ảnh Hollywood là có hai cái diễn viên trong cái phim mà Chạng Vạng nổi tiếng đó phải không? Cái anh chàng mà đóng vai ma cà rồng đó, Pattinson gì Pattinson gì đó, với cái cô Kristen gì đó Stewart đó, hai diễn viên trẻ, hai diễn viên chính. Thì khi đóng phim xong thì họ yêu nhau thật ngoài đời.

[17:35]Họ yêu nhau và đó cũng là một cặp đôi đẹp và hoàn hảo. Nhưng đến khi bất ngờ một cái, có anh chàng mắm chụp hình mà gây chuyện đó, chụp được những bức hình cô này ôm ấp ông đạo diễn, tung bức hình đó lên mạng thì tất cả tan vỡ. Thì cái người yêu cô không tha thứ và cả thế giới này họ lên án cái cô vì cô không có lòng chung thủy. Mặc dầu chưa phải vợ chồng nhưng mà đã có người yêu, thế giới biết hết, mà đang yêu như vậy mà rớt vào vòng tay của ông đạo diễn, mà mấy ông đạo diễn thì luôn luôn làm sao? Luôn luôn thì tìm cách chiếm đoạt các nữ diễn viên. Ở đây có ai làm đạo diễn không cho thầy xin lỗi vừa nói câu đó.

[18:19]Cả thế giới lên án và cô này cổ lúng túng, ngượng ngùng đến nỗi không tham gia những bộ phim vừa đã được lên kế hoạch, bỏ luôn, mà không biết sắp tới sẽ ra sao. Thì ta thấy một điều thế này, là con người ta cần sự chung thủy trong tình cảm, phải không ạ? Cái đó nó tự nhiên, nó như là một điều rất tự nhiên của lương tâm, một điều rất tự nhiên của bản năng. Khi yêu thương, người ta cần sự chung thủy, một điều hết sức là tự nhiên như vậy. Nhưng mà cái lối mà hưởng thụ của lớp trẻ bây giờ á, từ nhỏ là nó đã

[18:57]giao tiếp, quan hệ tình dục bừa bãi thì trong cái khuynh hướng trong lòng nó, cái sự chung thủy có được xây dựng không? Không, phá vỡ mất rồi. Cho nên sau này nếu nó bước vào một cuộc hôn nhân nào thì ta cứ yên trí là sao? Không có chung thủy. Và ngay tức khắc là nó làm cho cái hôn nhân đó không có vững chắc, lung lay, dễ tan vỡ và rất dễ ly dị. Ly dị rồi để lại hệ quả cho mấy đứa nhỏ rất là lớn. Vì vậy là khi con trẻ mà được nuông chiều, đi qua những chặng đường của cuộc đời mình trong nhung lụa, trong hưởng thụ, rồi từ đó cứ tiếp tục tìm vui, hưởng thụ, chắc chắn nó đi vào trụy lạc, sa đọa. Tại vì cứ càng lúc phải kỳ tìm những cái cảm giác mới

[19:43]hơn, mới hơn, mạnh hơn, mạnh hơn thì chắc chắn chỉ là sự sa đọa thôi, không bao giờ có cái gì tốt cả. Và sau này hạnh phúc gia đình nó tan vỡ, xã hội cũng bị rối loạn vì những điều đó. Cho nên để có một xã hội ổn định, ta cần có những gia đình ổn định. Và để có những gia đình ổn định, ta cần những đứa trẻ đi tra qua cái đoạn đường tuổi thơ của nó được giáo dục tốt chứ không phải được nuông chiều nhiều. Đó là cái đoạn đường tuổi thơ phải được giáo dục. Rồi khi ta lớn lên vậy, trong cuộc đời này ta cũng đi qua nhiều cái đoạn đường, nhiều cái cung đường. Có những cái cung đường chông gai, hiểm hóc, khổ đau.

[20:25]Có những cái cung đường bằng phẳng, êm xuôi. Có những con đường phải đi lên dốc và có những con đường thả dốc. Lên dốc với thả dốc cái nào sướng? Thả dốc rất sướng. Nhưng sau đó thì sao? Ta thả dốc thì ta sung sướng vì không cần phải đạp phải không? Không cần phải ráng sức. À cứ thả xe nó chạy. Nhưng sau đó thì ra sao? Đứt phanh và bay luôn xuống dưới vực. Đó là đường xuống dốc á, sướng vô cùng nhưng mà dưới vực thẳm. Cho nên khi ta đi trên con đường nào đó mà dễ dàng, cảm thấy sao nó sướng quá, không có phải cố gắng thì ta phải hiểu điều gì? Ta đang xuống, xuống dốc! Và cái phanh ta đang đứt, và cái điểm cuối cùng ta đến là gì?

[21:15]Vực thẳm, té gãy cổ, lọi chân nha, mà hổng chết được, chỉ có đau khổ.

[21:24]Còn khi ta lên dốc thì sao? Cực, phải không ạ? Phải ráng sức rất là nhiều. Mồ hôi mồ kê đổ ra, bao nhiêu cơm gạo ăn trong bụng tiêu sạch, đói thấy mồ. Nhưng mà cái điểm đến là gì? Đỉnh cao. Ta nhìn thấy gì? Tất cả. Thì cũng vậy, khi ta phấn đấu, ta chiến đấu, ta cày bừa vất vả, rèn luyện vất vả, nỗ lực hết sức mình ừ để sống, để phụng sự, để làm việc cực, ta để tu nè cũng là cực nè, làm việc mà làm để phụng sự cũng cực nè, đó, làm là để mình làm được nhiều hơn cái đồng lương mình hưởng nè, để cho nó có phước nè, cực vô cùng. Nhưng mà cái kết quả là gì? Phước ta vượt lên, ta đứng trên đỉnh cao,

[22:12]đứng trên sự thành công, ta nhìn thấy tất cả mọi người và mọi người cũng nhìn thấy mình. Đó là thành quả và đó là cũng là một hạnh phúc, một hạnh phúc trong đời này, phải không ạ? Cho nên có những con đường ta đi qua nhiều loại đường, mỗi loại đường nó có một tính chất của nó. Có những con đường dắt đi qua những thành phố hoa lệ đẹp đẽ rồi nhưng mà tới nơi là gì? Cuối cùng là khổ đau vì nó là sa đọa. Có những con đường đưa ta đến gì? Rừng rậm gai góc hoang vu không lối thoát. Ta thấy con đường này nó lạ, ta cứ đi, nhưng mà đâu ngờ rằng càng đi rồi lại càng mất lối, càng đi rồi là cái đường càng hẹp

[22:51]dần, hẹp dần vì không ai đi nữa, người ta đã lui ra rồi. Nhưng mình cứ băng băng đi nữa đi nữa thì sao? Đến cuối cùng chỉ là rừng rậm hoang vu không lối thoát. Rồi có những con đường đưa ta đến vực thẳm mà trước đó là thả dốc rất là, là khoái chí. Có những con đường đưa ta đến núi cao, đưa ta đến biển lớn để ta nhìn thấy những điều rất vĩ đại của cuộc đời này. Và những con đường đó cực khổ lắm. Những con đường đó ta phải đi bằng cả trái tim yêu thương của mình, ta phải đi bằng mồ hôi bằng nước mắt cực khổ của mình, ta phải đi bằng tất cả những nghị lực, ý chí của mình thì mới đến được núi cao, đến được biển lớn.

[23:31]Có những con đường đi đến đến trường học, có những con đường đi đến vũng lầy, đến bờ bụi, đến hầm hố, con đường quanh co. Nhưng tất cả những con đường đó đều thua con đường, con đường Bát Chánh của Phật dạy. Và con đường Bát Chánh, tức là Bát Chánh Đạo, là cốt lõi tu tập trong đạo Phật. Ai là đệ tử Phật thì phải thuộc Bát Chánh Đạo, thuộc vanh vách và hiểu rất rõ từng cái giai đoạn của nó, để ta không, không bị lầm, không bị lạc vào tà đạo. Vì những người tà đạo, tà kiến, không bao giờ có Bát Chánh Đạo, hoặc họ có vay mượn Bát Chánh Đạo thế nào cũng nói bậy, thế nào cũng nói sai, không hiểu cái logic chặt chẽ

[24:13]của từng cái chánh, từng cái chánh đạo. Cái nào trước, cái nào sau, cái nào bổ sung cho nhau, từng giai đoạn nó diễn biến như thế nào, họ không biết. Nên họ lạc hết vào, vào tà đạo. Còn ta, ta là đệ tử Phật chân chính thì ta phải thuộc Bát Chánh Đạo, hiểu rõ từng tầng bậc, mỗi cái giai đoạn, mỗi một chánh đó hỗ trợ, nó liên kết với nhau như thế nào. Bây giờ bắt đầu thầy kiểm tra. Lấy giấy viết ra, ghi chép cho thầy để thầy chấm điểm liền tại chỗ, ghi làm bài. Chánh thứ nhất là gì? Chánh kiến. Có ai chánh gì khác trả lời không? Chánh thứ nhất, nếu ai nói không phải Chánh kiến thì giơ tay lên, thầy cho không điểm bắt quỳ nhang điện.

[24:54]Quỳ nhang điện nào cúp điện mới đứng lên được. Rồi. Rồi thứ nhất là Chánh kiến nghĩa là gì? Quan điểm đúng, nhận thức đúng do học hỏi được đúng minh sư thiện hữu, học đúng thầy, học đúng sách, cho ta cái quan điểm đúng là cái Chánh kiến đầu tiên. Tại vì ngay cái đầu tiên này mà ta học sách sai, ta học nhằm ông thầy sai, ta mất Chánh kiến là xong, bắt đầu đi lạc luôn, nhiều kiếp đi lạc luôn, không có cơ hội quay lại, nha. Sau Chánh kiến là Chánh gì? Chánh tư duy. Chánh tư duy là? Suy nghĩ đúng. Nhưng mà nói suy nghĩ đúng chớ không đơn giản như vậy, tức là ta cải tạo, ta thay đổi toàn bộ tâm hồn của mình hết.

[25:43]Làm sao trong tâm mình chỉ còn điều thiện, chỉ suy nghĩ điều thiện thôi, đó gọi là Chánh tư duy. Đây là giai đoạn tu dưỡng đạo đức của nội tâm, Chánh tư duy. Giai đoạn này mất bao lâu? Mất mấy ngày? Giai đoạn này mất khoảng 3 tỷ ngày.

[26:02]Nhưng mà nếu người tu thiền, có tu thiền kết hợp thì cái Chánh tư duy rút lại không còn bao nhiêu ngày. Còn nếu người không có tu thiền mà muốn cho tâm mình tốt lên từng ngày, không còn điều xấu thì mất khoảng 3 tỷ ngày. Chết xong tu tiếp, tu đầu thai lên tu nữa, tu xong chết, chết rồi đầu thai tu nữa, 3 tỷ ngày như vậy thì tâm mình sẽ được tốt hoàn toàn. Bao lâu ạ? Lúc đó cũng gần tận thế, mặt trời gần tắt. Nhưng nếu ta có tu thiền, mình tập làm chủ nội tâm thì ta xây dựng cái Chánh tư duy rất là nhanh. Tức là ta xây dựng cái tâm hồn của mình đi đến thuần thiện từ từ. À không có lâu lắm như vậy.

[26:43]Có người chỉ trong một kiếp thôi là đã hoàn thiện được tâm hồn của mình. Trong một kiếp này thôi, cố gắng hết sức vừa tu thiền, vừa làm điều thiện, vừa sám hối, vừa tu dưỡng tâm hồn từng trong ý niệm một là trước khi chết là đã trở thành con người thuần thiện rồi. Nó như vậy, ở Chánh tư duy. Thứ ba là Chánh gì? Chánh gì có một người trả lời vậy trời? Thứ ba là quên rồi? Nhớ cái này thuộc vanh vách nha. Là đệ tử Phật, Bát Chánh Đạo không bao giờ được quên, không bao giờ được sai. Đệ tử Phật phải thuộc như cháo nha. Ai hỏi chánh thứ năm là gì, trả lời liền. Chánh thứ sáu là gì, trả lời liền. Phải thuộc đến như vậy và mỗi chánh nó liên kết

[27:25]với nhau như thế nào là phải thuộc liền. Chánh thứ ba là gì? Chánh ngữ nha, bắt đầu lời nói. Khi tâm hồn ta tốt rồi thì mỗi lời ta nói ra đều là phải tốt. Nhưng không phải là đợi tâm tốt rồi mới nói lời tốt, trong khi đang tu tâm cũng phải tu cái giao tiếp của mình. Trong cái giao, Chánh ngữ là nó không phải là lời nói không mà là sự giao tiếp với con người. Cái mối giao tiếp qua ngôn ngữ, qua lời nói, qua cử chỉ, tức là sự giao tiếp truyền đạt thông tin với nhau, truyền đạt ý tưởng với nhau. Như vậy, ví dụ như bây giờ như cái người mà gặp nhau đằng xa quá nói không nghe, thay vì gặp nhau nói:

[28:05]"Sao, anh khỏe không?" thì giơ tay như vầy thôi, vậy là biết là chào nhau phải không ạ? Đó. Đây, thì giơ tay như vầy, chào chào cái người như vậy thì không nói nhưng mà nó vẫn là Chánh ngữ. Vì vẫn là giao tiếp, mà bày tỏ cái gì? Cái tình thân ái nha. Còn thế nào là giơ giơ mà là tà ngữ? Ví dụ thấy người ta xa xa cái... Đó, đó là tà ngữ. Nè như vậy, đó là... Giơ nắm đấm mà quơ quơ vậy là tà ngữ. Đó, thôi, nó là sự giao tiếp thì khi cái người mà tu tập Chánh ngữ là mỗi điều mình nói ra là nói cái gì? Nói đúng đạo lý, theo đạo lý. Trong đó chỉ cho con người cái tình yêu thương ha, cái sự giúp đỡ, sự an ủi,

[28:52]sự khuyên bảo, sự khiêm hạ, bày tỏ cái sự khiêm hạ của mình. Ví dụ mình có thể có đạo lý đầy ắp trong lòng, nhưng mà không bao giờ mở miệng nói ra khuyên người ta với cái giọng thầy đời. Nó khác như vậy, khác cái giọng thầy đời. Là vì sao? Tại vì ta còn phải có cái đạo lý khiêm hạ nữa. Nghĩa là đem đạo lý dạy người, nhắc người, khuyên người, chia sẻ với người, nhưng không bao giờ làm ra vẻ mình, mình hơn người ta. Ví dụ như thầy ngồi nói như vậy, thầy giống thầy đời không? Giống không? Không, cái này quý Phật tử cứ nói thiệt đi để thấy. Tại sao phải không? Tại vì thế này: ví dụ cái người ngồi trên bục giảng á thì họ có cái

[29:39]chức năng như là một ông thầy, phải không ạ? Như là một ông thầy. Mọi người công nhận là ông thầy họ mới được ngồi trên bục giảng này, mà quý Phật tử cũng xem thầy như là thầy của mình mới đến đây ngồi nghe thầy giảng, phải không ạ? Cho nên trong lòng quý Phật tử đã xem thầy như là thầy. Cho nên lâu lâu thầy có hách một chút xíu cũng không sao. Tại vì mình được là mọi người xem mình là thầy, lâu lâu thầy hơi hơi gì đó, làm chảnh một chút cũng không đến nỗi, hơi phách một chút không đến nỗi. Nhưng ví dụ một cư sĩ bình thường lên đây ngồi nói vài câu là người ta làm sao? Khó chịu liền. Đúng không ạ?

[30:14]Thầy thí dụ thầy quan sát cái đó nhiều lần lắm rồi. Ví dụ thầy nghĩ thôi ai nói đạo lý tốt thì cứ chia sẻ với người khác, ví dụ ai trong lòng mình có đạo lý mà biết cách trình bày thì thôi cứ chia sẻ cho nhau, và thầy khuyến khích điều đó. Ai cũng phải biết chia sẻ đạo lý và đó là một điều công đức lớn. Nhưng mà trong thực tế thầy bắt gặp không phải như vậy. Sau khi thầy để ý thầy thấy, ví dụ cái người cư sĩ mà đức chưa đủ mà họ chia sẻ đạo lý một cách bệ vệ như ông thầy là bị người ta ghét.

[30:45]Còn ví dụ thầy cũng đứng ở vị trí đó thầy cũng nói một cách bệ vệ đĩnh đạc thì lại không bị ghét. Lý do là vì cái gì? Cái lạ như vậy cũng là cái phước cái duyên đó, phải không ạ? Cái phước cái duyên cái đức. Nên do đó khi ta biết được đạo lý rồi, ta có duyên chia sẻ đạo lý với người rồi nhưng cũng phải sao? Khiêm hạ, khiêm hạ để người nghe không khó chịu, để người nghe không có cảm giác là mình là thầy đời người ta, để người nghe không có cảm giác là người nghe họ bị thấp mà mình đứng lên cao hơn. Và người ta thấy thoải mái và được tôn trọng. Đó cái lạ như vậy, cái tâm lý là lạ như vậy. Tâm lý là sao?

[31:25]Là mình chia sẻ đạo lý với người ta, mình dạy người ta mà vẫn làm cho người ta cảm thấy là được tôn trọng. Khó không? Khó, cho nên phải khéo. Đó cũng là cái Chánh ngữ. Còn đa phần hễ mình đem đạo lý mình nói với người ta cái mình làm ra vẻ mình thầy người ta. Cái người ta không nghe. Nên cái việc mà đem đạo lý chia sẻ với người mà vẫn tôn trọng được người, vẫn làm cho người ta thấy được tôn trọng rất khó vô cùng. Mà người Phật tử phải học cái này, đó là Chánh ngữ. Đó là Chánh ngữ đó. Nên ta thấy là những cái chiêu mà bán hàng, quảng cáo này nọ đó. À ví dụ như là "Chúng tôi rất hân hạnh được phục vụ quý khách."

[32:08]Trong khi mình đói thấy mồ, mình vô nhà hàng mình ăn ví dụ vậy, thì nhà hàng cúi đầu gập người xuống không? "Rất hân hạnh được đón chào quý khách." Họ làm như là tôi tớ vậy đó. Nhưng mà sự thực mình tới đó mình cũng phải trả tiền mình ăn. Hoặc là các dịch vụ điện thoại rồi vậy, khi mình đến mình đăng ký thuê bao đồ, nó "Rất hân hạnh được phục vụ quý khách." Chỉ trừ trường hợp có một người họ nói rằng: "Rất ân hận được phục vụ quý khách." Đó là ai? Đó là trường hợp có một cái cái cân sức khỏe đó. Cái cân sức khỏe tự động, khi mà ai bước lên cân họ đo chiều cao đồ, nó "Rất hân hạnh được phục vụ quý khách.

[32:41]Quý khách cân nặng bao nhiêu, cao bao nhiêu, chỉ số gì đó là tốt hay không tốt." Nhưng có một bà đó, bà quá khổ. Bà leo lên cái cân, chỉ nói được câu: "Rất ân hận phục vụ quý khách." Rồi cái cân nó hư luôn. Thì vậy thôi, đó là một cái khác. Còn bình thường...

[32:59]À Chánh ngữ rồi Chánh gì? Chánh nghiệp, tức là hành động, những việc làm tạo thành phúc nha, không tạo thành tội mà luôn luôn tạo thành phúc. Cái này mà nói Bát Chánh Đạo nó dài lắm ạ. Thôi, thầy chỉ nhắc qua thôi, không giải thích nữa. Chánh nghiệp rồi đến Chánh gì? Chánh mạng, tức là ta chọn cái nghề nuôi sống mà cái nghề đó nó không tạo thành tội lỗi, cái nghề đó cứ càng làm thì càng có phúc. Đó, thì nghề đó là nghề gì thì tự chúng ta biết. Nhưng mà trong cuộc sống này, có những nghề tưởng như là tạo phúc mà vì ta sai lầm, ta ác cũng thành tội như thường, phải không ạ? Ví dụ như bác sĩ là nghề được coi là cao quý,

[33:39]cứu người, nhưng mà chần chừ để vòi vĩnh tiền, để lâu người bệnh nhân chết mất, vì nó cũng thành ác ví dụ vân vân. Cho nên có những nghề mà nghĩ như là thiện, nhưng mà với cái tâm không thiện cũng trở thành thành ác vậy. Còn có những nghề như là ác, nhưng mà cũng có thể trở thành thiện. Ví dụ nghề gì? Nghề gì ác mà vẫn có thể trở thành thiện? Ở trong phim á, trong phim có cái gì đó, có gì hiệp sĩ mà đi ăn cắp của người giàu đem cho người nghèo á, thấy không? À nhưng mà thôi đừng bắt chước nha. Nói: "Trời, bữa ông thầy Chân Quang ổng nói vậy, đó bắt đầu tui hành nghề ăn cắp, để tui đem cho người nghèo,

[34:17]ác mà thành thiện." Cái lúc rồi ra toà bắt thầy đi theo nữa mệt lắm nha. Thôi đừng có... Là Chánh mạng. Rồi sau Chánh mạng là Chánh gì? Chánh tinh tấn, bắt đầu bước vào thiền định tu tập. Nghĩa là sau khi ta có phước, ta có cái nghề ổn định, tâm mình không còn phải lo nữa, bắt đầu dồn sức vào vào thiền định là Chánh tinh tấn. Và cái giai đoạn này, giai đoạn mà ứng dụng một công phu tu tập trong thiền định này rất là lâu, rất cực, vì bắt chân ngồi thiền rất đau, ngồi rất mỏi, không được nhúc nhích. Mà trong khi cái cơ thể của mình, cái hệ thống thần kinh nó quen nó quen máy động, nó quen phát ra những tín hiệu mình phải nhúc nhích, không ai ngồi yên được hết.

[34:57]Ví dụ có người nói: "Thưa thầy, con ngồi kiết già bắt tréo hai chân như Đức Phật con đau quá, cho con ngồi bán già vậy có thể nó dễ hơn, con dễ tu hơn." Thầy nói: "Không cần ngồi bán già đâu nha. Thầy cho ngồi ghế dựa, thầy thách ngồi một tiếng đừng nhúc nhích." Ngồi thoải mái nhất á là ngồi ghế dựa phải không? Đó, thầy nói: "Thầy thách ngồi một tiếng đừng nhúc nhích. Nhúc nhích là thầy ăn roi liền." Ví dụ vậy là sợ liền. Đúng là không ai ngồi được một tiếng. Sau đó mới hiểu một điều: Trong những cái tư thế ngồi mà đừng nhúc nhích thì ngồi kiết già ngon lành nhất. Bắt tréo chân cực như vậy nhưng lại là thế dễ chịu nhất,

[35:33]còn tất cả mọi thế khác mà ngồi một tiếng thử thì biết. Ví dụ nói bây giờ ngồi trên cái thềm, hai chân bỏ xuống không có dựa, ngồi thềm đá ngồi yên tiếng thầy thách khen hay. Thử đi. Ai ngồi ghế dựa được một tiếng hoặc là ngồi trên thềm thoải mái một tiếng không nhúc nhích, thầy thầy thầy thưởng liền mười ngàn liền á, nói thiệt á, thưởng mười ngàn. À mười ngàn Việt Nam chứ không phải USD đâu mà vỗ tay.

[36:05]Rồi sau Chánh a tinh tấn là Chánh gì? Chánh niệm, tức là bắt đầu phát ra kết quả, tâm bắt đầu sáng, rỗng rang, tỉnh giác, không bị vọng tưởng lôi kéo mình đi nữa là giai đoạn này. Giai đoạn Chánh niệm này tương đương với hai quả thánh là Sơ quả và Nhị quả. Sau Chánh niệm là Chánh gì? Chánh định. Chánh định là từ Sơ thiền cho tới Tứ thiền, và giai đoạn này tương đương với hai quả thánh nữa là Tam quả và Tứ quả. Như vậy, về con đường Bát Chánh Đạo là đi từ phàm phu bắt đầu kiểm soát từng cái tâm niệm của mình cho đến tận cùng là chứng được quả A La Hán. Con đường Bát Chánh Đạo là như vậy. Và từ những việc nhỏ nhất như những ý nghĩ,

[36:46]những lời nói, những việc làm cho đến những việc rất là trọng đại như là thiền định, giáo hoá là đều bao hết trong Bát Chánh Đạo. Bát Chánh Đạo gom hết tất cả mọi điều tốt lành của thế gian này. Nếu ai nói một pháp nào cao hơn Bát Chánh Đạo, đó là người hiểu lầm, ngạo mạn, tự đại. Không pháp nào ngoài Bát Chánh Đạo được, nếu đó là một pháp chân chính nha. Như vậy ta yên tâm mà đi. Và con đường đó, con đường Bát Chánh đó thật sự là vô cùng cao, cao quý. Trong đây nó có một cái chuyện thế này, là cũng là những con đường mà khi các Tỳ kheo kể về những con đường thì bắt đầu đi vào thế gian luôn, phân tích chuyện thế gian.

[37:30]Cũng con đường, Phật kéo một cái trở thành Phật pháp chuyện giác ngộ liền. Thì cũng vậy, vô số những điều khác trong đời này ta mê, ta nói thành mê, nhưng một người ngộ thì nói thành ngộ. Ví dụ như bây giờ ta ngồi với nhau, ta nói chuyện nhuộm tóc và uốn tóc, chuyện đó là mê hay ngộ? Mê, phải không? Người kia nói: "Tóc chị nhuộm vàng vậy nó không đẹp, thêm chút đỏ đỏ vô." Rồi người kia nói: Người kia nói: "Không, màu đỏ giờ nó quê rồi, bắt đầu nó xanh." Đó, "Đi từ xa nhìn nó lấp lánh dưới ánh mặt trời đó, nó chớp chép xanh xanh đỏ đỏ vàng vàng, người ta không biết đó màu gì, người ta mới đứng nhìn mình.

[38:08]Dù ta không cao nhưng ai cũng phải ngước nhìn", ví dụ vậy. Thì à à nghĩa là cứ ngồi bàn qua chuyện đời, nhưng mà lúc đó nếu ta ngộ thì cũng cái chuyện tóc tai đó ta nói làm sao? Ừ. Đúng vậy, ha, "Không có tóc nào đẹp bằng tóc trọc nha." Trọc đầu... Đúng không? Bây giờ ta qua bài khác. Cái bài kệ thế này, Phật nói: "Tất cả pháp hữu vi đều vô thường biến dịch. Với tuệ quán như thế, thanh tịnh thoát khổ đau." Thì có một số các Tỳ kheo à tu thiền nhưng mà không tiến, mới trở về tìm Phật xin cái đề tài thiền quán thì Đức Phật dạy quán vô thường. Ngài đã nói cái bài kệ này. Thì sau này các vị đó tu theo cái pháp quán vô thường này rồi được đắc đạo.

[39:05]Rồi lại có một nhóm Tỳ kheo khác cũng vậy, tu không thành công, về xin Phật cái phép tu. Đức Phật lại dạy quán khổ đau: "Tất cả pháp hữu vi đều khổ đau đáng chán. Với tuệ quán như thế, thanh tịnh thoát khổ đau." Thì những vị đó tu lại đắc đạo. Rồi cũng có một nhóm Tỳ kheo khác vậy, cũng tu không kết quả, về tìm Phật. Rồi Phật lại dạy cái phép quán, lần này Phật lại dạy cái quán vô ngã: "Tất cả pháp vô ngã, không có lõi thường hằng. Với tuệ quán như thế, thanh tịnh thoát khổ đau." Là có ba cái bài kệ dạy cho ba cái nhóm về các đề tài thiền quán là vô thường, khổ và vô ngã. Và những vị mà khi thực hành các phép quán đó, các vị đã được đắc đạo.

[39:57]Ở đây là có hai điều chúng ta nói với nhau trong ba bài kệ này. Cái điều thứ nhất: Phép quán tại sao có công năng đưa ta vào thiền định, nhiếp tâm? Rồi cái thứ hai ta nói nhau là Tam Pháp Ấn của Phật: Vô thường, khổ, vô ngã. Giờ ta nói tại sao các phép quán lại có công năng làm ta nhiếp tâm? Có nhiều người nghĩ rằng nói là: "Tu tập thiền định là nhiếp tâm trong yên tĩnh, không suy nghĩ, không vọng tưởng. Thì phép quán là một loại suy nghĩ. Như vậy phép quán nó là suy nghĩ, nó là động chứ đâu phải là tĩnh. Mà dùng cái động để tu thì làm sao mà nhiếp tâm yên tĩnh được?" Có nhiều người đã đã nghĩ như vậy, nên cứ băn khoăn về phép quán,

[40:44]trong khi trong giáo lý Đạo Phật tất cả đều là phép quán. Bắt đầu đều phải là phép quán. Phép quán là gì? Nghĩa là ta suy nghiệm một vấn đề đạo lý. Cái đạo lý đó nó phổ quát khắp cả thế gian này. Mà cái đạo lý đó khi ta càng suy nghiệm thì tâm ta càng sáng, càng tĩnh, càng kiểm soát được vọng tưởng rồi từ từ nhập vào định luôn. Đó là cái công năng của phép quán chân chính. Cũng là suy nghiệm, nhưng nếu ta suy nghiệm một vấn đề không phải đạo lý chân chính thì ta càng lúc càng loạn. À. Cái khác nhau như vậy. Phép quán là động, nhưng mà nếu cái quán của ta đúng đạo lý thì tâm ta càng tỉnh giác, càng sáng rồi đi vào thanh tịnh.

[41:37]Cũng là cái suy nghiệm, nhưng nếu ta suy nghiệm sai thì ta càng lúc càng loạn. Khác nhau khác nhau ở cái chỗ đề tài mà ta suy nghiệm, gọi là cái phép quán. Mình nhớ hồi nhỏ, lúc đó thầy còn cư sĩ, cái lúc đi trên đường Nguyễn Văn Trỗi cái thầy thấy cái chùa Vĩnh Nghiêm nó lớn đẹp quá cái thầy chạy vô lễ Phật. Thầy chạy vô lễ Phật cái thầy thấy có một cái ông cư sĩ ổng ngồi thiền trước chánh điện, ngồi thiền trong chánh điện á. Cái thầy thấy hình ảnh đó đẹp, cái thầy cũng bắt chước thầy đến ngồi sau lưng ông. Vì thầy không dám đánh thức ông, thầy không thầy cũng muốn hỏi về thiền, thầy nghĩ rằng một cái người cư sĩ

[42:16]đến trong chánh điện mà thời đó là chùa chắc không đông như bây giờ, hồi đó vắng lắm. Thì nghĩ chắc là ông có nhiều đạo lý để nói với thầy. Nhưng mà vì cái phép tắc thầy không thể lay lay ông hỏi thiền, thầy chỉ đến lặng lẽ cũng bắt chân kiết già thầy ngồi sau lưng ông, để chứng tỏ sự khiêm tốn học hỏi thôi, và chờ khi nào ông xả thiền thì thì thầy sẽ được trao đổi đạo lý như vậy. Như vậy thì thầy ngồi một lát, thì ngồi lúc đó thầy ngồi khoảng chừng hai mấy phút à thì thấy ông xả thiền. Thì không biết ông ngồi đã bao lâu thầy không biết, thì ông xả thiền rồi ổng ra ngoài hiên đứng. Cái thầy cũng xả thiền, lễ Phật xong thì ra thầy cũng

[42:54]chắp tay chào ông, tại ông cũng đẹp lắm, tướng mạo cũng già cũng đẹp. Thầy cũng gọi bằng bác, xưng cháu. Thầy nói thầy muốn được nghe cái pháp môn ông ngồi thiền như thế nào vậy, tại trước đó thầy cũng chỉ đọc sách thôi, đọc cuốn này cuốn kia vậy. Thì ông ngồi trong đó ông có nói câu này, ổng ổng mới nói là: Cậu suy nghĩ cho tôi một vấn đề thôi. Ừ, cậu có người yêu chưa? Nếu có, cứ suy nghĩ về người yêu thôi, rồi tâm cũng định nữa. Thầy ngơ ngơ nói: Ủa, ông này ổng dạy kỳ vậy ta! Ngơ ngơ, kỳ, ờ thì lúc đó thầy ngờ ngờ, ngờ sau đó thì thầy không gặp lại. Sau này thì thầy đi tu thì cuối cùng ông vô ông cũng đi tu, ông làm sư đệ thầy.

[43:42]Thầy không nhắc lại chuyện đó, thầy không nhắc lại. Nhưng mà cái điều ông nói sai là chỗ này, là chỗ ông cứ suy nghĩ bất cứ vấn đề nào, ông cứ cho rằng cứ một vấn đề suy nghĩ thì tâm sẽ nhiếp lại. Không, đó là cái sai, một tà kiến. Vì sao? Vì có những vấn đề mà ta càng suy nghĩ thì tâm ta càng loạn. Cũng may lúc đó thầy không nghe lời ông á, thầy nghe lời ông mà thầy kiếm một cô người yêu rồi cứ suy nghĩ về cổ thế, không biết giờ này thầy đang ở đâu nữa. Thầy ngờ ngờ, thầy nghi rồi không tin. À mà sau này thì khi mà thầy tu học nhiều mới hiểu không phải đâu, không phải suy nghĩ một vấn đề nào rồi ta cũng vào định, không.

[44:19]Có những vấn đề ta càng suy nghĩ ta càng loạn, loạn có khi điên luôn. Mà khi có những vấn đề ta suy nghĩ đúng rồi, ta suy nghiệm đúng thì tâm ta bắt đầu vào định. Đó, và ở đây trong đạo Phật, Đức Phật giới thiệu chỉ ba vấn đề thôi, không nhiều hơn, không nhiều hơn. Một là gì? Vô thường, hai là đau khổ, ba là vô ngã. Và đây chính là tam pháp ấn của đạo Phật. Một người đệ tử Phật chân chính, một người nói rằng mình là đi con đường đạo Phật không sai thì phải hiểu rõ tam pháp ấn này: Vô thường, khổ, vô ngã. Thứ nhất, các pháp là vô thường, bắt đầu bằng cái gì? Thân mình trước. Nên khi vào thiền, Đức Phật dạy ta phải quán thân này là vô

[45:10]thường, chỉ quán thân này vô thường rồi tự nhiên sao? Thân mình mà đã vô thường rồi thì trên đời này còn có cái gì mà không vô thường không? Không, phải không? Tiền bạc, danh vọng, tình cảm, yêu, ghét, nhà cửa gì sao? Rồi cũng thay đổi. Khi ta hiểu được cái lý vô thường rồi, suy nghiệm nó rồi, tự nhiên tâm tỉnh, sáng, bắt đầu vào định từ từ. Đó, vì đi đúng cái pháp ấn của Phật. Còn những vấn đề khác ta càng suy nghĩ, ta càng suy nghiệm, ta càng loạn. Nhưng ai càng suy nghiệm cái vô thường mà bắt đầu bằng cái thân mình thì tâm bắt đầu vào yên tĩnh. Đó là cái pháp ấn đầu tiên vậy đó. Nên người tu thiền là cứ vậy, cứ quán thân vô thường trước.

[45:55]Làm gì cũng quán thân vô thường, pháp ấn đó rất là căn bản. Cái thứ hai là đau khổ. Thế gian nhìn như vậy, coi vậy chớ bản chất là đau khổ. Mà ai hiểu được sâu cái điều này, người đó mới có thể có lý tưởng tu hành giải thoát chân chính được. Ví dụ bây giờ trên đời này ta coi cái gì là hạnh phúc nhất? Mỗi người sẽ có một quan niệm khác nhau phải không? Hình như bây giờ, cái người mà khoảng mười bắt đầu 17, 18 tuổi thì xem cái gì là hạnh phúc nhất?

[46:28]Đúng vậy, tình yêu nam nữ. Vì lúc đó là sao? Lúc đó cái nội tiết tố sinh dục bắt đầu nó tiết ra, nó hoạt động. Cả nam và nữ đều như vậy. Và cái nội tiết tố sinh dục đó, các hormone sinh dục đó nó tiết vào máu, nó chạy lên não thì nó tạo cho trong não chỉ nghĩ tới chuyện yêu đương nam nữ. Nên bắt đầu từ tuổi đó cho tới khoảng hơn 30, 40 gì đó là cái nhưng mà càng về sau thì cái khác thay thế, nhưng ở tuổi đó là tuổi bắt đầu rất là mạnh. Mà người trẻ hư không là ngay tuổi đó. Ngay tuổi đó là tuổi dễ hư vì nội tiết tố sinh dục. Mà ta xem trong lịch sử Đức Phật ta thấy một điều rất là độc đáo: Năm 12 tuổi, Thái tử Sĩ-đạt-ta nhập luôn Sơ thiền, ta nhớ không ạ?

[47:12]Mà Sơ thiền nhập rồi là diệt dục luôn. Mà ta bởi ta thấy cuộc đời của Đức Phật, ngài thanh tịnh tuyệt đối từ nhỏ tới khi đắc đạo nha. Đừng nghĩ rằng ngài có vợ con là có những chuyện của trần tục, không có. Bởi vì Sơ thiền, ngài đã nhập từ năm 12 tuổi là tuyệt dục luôn từ lúc đó, và cuộc hôn nhân của ngài chỉ là hình thức thôi. Có người hỏi: Từ đâu có La Hầu La? Xin mời xem cuốn Đỉnh Núi Tuyết tập tập 8 gì đó thì phải ha. Xin xem sẽ biết tại sao nha. Mà thật sự cuộc đời của Đức Phật là thanh tịnh tuyệt đối từ nhỏ cho tới lớn. Năm 12 tuổi là tuổi mà bắt đầu hormone sinh dục nó phát ra để trưởng thành, để dậy thì thì ngài nhập Sơ thiền luôn ngay đó,

[47:55]ngài chặn ngay cửa ngõ nó luôn, ngài tuyệt dục luôn, hay như vậy. Ở tuổi đó thì người trẻ thấy là tình yêu nam nữ là hạnh phúc. Nhưng lớn lên chút xíu thì cái gì là hạnh phúc? Tiền, đúng như vậy, cơm áo gạo tiền. Trách nhiệm nuôi gia đình làm cho người ta trong đầu chỉ làm sao? Tiền, tiền, tiền, tiền thôi. Đúng không ạ? Lúc đó tình cũng có, à có rồi, không lo nữa, đi kèm kèm theo, bây giờ là tiền thôi. Rồi sau đó thì tới cái gì?

[48:25]Chưa, chưa. Đúng rồi, địa vị. Địa vị xã hội. Có tình rồi, có tiền rồi, bắt đầu mơ ước tới địa vị. Và tuổi khoảng từ ba mươi mấy, bốn mươi mấy, năm mươi mấy là tuổi người ta thao thức về cái chỗ đứng, địa vị trong xã hội và xem đó mới là hạnh phúc, mới là ý nghĩa. Lúc đó có khi chấp nhận bỏ cả vợ con, gia đình để chạy theo danh vọng, địa vị vì lúc đó người ta lại coi nó mới là hạnh phúc. Rồi bắt đầu già chút thì tới sao? Sáu mấy, bảy mấy rồi sao? Sức khỏe, đúng như vậy. Giờ có làm ông này, bà kia, có tiền muôn bạc vạn rồi mà sao? Ăn không được, tiểu đường không cho ăn. Có tiền mà không ăn được thì sao?

[49:04]Thì mới thấy tiền chưa phải là hạnh phúc mà sức khỏe mới là hạnh phúc, phải không ạ? Rồi bây giờ có quyền mà bây giờ suy nghĩ không ra nữa, bệnh hoài không chỉ huy, chỉ đạo được nữa thì cái danh vọng đó bắt đầu nó vô nghĩa, không còn ai sợ mình nữa vì mình yếu sức và người ta cho nghỉ hưu luôn. Lúc đó mới thấy: Trời ơi, phải lúc này còn sức khỏe phải không, thì cái địa vị này mới có ý nghĩa. Lúc đó lại thấy sức khỏe là là quan trọng. Nhưng mà rồi sao? Cuối cùng thì sao? Ừ, lúc mà chết rồi thì cái gì mới là hạnh phúc? Đầu thai lại để được sống tiếp mới là hạnh phúc. Chớ còn không là vất va vất vưởng ở đầu đường xó chợ.

[49:41]Cho nên mỗi giai đoạn người ta có quan niệm hạnh phúc, nhưng mà cái ta có đạo lý thì tất cả những điều đó thực sự đằng sau đều là khổ đau. Phải nhìn thấy được như vậy và phải nhìn thấy bằng trí tuệ của mình, chớ không phải là qua sách vở nữa. Phật dạy là để gợi ý thôi, nhưng mà ta phải suy nghiệm bằng chính trí tuệ của mình. Ví dụ như bây giờ một người trai trẻ lớn lên nhìn thấy một cô gái bắt đầu động lòng yêu mến

[50:10]thì bây giờ cái chàng trai này phải suy nghiệm cái tình yêu đó có thật sự hạnh phúc hay không, hay chỉ là đau khổ? Ở đây ai đã yêu rồi có thể biết là hạnh phúc hay đau khổ?

[50:27]Nhiều người cười giả lả, vài người trả lời đau khổ, còn có những người thì không nói gì thì không biết sao.

[50:37]Cái chuyện này hôm nay ta không nói được hết phải không ạ, tại rất là tốn thời gian. Bởi giống như nhà thơ Giang Nam đã nói là: Tôi nắm bàn tay em bé nhỏ ngậm ngùi, em vẫn để yên trong tay tôi nóng bỏng, ha. Cái gì, trong đó có câu: Chuyện tình yêu khó nói lắm anh ơi, phải không? Đó, cái chuyện tình yêu khó nói lắm anh ơi. Đúng là chuyện tình yêu khó, mà phải nói cho ra. Hôm nay thầy không nói, à tại vì không có thời gian, nhưng mọi người phải về mà nói cho ra, nói đi tìm những người sắp yêu, đang yêu, nói chừng nào mà người ta bỏ người yêu người ta thì thành công nha. Nói làm sao cho người ta thấy nó là đau khổ

[51:16]nha, thì coi như người này mới ngộ được cái pháp ấn thứ hai của Phật là đau khổ. Cái gì người ta thấy hạnh phúc, mình phải nói cho người ta bỏ luôn là thành công, lúc đó mình mới ngộ được cái lý khổ đau của Đức Phật. Người đang ham tiền, mình nói làm sao người ta đem tiền người ta cho mình hết là thành công, thấy tiền là đau khổ.

[51:40]À cái pháp ấn thứ hai này á là nhìn lật lình ra được bản chất của mọi sự việc trên đời mà ta tưởng chừng như như là hạnh phúc. Hôm nay có cần thầy nói không? Không, bởi vì không có thời gian. Hôm nay thầy giảng Pháp Cú không chuyên sâu lắm, nhưng mà vì là pháp ấn của Phật, thầy muốn mọi người suy nghiệm, mọi người tự suy nghiệm cho ra. Hễ mình còn thấy một điều gì đáng để theo đuổi, hễ mình còn thấy một điều gì tạm gọi là niềm vui hạnh phúc thì mình chưa hiểu được cái pháp ấn này. Thì có người sẽ nói đặt ngược lại, nếu tu như vậy buồn quá, phải không? Bi quan quá, nhìn đời ảm đạm quá thì như vậy là liệu đạo Phật có phải là một đạo an vui hạnh phúc không?

[52:26]Phải không ạ? Xin đừng lo, don't worry. Hãy suy nghiệm về điều này ta sẽ thấy một hạnh phúc khác xuất hiện trong tâm mình. Đây là cái vi diệu của đạo Phật. Cũng giống như khi ta quán vô thường, khi quán cho đến khi mà tâm ta sáng tỏ, an tĩnh, ta mới thấy thì ra hạnh phúc chính là đây. Chính là niềm vui của thiền định, niềm vui của sự giác ngộ, nó lớn vượt hơn mọi trò vui của thế gian. Lúc đó ta mới biết ơn Phật vô cùng, biết ơn và khóc được vì vì vì lòng kính Phật tột độ. Cũng vậy, những điều mà mọi người tưởng là hạnh phúc nhưng mà khi ta suy nghiệm ra được cái bản chất khổ đau của nó, mà cứ suy nghiệm như vậy cho đến lúc rồi tâm ta được sự giác ngộ,

[53:11]an tĩnh ta mới thấy cái hạnh phúc mà người đời tưởng là hạnh phúc sự thực chỉ là đau khổ, mà cái hạnh phúc thực sự chính là gì? Nội tâm thiền định. Mà chính do suy nghiệm cái pháp ấn khổ này mà ta đã tìm thấy được. Lúc đó mới thấy đạo Phật là đạo của của an vui, của hạnh phúc. Nhưng cái hạnh phúc đó không phải cái hạnh phúc mà người đời lầm tưởng. Vậy đó, người ta chạy tưởng sắc đẹp là hạnh phúc, sắc đẹp không phải hạnh phúc. Biết bao nhiêu người đàn ông đã chạy theo một cái sắc đẹp, một bóng hồng rồi sau cuối cùng thì sao? Khổ đau, không có gì. Biết bao nhiêu cô gái thấy một anh chàng đẹp trai rồi chạy theo rồi sao?

[53:52]Đau khổ, vậy thôi.

[53:57]Có những vợ chồng cãi nhau đó, nói: "Hồi xưa tôi nói tôi thương bà, tôi không biết lúc đó cái đầu tôi để đâu, cái trí tuệ tôi ở đâu." Hay lúc cãi lộn nhau thì nói nghĩa là lúc đó tôi ngu quá tôi mới thương bà. Mà đúng, ngu thật, lúc đó ngu thật. Lúc đó chỉ thấy sắc đẹp thôi, đâu có biết rằng Phật đã nói rằng đằng sau những điều đó chỉ là chỉ là đau khổ. Nhưng khi ông ngộ ra điều đó rồi thì làm sao? Cũng đã muộn rồi. Muộn rồi nhưng mà ông lại không có Phật pháp để đi vô chùa tu, ông lại đi kiếm cô khác đẹp hơn, kiếm bồ nhí đồ đồ cái lại đau khổ chồng chất thêm, chồng chất thêm đau khổ. Như vậy. Rồi tiền bạc, danh vọng, nhất là những người mà chạy theo địa vị á.

[54:36]Chạy theo địa vị là phải cuộc cạnh tranh khốc liệt. À tại vì sao? Tại vì người thì lúc nào cũng đông, mà những cái vị trí then chốt thì sao? Ít, nên sao? Phải cạnh tranh giành giật nhau. Ta hay nói người thì ít mà đít thì nhiều, cái câu nói nó hơi thô, nhưng mà họ nói vần nó như vậy. Là cái ghế địa vị thì ít, mà người nhắm vào thì nhiều nên phải cạnh tranh. Mà cạnh tranh thì phải giở trò gì? Thủ đoạn, ác độc và tạo tội. Cho nên cứ càng chen lên trên cao thì người ta càng sao? Càng ác độc, thủ đoạn. Đó là quy luật tự nhiên nha. Ta nói điều này là ta không phê bình ai hết, mà nó là quy luật tự nhiên của tâm lý.

[55:24]Càng chen lên cao được chừng nào thì người đó càng thủ đoạn khốc liệt chừng nấy. Do đó, cái người mà lên trên cái địa vị cao tột mà nếu không có đạo lý trong tâm, không có lý tưởng yêu dân yêu nước thì đều thành quỷ sạch trơn. Còn người nào leo lên địa vị rất cao mà có đạo lý trong tâm, giữ được lý tưởng yêu dân yêu nước thì người đó là ai? Là thánh hết. Cho nên khi ta nhìn thấy những lãnh đạo trên khắp thế giới này thực sự có những người là thánh mà có những con quỷ nằm đó chứ không phải không đâu. Mà bên ngoài thì ai cũng tươi tươi cười đẹp đẽ. Do đó, nếu ai mà có duyên đi cái con đường danh

[56:07]vọng thì hãy nhớ cái lời thầy nói hôm nay. Đừng bao giờ một giây phút nào tắt cái đạo lý trong lòng mình, đừng một giây phút nào tắt cái lý tưởng yêu nước thương nòi trong lòng mình, để sau này khi mình leo lên đến địa vị tột cao rồi thì mình làm thánh chứ không làm quỷ. Nếu ai có cái duyên đó hãy nhớ lời thầy nói ngày hôm nay, nha.

[56:36]Cái thứ ba là vô ngã, cái pháp ấn vô ngã

[56:41]là không có cái gì có một cái lõi bất diệt ở bên trong. Phật hay ví dụ như cây chuối á, ta lột cái vỏ thứ nhất rồi vỏ trong, lột hết lần từ, hết luôn cây chuối không có gì ở trong trỏng, không có một cái lõi cứng ở trong. Và vạn pháp trên thế gian này là như vậy. Bên trong có một bản chất vĩnh viễn à bất diệt trường tồn không có, không có cái nào có hết. Đó là lời Phật dạy. Ngay cả cái mà ta lầm tưởng là linh hồn cũng vậy, cũng vô thường luôn, không có bất diệt. Có nhiều người tưởng rằng linh hồn là bất diệt, thể xác có thể chết nhưng linh hồn thì bất diệt, Phật nói linh hồn cũng vô thường luôn. Rồi vì sao vậy?

[57:23]Ví dụ bây giờ ta tên là Nguyễn Văn A, khi ta chết cái linh hồn đó cũng là Nguyễn Văn A, nhưng mà đầu thai cái là sao? Mất linh hồn đó liền, làm linh hồn khác mới nhỏ xíu à. Từ từ lớn lên theo thể xác với cái tên khác, hoàn cảnh khác và quên mất hết cái kiếp quá khứ của mình. Cho nên linh hồn cũng là vô thường, không có cái lõi bất diệt và đó Phật gọi là vô ngã. Cho nên khi ta suy nghiệm cái điều này cũng vậy, suy nghiệm cho tới tận cùng không có cái lõi bất diệt trường tồn trong tất cả mọi sự vật, mọi sự việc. Và đó là vô ngã, thì nơi ta cũng vậy, ta đừng tưởng là trong thẳm sâu tâm hồn ta sẽ có một cái điểm nào đó bất diệt trường tồn, không có.

[58:09]Và khi suy nghiệm được điều này ta ngộ ra được cái lý vô ngã, rồi tâm ta tỉnh sáng ra, đi vào trong thanh tịnh. Thanh tịnh nhưng mà bản ngã vẫn còn, nhưng mà ta biết rằng cái bản ngã đó là tạm bợ. Đó là cái pháp ấn thứ ba là vô ngã. Cho nên ba cái pháp ấn này người đệ tử Phật phải suy nghiệm cho thấu đáo để mà thắp sáng lên cái lý tưởng tu hành. Vì ba cái pháp ấn này mà ta chưa thấu đáo, chưa thông đạt, lý tưởng tu hành của ta nó chập chờn, nó mờ mịt, khi sáng khi khi mờ. Ví dụ hôm nay nghe ai rủ đi nghe giảng thì thích đi nghe, bữa sau nghe rủ đi chơi cái đi liền là do lý tưởng mình bị chập chờn chập chờn.

[58:51]Còn cái người nào mà đối với tam pháp ấn này, vô thường, khổ, vô ngã này suy nghiệm thấu đáo rồi cái lập trường tu tập hết sức là là vững chắc. À vững chắc rồi thì không ai lung lay được, như vậy. Và với quan niệm vững chắc, với cái pháp ấn vững chắc này là ta đã me me tới cái vị thánh Tu-đà-hoàn rồi, chỉ cần tinh tấn thiền định, tâm linh khai mở nhẹ một cái là ta chứng Tu-đà-hoàn liền chứ không phải là khó, hiểu không? Ta nghe bài khác. "Khi cần không nỗ lực, tuy trẻ mạnh nhưng lười, chí nhu nhược biếng nhác, với tâm hồn thụ động, sao tìm được chánh pháp?" Phật nói cái bài kệ này là vì có một

[59:33]ông Tỳ-kheo tu chung một nhóm đông các Tỳ-kheo khác, nhưng các vị khác họ tinh tấn, họ chứng quả, còn một người này cứ lười lười hoài. Đến khi về thăm Phật thì thấy Phật cứ ân cần tiếp đón những người huynh đệ của mình, còn mình thì Phật lơ. Thì mới hiểu cái lỗi của mình là nào giờ lười không chứng, cho nên cái lơ của Phật là một lời quở trách, là một sự quở trách mà Phật không nói thành lời, Phật để cho tự hiểu. Thì người này thấy Phật lơ lơ không ngó tới mình mà chỉ tiếp những người kia thì mới thấy hổ thẹn. Hổ thẹn rồi cái ráng tinh tấn ngồi thiền, nhưng mà ráng có một ngày thì nó đâu có tới đâu.

[1:00:11]Ráng tinh tấn rồi cái ngồi lâu quá cái chân nó đau, đứng lên cái ổng té xỉu, cái ổng đập đầu xuống đất lại cái nó sưng cái đầu lên, rồi ổng bị bệnh. Thế là sáng hôm đó mấy Tỳ-kheo không đi khất thực, ở nhà loay hoay mà cấp cứu cho ổng á. Người băng bó rồi xoa nước muối rồi đủ thứ trò hết, mấy vị đó đi khất thực bị trễ. Thì nghe chuyện Phật mới rầy, Phật mới rầy là: "Lúc những lúc tinh tấn được không chịu tinh tấn, cứ để cứ kéo dài qua ngày qua tháng thì bây giờ trong một ngày, một buổi như vậy làm sao mà tu có kết quả được?" Phật rầy là như vậy, chuyện như vậy. Ở đây ta nói về cái ý chí tu hành một chút.

[1:00:49]Cái ông Tỳ kheo đó ổng quyết tâm để ổng đền bù lại những ngày tháng lười nhác, nhưng mà không thành công. Vì cái quyết tâm, cái ý chí nó phải đến từ cái gì? Từ cái công đức quá khứ. Một cái người nào mà ta có kính trọng một bậc Thánh tột độ, cái tâm kính trọng nó sẽ biến thành ý chí một cách tự nhiên. Đó là một, hoặc ở trong quá khứ ta có hết sức nỗ lực để làm điều gì giúp người giúp đời, thì bây giờ trong việc tu hành bỗng nhiên ta rất nỗ lực một cách tự nhiên. Ví dụ như ta thấy cái con đường nó đi qua bờ sông bờ suối nó nguy hiểm, chết người hoài, cái ta đau đáu trong lòng, cái mình đi chặt cây, chặt tre rồi khiêng đá, khiêng đất.

[1:01:39]Đến ngày giờ cái ta cố gắng chống được một cái cầu be bé đi qua một dòng nước, đắp lại những cái hố trũng và mọi người đi qua không bị tai nạn. Thì để làm được cái cầu be bé vào thời xưa và ở nhà quê cực lắm, mà ta thì một thân một mình không có rủ ai được, ai cũng bận đi làm lụng đồng áng của họ, một mình mình ráng làm, thì cái ráng làm phước đó sau này đến khi ta gặp Phật pháp mà ta tu, bỗng nhiên ta ráng tu, mình có cái nỗ lực. Cái ý chí nó đến từ cái phước quá khứ đó, thì cái ý cái sự nỗ lực đó nó rất tự nhiên. Còn cái người không có cái phước quá khứ mà ráng nỗ lực, tự nhiên mình nhìn thấy mặt mày nó

[1:02:18]bặm trợn, rồi đăm đăm, căng căng và ai đụng tới nổi sân liền, ai đụng tới giận lên liền, cáu gắt lên liền. Thì ta biết rằng cái ý chí của người này không đến từ cái phước quá khứ, mà cái ý chí của người này nó chỉ là tham vọng của hiện tại, là muốn ganh đua, là muốn rượt theo, muốn đạt được một cái kết quả gì đó gọi là tâm linh để làm chi? Để có khi là được người khác kính trọng, nên cái ý chí đó nó hơi giả dối và nó không thật, không đi đến kết quả. Còn cái ý chí mà của cái phước quá khứ, tự nhiên nó vững chắc, bền bỉ và thâm trầm, kín đáo. Trước đây ta kính trọng một bậc Thánh, cúng dường một bậc Thánh thì sau này tự nhiên ta cố gắng một cách tự nhiên.

[1:03:08]Trước đây ta nỗ lực làm những điều gì giúp người giúp đời, sau này ta cũng nỗ lực tu tập một cách tự nhiên như vậy. Ở đây, một bậc Thánh là một cái bậc Thánh có hai tính chất này: một á là hiền lành, và hai là có ý chí cao. Vì sao kết hợp hai cái này mới là một bậc Thánh? Bởi vì phàm phu thì hay bị lẫn lộn, phàm phu hay bị cái này: cái người hiền lành cũng dễ là người bạc nhược, không ý chí; rồi phàm phu dễ bị cái này: cái người có ý chí là dễ là người hung dữ, nóng nảy, ngang tàng. Đúng không ạ? Phàm phu là hay bị hai cái mặt ngược lại, còn bậc Thánh là kết hợp hai cái đó lại một cách hài hòa:

[1:03:57]rất hiền lành nhưng mà rất kiên cường, rất có ý chí. Đó là cái phẩm chất của một bậc Thánh là như vậy. Ta qua bài kệ cuối. Nay sao thầy nói nhiều quá không biết nữa, mệt. Thường thường thầy có tâm lý: như thầy thấy ai nghe ai nói nhiều quá cái thầy chán, rồi bắt đầu cái thầy nghĩ lại thầy cũng thuộc loại cái nói hoài, nói lải nhải, thầy không biết mọi người chán chưa nữa, sợ nói riết rồi chán.

[1:04:29]"Thân, khẩu, ý giữ gìn, Lìa xa những điều ác, An trú trong thiện nghiệp, Chứng đạo của bậc Thánh." Phật nói cái bài kệ Pháp Cú này nhân cái sự việc thế này. Lần đó là Tôn giả Mục Kiền Liên à đi với một số Tỳ kheo huynh đệ cái đi ngang cái dãy núi Lakkhaṇa cái ngài mỉm cười. Các vị Tỳ kheo mới nói là: "Bỗng nhiên Tôn giả mỉm cười mà tụi em không biết chuyện gì, xin Tôn giả cho em biết là Tôn giả vừa cười điều gì?" Ngài Mục Kiền Liên mới nói: "Ta vừa trông thấy ở bên cái rặng núi Lakkhaṇa có một cái phi nhân, cái thân hình rất là lớn, lửa cháy ngùn ngụt, mà nơi cái lưỡi thì đầy dòi bọ và chúng sinh đó đang la hét, rên la." Thì mọi người nhìn thì không

[1:05:19]thấy, không ai nhìn thấy hết, chỉ ngài Mục Kiền Liên mới thấy. Cái ngài Mục Kiền Liên mới thấy mọi người hoang mang đó nhìn về núi đâu thấy đâu. Cái ngài mới nói thêm: "Thôi, ta hãy về gặp Thế Tôn để nói chuyện này." Thì cái nhóm đó về gặp Phật, cái các vị Tỳ kheo cũng thưa với Phật là: "Bạch Thế Tôn, hồi nãy đi trên đường thì chúng con thấy Tôn giả Mục Kiền Liên nói như vậy, nhưng mà tụi con không biết làm sao." Cái Phật mới nói thế này: "Này, khi Như Lai chứng đạo, Như Lai cũng thấy chúng sinh đó. Nhưng mà đến nay Như Lai vẫn không nói, vì Như Lai nói ra sẽ có nhiều người không tin. Nhưng mà ai không tin Như Lai thì lại mang tội, cho nên thôi thà Như Lai im lặng.

[1:06:01]Nhưng hôm nay Mục Kiền Liên cũng thấy và đã nói, nên Như Lai xác nhận đó là điều có thật." Rồi mọi người mới hỏi: "Bạch Thế Tôn là do cái nhân quả gì mà chúng sinh đó chịu cái hình phạt như vậy?" Thì Đức Phật mới kể vào cái thời xưa, xưa lắm từ thời Đức Phật quá khứ, thì Đức Phật quá khứ cũng nhập diệt rồi, nhưng mà cái giáo pháp vẫn còn đang tồn tại. Thì ở nơi một cái ngôi chùa đó có hai huynh đệ sống thanh bình, yêu thương nhau, cùng cùng giữ ngôi chùa đó. Và các người dân ở trong làng họ tới lui cái ngôi chùa để họ học đạo với hai huynh đệ đó. Thì có một ông giảng sư ở từ đâu tới, ông nói chuyện rất là hay, mặt ổng thì cũng xấu xấu,

[1:06:48]gầy gầy, y y như vầy nè, đại khái vậy, giống giảng sư hay gì đó, cái ổng tới.

[1:06:55]Cái hai huynh đệ thì không có biết thuyết pháp rành, mới mời cái ông giảng sư đó giảng cho nghe. Giảng xong rồi cái mới mời, kêu dân làng lại để nghe ông giảng sư đó giảng, tức là hai huynh đệ này tâm rất là tốt. Nhưng mà không ngờ ông giảng sư này lại có tâm tà, ổng thấy cái ngôi chùa đẹp quá, mà ổng thì đi lang thang giảng thì chưa có chùa, thế bắt đầu ổng ổng ly gián hai huynh đệ. Ừ, ổng nói xa xa gần gần để người này nghĩ rằng người kia nói xấu mình. Và hai huynh đệ vội tin. Đó, cái người mà tốt thì lại là người dễ tin, nhớ như vậy. Mà khi họ đã nói dối thì họ có chứng cứ, họ dàn dựng chứng cứ, họ tạo ra chứng cứ giả. Nên cái nói:

[1:07:37]"À, đúng rồi, hèn chi bữa đó tôi thấy ổng làm cái hành động kỳ quá." Ông kia cũng nói: "Ờ, tôi thấy ổng làm kỳ quá, thì ra là ổng ghét tôi. Nào giờ là ổng nuôi trong lòng cái sự sân hận với tôi mà tôi không biết, thì ra nào giờ cái tử tế của ổng với tôi chỉ là giả dối. Hôm nay nhờ có ngài tới tôi mới vạch mặt ổng ra." Hai người giận quá, hai người bỏ chùa đi luôn. Còn ổng ở lại, ổng đàng hoàng ở lại làm ông trụ trì chùa đó, và dân làng tiếp tục cúng dường ổng. Cúng dường ổng sống sung sướng vậy đó. Mà ổng có cái phước gì làm giảng sư không biết nữa, mà mặt cũng ốm ốm, xấu xấu vậy nè, thấy kỳ vậy đó, ờ.

[1:08:10]Cái trải qua nhiều năm, rất nhiều năm, cũng là 5 70 năm gì đó, cái trên đường đi tu hành thì cái hai cái người huynh đệ lại gặp nhau. Họ gặp nhau mà họ giận, họ không nói, không nói chuyện. Nhưng rồi họ cũng lịch sự họ chào nhau. Họ chào nhau rồi cái một người vô tình hỏi: "Thời gian qua là sư huynh đi đâu?" Cái anh kia nói là: "Thời gian qua tôi đi như vậy, làm như vậy. Thời gian qua sư đệ ở đâu?" Nói: "Cũng sống vậy, làm vậy." Hỏi lần lần mới té ngửa ra là ông giảng sư kia ổng đặt chuyện, chớ hai huynh đệ không có nói những điều xấu nhau. Thế là họ cùng rủ nhau tìm về cái chùa cũ lại và lên án cái ông ông giảng sư đó.

[1:08:50]Thì ông giảng sư đó cái lúc đó hưởng hết 5 70 năm cái trong cái chùa đó rồi, cái bị dân làng họ họ tẩy chay, ổng xách gói ổng đi rồi ổng chết giữa đường. Chết xong ổng đọa làm cái loài quỷ như vậy, thân hình lúc nào cũng bị lửa cháy và lưỡi lúc nào cũng bị dòi bọ ăn đục khoét, đau nhức, cứ rên la giữa hư không như vậy. Nhưng mà mắt thường ta không thấy được. Phật kể câu chuyện như vậy nên Phật mới nói cái bài kệ: lúc nào cũng phải giữ cái tam nghiệp cho thanh tịnh để chứng đạo bậc Thánh, chớ đừng có mà làm những điều ác, sai lầm. Câu chuyện là như vậy. Giờ ta phân tích này chút xíu. Thứ nhất là cái việc mà ngài Mục Kiền Liên nhìn thấy được cái người

[1:09:30]âm, cái người ở cõi bên kia thấy ngạ quỷ, mà ngài thường thấy lắm. Nhưng mà có những người không nhìn thấy. Bây giờ cũng vậy, hiện nay cũng vậy, có những người là có thể nhìn thấy được cái vong của người âm đã mất, nhưng có những người không nhìn thấy được, à không nhìn thấy được. Thì có một số người mà thấy như vậy, rồi nhiều khi họ liên lạc, họ nói chuyện được với người âm, cái họ người ta gọi họ là nhà gì? Nhà ngoại cảm, nhiều khi họ giúp tìm mộ đồ vân vân. Thì có một lần thầy cũng gặp nhà ngoại cảm, thì cái khi nhà ngoại cảm mới nói là: "À, con đã tiếp xúc được với vị này, vị kia ở trong cái cõi đó." Thì thầy mới nói với cái nhà ngoại cảm thế này, thầy nói là:

[1:10:10]"Con bị cái vong nó gạt con rồi." Nói: "Họ họ nói rõ ràng." "Ờ, thì ai cũng nói rõ ràng. Cái người sống biết nói dối, ma nó cũng biết nói dối. Cho nên những thông tin mà con nghe ma nói rồi con nói với người sống, sai hết trơn rồi, bậy hết." Cái cô đó cổ giật mình, cổ ngồi lại, nói: "Con đâu có kiểm chứng được đâu." Thì vừa rồi thì nhà nước mới kiểm tra những cái hài cốt mà do các nhà ngoại cảm tìm giúp thì 50 cái bộ hài cốt chỉ có một hài cốt đúng ADN với gia đình, còn 49 cái bộ hài cốt kia trật hết ADN. Tức là sao? Không phải người thân phải không? Không phải người thân thì có hai trường hợp:

[1:10:51]một là nhà ngoại cảm đã chỉ trật và họ lấy về một hài cốt của ai tưởng là người thân mình đem về chôn cất và thờ; hai là đúng là người thân thật, nhưng mà không phải cha mẹ mình đẻ ra, là con nuôi hay là con ngoại tình, ngoại hôn lọt vô nhà rồi cũng tưởng là anh mình, nó mấy trường hợp như vậy. Thì ta chỉ nói là ADN nó khác thôi chứ ta không nói là nhà ngoại cảm nói dối, nhưng mà tới 49 trường hợp thì đúng là nhà ngoại cảm đã trật, phải không ạ? Nhưng mà nhà ngoại cảm họ nghe thông tin từ người âm nói đâu biết là người âm cũng nói xạo luôn. Người sống biết nói dối, ma cũng nói dối hơn người sống nữa.

[1:11:27]Và có những trường hợp nhập đồng, ta cứ nghe đồn một hồi có thánh mẫu nhập xuống cái cô đó, phải không? Có cậu rồi nhập, thần này nhập, Trần Hưng Đạo nhập rồi Tề Thiên Đại Thánh nhập rồi tùm lum hết trơn. Có nghe phải không ạ? Rồi cái ta lật đật ta tới đó ta xin cái gì? Xin số đề. Số đề. Sau đó ta đánh thì làm sao? Trật lất. Tát cạn rồi thì sao? Bán nhà. Bán nhà rồi đi đâu? Lên chùa Từ Tân ở công quả. Nhưng mà cái, có những người họ khai mở một cái vùng não, cái duyên tu hành từ đời xưa họ thấy được cái người cõi âm. Đó, cái chuyện đó có chứ không phải không. Và cái khai thác đề tài này ở Hollywood họ cũng làm nhiều bộ phim.

[1:12:12]Nhưng mà họ làm nhiều bộ phim cái với cái khái niệm của họ nó lạ, nó không có giống. Như có bộ phim là Others là ngôi nhà toàn ma. Thì đầu phim vô đó thì mình thấy một bà mẹ nuôi hai đứa con, chồng thì đi chiến trận, mà chưa nghe tin sống chết thế nào. Bà ở nhà bà nuôi hai đứa con mà hai đứa con đó nó sợ ánh nắng. Cái nhà cứ phải đóng cửa kín mít mà không có điện, điện cũng bị cúp mất. Thì lúc đó là có một cái gia đình khác tới để xin làm công thì bà nhận nuôi, nhưng mà bà lại cứ nghe trong nhà cái tiếng động khua ồn ào ồn ào, bả mới bực. Thì ta cứ coi ta nói là như vậy là cái bà này bả sống trong cái nhà này có ma.

[1:12:51]À cho nên là bả nghe cái tiếng động mở cửa, thậm chí ban đêm bả nghe tiếng đàn piano. Bả bước vô cái phòng đó bả không thấy ai hết. Bả lại bả mới đóng cái đàn lại, thì bả đóng cửa lại thì cửa mở, bả đóng cửa lại cửa mở. Tức là bả sợ quá, bả nói như vậy là nhà này có ma. Nhưng mà sự thật không phải. Tới cuối phim ta mới té ngửa ra là bả mới là ma. Hai đứa con bả cũng là ma. Chết, tức là thật ra trước đó bả nghe tin chồng bả chết trận, bả quá đau khổ rồi bả lấy cái gối bịt mũi hai đứa con chết luôn rồi bả bắn súng bả chết. Nhưng bả chết xong thì bả lại nghe hai tiếng hai đứa con nó nó nó giỡn ở trong phòng.

[1:13:29]Bả nói à như vậy là Chúa lòng lành đã cứu cho bả giết không chết con bả, con bả vẫn sống. Thì bả nghĩ là thôi chuyện đã qua, bả vẫn sống, nhưng không ngờ kể từ giờ phút đó bả chỉ là ma. Và còn cái người ta đến mua nhà thì bả không thấy, cái người sống bả lại không thấy. À cho nên là bả lại tưởng người sống là tỉnh vô nhà làm ma. Còn cái người sống á thì lại nghĩ trong nhà này có ma, sao nó đủ thứ, mình đang đánh đàn cái bỗng nhiên có ai mở cửa đi vô rồi đậy cái đàn mình lại, nó vậy. Nên bộ phim nó rất là lạ. Nó cũng nói rằng là cái người sống, người chết sống xen kẽ với nhau mà có khi thấy được nhau, mà có khi không thấy được nhau.

[1:14:01]Hai cái cõi nó cứ nó cứ cài như vậy. Thì đó là cái quan điểm của cái người làm phim, nhưng trong thực tế nó không đúng. Trong thực tế thì người chết họ biết họ chết rất rõ, và họ biết rõ mình, nhưng mình không biết rõ họ. Chỉ trừ những người mà có cái khả năng thấy được cái cái cõi âm mà thôi. Còn ngài Mục Kiền Liên vì ngài là người thần thông số một nên ngài thấy suốt các cõi, các vị A La Hán cũng vậy, thấy suốt và ngài thấy những chúng sinh này rất là lạ, ừ. Thôi bỏ chuyện đó, đi qua tới chuyện nhân quả nè. Cái việc mà cái ông giảng sư đó lập mưu, dùng cái miệng nói bậy để ly gián các huynh đệ và chiếm chùa thì đó mắc bao nhiêu tội?

[1:14:41]Mắc bao nhiêu tội? Nếu liệt kê ra, thứ nhất là nói dối, phải không ạ? Chuyện có nói không, chuyện không nói nói có. Thứ hai là ly gián, gây chia rẽ, gây cho người ta ghét nhau. Tội thứ ba là chiếm đoạt tài sản. Ba cái tội đó, à và ba cái tội đó cộng lại bây giờ là thành quỷ bị thiêu đốt ở trong cái cõi đó cả bao nhiêu, bao nhiêu trăm ngàn năm, đau không giây phút nào rời. Thì qua cái đó thì ta hiểu lại cái nhân quả trong đời để cho mình tránh.

[1:15:20]Thứ nhất là đừng gây chia rẽ nhau. Chuyện nói dối thì ta biết rồi nhưng mà đừng gây chia rẽ, đừng làm người ta mất niềm tin với nhau, đừng phá hoại cái tình yêu thương của con người với nhau vì cái điều đó quý lắm. Sống trên đời này cuộc đời đã nhiều đau khổ rồi, được một chút tình thương của con người với nhau, nó quý như vàng như ngọc, mà ta phải chắt chiu, giữ gìn giùm cho mọi người. Đừng bao giờ dại khờ mà phá hoại cái niềm tin, phá hoại cái tình yêu thương của con người với nhau, tội đó nặng lắm. Nhất là phá hoại làm cho người ta mất đạo tâm, ta mất niềm tin với Phật pháp, tội đó là cực trọng.

[1:16:08]Nên có những người vì phá hoại Phật pháp, vì có cái thế lực khác xúi giục dựng lên những chứng cứ, la làng, rêu rao, vu khống, đặt điều, làm cho biết bao nhiêu người lung lay, hoang mang mà mất đạo tâm, mất niềm tin với Phật pháp, tội đó những đời sau chết rồi trả trả không nổi. Còn cái ông giảng sư này ổng hưởng được tới 5, 7 chục năm vì cái phước đi giảng của quá khứ còn. Nhưng mà sau khi hết phước rồi, hưởng hết rồi sao? Chết đọa thành quỷ liền. Thì có nhiều người gây tội, ta không thấy họ trả quả báo liền vì cái phước quá khứ họ vẫn còn. Nhưng mà hết rồi thì thê thảm. Nên cái nghiệp mà gây chia rẽ giữa con người với nhau

[1:16:54]là cái điều rất là ác mà trong giới luật của Phật cũng cấm, trong cái Thập Thiện Nghiệp Đạo, Phật đã răn dạy, á. Khi thấy con người yêu thương nhau, ta phải chắt chiu, phải giữ gìn, phải quý giá những điều đó như vàng như ngọc. Bởi vì sao? Bởi vì cuộc đời này quá nhiều hận thù, ganh ghét và khổ đau. Cho nên, ta chỉ có việc là bồi đắp thêm. Con người ta chưa thương nhau, mình làm cho người ta thương nhau. Người ta thương nhau rồi, thì mình làm cho người ta bền bỉ, đoàn kết và mở rộng cái tình yêu thương đó lớn hơn. Còn hồi nãy thầy có xúi là thấy hai người mà thương nhau, nói cho người ta đừng thương nhau nữa thì nó

[1:17:38]là ý khác nha, chứ không phải ngược cái này. Xúi người ta đừng thương nhau nữa để người ta yêu thương được được tất cả nha, ừ. Rồi để người ta đi tu chứ không gì hết trơn, chứ không phải là thầy nói là để ly gián, bậy.

[1:17:53]Ta thấy thế này, có những điều giống mà không phải. Hình thức thì giống, nhưng mà bản chất thì ngược lại. Ví dụ như ông giảng sư á, cũng mang hình thức người tu, cũng đi thuyết pháp, nhưng mà ẩn bên trong một cái tâm ác chưa diệt trừ, nên cuối cùng đã làm chuyện ác. Nên cái tu ta quan trọng nhất là diệt trừ cái tâm ác của mình. Vì cái thuyết giảng á, nó có cái công đức là đem đạo lý đến cho người, nhưng nó cũng có cái tai hại là làm cho mình kiêu hãnh, thấy mình ngồi trên bục giảng mà giảng được, tâm rất dễ tự hào, kiêu hãnh. Và nếu những cái tâm bất thiện mình mà chưa trừ diệt, cái kiêu hãnh đó sẽ có ngày xúi mình làm làm điều bậy.

[1:18:42]Bên ngoài là một bậc thầy đạo mạo, nhưng bên trong cái ác tâm nó vẫn còn. Nên giống mà không phải. Nó có câu chuyện cười giống mà không phải thế này, để thầy kể quý phật tử nghe mà nghe đừng có cười. Có cái anh chàng đó ảnh thuộc loại ế, không ai thương. Thì bạn bè cũng hay chọc, nói: "Mày sống làm sao mà tự nhiên không có cô nào thương mày hết." Nhưng sau đó thì có lần ảnh cũng tâm sự, ảnh nói: "Coi vậy chứ trong đời ảnh cũng được có ba người phụ nữ, một người là thề sống chết với ảnh, một người hẹn ảnh kiếp sau và một người là sẵn sàng chết liền vì ảnh." Ảnh nói: "Vậy thôi cuộc đời ảnh có ba người phụ nữ như vậy cũng hạnh phúc."

[1:19:25]Cái người kia mới hỏi đâu, ủa ai sao tao nào giờ tao không thấy? Sao mà cái tình yêu lớn như vậy, dám thề sống chết, dám hẹn kiếp sau mà sẵn sàng chết liền là ai sao tao tao chơi với mày cũng lâu mà tao không thấy? Thì ảnh mới kể cái người thứ nhất là cái bà đó hơi lớn tuổi, bả nói câu này: "Mày mà không trả nợ cho bà là bà thề sống chết với mày." À đó, cho nên có được một người.

[1:19:49]Cái người thứ hai là cái người phụ nữ hơi lớn tuổi hơn ảnh một chút, ảnh mới gợi ý tình cảm thì cái cô đó mới trả lời: "Em muốn cưa chị hả em? Hẹn kiếp sau nha." Đó, thôi cũng có người hẹn kiếp sau, vậy là cũng được. Còn cái người thứ ba là cái cô đó nhỏ tuổi hơn ảnh thì ảnh cũng gợi ý tình cảm thì cô đó mới trả lời: "Làm bạn gái anh hả? Tôi chết liền." Đó. Thôi cũng có người sẵn sàng chết liền vì ảnh. Thôi nói đời ảnh được ba người nói như vậy ảnh cũng an ủi rồi, đây. Đã nói nghe đừng cười mà cứ cười hoài. Ta thấy giống mà không phải, phải không nè, ha? Thì ổng nói ra là giống, một người là thề sống chết,

[1:20:30]một người hẹn kiếp sau, một người chết liền, quá nhưng mà không phải, bản chất nó ngược lại. Thì cũng vậy, trên đời có nhiều cái giống mà không phải. Cho nên ta cũng vậy. À, trong đạo pháp cũng vậy. Có những khi rất giống như đạo pháp, nhưng bên trong không phải. Nên ta quan trọng là cái thực chất ở bên trong, cái bản chất ở bên trong. Cái người tu được gọi là chân tu, nó không phải là hình tướng là quan trọng, mà chính là là cái nội tâm, cái nội tâm nha. Nào giờ có thề sống chết với ai không? Còn cái điều này nữa nè, trong cái câu chuyện này cho ta một cái cảnh giác nữa là nghe người ta nói mình tin liền, mà ta không đánh giá lại cái thông

[1:21:10]tin ta nhận được, hiểu không, rồi thành thử ta tạo tội, ta tạo tội. Khi ta tin một người nói bậy rồi ta tin theo, ta cũng mắc nghiệp. Cho nên ví dụ như cái ông giảng sư đó ổng nói dối rồi ổng chết ổng thành quỷ, còn nếu ta nghe một lời nói dối ta tin theo thì ta chết làm gì? Quỷ con. Nha. Cho nên vì vậy, trong bao nhiêu cách phá hoại thì có một cách phá hoại rất là hiệu quả mà rất là rẻ tiền đó là nói xấu, vu khống. Thì cũng vậy, trong bao nhiêu cách để bảo vệ Phật pháp thì có một cách cũng rất là hiệu quả là gì? Không tin những điều nói nói dối, những điều nói xấu. Thì nếu ta có cái bản lĩnh đó được là ta cũng gì?

[1:21:51]Góp phần bảo vệ Phật pháp nha. Còn Vu Lan sắp tới thì ta bước vào mùa Vu Lan thì nhớ đó là mùa báo ân, báo hiếu. Nên ai còn cha còn mẹ thì ráng là làm một cái nghĩa cử gì nha, để bày tỏ cái lòng yêu kính đối với cha mẹ mình. Rồi ngoài ra với những ân nghĩa trong đời mà đôi khi ta đã quên lãng, hãy nhớ lại và hãy gửi tới cái người ân của ta một món quà hay một lời chúc tụng để chứng tỏ rằng mình không phải là là người vô ơn. Và cái cái ân nghĩa mà người kia đã ban tặng mình là không phải là vô ích vì mình đã sống, đã trở thành người tốt, người biết biết tu hành. Như là một cái thông điệp báo cho họ rằng cái ơn họ trao

[1:22:35]cho mình bây giờ không phải là là vô nghĩa, như vậy. Rồi thầy cũng a trân trọng mời quý phật tử vậy là khi lễ Vu Lan, thứ nhất là lên chùa Phật Quang dự lễ, thấy chưa? Lên vậy người cũ thì mình lo cho người mới, vậy đó. Thứ hai là cũng về chùa Từ Tân đây dự lễ phụ với sư phụ chùa chùa Từ Tân, á vậy đó. Còn ai ở đâu gần chùa nào mà của mình á thì mình cũng đến đến viếng một chút để cho cái chùa địa phương mình cũng ấm cúng. Thôi thầy chúc quý phật tử a được một mùa Vu Lan an vui, hạnh phúc. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.