[0:13]Người tâm ý an tịnh, có trí tuệ giải thoát, lời nói hay việc làm đều thanh tịnh an vui. Cái chuyện tích là thế này: là có một vị Trưởng lão nuôi một Sa di đệ tử, nhưng mà không ngờ là cái chú Sa di này thì lại có cái đạo hạnh vượt hơn cả thầy của mình. Chú đắc quả mà ông thầy cũng không hay biết. Nhưng mà chú rất là kín đáo, lúc nào cũng kính trọng, tận tụy hầu thầy mình mà không có bộc lộ. Có lần thầy bị bệnh nên chú hầu hạ cơm nước. Thì hôm đó, cái ông thầy ổng mới ném cái cây quạt cho chú để nhờ chú quạt gì đó thì ném sao lại trúng con mắt, mắt chú bị hư. Mà chú giấu, một cái tay thì hầu, một tay vẫn bịt con mắt lại.
[1:11]Thì lúc ông thầy mới thấy cái chú nói năng thì vẫn lễ độ nhưng mà cái hành động thì kỳ kỳ, xử lý việc gì cứ một tay, ổng mới cự. Cái chú mới nói thật, nói là: "Bạch, bạch thầy là vì nãy thầy ném cái cây quạt nó bị đụng con mắt con, bị có cái gì đó nên con đau, thì con không có chu đáo, xin thầy tha lỗi cho con". Chú rất là lễ độ thì ông mới hối hận. Ông mới hối hận là tại vì mình ném cái cây quạt rồi chú đau mắt mà chú cũng chịu đựng để hầu thầy vì thầy đang bệnh. Nên sau khi ông hết bệnh ông đến ông trình Phật. Ông mới nói là ông có một chú Sa di đệ tử mà thật là đạo đức, cái lời nói, ngôn từ, tâm ý gì thật là hiền lành, khiêm nhu.
[2:03]Đức Phật mới khen chú Sa di đó bằng một bài kệ để ám chỉ biết rằng chú đã, đã đắc đạo. Thì chúng ta phân tích chút xíu, là trong cái câu chuyện này thì cái chú Sa di đệ tử lại có đạo hạnh vượt hơn thầy mình mà ông thầy không biết. Thì ở chuyện ở trong đạo cũng thường hay có như vậy, mà chuyện ngoài đời cũng thường hay có như vậy. Mà khi một cái người đệ tử giỏi hơn thầy thì đó là điều tốt lành cho đạo. Giống như ở trong nhà mà con, thế hệ con cháu giỏi hơn thế hệ của cha ông là tốt cho dòng họ. Như một đất nước vậy, cái thế hệ lãnh đạo của lớp trẻ mà giỏi hơn cái thế hệ lãnh đạo đi trước là điều đáng mừng cho đất nước.
[2:51]Nên vì vậy, cái chuyện mà cái người sau giỏi hơn người trước là một chuyện tốt lành. Và cái người thầy chân chính phải là một người luôn luôn mong cho điều đó xảy ra. Ví dụ như một người cha thương con, ông cha cày sâu cuốc bẫm nhưng phải mong rằng con mình sau này là kỹ sư, bác sĩ. Ví dụ một nhà lãnh đạo tốt thì thì đời này mình làm được điều này cho đất nước thì mong rằng cái lớp lãnh đạo kế sau mình phải làm được nhiều chuyện tiến bộ hơn cho đất nước nữa chứ không phải là chỉ duy trì những gì mình có. Thì ở trong đạo, điều đó cũng quan trọng như vậy. Nhiều khi ông thầy lúc nào cũng quan sát đệ tử của mình
[3:32]mà phát hiện ra đệ tử có những dấu hiệu vượt trội hơn mình thì phải ghi nhận và lấy làm mừng, nhưng mà đừng có nói ra sớm. Tại vì chuyện tốt mà nói ra sớm rồi nó sẽ thành cái tổn phước rồi người đệ tử mình lại khó tu. Cho nên ông thầy có biết cũng im lặng mà tạo điều kiện để phát huy người đệ tử mình lên thêm chứ không nên nói gì. Còn cái người đệ tử mà chân chính mà khi nhiều khi cũng biết rõ mình đã hơn thầy mình rồi chứ không phải là không, nhưng lúc nào cũng tôn kính, lễ độ, biết ơn và hầu hạ thầy mình đúng mực vì cái lòng hiếu chứ không phải là khi phát hiện ra mình giỏi hơn thầy mình rồi
[4:14]thì bắt đầu xấc xược, hỗn láo, muốn ly khai, muốn làm cái chuyện để qua mặt, tranh giành ảnh hưởng với thầy thì đó không phải là một người đệ tử chân chính. Trong Thiền tông cũng vậy, có cái ngài thiền sư là Nham Đầu Toàn Hoát, ngài là đệ tử của ngài Tuyết Phong. Nhưng mà sự thực cái chỗ ngộ của ngài giỏi hơn cả ngài Tuyết Phong. Có một lần khi mà thấy thầy mình nói một câu thiền ngữ không có sâu, ngài mới đến thất gặp riêng. Và chính vì cái sự nhắc nhở của người đệ tử này mà ngài Tuyết Phong sau đó mới đại ngộ vượt lên trên. Tức là chính đệ tử đã gợi ý để mà cho thầy mình ngộ sâu hơn. Câu chuyện như vậy thì ngài Nham Đầu Toàn Hoát là một con người như thế.
[5:02]Ngài có cái quả chứng rất là kỳ đặc. Nhưng mà cuối đời của ngài có cái bi thảm. Khi ngài sau này ngài dạy đệ tử thì ngài ít nói và cứ càng về lớn tuổi thì ngài càng không nói gì. Ai hỏi gì cứ ừ ừ trong miệng mà không nói thành câu. Nhiều người cứ rất là thắc mắc. Rồi thắc mắc quá cái ngài mới nói một câu, nói: "Sau này khi ta đi ta sẽ rống một tiếng", giống như để bù lại cả suốt thời gian dài mà không nói gì. Quả thật, sau này ngài bị trả cái nghiệp lúc có giặc giã nổi lên ở Trung Quốc thì giặc nó đến cái chùa của ngài. Và đám hung tợn, nó nói trong chùa không có cái gì cho nó hết trơn, nó lấy giáo đâm ngài một cái. Đâm ngài chết.
[5:43]Mà ngay lúc đó thì ngài rống một tiếng mà tiếng rống vang xa mười dặm đúng như là ngài đã báo trước. Tại vì ngài đắc đạo nên ngài biết trước quá khứ vị lai. Thì đây là một trường hợp thì mà đệ tử mà giỏi hơn thầy mà giỏi hơn rất rõ luôn á, siêu xuất luôn á. Trừ Đức Phật là một Đấng Vô Thượng Sư không ai vượt lên, nghĩa là trong khoảng bao nhiêu trăm ngàn năm, bao nhiêu triệu năm mới có một vị, không ai có thể vượt hơn được. Còn lại trong cái lịch sử mà truyền bá của Phật giáo đã có rất nhiều lần đệ tử giỏi hơn thầy, đã có rất nhiều lần và chuyện đó là chuyện đáng mừng. Cho nên trong cái câu chuyện này cũng như vậy và ta
[6:20]học cái cái điều này rồi ta học được hai điều. Cái điều thứ nhất, nếu đó là một người làm thầy thì phải biết vui mừng
[6:32]khi mà thấy đệ tử mình giỏi hơn mình. Và điều thứ hai, nếu ta là học trò mà nếu lỡ mình có phát hiện ra là một số kiến giải của mình vượt hơn thầy mình thì cũng phải giữ cái sự khiêm cung, lễ độ, hầu hạ thầy mình và phát huy cho thầy mình để đền ơn thầy mình, chứ không phải là phát hiện mình giỏi hơn thầy mình rồi tách ra để làm một cái gì riêng, thành ra là một sự chia rẽ và phá hoại Phật pháp. Cái ý nghĩa là như vậy. Còn ở đây cái bài kệ của Phật khen là nói rằng là cái người mà tâm ý an tịnh rồi, đã có trí tuệ giải thoát rồi thì lời nói hay việc làm đều thanh tịnh an vui. Vì tâm thanh tịnh thì buộc cái lời nói và cái hành
[7:18]động ở bên ngoài phải là thanh tịnh, phải an vui. Đó là điều hẳn nhiên. Nhưng mà có trường hợp người ta nghe những trường hợp như là một thiền sư nghiêm khắc lấy gậy đập đệ tử hay là hét cái người đệ tử của mình. Đôi khi giống như ngài Tế Công Phật Sống mà còn cà rỡn cà rỡn mà mà mà coi vẻ như không thanh tịnh thì nhiều khi ta ngạc nhiên. Như có một lần có người đệ tử hỏi, hỏi thầy nói: "Thưa thầy, thời Đức Phật chư Tăng nghiêm trang, tề chỉnh và xem đó là oai nghi của thánh, nhưng tại sao trong Đạo Phật lại có những vị cũng gọi được gọi là thánh tăng mà cái ngôn hạnh lại lung tung giống như ngài
[8:01]Tế Công hoặc như ngài Diệu Thiện Phật Sống ở Kim Sơn ở thời đương đại gần đây. Còn như ngày xưa thì có ngài Tế Công Hòa thượng, ngài Tế Công mình gọi là Tế Công chứ tên của ngài thật sự là Đạo Tế, Đạo Tế thiền sư". Thì chúng không hiểu, nói thế này: thực sự á, cái gốc của đạo là nằm ở trong tâm của mình. Còn cái biểu hiện ra bên ngoài là lời nói hay việc làm. Mà Phật ngày xưa là cho đi theo cái công thức chuẩn để ai cũng có thể chấp nhận. Là một người đang đi đến con đường để làm thánh thì cái lời nói hay việc làm phải biểu hiện như là một bậc thánh, không được có sai sót, không được để người khác nhìn vào người ta đánh giá thấp Tăng đoàn.
[8:48]Còn cái người đã chứng rồi thì buộc cái ngôn hạnh ở bên ngoài cũng phải nghiêm trang, tề chỉnh thì đó là cái công thức chuẩn. Nhưng mà trong cái công thức chuẩn đó nó không phải luôn luôn không phải luôn luôn là như thế, cho nên có một thời gian ta thấy là trong Đạo Phật tách ra một cái tông là Luật tông. Luật tông. Nghĩa là ngoài có những cái tông chính như Thiền tông, Giáo tông, Tịnh độ tông, Mật tông, Hoa Nghiêm tông, Thiên Thai giáo quán tông, thì có một cái tông rất đặc thù là Luật tông. Luật tông là nối truyền nhau bởi những vị luật sư. Thì những vị đó khi đi vào tu trong Đạo Phật là chỉ nghiên cứu giới và luật mà thôi.
[9:30]Các vị nghiên cứu giới và luật và hành trì và dạy giới luật lại và xem như đó là biểu hiện quan trọng của sự giải thoát. Và các vị tin rằng cái sự hành trì giới luật cẩn thận như vậy đưa đến giải thoát, cho nên các vị chú trọng cực độ. Và khi nghiên cứu một cái hệ thống, một cái bộ giới điều, một bộ luật các vị chia chẻ từng chút từng chút một: cái này là đúng, cái kia là sai, phạm cái này là phạm tội gì, phạm kia là phạm tội gì, bước một bước là phạm mấy tội, bước thêm mấy bước là phạm mấy tội nữa. Nếu mà nghiên cứu theo Luật tông á ta hết hồn liền, không dám nhúc nhích luôn. Đó là cái luật Phật mà ràng buộc con người còn dễ sợ hơn là luật pháp quốc gia.
[10:11]Người xuất gia ở trong Đạo Phật mà nếu mà ứng dụng cho đầy đủ Tạng luật rồi, ngồi một chỗ hết dám nhúc nhích á. Thầy bước tới bước lui coi chừng phạm, mà hễ đã phạm rồi mà phạm lần nữa tức là tội chồng lên tội, tội chồng lên tội. Cho nên cái Luật tông cũng rất là chi ly và rất là chuyên sâu như vậy. Tuy nhiên có những vị thánh sau này thì các ngài lại phá lệ. Tuy bên trong đắc đạo cao siêu nhưng bên ngoài làm ra một loại hình dung cổ quái, kỳ quái khiến cho nhiều người không hiểu được mà để lại một cái dấu hỏi muôn đời. Hoặc ngài Tế Công có truyền thuyết là ngài cả uống rượu ăn thịt, vân vân. Còn ngài chùa Kim Sơn thì tối ngày cứ đùa giỡn,
[10:58]hoặc là như ngài Bố Đại Hòa Thượng vậy, cứ tối ngày cứ cười khà hề khà hà giỡn với mấy đứa nít. Nhưng mà bây giờ ta nghe lại những chuyện đó ta sẽ thắc mắc, nhưng nếu ta sống trong thời đại ta chứng kiến cái việc làm các ngài, ta không đánh giá, không dám đánh giá thấp. Ví dụ như khi một thiền sư mắng đệ tử một câu, cái mắng của thiền sư với đệ tử nó khác với cái người phàm phu mà mắng chửi nhau hoặc là cái người cha mẹ phàm phu mắng chửi con mình, khác liền. Vì sao vậy? Bởi vì cái người phàm phu á mà khi mắng chửi ai á, cái sân nó bốc lên, nó hiện ra gương mặt. Ta nhìn thấy rất rõ là người này đang nóng, đang giận, đang dữ.
[11:38]Còn ông thiền sư á, nghiêm mặt lại ổng nạt nhưng mà khi mình nhìn suốt vô tâm mình thấy gương mặt ổng trống bốc à, tâm ổng không có gì hết. Tức là cái nạt của ổng bởi vì lúc đó phải nghiêm khắc như thế chứ không phải là bởi vì ổng sân. Khác nhau, mà mình có đứng chứng kiến tại chỗ, mình nhìn thật sâu mình mới thấy cái khác nhau trong cái việc la mắng của một người phàm phu và một bậc thánh khác nhau. Như Đạo Tế thiền sư ổng cầm chai rượu uống ực ực ực ực. Mình mà nghe thuật lại mình tưởng là cứ giống như cái ông ông say xỉn ở trong xóm mình ổng cũng say xỉn tối ngày, nhưng mà thật ra khác. Nếu mình đứng đó mình nhìn mình sẽ thấy khác.
[12:15]Ổng uống ực ực nhưng mà sự thật cái rượu đó là vô biến thành nước lã liền và người ổng vẫn tỉnh táo, vẫn sáng suốt, tâm vẫn thanh thản. Còn khác như cái ông say xỉn uống vô là nó thấm từng giọt, nghe nó đã từng miếng, nghe nó khoan khoái nó đã, nó sướng gì đó không biết. Nhưng mà còn bậc thánh uống vô nó biến thành nước lã liền, cho nên ổng không hề biến sắc, thái độ không thay đổi, cho nên chỉ thị hiện ra bên ngoài chứ tâm không có bị biến động mà như để phá một cái chấp gì đó về hình tướng gì quá. Khi mà người đệ tử hỏi Thầy, Thầy mới nói câu này, Thầy nói: "Trong đời tu của Thầy, Thầy cũng có cái kinh nghiệm
[12:50]là có một cái giai đoạn Thầy rất là nghiêm chỉnh, để nếu mà bước nhìn vô chùa thấy Thầy như nghiêm chỉnh nhất chùa, đi đứng đàng hoàng, khoan thai, ngồi tụng kinh là đâu đó nghiêm chỉnh nhưng mà chỉ có Thầy biết là lúc đó tâm Thầy dở nhất. Chính cái lúc mà tâm Thầy dở nhất thì Thầy giữ hình tướng Thầy nghiêm trang nhất. Mà không ngờ mình lại là dở nhất. Nên sau này khi đọc tới cuốn Đạo Đức Kinh của Lão Tử, Thầy mới thấm một cái câu này, Đạo Lão... Lão Tử nói câu này: Khi mà đạo mất rồi thì phải giữ lấy cái đức. Mà khi đức mất rồi thì giữ lấy cái lễ." Nghĩa là cái đạo tâm cao siêu mà mất á thì người ta buộc phải giữ cái
[13:33]đức hạnh để làm cái nền nếp cho cuộc đời, cho cuộc sống của mình. Phải đưa ra những tiêu chuẩn đức hạnh: thế này là không được gian tham, trộm cắp, không được sân si, đó là những cái tiêu chuẩn của đức hạnh. Nhưng mà cao hơn cái đó là đạo. Người ta nắm được cái đạo rồi thì người ta nắm hết tất cả mọi đức hạnh. Nhưng mà cái đạo mất rồi thì buộc phải giữ đức hạnh để làm quy chuẩn cho đời. Mà nếu cái đức hạnh mất rồi, giữ cái lễ là gì? Là những cái nghi lễ, đối đãi hình thức bên ngoài. Bây giờ gặp nhau không được chửi, đó là hình thức. Gặp nhau phải khiêm cung, phải chào đón, phải cười, phải này kia nọ, phải lịch sự,
[14:08]đó là cái lễ để giữ quy chuẩn lại cho xã hội đừng có loạn. Lão Tử nói rất là hay: Đạo sâu xa bên trong, cái đạo vi diệu huyền nhiệm bên trong mất, phải giữ cái đức hạnh để làm quy chuẩn cho đời, mô phạm cho đời. Mà bây giờ có ai có đạo không? Có ai chứng đạo chưa? Không ai đắc đạo hết, buộc ta phải giữ cái đức hạnh. Giữ đức hạnh đúng như Lão Tử nói. Mà nếu mà đến cái xứ nào mà đức hạnh cũng không có luôn, phải giữ cái lễ, tức là cái lịch sự, hình thức đãi bôi nghi thế thức ở bên ngoài để cho nó đừng loạn. Bây giờ ta suy luận thêm: Vì nếu cái lễ mất rồi, ta giữ cái gì?
[14:48]Thí dụ trong xã hội ở đây không có người đắc đạo, buộc lòng ta phải giữ cái đức hạnh, phải không? Bây giờ trong xã hội đó, đức hạnh không có luôn, buộc ta phải giữ cái lễ, cái lịch sự đối đãi với nhau để cho nó ổn định xã hội. Bây giờ ở một cái xã hội mà cái lễ nó không có luôn, không có lịch sự luôn thì ta giữ cái gì? Giữ cái gì? Cái luật. Lúc đó là phải có luật pháp. Nghĩa là làm sai là phải có luật để cai trị để cho xã hội đừng loạn. Bây giờ ví dụ xã hội đó cái luật mất luôn thì giữ cái gì? Ai biết?
[15:25]Nếu lúc đó cái luật mất luôn thì yêu cầu giữ giùm cây súng giùm. Để đừng ai xâm phạm, ai vô nhà bắn liền, tại lúc đó xã hội loạn hết rồi. Phải không? Tới xã hội mà luật không còn nữa là loạn, chỉ còn mạnh được yếu thua thôi, thì ta liệu hồn mà kiếm cây súng bỏ vô bỏ trong túi quần để đừng ai xâm phạm tới ta. Đúng như vậy. Thì đó là cái quá trình. Hễ đạo, cái người đắc đạo, cái tâm đạo cao siêu mà không chứng được nữa thì phải lo gìn giữ cái đức là cái mà chúng ta đang tu hiện nay. Hiện nay chúng ta chưa có cái đắc đạo trong tâm nên chúng ta đang giữ gìn cái đức hạnh từng chút, từng chút một. Hiện nay ta đang đi con đường này.
[16:00]Mà nếu cái đức hạnh không có mà đãi bôi ngoài miệng thì còn cái lễ. Đối đãi gặp lịch sự gặp nhau cũng cười tươi: "Sao chị ăn cơm chưa? Chưa ăn cơm hả? Thôi ráng nhịn nha!" Cứ như vậy, tức là ta dùng cái lịch sự đối với nhau là cái lễ mà thôi. Mà nếu cái lễ không còn nữa, gặp nhau bốp chát á thì lo giữ cái luật: "Anh làm này anh vi phạm luật điều mấy khoản mấy nha, tôi kiện tôi thưa anh liền á" để giữ xã hội cho đỡ loạn. Mà nếu cái luật không có, công an, toà án đồ gì hư hết toàn bộ, tham nhũng, hối lộ toàn bộ thì thôi, ta kiếm cây súng bỏ túi luôn và giữ khẩu súng để cho đừng ai đụng tới mình là lúc đó xã hội loạn
[16:34]hết rồi là mạnh được yếu thua như là trong rừng trong rú rồi. Thì ta hiểu đây là cái tiến trình. Thì cũng vậy, khi một bậc thánh mà có cái đạo, nắm cái gốc rồi thì toàn bộ những điều còn lại đều tốt đẹp, là tự nhiên toả ra cái lời nói, việc làm đều nằm trong cái đức hạnh, nằm trong cái lễ nghĩa và phù hợp với luật pháp, phù hợp với luật pháp, tức là đi hết như vậy. Còn mà khi mà không có cái đắc đạo thì ta hiện nay ráng giữ cái đức hạnh mà tu để một ngày nào đó ta chứng đạt được cái đỉnh cao của cái đạo, của cái đạo mầu nhiệm gọi là đắc đạo. Cái điều cái quy trình này rất đúng với Lão Tử đã nói.
[17:12]Còn việc mà những vị thánh họ tự tại, an nhiên, đôi khi cư xử vượt ngoài cái thường tình nhưng kỳ thực không bao giờ mất cái đạo bên trong. Mà không mất cái đạo bên trong, mình nhìn mặt mình biết liền. Nhìn mặt mình biết liền là cái vị đó bình an, tự tại, trí tuệ, từ bi chứ không có lộn xộn, không có loạn. Có một lần Thầy nghe kể câu chuyện này. Nói rằng ở dưới miền Tây có một cái vùng đó có cái ông thầy thuốc ổng trị bệnh như thần. Nghĩa là ổng có thể ra một cái toa, ổng là trị bệnh Đông y mà khi thấy người đó cần uống thuốc Tây ổng ra một cái toa thuốc Tây bằng cái tiếng nước ngoài mà sự thật ổng chưa bao giờ học tiếng nước ngoài, như có thần thông vậy đó.
[17:53]Tức là những cái hành vi của ông thì giống như là người có phép, nhưng mà không biết ổng đắc đạo thế nào thôi, không biết. Thì kể chuyện có một lần ổng xuống sông ổng tắm, ổng xuống sông ổng tắm rồi có ai lấy mất đồ của ổng, tại dưới miền Tây hay xuống sông tắm á. Ai lấy mất đồ thì ổng lên bờ ổng không thấy đồ thì ổng đi luôn về nhà ổng ổng mới mặc đồ sao? Thầy nói nhiêu đó thôi còn ai tưởng tượng sao đó tưởng tượng, Thầy không có biết nữa, không phải trách nhiệm của Thầy. Thầy không Thầy không có trách nhiệm kể rõ chuyện này. Thì bây giờ nếu mà ta nhìn vào ta thấy cái ông mà ổng đi từ bờ sông đi về
[18:27]tới nhà ổng không biết bao xa thì ta không hiểu, không hiểu, nói là: "Một vị thánh thì phải nghiêm trang tề chỉnh chứ gì đâu kỳ lạ như vậy." Nhưng mà sự thật vì đó cái lễ bên ngoài không có, phải không? Trong ba giai đoạn mà Lão Tử nói đó: Đạo, Đức, Lễ thì ngang cái đoạn ổng đi tồng ngồng như vậy thì ổng không có cái lễ vì người ta lấy đồ rồi ổng đi luôn về chứ không đứng ngập dưới chứ không có đứng như kiểu mà ngập dưới ló cái đầu lên dưới bờ sông: "Ơ chạy về kiếm tôi bộ đồ, kiếm tôi bộ đồ, tôi bị kẹt không lên được", không có vậy, tỉnh bơ ổng đi về. Thì coi như cái lễ mất nhưng mà cái đạo không có mất.
[19:01]Cái đạo trong tâm vẫn đắc đạo, vẫn sáng ngời, vẫn tự tại. Ta nhìn ta không dám chê, ta không dám nói: "Ông này bị tâm thần đi ngoài đường", tại ổng đi bình an, gương mặt tự tại, khác với cái bà điên cũng cởi trần truồng hết đi ngoài đường mà mắt loạn xạ, láo liên, nói lải nhải, khác hẳn nhau. Cho nên cái bà điên ta biết bả điên, ta coi thường, nhưng ông thánh cũng đúng trường hợp y như vậy ta không dám coi thường tại ổng đi trong cái điềm đạm, an nhiên, tự tại, tâm không có động, nó khác liền. Thì cũng vậy, nên nói là khi một bậc thánh mà tâm thanh tịnh rồi thì lời nói và hành vi bên ngoài rất là an nhiên.
[19:36]Nhưng ta đừng nghĩ là luôn luôn có định lý đảo. Không có định lý đảo là sao? Có những người mà lời nói và hành động bên ngoài rất là an nhiên thanh tịnh nhưng ta đừng nghĩ vị đó đã đắc đạo. Vì sao vậy? Vì cái này có thể luyện tập được. Ví dụ cái người nào đó họ qua một khóa luyện tập lời nói và hành vi như những người reception ở trong các nhà hàng, khách sạn họ được đào tạo qua sáu tháng rồi thì mình họ nói chuyện với mình, mình rất là vừa lòng, hoặc là những cái tour guide những người hướng dẫn du lịch á họ có những lời nói rất là vừa lòng, những cử chỉ tận tụy chăm sóc, hoặc là những tiếp viên trên máy bay vậy, thì đừng nghĩ mấy người đó đắc đạo.
[20:17]Tại vì cái nó tập luyện, cái bên ngoài tập luyện được, chứ cái bên trong thì không phải là tập luyện mà phải tu chứng đàng hoàng. Câu chuyện vậy. Giờ ta qua một cái bài kệ khác. Không tin vào ai khác, thấu triệt lý vô vi, nhân tái sinh cắt đứt, hơn thua đều không màng, đã xả ly tham ái, vị ấy thật tối thượng. Sở dĩ mà Phật nói bài kệ Pháp Cú này vì có cái chuyện này cũng liên quan đến ngài Xá Lợi Phất. Một lần Phật hỏi ngài Xá Lợi Phất trước mặt nhiều vị Tỳ-kheo là: "Ông có tin rằng khi tín lực được khai mở và phát triển có thể đưa đến giải thoát hay không?" Đức Phật hỏi ngài Xá Lợi Phất như vậy,
[21:03]tức là cái niềm tin mà khi được phát triển, khai mở đưa đến giải thoát hay không. Ngài Xá Lợi Phất trả lời thế này: "Bạch Thế Tôn, con không hành trì dựa vào niềm tin. Tuy nhiên, con nghĩ rằng những ai chưa đắc quả thì nếu mà tin được vào một bậc đạo sư, một bậc thánh chân chính thì
[21:27]có thể đưa đến giác ngộ được." Cái câu nói của ngài hợp lý phải không? Vì sao mà ngài nói là con không hành trì dựa vào niềm tin? Vì ta nhớ lần trước kể chuyện của ngài á, lúc đó là ngài gặp ngài Assaji, ngài mới hỏi là: "Tôn giả tu theo pháp môn nào? Thầy của tôn giả là ai mà sao thân tâm của tôn giả an lạc quá?" Ngài Assaji mới trả lời bằng bốn câu kệ: "Các pháp do duyên sinh, rồi cũng do duyên diệt, Thầy ta đại Sa-môn đã giảng dạy như thế." thì ngài ngộ đạo liền, chứng quả Tu-đà-hoàn liền. Thì như vậy ngài có tin cái gì không? Có tin gì không? Không tin gì hết. Tức là ngài vừa gặp giây phút đầu tiên, nghe một cái câu kệ đầy trí tuệ:
[22:16]"Các pháp do duyên sinh, rồi sẽ do duyên diệt." ngài chứng ngộ liền, ngài chứng chứng sơ quả liền. Như vậy là ngài chưa hề có niềm tin mà đã chứng sơ quả, mà chứng sơ quả rồi từ đó chỉ có trí tuệ mà thôi. Cho nên ngài mới nói: "Dạ, con không có hành trì theo niềm tin. Nhưng con nghĩ rằng những ai mà chưa đắc quả, mà nếu có đặt niềm tin vào một bậc đạo sư nào thì có thể là cũng có thể sau này giải thoát được, con nghĩ như vậy." Thì lúc đó có một số vị Tỳ-kheo mới bất bình ngài Xá Lợi Phất, nói là: "Đức Thế Tôn đã dạy niềm tin trong ngũ lực, vậy mà ngài Xá Lợi Phất dám bác lời Phật dạy." Nhaoo nhao như vậy, thì Đức Phật mới cải chính, nói:
[23:03]"Không, Xá Lợi Phất là sự thực hành trì không dựa vào niềm tin, nhưng Xá Lợi Phất có xác nhận là ngũ căn ngũ lực tín, tấn, niệm, định, tuệ là cần thiết để tu tập, nên các ông không nên nói Xá Lợi Phất là phản đối Như Lai." Và Đức Phật mới đọc lại cái bài kệ đó, ta đọc lại một lần nữa là: "Không tin vào ai khác, thấu triệt lý vô vi, nhân tái sinh cắt đứt, hơn thua đều không màng, đã xả ly tham ái, vị ấy thật tối thượng." Câu chuyện là như vậy. Bây giờ ta phân tích một chút, là thường có hai cái ngõ để vào đạo, ta nói là vào Đạo Phật thôi, các đạo khác thì ta không có ý kiến. Là một ngõ đi bằng con đường trí tuệ và một ngõ đi bằng con đường của
[23:51]cái niềm tin, của tình cảm, mà Đức Phật có nói là có hai hạng người: Tùy pháp hành và Tùy tín hành. Tùy pháp hành, tức là cái người đi vào bằng trí tuệ, nghe giáo lý hiểu kỹ, chấp nhận rồi đi vào đạo tu theo, theo Đạo Phật. Còn cái người Tùy tín hành là người tin mà vào, có tình cảm mà vào. Nghe một khúc nhạc thấy hay, nghe bài thơ ca ngợi đạo thấy thích, rồi ai hứa hẹn mạnh quá cái tin đi theo, vì hứa hẹn thế này: "Nếu mà ông trì cái câu mật chú này thì ngay đời này ông giải thoát, ông giàu sang, ông khỏe mạnh." Hứa thôi chứ không có thấy gì là chắc, nhưng mình tin cái thôi mình đi theo luôn.
[24:34]Hoặc có người hứa thế này: "Là nếu ông niệm câu niệm Phật này thì chắc chắn khi chết ông được vãng sinh về cõi Tịnh độ." Hứa, nói mạnh quá, nghe phát người ta tin và đi theo Đạo Phật bằng cái con đường hứa hẹn đó luôn. Hoặc là có người hứa thế này: "Là tất cả chúng sinh đều có Phật tánh. Nếu ông tu theo cái pháp môn này, một ngày nào đó ông khai ngộ được Phật tánh thì ông đắc đạo như là Phật." Thì mình nghe hứa hẹn mạnh quá, cái thôi mình tin mình đi theo luôn, thì đó là hạng người Tùy tín hành. Tùy tín hành là tin mà đi theo. Còn cái người Tùy pháp hành thì ai hứa hứa, không tin. Bây giờ có người nói chứ:
[25:13]"Ông tụng cái mật chú này là bao nhiêu biến như vậy ông sẽ đắc được cái gì, cái gì." Cười cười không tin. Nghiên cứu lại, đi quan sát coi có ai làm vậy mà đã được chưa? Kể tôi nghe, tôi có 1.000 đệ tử, cho tôi đi gặp một vài người mà nghĩ rằng đã tụng, mà ngày nay đã được cái gì rồi nói coi đúng. Tới chừng đi gặp thấy chưa? 1.000 người kia có người cũng trầy vi lên trật xuống, người thì vất vả, khổ sở, bệnh tật, bữa cơm bữa có bữa không. Cái ông này ổng nghi liền, ổng nói: "Như vậy ngài nói rằng mà tụng một câu chú mà có thể giàu sang no đủ là tôi hoài nghi. Ngài hứa rất là mạnh, nhưng mà những người đã tin ngài,
[25:48]đã đi trước tin theo ngài không phải có kết quả như vậy." Cho nên cái người này là người không có Tùy tín hành, mà người này thuộc loại Tùy pháp hành, phải giải thích giáo lý cho rõ rồi mới chịu đi theo. Hoặc là gặp một cái vị mà nói là: "Anh niệm Phật cái câu này chắc như vậy chết vãng sinh vào Tịnh độ." Thì nói rằng: "Bây giờ nếu mà nói như vậy thì làm sao biết rằng khi chết người này vãng sinh? Dấu hiệu nào để ta tin là một người khi chết rồi đã vãng sanh? Người đó có về báo cho ta biết, xác nhận lại là tôi đã vãng sanh? Có người nào đã thật sự sau khi mà bỏ thân này rồi vãng sinh về Tịnh độ trở về đây hiện đứng giữa hư không nói:
[26:30]'Ta nhờ niệm Phật bây giờ ta đã về Tịnh độ', có chưa?" Nói: "Cũng chưa, nhưng mà phải tin." Nói: "Cũng chỉ là tin. Rồi tôi không đi theo con đường của niềm tin và yêu cầu là cho tôi một cái giáo lý hợp lý, cụ thể, logic tôi mới đi theo." Rồi một người mới nói rằng: "Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh." Nói: "Phật tánh như thế nào?" "Phật tánh là cao siêu, là tuyệt đối, ở trong sẵn trong tâm mỗi người và vượt siêu việt cái này." Nói là: "Nếu có Phật tánh trong tâm thì cái Phật tánh đó có bảo vệ chúng sinh khỏi điều ác không?" Nói: "Không, có Phật tánh rồi là không có cái gì xâm nhập là không có điều gì ác." Nói:
[27:07]"Tại sao rất nhiều người đi làm ăn cướp, ăn trộm? Tại nếu có Phật tánh thì người bảo vệ cái điều thiện thì tự chúng sinh là phải tốt lên tại có Phật tánh sẵn ở trỏng mà. Nhưng tại sao họ vẫn không làm điều tốt được thì Phật tánh nó lúc đó đang ở đâu? Mà nếu có sẵn Phật tánh thì Phật tánh đang ở đâu?" Cho nên để nghiên cứu lại, không tin liền, vân vân. Thì cái trường hợp mà có một người mà khi nghe giáo lý mà cứ bắt bẻ như vậy thì ta biết loại người này không phải là người Tùy tín hành, mà người này người nếu vào đạo phải là người Tùy pháp hành, tức là người do giáo lý giải thích hợp lý rồi mới đi vào chứ không có Tùy tín hành.
[27:43]Thì ngài Xá Lợi Phất là thuộc loại Tùy pháp hành. Tùy pháp hành, cho nên là nói cái gì hợp lý: "Các pháp do duyên sinh." tức là nhiều yếu tố hợp lại. Điều này hợp lý không? Bây giờ khoa học bác bỏ được không? Không, khoa học cũng phải công nhận là tất cả mọi điều, mọi sự trên đời này đều do nhiều yếu tố hợp thành. Khoa học bây giờ cũng phải chấp nhận mà Đức Phật đã nói: "Và cũng sẽ do nhiều yếu tố mà tan hoại." Cực kỳ hợp lý. Và nơi cái giáo lý cực kỳ hợp lý này ngài Xá Lợi Phất đắc đạo luôn, chứng sơ quả luôn. Cho nên ngài đi bằng con đường Tùy pháp hành, cho nên khi Phật hỏi thì ngài nói: "Dạ, sự thực là con không hành trì bằng niềm tin."
[28:29]Vô ngay cái câu đầy trí tuệ ngài chứng và từ khi chứng rồi trí tuệ ngài mở ra, ngài tiếp tục đi con đường trí tuệ luôn cho tới A-la-hán không bao lâu sau đó. Và khi chứng A-la-hán rồi, trí tuệ tràn đầy rồi thì suốt cuộc đời ngài chỉ là trí tuệ chứ không có niềm tin suông, không có niềm tin suông. Tuy nhiên, tôn giáo là một cái gì khai thác niềm tin cực độ,
[28:53]mà chúng sinh khoái tin hơn là khoái kiểm chứng. Cái bệnh của chúng sinh là thích tin. Cái ông thầy đó ổng nói mạnh quá, ổng hứa hẹn nghe tốt quá tin hết trơn, 100 người tin hết 95 người. Ví dụ một thầy nói: "Đây là viên xá lợi của Phật đây, quý Phật tử hãy lên mà lạy như là Phật còn tại thế. Mà cái xá lợi này là thầy được ông vua Thái Lan cho." Là xúm nhau lên lạy không? Kéo nhau lên rần rần lạy liền. Lạy rồi còn khóc nữa: "Thấy được xá lợi Phật như con thấy được Phật tại thế." Mà biết thầy có nói thật không? Biết có ông vua Thái Lan cho thầy thật không? Có kiểm chứng chưa? Có đem cục xá lợi đi mà giám định chưa?
[29:37]Hay là cục sỏi ở đâu người ta lượm lượm bỏ vô? Rất nhiều người kêu thầy lại cho xá lợi mà thầy từ chối. Thầy không kiểm chứng được. Mà có nguyên một cái công nghệ sản xuất xá lợi ở đâu bên Thái Lan với Miến Điện á. Phật tử mình đi du lịch qua đó, gặp ông sư ngoắc ngoắc vô. Nói: "Sư thấy cô là có căn duyên lắm mới cho cô cái viên xá lợi này. Viên xá lợi này là của công chúa Thái Lan cho sư, sư để bao nhiêu năm nay." Cái thành mình mừng quá lại móc 100 đô cúng dường sư liền. Mai mốt ổng gặp người khác ổng cũng có một cục xá lợi cũng công chúa cho nữa. Cho nên gom hết xá lợi của Phật trên thế giới này cũng được vài tấn.
[30:17]Mà đến bây giờ vẫn tin, lạ lùng thiệt. Có nhiều người đưa thầy xem, thầy xem viên xá lợi thầy cười liền. Hoàn toàn không có sự linh thiêng mầu nhiệm. Nhìn vô thấy liền. Chỉ là một cái cục gì đó là lạ bỏ vô. Mà người ta vẫn tin, vẫn thờ quá chừng luôn. Tại vì sao? Vì nếu xá lợi thật á, uy lực nó tỏa ra, chư Thiên xung quanh hộ vệ liền. Không ai dễ đến gần được. Mà ta đến ta rúng động liền vì cái thần lực từ nó tỏa ra. Còn rất nhiều cục: "Cái này xá lợi này của ngài Xá Lợi Phất, cái này của ngài Mục Kiền Liên", vân vân vân vân để thờ tùm lum hết trơn à. Thầy cười cười, thôi người ta tin thôi mình cũng chẳng nói.
[30:52]Nhưng đó là những người đi vào đạo bằng con đường niềm tin, tùy tín hành, loại người dễ dụ. Mà những nhà hoạt động tôn giáo, chính trị, tình báo thì luôn luôn khai thác cái niềm tin con người, vì biết con người rất là dễ tin, con người cả tin. Nói hôm nay cái tượng này khóc chảy máu nước mắt. Xúm nhau lại mà quỳ lạy, đi xe hành hương quá chừng. Tới chừng nhà nước cho người lên giám định có ai sơn đỏ à. Nhưng mà khi nhà nước tuyên bố sơn đỏ thì cũng khoảng gần mấy trăm ngàn người tốn bao nhiêu tiền xe, cơm ăn cơm dở đó mà ngồi lạy xì xà xì sụp. Người ta rất dễ tin. Và hôm nay nói cái bài này, học cái bài này, ta phải xem lại mình,
[31:35]mình thuộc loại người còn một chút dễ tin nào trong lòng hay không. Tuy nhiên ví dụ những người mà như ngài Xá Lợi Phất á là người có căn cơ từ nhiều đời, cho nên ngài có cái trí tuệ sẵn, đến với đạo đến bằng trí tuệ. Còn những người căn cơ thấp thường là ta đến với đạo đến bằng niềm tin. Vì ta không đủ sức để kiểm chứng, kiểm tra để vạch ra những cái bất hợp lý trong cái lý luận của một ông thầy. Cho nên ta cứ thấy ông thầy ổng nói mạnh mạnh cái ta tin. Thậm chí có người ăn chơi trác táng, bậy tào bậy tào bạ mà dám xưng mình là vô thượng sư bằng như Phật, vậy mà vẫn có người tin. Con người ta cực kỳ dễ tin, cực kỳ dễ tin.
[32:18]Và có nhiều nhà tôn giáo kiêm chính trị, tình báo khai thác cái niềm tin chỗ này. Biết con người dễ tin, cứ nói cho mạnh người ta sẽ tin. Và người ta người này tin rồi rủ người khác sẽ thấy dấy thành một phong trào quần chúng. Và đây cũng là một cái điều mà tệ hại cho thế giới, tệ hại thế giới. Tuy nhiên ngài Xá Lợi Phất có nói thế này, là nếu một người chưa đắc quả mà đặt được cái niềm tin vào một bậc thầy tốt thì cũng có thể tu hành tiến bộ giải thoát được. Cái điều kiện tin nó phải thêm cái may nữa. Là cái may cho ta là ta tin đúng bậc chân sư thì vị đó sẽ đưa ta đến giác ngộ giải thoát thật.
[32:59]Còn nếu xui, ta tin bằng cái ông thầy háo danh, háo lợi, giả dối, không có đạo hạnh thật sự thì đời ta tăm tối luôn.
[33:12]Ổng sẽ nói bậy bừa bạ, lừa gạt ta đủ thứ chuyện, chẳng dạy ta được điều gì ích lợi. Ta hết tiền hết bạc và cũng hết phước luôn, tại ta làm bậy thì phước hết. Và đời ta rơi vào tăm tối, ngõ cụt, còn lại là sự buồn bã ở cuối cuộc đời của mình. Cho nên cái niềm tin nó phải đi thêm với cái may mắn nữa. Nếu mà ta may mắn ta tin đúng một vị chân sư thì ta tăng dần cái đạo nghiệp của mình cho đến cái trí tuệ cuối cùng, là: Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ. Cuối cùng vẫn là kết thúc ở trí tuệ. Đó là bậc thầy đúng. Tức là một bậc thầy đúng á, khi ta gặp một vị đó, ta cũng chẳng biết ông thầy đó tốt hay xấu. Nhưng mà do cái duyên gì đời xưa khiến ta tin ổng,
[33:59]ta theo ổng, mà nếu ổng đúng á, thì ổng sẽ dạy mình lần lần mình mở mang trí tuệ ra. Thì là ông thầy này đúng nè. Còn cái ông thầy mình càng tin ổng thì ổng càng cung cấp niềm tin mà thôi, ổng chẳng nói gì có trí tuệ được, ổng chỉ nói: "Con phải tin điều này, con phải tin điều kia." Ví dụ như bây giờ đầu tiên mình đến với ổng là vì mình tin vào Tịnh độ. Mình tin rằng: "À, niệm Phật riết rồi sẽ chết chắc được vãng sanh." Kiểm chứng thì chưa kiểm chứng được, nhưng mà vì mình thương thầy đó quá, có duyên từ đời xưa với ổng, thôi cứ theo ổng niệm Phật. Theo ổng 10 năm rồi mà ổng cũng chỉ có một cái niềm tin đó thôi.
[34:32]Cũng chỉ là cứ niệm Phật rồi sẽ chết vãng sinh, thì biết ngay ông này không phải là chân sư. Tại cái niềm tin không mở ra trí tuệ, mà cứ đứng ở niềm tin hoài, cứ khai thác niềm tin hoài, biết ông này không phải chân sư, vui lòng rút lui giùm. Còn nếu là bậc chân sư á, khi mình đến với ổng, ổng dạy mình câu niệm Phật chết vãng sinh, nhưng mà khi mình càng đến tu bắt đầu ổng dạy mình vô số điều trí tuệ. Nói: "Bản ngã là thế này, là thế kia. Tham, sân, si là thế này thế kia. Ngay trong cái đời sống này ta phải vượt khỏi tham lam, vượt khỏi sân hận, ta phải chấm dứt cái sự ganh tỵ, đố kỵ, ta phải khai mở lòng từ bi thương yêu,
[35:13]phải làm vô số công đức phục vụ cho đời. Và chính những cái nhân đó xứng đáng để một ngày kia ta rời bỏ cuộc đời này ta về với cõi Phật." Thì ông này ổng khai thác nhân quả, ổng dạy mình đạo đức, ổng dạy tiếp mình thiền định, thì như vậy buổi đầu mình đến vì niềm tin nhưng qua một, hai năm sau là ông thầy mở ra trí tuệ cho mình liền. Thì đây là bậc chân sư.
[35:38]Mình ổng đưa mình vào cái cửa của niềm tin nhưng mà ổng đẩy mình vào cái tòa nhà của trí tuệ. Còn một bậc tà sư ổng cho mình vào cái niềm tin, sau đó mình đi loay hoay trong mê mờ của niềm tin hoài không có lối ra, cứ niềm tin cho tới chết. Như cũng vậy, ví dụ như mình tin một ông thầy Mật tông cũng vậy. Ổng nói rằng bây giờ trong lúc mình đang bấn loạn quá, ổng nói: "Thôi, con vô đây, con tụng câu chú này đi là tai ách, đau khổ con biến mất liền." Cái mình tụng, tụng tụng tụng mà không biết tai ách biến mất, bắt đầu ổng dạy tiếp, ổng nói là: "Cái đau khổ của con nó có nguồn gốc từ tham sân si, từ sự ích kỷ, từ quả báo kiếp trước. Bây giờ con phải làm thêm những điều này,
[36:19]con phải vượt qua tham, sân, si, ích kỷ, lừa dối, hơn thua, ganh tỵ. Con phải làm những công đức này, công đức này." Tức là mới đầu ổng cho mình câu chú niềm tin, nhưng sau đó ổng mở ra trí tuệ, mình đi vào nhân quả, đi vào đạo đức liền. Thì đó là ông thầy chân sư. Nhưng mà thí còn một ông mình cho con một câu mật chú, nói: "Sao con tụng hoài thầy nói tụng này hết đau khổ, con không hết đau khổ?", ổng cho con câu một thần chú khác, ổng nói: "Vậy câu này linh hơn, con tụng tiếp." Tụng thời gian ba tháng: "Thưa thầy, con tụng xong hết câu này người yêu con bỏ con luôn." - "Vậy con tụng câu này sẽ có người yêu khác tới yêu con." Tức là
[36:50]ổng cứ dắt mình đi trong niềm tin hoài là biết gặp ông tà sư. Cho tới khi ngày mình chết. Có một lần thầy gặp một ông cư sĩ, ông này ổng đẹp trai, râu quai nón, hào hoa phong nhã, và ổng ca ngợi ông thầy Mật tông của ổng. Ổng ca ngợi lên mây xanh làm thầy cũng ngạc nhiên luôn. Thầy nói: "Không lẽ ông đó ổng đắc đạo cao siêu như vậy?" Cho tới cái ngày cái ông cư sĩ đó ổng vì công quả cho cái chùa đó bị tai nạn, ổng nằm liệt giường, và vẫn có niềm tin với thầy mình là ông thầy mình có hô biến một cái mình đứng dậy mình té đi đi tiếp liền. Tại ổng vác cái bao xi măng cái té xuống, bao xi măng đấm vô xương sống cái ổng bị liệt.
[37:27]Cái ổng nằm đó ổng cứ xin được gặp thầy để thầy làm phép một cái cho con đứng dậy, tại ổng niềm tin mà. Nhưng ông thầy ổng trốn luôn, tới ngày hôm đó nằm và chết tại chỗ luôn. Chuyện đó thầy chứng kiến trước mắt á. Nên ông thầy không đưa mình đến trí tuệ mà cứ khai thác niềm tin, cứ nối tiếp niềm tin, biết ngay gặp tà sư liền, rút lui giùm thầy. Như vậy Phật tử ở đây kiểm tra lại trong suốt cuộc đời mình gặp bao nhiêu ông thầy, mình đi vào đạo bằng cái ngõ niềm tin hay trí tuệ giáo lý? Nếu mình đã đi vào con đường của niềm tin thì sau đó ông thầy đó có đưa mình đến trí tuệ hay vẫn tiếp tục giữ mình ở niềm tin?
[38:06]Mà biết rằng ông thầy đó tà hay là chánh. Nha, từ đây có chìa khóa rồi đó, có bí quyết rồi, nha. Có bí quyết rồi. Giờ có người hỏi: "Thưa thầy, giờ làm sao con biết lựa ông thầy nào chánh để đi theo?" Không biết đâu. Tại vì nó lệ thuộc vào cái duyên của mình đời xưa. Ví đời xưa mình mắc nợ ổng thì bây giờ ổng nói bậy bạ mình vẫn đi theo. Ví dụ thế này, vào cái đời xưa ông đó là ông quan ở trong vùng, ổng làm nhiều điều tốt cho dân. Ví dụ ổng đắp đường, ổng khai hoang, lập ấp, ổng cất nhà, ổng chăm lo cho dân, mình sống trong cái sự cai trị tốt của ổng, cái mình mắc ơn, thương ổng. Rồi sau này cái đời sau gặp lại, cái ổng lên ổng làm giáo lãnh.
[38:55]Tức là tự nhiên ổng phát ổng đi tu, ổng mở mối đạo, tín đồ theo ào ào, tức là cái dân mà ngày xưa mà làm dân của ổng ở trong cái vùng á, bây giờ là theo làm đệ tử, làm tín đồ phục vụ cho ổng hết, để trả cái nợ ngày xưa của ổng. Nhưng mà không biết là ổng tu chánh hay tu tà. Cái đó mình chưa nói. Chỉ biết là mình theo một ông thầy thường là vì cái duyên mắc nợ đời xưa. Cho nên nhưng mà không lẽ là ta cứ vì cái duyên nó ràng buộc mà lỡ ta gặp tà sư thì sao? Thầy nói, có một cái bí quyết khác nữa là nhờ Phật.