[0:01]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:15]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:29]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:40]Chúng con xin thành kính cung thỉnh Sư Phụ an tọa, cùng toàn thể hội chúng đồng an tọa.
[1:11]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Trước hết thì cảm ơn các Phật tử ngày đầu năm về chùa viếng chùa, lễ Phật.
[1:27]Vì những ngày này cái chỗ nào mà mình thương nhất thì mình đi tới trước. Cho nên ta thấy mùng một mà mình tới đây, tức là mình thương chùa nhất á. Mà tại sao mình thương chùa nhất? Là mình thương Phật nhất. Đại khái là như vậy, cho nên thầy rất cảm ơn cái tấm chân tình của Phật tử. Và nãy giờ quý thầy cũng chúc Tết, mong rằng trong suốt một năm chúng ta, quý Phật tử được nhiều phúc lành. Cái cái được nhiều phúc lành đó có hai nghĩa: Một là ta làm được nhiều việc phước, hai là ta được nhiều cái may mắn, thành công, thuận lợi. Vậy ý là như vậy. Còn việc đời thì thôi nhiều thứ nhiều thứ. Chúng ta đi trong cuộc đời này là chúng ta bị
[2:23]đi trong một cái lắc lư, một cái con lắc dao động giữa khổ đau và hạnh phúc. Cái khổ đau lúc nào nó cũng kéo níu ta, nó như là bản chất tự nhiên của cuộc đời. Ngồi mà ngẫm nghĩ thấy cuộc đời này toàn đau khổ, chả có gì. Nếu nghĩ cho kỹ thấy đời này chả có gì, chỉ là đau khổ. Nhưng mà nhờ chúng ta có biết làm phúc, nên cái quả báo, cái phúc lành nó giữ ta lại để ta không rơi hẳn vào đau khổ, được cái cuộc sống nó bình an hơn. Chỉ là như vậy. Ngày nào mà ta ngưng làm các điều thiện thì khổ đau nó tới kiếm ta liền.
[3:13]Nên chúng ta vậy, chúng ta làm các điều thiện để có cái phúc lành bảo vệ chúng ta đi trong cuộc đời vốn rất nhiều đau khổ này. Chỉ vậy thôi. Và ta càng làm nhiều phúc lành
[3:29]thì cái việc may mắn, thành công nó cứ lớn dần lớn dần, nó che chở, bao bọc ta khiến cho ta
[3:39]tránh xa dần xa dần những nỗi khổ của cuộc đời này. Cái ý là như vậy. Bởi vì vậy, cái người khôn ngoan là người cố gắng mà làm các điều phúc.
[3:54]Chỉ cần chúng ta cứ quên làm phúc, cứ thích hưởng thụ, thích làm theo cái ý riêng của mình là thực sự chúng ta đi gần đến khổ đau mà không hay. Chúng ta hay làm những điều mình thích. Vì tại sao chúng ta làm điều mình thích? We we love to do what we want. Tại sao chúng ta cứ thích làm mình thích? Bởi vì cái điều mà ta thích á cho chúng ta cảm giác hạnh phúc. Đó là cái quan trọng. Ví dụ, tại sao tôi đi đánh bài? Bởi vì lúc ngồi trên bàn bài, sòng bài, hồi hộp hồi hộp, không biết cái con bài nào để mà thắng lấy tiền của người ta mà không cần phải lao động vất vả, chỉ cần cái may mắn trong cái lá bài chúng ta lấy được một mớ tiền.
[4:42]Cái cảm giác đó nó hồi hộp, nó phấn khích. Cái hồi hộp cho người ta một cảm giác giống như là hạnh phúc vậy. Hoặc có người tại sao phải đi uống rượu? Vì uống rượu vào cho người ta cái cảm giác hạnh phúc. Có người thích coi phim thì coi phim cho người ta hạnh phúc. Người nào thích cái là đàn đúm bạn bè ca hát. Hay là cái xóm người ta mệt mỏi, người ta muốn nghỉ ngơi, mình bật karaoke lên mà hát vang làng vang xóm, mình thấy đó rất là hạnh phúc. Vì sao vậy? Vì khi mình hát như vậy mình mình có một cái tài năng âm nhạc, mình có giọng ca vàng mà tại sao cả cái thế giới này không ai biết, cái xóm này không ai biết, mình là một ca sĩ mà
[5:21]là là ẩn danh không ai biết, bữa nay mình phải trả thù, mở cái loa lớn hát cho mọi người nghe để biết cái thế giới này có một nhân tài như vậy. Mình hát thì mình hạnh phúc lắm. Nhưng mà khổ cái là cái người hàng xóm thì họ lại nghĩ khác, không nghĩ giống như mình.
[5:43]Và cả cuộc đời chúng ta vậy, chúng ta cứ tránh cái điều khổ, tìm cái điều vui.
[5:54]Con người là như vậy. Tại sao ta phải ăn? Để tránh cái cảm giác đói, mà được cảm giác no vì cảm giác no cho chúng ta một cái hạnh phúc. Nhưng no vừa vừa thôi, no quá, cái no quá lại trở thành đau khổ rồi không ăn nữa. Có khi đói đói một chút mà lại vui. Rồi
[6:18]cuộc đời này
[6:23]là một hành trình theo đuổi hạnh phúc.
[6:28]Có nhiều người mới hỏi hỏi thầy hỏi thầy làm cái gì. Tại vì họ không biết thầy là thầy tu, hỏi để nói chuyện mà. Nói thầy thầy nói thầy viết sách. Họ nói: "Ông là người tác giả viết văn à?". "Ờ". Nói: "Ông viết sách gì?". Nói: "Viết sách triết học". Nói: "Ông viết sách triết học là loại sách gì?". Nói: "Sách đạo đức". Nói ừ nói: "Tại sao ông ông ông ông ông viết sách đạo đức?". Nói cái câu chuyện này nó dài. Nó dài là bởi vì hồi xưa lúc tôi còn bé, năm khoảng 17 tuổi, lúc ở nhà có một mình trong rẫy, chợt câu hỏi khởi lên trong đầu hỏi: "Mình sống để làm gì?". Thì cái câu trả lời nói là mình sống để đi tìm hạnh phúc. Cái câu hỏi thứ hai:
[7:14]"Vậy mình sẽ đi tìm hạnh phúc cho mình hay là cho người khác?". Câu trả lời nó khởi lên: "Thôi, mình nguyện lòng đi tìm hạnh phúc cho người khác". Rồi câu hỏi thứ ba nó khởi lên: "Hạnh phúc là cái gì?". Thì thì không có câu trả lời. Không có câu trả lời. Và thầy cứ lang thang đi nhiều nơi vậy. Trong cái tuổi lúc đó tuổi thanh niên mới lớn 17 tuổi, đi nơi này nơi kia, đọc sách này sách kia để đi tìm cái câu hỏi hạnh phúc là gì mà mình đi tìm cho mình và cho người khác, mà nhất là cho tìm cho người khác, hiểu được rồi mới đi tìm cho được mà đem đến tặng cho đời. Cứ nguyện như vậy, cứ nguyện là đi tìm được hạnh phúc để tặng cho cuộc đời.
[7:54]Cho đến một ngày thầy gặp một vị thầy. Ông nói: "Con cho người ta một trái đất, người ta sẽ đòi thêm mặt trăng. Vì không bao giờ con người biết đủ. Cái lòng khi lòng tham con người ta còn thì không bao giờ có hạnh phúc". Ngay lúc đó thầy bừng tỉnh mà thầy quyết định đi tu là vậy. Đúng rồi, đạo đức mới là cái gốc của hạnh phúc. Muốn có hạnh phúc thì phải có đạo đức. Cái công thức nó như vậy. Và lúc đó thầy quyết định đi tu để sao? Mình tự mình
[8:30]tu dưỡng đạo đức trước, rồi đem cái đạo đức chia sẻ cho mọi người. Khi ai có đạo đức rồi, người đó sẽ có hạnh phúc. Hạnh phúc là cái ta không thấy nó, ta không tìm được nó, nhưng nó sẽ đến khi nào ta có đạo đức. Cái công thức nằm ở chỗ đó. Cả cuộc đời thầy cứ vậy, cứ cố gắng truyền bá cái quan điểm về đạo đức thôi, viết sách, giảng bài cũng chỉ làm cái cũng chỉ là cố gắng chia sẻ, truyền bá cái lối sống đạo đức cho mọi người. Khi mỗi một cứ khi mà họ tiến lên một cái nấc đạo đức thì tự họ có một cái hạnh phúc đi theo, cứ như vậy. Mà cái đạo đức á nó gồm hai điều là tâm lý đạo đức và hành vi đạo đức.
[9:17]Hành vi đạo đức là một cái hành vi cụ thể, ví dụ khi ta giúp ai, nó nhiều cái hành vi đạo đức cũng nhiều lắm. Nhưng mà ví dụ như ta ta ta bố thí hay ta giúp đỡ ai một cái cái gì trong cơn khốn khó thì gọi là hành vi đạo đức. Còn tâm lý đạo đức là gì? Tâm lý đạo đức là cái lòng thương người nó ẩn bên trong, cái sự nhẫn nhục, cái tâm vị tha nó ẩn bên trong á gọi là tâm lý đạo đức. Còn khi đưa ra ngoài cái hành động để giúp đỡ người khác thì ta gọi là hành vi đạo đức. Hai cái đó và hai cái đó nó bổ sung cho nhau. Nhờ có cái tâm lý đạo đức nên ta có hành vi đạo đức, mà nhờ có hành vi đạo đức ta củng cố lại cái tâm lý đạo đức bên trong ta.
[9:56]Nghĩa là sao? Nghĩa là cái đạo đức là cái gì đó mà phải thành hành động cụ thể, chứ cái đạo đức không thể là một cái mà chỉ nói mà thôi. Đây là cái chỗ mà thầy đọc cái kinh mà ngày xưa thầy không hiểu. Lúc đó đọc trong bản kinh Nikaya, có một vị Tỳ-kheo mới hỏi Đức Phật: "Ta bố thí để làm gì?", tức là đem tiền cho người khác để làm gì? Thì mỗi người mỗi người đều có cái câu trả lời, trong đó có câu trả lời là ta cho người khác để ta có cái phước. Nhưng Phật có câu trả lời rất là lạ, nhưng cái ngôn ngữ ngày xưa nói ta không hiểu: "Ta bố thí để trang nghiêm tự tâm". Bố thí để trang nghiêm tự tâm, cái câu đó mãi Thầy không
[10:44]hiểu và phải tu hành rất là lâu sau Thầy mới hiểu. Có thì vì cái ngôn ngữ xa cách mà, có nghĩa bố thí là hành vi đạo đức mà trang nghiêm tự tâm là củng cố lại cái tâm lý đạo đức của ta. Chính nhờ cái việc thiện mà đạo đức bên trong của ta được được tăng trưởng, mà khi cái đạo đức bên trong ta được tăng trưởng rồi, ta lại có thể làm được rất nhiều điều thiện ra bên ngoài cho người khác, ý là như vậy. Nên tâm lý đạo đức và hành vi đạo đức nó cứ hỗ trợ lẫn nhau. Và trong cái tâm lý đạo đức, trong cái hành vi đạo đức đó không nói tới chữ hạnh phúc, không nói tới chữ hạnh phúc. Nhưng sao? Hạnh phúc đang ở bên cạnh.
[11:24]Đây là điều, đây là một điều nghịch lý á. Ta sống ta đi tìm hạnh phúc, nhưng nếu ta cố tìm hạnh phúc thì hạnh phúc biến mất.
[11:37]Hạnh phúc là một cái gì ta đừng tìm nó, đừng nhắm về nó, đừng hướng tới nó, đừng cố ý nắm lấy nó, mà chỉ sao? Chỉ khi nào ta sống đạo đức, tâm hồn mình tràn đầy đạo đức, cái hành vi của mình luôn luôn là đem lại niềm vui, hạnh phúc, thiện pháp, giúp đỡ mọi người thì lập tức hạnh phúc phủ trùm cuộc đời ta.
[12:05]Mà khi ta đi quay lại ta đi tìm hạnh phúc thì hạnh phúc nó chạy trốn ta liền. À, đây là một nghịch lý, đây là một nghịch lý và ta hiểu điều này để ta sống cho đúng. Sống cho đúng là ở chỗ vậy đó. Hiểu được rồi mình quên mình đi, mình quên niềm vui của mình đi, quên cái ý thích của mình đi. Vì khi mà ta cứ làm cái mình thích, tìm cái mình vui, hạnh phúc biến mất.
[12:39]Còn khi mà ta sống vì người khác, ta lo cho người khác, ta giúp đỡ người khác, ta an ủi được người khác, ta đỡ đần được người khác, tự nhiên hạnh phúc đến bên cạnh ta liền, hạnh phúc ôm lấy ta. Ta khi ta cảm nhận được hạnh phúc ôm lấy cuộc đời ta, ta quay lại ta tìm hạnh phúc, hạnh phúc chạy trốn ta liền. À, đây là một nghịch lý, đây là một nghịch lý. Thực sự vậy, hạnh phúc là điều ai cũng mơ ước. Đầu năm ta cũng chúc nhau được hạnh phúc, rồi cả đời ta mơ ước hạnh phúc, và cái khôn ngoan nhất của cuộc sống là đi tìm hạnh phúc. Giống như ông Steve Jobs vậy, có một điều mà ổng ổng ổng dặn dò mọi người trước khi ổng chết, ổng nói:
[13:23]"Đừng dạy con anh thành công mà hãy dạy con anh hạnh phúc." Câu nghe nói rất là sâu xa. Tại vì thành công vậy chưa chắc là nó hạnh phúc, mà hạnh phúc mới là mục đích cuộc sống. Chúng ta vất vả cả cuộc đời này thực sự để làm cái gì? Để đi tìm hạnh phúc. Hạnh phúc mới là tất cả chứ không phải là thành công. Cũng giống như có cái câu chuyện mà có một ông nhà giàu, ổng đi bên bờ biển ổng đi xong thấy có ông ngồi câu cá, cái ổng hỏi: "Ông ông ngồi ông câu cá chi?" Nói thì: "Tôi câu cá cho vui, bắt được con nào đem về nướng ăn, thấy nó cuộc đời nhàn nhã, vui." Ổng nói: "Anh cái suy nghĩ anh kém quá.
[14:06]Ngồi với cái cái cần câu này câu được mấy con mà anh nói là hạnh phúc, vui." Cái ông ông cái ông câu cá mới quay hỏi: "Như như anh anh làm sao?" Nói: "Là tôi phải đóng một cái đội tàu. Tôi phải đầu tư, tôi vay tiền ngân hàng tôi đầu tư một cái đội tàu, tôi đi ra ngoài khơi tôi bắt cá một lần là cả mấy tấn cá đem về tôi bán. Lại phải làm ăn lớn, kinh doanh như vậy rồi có giàu có, có xe, có nhà, có người, có tôi tớ phục vụ." Thì thì cái ông ông đó nói: "Rồi sau khi có người, có giàu, có tôi tớ phục vụ thì ông ở không làm gì?" Nói: "Thì tôi mới thong thả tôi đi này đi kia, tôi có thể ngồi trên bờ sông tôi câu cá thanh thản." Nói:
[14:42]"Ủa, thì tôi đang làm chuyện đó đây. Tôi đang ngồi trên bờ sông câu cá thanh thản đây. Còn ông phải đi đầu tư rồi cả một đội tàu đánh bắt rất nhiều làm rất vất vả rồi cuối cùng cũng tới đây ngồi câu cá giống tui. Thôi tui ngồi câu luôn cho rồi đi khỏi mắc công đầu tư đội tàu nữa." Cuối cùng cũng chỉ là cái gì? Cái thanh thản, cái niềm vui nhẹ nhàng, chỉ là hạnh phúc. Nhưng mà ông muốn đi tìm hạnh phúc thì ông phải làm rất vất vả, còn tôi tôi chụp cái hạnh phúc ngay đây luôn, tôi khỏi đầu tư gì hết, giờ tôi đi câu cá luôn cho rồi cho xong chuyện. Cái cái câu chuyện đó thì nó lẩn quẩn nhiều lắm,
[15:12]mình ngồi phân tích ra không hết chuyện. Nhưng mà ý là thế này, ý là mục đích chính của cuộc đời ta là hạnh phúc. Như Steve Jobs thì ổng nói câu đó: "Ông đừng dạy con ông thành công, hãy dạy con ông hạnh phúc." Nhưng mà chính cái câu đó là một câu nguy hiểm, câu nguy hiểm. Giờ này ta mới hiểu ý của Đức Phật. Trong Tứ diệu đế, Đức Phật nói: "Bản chất cuộc đời là đau khổ và mục đích cuối cùng của sự tu tập là hết đau khổ." Phật không nói chữ hạnh phúc.
[15:42]Lúc đó ngài... Mà hôm qua trong cái bài Thất giác chi đó, chỉ có một chi tiết, chúng ta thấy một tính chất của một bậc Thánh trong đó có chữ hỷ ở trỏng á là hạnh phúc. Bậc Thánh lúc nào cũng hạnh phúc, bậc Thánh không bao giờ có đau khổ. Nhưng điều đó là một điều rất bé trong cái Thất giác chi, không thành một cái triết lý lớn trong đạo Phật. Triết lý lớn trong đạo Phật, cái Diệt đế chỉ là không đau khổ, chấm dứt đau khổ là mục tiêu của đạo Phật. Ta nghe tầm thường, ta nghe tầm thường. Nói tu đã đời chỉ là đừng đau khổ. Ta thấy tầm thường, trong khi rất nhiều rất nhiều các tôn giáo khác thì đưa hẳn cái mục tiêu là hễ tu theo đạo của họ là được hạnh phúc.
[16:26]Họ đưa hẳn cái mục tiêu hạnh phúc ra để họ mời gọi ta tu tập theo họ, mà cái hạnh phúc của họ là gì? À, thì bắt đầu cái có người nói là được lên cõi trời sống với Chúa. Thì khi mà nói được lên cõi trời sống với Chúa, nhiều người cũng ngờ ngợ: "Sống Chúa có hạnh phúc không? Thấy ngồi gần mặt trời nóng thấy mồ, hay là sống với Chúa là ông Chúa ổng cứ canh ổng dòm mình riết, ngồi gần ổng mình không dám làm gì được, muốn nhậu không được, muốn ăn mắng được, không làm gì được hết." Như vậy sống được sinh lên cõi trời sống với Chúa liệu có phải đó là hạnh phúc không? Cái thấy bắt đầu người ta ngờ ngợ,
[17:00]người ta ngại ngại, không muốn sinh lên cõi trời sống với Chúa, nó nó nghi ngờ quá không biết có thiệt hạnh phúc không. Thì cái bắt đầu người ta đưa ra thêm một cái khác nữa, nói đừng lo, lên đó có 72 trinh nữ chờ ở trển á, lên đó có 72 cô gái phục vụ mình sung sướng vô cùng, tức là đưa ra thêm mục tiêu cụ thể hơn, hạnh phúc là gái gú. Chỉ vậy thôi, hạnh phúc là vậy, gái gú. Vậy mình thì với một con người với đầu óc bình thường thì thôi gái gú vậy chắc là hạnh phúc, nhưng với một người mà có đầu óc minh triết, trí tuệ, đạo đức thì cái gái gú có phải hạnh phúc không ạ? Không. Người ta làm cái gì đó mình không phê bình được nữa
[17:42]nhưng mà thôi, đó là điều cực kỳ đáng ngờ luôn. Cho nên nói sống gần Thượng đế mà không thấy hạnh phúc, cho luôn 72 cô gái thì lại càng nguy hiểm, hay là mở luôn casino nữa thì càng chết nữa. Hạnh phúc là cái gì thực sự không ai chạm tới được, mà cả Đức Phật nói rất là khéo: hết đau khổ. Nhưng mà người nào tu tập thực sự đạt được cái cảnh giới giải thoát, giác ngộ, gọi là Niết bàn, chấm dứt đau khổ thì thực sự không có lời gì có thể diễn tả được, không có cái lời gì có thể diễn tả được cái hạnh phúc vĩ đại mênh mông của một bậc Thánh. Lúc đó mình ca ngợi bậc Thánh là hạnh phúc, Phật chỉ điểm chữ hỷ trong Thất giác chi nho nhỏ thôi.
[18:28]Nhưng mà bậc Thánh khi họ ở trong cảnh giới đó họ không nói được lời nào, họ không nói được lời nào, nhưng cái niềm tin, cái sự xác quyết, cái trí tuệ của họ là siêu phàm, vượt bực. Cái cảm giác đó là siêu phàm, vượt bực. Cũng giống như vậy, cũng giống như có một người họ có một cái một cái tài sản lớn cả trăm tỷ đồng, hai vợ chồng bàn nhau đem hết cả trăm tỷ đó ra mà để giúp đỡ mấy chục đứa bé, tám mươi mấy đứa bé mồ côi, là mong rằng mấy đứa bé đó nó có được cái chỗ ở, chỗ ăn, chỗ học. Thì cái việc mất một số tiền cả trăm tỷ đối với chúng ta là một điều đau khổ, nhưng mà với cái người mà họ có đạo đức thì bỏ cả một trăm tỷ ra để giúp cho
[19:14]tám mươi mấy đứa trẻ mồ côi được có nơi ăn có ở đó là một cái hạnh phúc. Mà bây giờ ta kêu họ đánh đổi, ta nói họ đừng giúp nữa, giữ tiền lại để tiêu xài, thì bởi vì cái nhìn của ta vậy ta hiểu cái hạnh phúc là khi ta tiêu xài cho mình, mình muốn ăn, muốn mặc, muốn mua, muốn sắm gì cho mình đó là hạnh phúc, nhưng với một cái người mà họ đã cảm nhận được cái cảm giác là giúp người khác mới là hạnh phúc thì cái niềm tin của họ cực kỳ vững chắc, ta không bao giờ thuyết phục, không bao giờ làm họ lung lay được, không bao giờ bảo họ đảo ngược lại cái đời sống ích kỷ như cũ được nữa. Vì sao? Vì lúc đó cái niềm tin vào một cuộc sống đạo đức vị tha
[20:00]mới là chân hạnh phúc, mới là hạnh phúc thật sự, còn cái sống ích kỷ, cứ lấy tiền, cứ sống cho mình, mua cho mình, sắm cho mình, hưởng thụ cho mình, thực sự đó là đau khổ. Đó là đau khổ. Bây giờ nói, bây giờ ta đứng ở cái góc độ của ta, ta nói phải sống ích kỷ mới sung sướng, còn cái người đã có cuộc sống vị tha, họ tìm thấy hạnh phúc, ý nghĩa nơi cái đời sống vị tha rồi, ta không đảo ngược được cuộc sống của họ lại. Cũng giống như một vị Thánh, khi mà họ đạt được sự giác ngộ, giải thoát rồi, mặc dù họ không bao giờ dùng tới chữ hạnh phúc, nhưng cái hạnh phúc đó là gì, mênh mông, là vĩ đại, là bất động, ta không bao giờ làm lay chuyển họ được.
[20:38]Đó là lý do mà thực sự gặp một bậc Thánh ta chỉ cúi đầu mà thôi, vì cái niềm tin, cái sự kiên định của họ trước chân lý, trước lẽ phải là không gì làm lung lay được. Chỉ có chúng ta là những người phàm phu, ta hiểu lầm, ta mới dao động trong cái ích kỷ, trong cái tầm thường, cái nhỏ nhen, còn một bậc Thánh vượt lên sự thường tình rồi, cái hạnh phúc của họ là mênh mông, không lời nào có thể diễn tả được. Mà lạ một điều nữa là họ không cần hạnh phúc. À, đây mới là nghịch lý của hạnh phúc một lần nữa đây. À, chúng ta nói với nhau sống trên đời để làm gì? Để đi tìm hạnh phúc.
[21:19]Thì ta không tìm thấy hạnh phúc. Đây là một nghịch lý. Còn một bậc Thánh, họ không đi tìm hạnh phúc, nhưng họ hạnh phúc. Lạ một điều, đây là chỗ lạ, một chỗ nghịch lý mà chỉ những người nào có tu tập, có cái tâm lý đạo đức vững chắc mới cảm nhận được điều này. Thầy vừa nói cái chữ cảm nhận, chứ hiểu cũng không hiểu ra đâu, nói cũng không nói thành lời đâu. Nghĩa là, nghĩa là ta cứ muốn hạnh phúc là gì? Đừng hòng tìm thấy. Không có một chữ định nghĩa nào rõ ràng. Mà ta không hiểu rõ hạnh phúc là gì thì làm sao ta đi tìm hạnh phúc? Mà cứ càng cố đi tìm hạnh phúc thì lại càng đau khổ. Đó là nghịch lý.
[22:03]Còn thôi quên hạnh phúc đi, không cần hạnh phúc đi, chỉ sống vì người khác thôi, cả cuộc đời này hy sinh phụng sự, gánh lên vai mình rất nhiều trách nhiệm đó với cộng đồng, với xã hội, với đất nước đi, vậy mà ta có, có hạnh phúc. Giờ nếu nói vậy, nói ừ
[22:26]ví dụ như trong cuộc đời của thầy vậy, có những khi mà cũng một lần thầy thầy thầy thầy...
[22:39]Đã đi qua một cuộc đời vậy, năm nay thì thầy cũng đã già rồi. Có những điều mình tiếc nuối vì mình không làm được. Có những ơn nghĩa mình không đền trả được làm cho mình cứ tiếc nuối. Và nếu mà tới chết không đền trả được, mình sẽ mang cái điều tiếc nuối đó đi qua kiếp sau. Và hi vọng qua kiếp sau mình tìm lại những cái ơn nghĩa để đền trả. Mà tại sao ta phải nặng lòng với những ơn nghĩa vậy? Vì mình tự nhận lấy cái cái cái trách nhiệm đó. Sống trên đời là vậy, là nhận lấy những cái trách nhiệm. Mà khi những cái trách nhiệm đó chưa hoàn thành, mình cứ sống nặng lòng và sống bất an. Mình nhớ một ngày nào đó có một lần đến đó mình ăn một bữa cơm hồi còn bé.
[23:29]Chứ bây giờ người đó đi đâu mất rồi? Già rồi, đã chết rồi, gia đình còn ai? Mình không nhớ. Mà muốn tìm lại không ra. Nhưng mà cái bát cơm đó nó đi theo cuộc đời mình mãi. Mà không biết chừng nào mới gặp lại để có thể đền ơn người ta một cái bát cơm trong một cái lúc vui vẻ, đầm ấm, hạnh phúc đó. Một bát cơm thôi cũng đi theo với mình suốt cả cuộc đời. Và cuộc đời này thực sự là chúng ta nhận rất nhiều ơn nghĩa ừ làm chúng ta nặng lòng. Còn cái người mà suýt... không nặng lòng vì cái tình nghĩa, vì ơn nghĩa trong cuộc đời, đó là những người sao? Không có đạo đức và không bao giờ họ có hạnh phúc đâu.
[24:12]Không có đạo đức rồi thì chẳng bao giờ có hạnh phúc. Sống vô ơn, sống bạc bẽo chỉ là những cảm giác của những cái vui tạm bợ khi mình trong cái tiệc nhậu, khi trong cái bộ bài, khi trong cái hưởng thụ nào đó. Đó chỉ là những cái cảm giác vui chứ không bao giờ nó là một niềm hạnh phúc sâu lắng thực sự. Cái niềm hạnh phúc sâu lắng thực sự chỉ có trong những tâm hồn đạo đức, chỉ có những nơi con người biết gánh vác cái trách nhiệm đối với với cộng đồng, đối với những người biết đền ơn, báo ơn. Ví dụ như khi dịp Tết như vậy, nhiều khi chúng ta ghé một cái nghĩa trang liệt sĩ à ta thắp hương cho những chiến
[24:52]sĩ, rồi ta đặt cái cái bánh, cái trái để cúng mời cho các liệt sĩ các vị đó họ ăn ăn miếng bánh, miếng trái ngoài nghĩa trang, chứ đừng có thắp nhang cúng bông không nha, phải có mâm cơm. Thì cái việc làm đó cũng mình mình làm, cái ông quản trang ổng cũng nhìn mình ổng cười cười thôi, cũng chẳng hiểu gì. Nhưng mà nếu chúng ta nhìn lại cái non non sông gấm vóc của mình mấy mươi năm qua từ nơi cái nghèo khổ trong chiến tranh vượt lên dần dần, vượt lên dần dần. Bây giờ Việt Nam bắt đầu có xếp hạng trên thế giới. Nói về việc phát triển kinh tế, mình đứng thứ 30. Nói về cái uy tín chính trị đối với thế giới, mình là có tiếng nói rất là lớn.
[25:32]Nói với những nền kinh tế đang phát triển, nói tới những vị thế về cái giáo dục, khoa học, Việt Nam bắt đầu có cái vị trí. Chứ trước đây họ không biết mình là ai, như Việt Nam không có tên trong bản đồ thế giới, hỏi Việt Nam họ không biết là ai. Nhưng ngày hôm nay hàng xuất khẩu Việt Nam, con người Việt Nam, tài năng của Việt Nam bắt đầu được nhiều người nhắc trên thế giới. Mấy mươi năm như vậy, đó cũng là cái thứ nhất, cũng đó là cái sự đóng góp của cộng đồng, của nhân dân; cái thứ hai cũng là sự lãnh đạo của nhà nước, của Đảng, của nhà nước. Và ta cũng biết ơn những vị đã tròng... đã chèo chống cái con tàu quốc gia đi qua những cái thác ghềnh,
[26:12]những sóng gió để ngày hôm nay cứ từng bước phát triển dần, phát triển dần. Dĩ nhiên vậy nếu mà chúng ta theo dõi báo đài trong thời gian qua thì ta cũng gặp nhiều cái cái sốc. Cái sốc là đất nước ta phải tự tự chiến đấu với chính mình để làm sạch cái đất nước của mình. Đó giống như một cơ thể mà phải tự giải phẫu lấy những cái căn bệnh rồi cơ thể sẽ được lành mạnh hơn. Còn khi mà nhìn thấy một người đẹp đẽ vậy chứ nhưng mà ở bên trong nó có những cái u, cái nhọt ở trong lần lần nó tàn phá cơ thể, thấy thì khỏe mạnh, đẹp đẽ, vậy cho tới lúc mà ngã gục, sụp đổ không hay. Nhưng mà cái vĩ đại ở chỗ là một cái đất nước dám tự chiến đấu với chính
[26:56]mình, cắt bỏ những cái u nhọt của mình, dám tự chữa bệnh mình để có thể tiến đi rất là xa, bước trên những con đường dài cùng với thế giới. Thế giới này còn đi nhiều trăm nghìn năm nữa, và Việt Nam ta cũng phải đồng hành đi với thế giới chứ không gục ngã. Cái đất nước ta, cái nền chính trị của ta sẽ song song đi với thế giới và có thể làm gương cho thế giới trong nhiều trăm nghìn năm nữa nếu chúng ta có một cơ thể khỏe mạnh. Còn nếu chúng ta không có một cơ thể khỏe mạnh, bên trong u nhọt thì thực sự ta không đi với thế giới, nửa đường ta gục xuống, thế giới họ đi tiếp còn ta ở lại ạ. Nhưng mà rất hay, rất vĩ đại là ta có một đất nước tự chiến
[27:37]đấu với chính mình, gạn lọc với chính mình để bước tới. Cho nên cái người mà có thể giúp cho một cái dân tộc này tự chiến đấu được với chính mình, vượt qua những cái bệnh hoạn nội tại, cắt bỏ những cái u nhọt bên trong, phải nói những người lãnh đạo như vậy thật là vĩ đại, không đơn giản chút nào. Chúng ta phải biết ơn những vị như thế.
[28:06]Đó là nói tới cái việc để cho chúng ta được hạnh phúc, để cho nhân dân được ấm no, để cho đất nước được phát triển ngoài cái... Trước đây chúng ta phải đấu tranh với ngoại xâm, bây giờ chúng ta phải đấu tranh nội tại, cái cuộc chiến đấu cực kỳ cũng vĩ đại vô cùng. Đó là nói đất nước, bây giờ trở lại với chúng ta cũng vậy. Để có thể có cái hạnh phúc trong nội tại của mình, chúng ta cũng phải có một cuộc chiến đấu bên trong nơi nơi chính mình, đấu tranh với những sai lầm của chính mình từng chút một, từng chút một, và cuộc đấu tranh đó cũng vĩ đại lắm chứ không phải là không. Cuộc đấu tranh nội tại, đấu tranh với những sai lầm của chính
[28:42]mình cũng là một cuộc chiến đấu rất vĩ đại, mà khi ta vượt qua được một cái lỗi lầm thì tự nhiên ta được một hạnh phúc. Ví dụ như trước đây ta ích kỷ, bây giờ ta bỏ được ích kỷ để ta có thể sống vị tha thì lúc hạnh phúc nó tới với ta liền. Trước đây ta không giúp ai, bây giờ mình chịu cực mình giúp người khác, cái hạnh phúc nó đến với ta liền. Trước đây nghĩa là ta không nhẫn nhục được, ai mà xúc phạm ta, ta phải chửi mắng lại, xúc phạm lại, tấn công lại thì mới đã cái nư của mình, cảm thấy mình thỏa mãn cái cảm giác của mình. Nhưng không, bây giờ là người ta xúc phạm mình, mình mỉm cười chịu đựng, nhẫn nhục, không có ấy, vậy mà hạnh phúc tới với ta.
[29:25]Như vậy, trước đây vậy, ta cứ cứ phải hơn thua, cứ mong rằng mình phải hơn người khác mình mới có cảm giác khoái trá, mới có cảm giác. Bây giờ không, ta ngược lại ta cầu mong cho người khác hơn mình. Lúc đó mới... mà khi thấy người khác hơn mình, họ thành công trước mình, mình lặng lẽ có một niềm vui bên trong. Mình có niềm vui bên trong, không nói với ai, chỉ mỉm cười ở đằng sau lưng vì người khác đã vượt hơn mình, đó là một loại hạnh phúc, đó là một loại hạnh phúc. À. Nên cứ mỗi khi ta vượt qua được một lỗi lầm trong nội tâm của mình thì một hạnh phúc sẽ chiếm chỗ vào trong đó. Mà cái hạnh phúc đó là gì?
[30:03]Là cái thực sự ta cũng không nói thành lời được, ta không nói rằng: "Ờ, tôi rất là vui, tôi rất hạnh phúc". Lạ một điều là cái người hạnh phúc lại không thấy mình hạnh phúc, vì họ đang hạnh phúc. Hạnh phúc là cái gì vô hình, không nói được, không định nghĩa được, không giải thích được, không phơi bày được, không cầm, không nắm được, nhưng nó cứ sẽ tràn ngập tâm hồn ta, tràn ngập cuộc sống ta, bao quanh đời sống ta khi ta cứ có đạo đức, làm đúng từng điều thì hạnh phúc đến với ta. Còn khi ta cố ý đi tìm hạnh phúc là gì, hạnh phúc biến mất liền. Nhớ, đây là một nghịch lý của hạnh phúc. Ta sống trên đời vậy,
[30:45]ta sống trên đời vậy, hiểu cái điều này rồi thì mỗi khi ta chúc cho ai hạnh phúc, thực sự là ta gây cho họ một cái điều khó khăn. Là vì hạnh phúc là điều không cho được, không chúc được, không cầu được, không tìm được. Và mỗi khi cũng vậy, ta cầu mong cho mình hạnh phúc là ta cũng đang làm khó cho chính mình, vì hạnh phúc là cái gì không tìm được, không thấy được, không rờ được, không nắm được. Không có. Vậy vậy ta sống để làm gì?
[31:18]Ta sống để không tìm, không cần hạnh phúc. À. Hồi trước đây, khi thầy còn nhỏ, 17 tuổi, thầy đã khởi một câu hỏi mà thầy nghĩ rằng câu hỏi đó rất thông minh: "Ta sống để làm gì?". Thì thầy có được câu trả lời: "Sống để đi tìm hạnh phúc". Khi thầy có được cái câu trả lời là sống để đi tìm hạnh phúc là thầy nghĩ rằng thầy rất thông minh, rất thông minh vì gần giống với giáo lý đạo Phật là bản chất cuộc đời là đau khổ và tu để hết khổ, giống giống như mình sống để đi tìm hạnh phúc, hai câu đó nó tương đương với nhau. Và thầy nghĩ thầy mới 17 tuổi mà đã dám có cái câu hỏi và câu trả lời đó, thầy rất thông minh.
[31:56]Cho đến ngày nay thì mới phát hiện ra: tầm bậy tầm bạ. Bây giờ nếu hỏi: "Sống để làm gì?", thì thầy sẽ có câu trả lời nó hơi khác chút: "Sống để không cần hạnh phúc".
[32:10]Nếu sống để không cần hạnh phúc thì vậy cần cái gì? Cần yêu thương được tất cả mọi người. Đó là câu trả lời. Cảm ơn mọi người đã lắng nghe. Thank you. Rất cảm ơn mọi người đã về đây nha. Thôi bây giờ thì huynh đệ về đây thì dùng một bữa cơm chay đạm bạc, nói đạm bạc chứ hình như cũng ngon lắm á. Nha, mời các ăn vì cảm mấy huynh đệ vô trong rủ mấy huynh đệ vào trong cùng ăn cơm với nhau nha. Hả? Á Thánh Độ Mệnh hả? Thì tụi con lên quảng cáo đi Sư biết đâu. Thì nói ấy là đầu năm vậy. Đến năm nay coi chúng ta sẽ ừ thỉnh bốc thăm coi năm nay chúng ta được vị vị Thánh Độ Mệnh nào để phò trì cho mình nha. Ở đâu con?
[32:57]Bốc ở đâu, lấy đâu? Ở ngoài bàn thư ký hả? À chúng ta có thể ghé đó để lắc lắc xin xăm. Thay vì ngày xưa ta xin xăm, bây giờ ta lắc lắc để đi tìm cái vị Thánh Độ Mệnh trong năm của mình nha, đem về mình lễ lạy. Rồi cảm ơn mọi người đã đã lắng nghe. Có hồi hướng không con? Dạ có. Chúng con xin thành kính cung thỉnh quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể các Phật tử khởi thân niệm hồi hướng. Nguyện pháp giới chúng sinh cùng
[33:30]tinh tấn tu hành, thoát chướng ngại vô minh, đồng viên thành Phật đạo.