Lời giảng: Soạn Giáo Trình, Giáo Án

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta học bài thứ ba: cái soạn giáo trình, giáo án. Bài này soạn giáo trình, giáo án vẫn là bài lý thuyết, rồi bài sau nữa thì về tâm lý giảng dạy, rồi à một bài sau nữa về những cái những vấn đề trong việc mà chăm lo đời sống nghi kỷ luật của lớp học. Qua bài này thêm hai bài lý thuyết nữa bắt đầu đi vào thực hành. Soạn giáo trình, giáo án là thế này, bởi vì sau này khi quý thầy về nơi chùa mình, quý thầy tổ chức cái lớp học cho thanh thiếu niên, thì quý thầy phải có hết giáo trình, giáo án. Mà giáo trình, giáo án hầu hết do chính mình soạn. Ví dụ khi mình mời một giáo thọ đến

[0:46]để họ à dạy, mình đưa cái giáo án của mình ra cho họ để họ dạy theo cái đó, họ đi theo, chứ không có lệch cái hướng, vì mình là người tổ chức và mình là người chịu trách nhiệm về cái lớp học này đối với Giáo hội, đối với chính quyền. Cho nên mình chủ động soạn, chứ không phải là mình giao cho giáo thọ soạn thế nào được, nhiều khi người ta đi lệch, đi lái mất, đi lạc hướng của mình. Mà ta biết rằng vấn đề giáo dục, giáo dục trong tôn giáo, giáo dục cho trẻ, nó liên quan nhiều đến với cái giáo dục quốc gia. Do đó, ta phải bảo đảm nhiều mặt, bảo đảm về nhiều mặt, trong đó cả cái mặt an toàn về chính trị nữa.

[1:24]Cho nên ta chủ động phải soạn bài trước, chứ không có để nói: "À, thôi tôi nhờ anh dạy môn này thôi anh về anh tự soạn anh giảng." Như vậy mình không làm chủ được, mình không nắm điều khiển, kiểm soát được. Và trong cái việc mà soạn giáo trình, giáo án thì nó đi qua có nhiều môn học. Có những môn giáo lý, đạo lý, thực hành tu tập và những môn kỹ năng, những môn đạo đức trong đời sống thì buộc quý thầy cũng phải kinh qua hết, chính mình đã trải nghiệm hết. Để sau này khi mình dạy cho các em hoặc là mình hướng dẫn giáo thọ là mình cũng đã biết vấn đề rồi chứ không phải là không. Có những môn nó đòi hỏi chuyên môn sâu, ví dụ môn âm nhạc.

[1:58]Môn âm nhạc thì người ta phải học cả trường cả 10 năm người ta mới làm nhạc sĩ được. Khó như vậy. Còn ở đây ta cũng sẽ học một bài về cái âm nhạc, một bài để biết về nhạc lý một chút xíu, ta học có hai tiếng đồng hồ thì không có làm nhạc sĩ được, nhạc lẻ gì thôi chứ sĩ là không được rồi. Rồi có những cái môn a thuộc về đạo lý, tu tập thì quý thầy là phải định hình, định hướng cho rất là vững, chính mình có thực hành, có tu tập. Mà thường mấy môn đó là chính quý thầy phải đảm trách chứ mình khó mời giáo thọ bên ngoài đến, buộc lòng mình phải giỏi, giỏi về lý luận và giỏi về sự tu tập. Thì à cái phần mà hôm trước thầy nói là về cái nghi

[2:38]thức à để mà dạy cho các em thì ở đây thì thầy không có nêu ra, là vì thầy nghĩ thôi mỗi chùa sẽ có cái nghi thức riêng mà mình cảm thấy thích hợp. Nhưng mà đừng có làm dài như là cái người đã xuất gia tu hành hay là cái người cư sĩ lớn tuổi đến tu, vì các em nó hiếu động lắm. Nên chúng ta chỉ cho các em cái nghi thức tụng khoảng 10 phút, 15 phút, 20 phút thôi tùy chùa là tối đa, đừng nhiều hơn nữa. Sau đó sẽ cho ngồi thiền rồi bắt đầu đi vào bài học. Thì ra học, học thì nó có hai phần: là những cái phần môn học thuần lý thuyết và những môn học mà có phải thực hành, có hành động. Cái phần mà nghi lễ thì thầy không có đưa vào đây, vì thôi để mỗi chùa tự làm.

[3:18]Còn ở đây là thầy chỉ gợi ý một số môn, ví dụ như là thứ nhất là môn luật nhân quả. Môn này rất là quan trọng và ta phải cho học nhiều bài, dạy cho các em nhiều bài. Nếu mà chúng ta học quanh năm suốt tháng như vậy á thì cái môn nhân quả này đối với các em phải học ít nhất 10 bài. 10 bài. Sao mà 10 bài thì không đâu đủ đâu đâu. Cái môn nhân quả này ấy lắm. Thầy còn mắc nợ cái trường Long An này tại hồi xưa mấy cái khóa trước thầy có hứa, thầy có hứa là thầy sẽ về dạy cái môn a nhân quả học hay là nghiệp báo học á. Tại vì cái lý luận về nghiệp báo là một cái giáo lý rất là quan trọng trong đạo Phật.

[3:53]Thế mà sự thật là ta chưa bao giờ có cái môn nhân quả học đó, chưa bao giờ trong tất cả giáo trình ta chưa có mà. Trong khi toàn bộ cái hệ thống giáo lý của đạo Phật đều đặt trên nền tảng của nhân quả. Vì cái giáo lý về nhân quả rất là quan trọng mà sự thật trong đạo Phật mình chưa hề có một cái giáo trình thành chính thức về môn nhân quả học. Khi một người mà hiểu được nhân quả sâu thì người ta tự có cái chánh kiến tu hành rất là vững, ít có bị lung lạc lạc qua tà đạo. Còn nếu cái người mà không hiểu sâu nhân quả thì dễ bị bị lạc bởi tà đạo. Thì tà đạo là gì? Định nghĩa tà đạo là gì? Tà đạo là mê tín, mà mê tín là gì?

[4:30]Mê tín là bởi vì không hiểu sâu nhân quả, tin vào cái điều mà không có cái yếu tố nhân quả trong đó. Có một lần vậy, có một cái anh Phật tử ảnh cũng tin nhân quả lắm, rồi ảnh làm ăn ảnh thất bại. Cái lúc thất bại cái anh ảnh không biết làm sao, thì ảnh cứ nghĩ rằng là do lúc trước ảnh ảnh không làm phước hoặc là có tạo tội nên bây giờ cuộc làm ăn ảnh thất bại. Nhưng mà bất ngờ ảnh gặp một ông thầy, cũng trong đạo Phật, ông thầy mới nói là: "Anh tin nhân quả là đúng rồi, nhưng mà anh không tin được cái oai thần của Phật pháp. Dù mới là anh đang thất bại khốn đốn như vậy, nhưng mà nếu có thần lực của chư Phật,

[5:10]anh vẫn vượt qua và thành công trở lại." Nghe mê không? Có khen Phật mà nghe chữ "oai thần Phật pháp" đồ nghe rất là mê. Ông kia ổng đâm khoái à. Ổng thấy đúng rồi, cái môn này ùa hay à. Tức là không cần phải gieo nhân, mà chỉ cần làm cái gì đó để mượn được oai thần của Phật pháp thì vẫn có thể vượt lên thành công được. Ổng đâm đầu ổng đi theo cái đó luôn, rơi vào mê tín, tà đạo liền, mất yếu tố nhân quả liền. Chúng ta thấy mà con người rất dễ bị điều này. Một người đã tin nhân quả rồi đó, bị hứa hẹn được thành công, nghe khen oai thần Phật pháp rồi là rớt vào mê tín liền. Đó là đó, còn chưa kể là bên ngoài vô số những đạo,

[5:48]những đạo nhỏ, đạo tà, đạo bé, đạo mới nổi lên, cũng lôi cuốn người ta theo kiểu đó. Không dựa vào nhân quả, mà chỉ hứa hẹn được một cái ân huệ của thần thánh nếu chịu khó làm những thủ tục này, đi theo họ cúng bái, dâng hiến cái gì đó, vân vân, rồi sẽ được hưởng cái ân huệ của thần thánh. Và vô số người bên ngoài đang bị những điều này. Cho nên khi mà ta trang bị cho các em cái kiến giải vững chắc về nhân quả thì lớn lên các em đỡ bị rơi vào mê tín, tà kiến, đỡ bị những cái đạo xấu nó lung lạc, lôi kéo. Và cũng có thể từ nơi các em, các em giữ vững lại được cái chánh kiến cho bao nhiêu con người ở chung quanh mình.

[6:29]Nên cái việc mà học về cái luật nhân quả là cái điều hết sức là quan trọng. Nhưng mà luật nhân quả thì dễ dạy một cách thú vị lắm, bởi vì trong đó rất là nhiều câu chuyện, nhiều ví dụ. Khi quý thầy dạy về cái môn này thì phải trưng ra rất nhiều cái thí dụ, những cái câu chuyện mà mình đã chứng kiến trong cuộc sống của mình. Nên từ bây giờ là quý thầy phải lo bắt đầu tích lũy lại, tập hợp lại những cái chuyện gì mà liên quan tới nhân quả, nghiệp báo là cứ phải viết vào sổ tay mình hết. Và đó là cái tài sản mà sau này mình đi giảng cả một đời của mình. Thì vô tình có những câu chuyện nó cũng sẽ là

[7:08]trùng hợp, trùng hợp với những câu chuyện người khác đã kể. Nhưng khi mình sưu tầm như vậy sẽ có những chuyện mà chưa ai biết, thành thử cái bài giảng của mình nó sẽ độc đáo. Vừa rồi nó có một cái chuyện hình như bên Úc, một người mới nói là cái giá của cái sự nhường nhịn. Một cái người đó ổng xếp hàng ổng mua vé số. Ổng cũng thích chơi vé số, thì bỗng nhiên có một người tới nhào vô giành mua. Ổng lịch sự ổng lui lại một bước để cho bà kia bả mua cái vé đáng lẽ ổng phải mua, nhưng bà đó bả mua vé đó nên ổng đành ổng phải mua cái vé sau, thì cái vé sau mà ổng mua trúng 17 triệu đô la. Nên từ đây quý thầy nhớ khi mình mua vé số coi có ai

[7:48]thì mình cứ nhường người ta mua trước nghe, vậy đó. Hoặc là có một cái chuyện vậy, có một cái ông ông quan của triều đình triều đình trung ương bên Trung Hoa, ổng đi kinh lý. Xong đi về thì ổng mới gặp ông tể tướng. Ông tể tướng mới hỏi là: "À ngài đi kinh lý một vòng từ miền Nam về như vậy thì ngài đi qua nhiều địa phương thì ngài đánh giá rằng nơi địa phương nào có những quan cai trị tốt?" Cái ông quan đó ổng mới kể là: "Dạ thưa ngài tể tướng, thì khi tôi đi qua cái huyện đó, tôi không có thời gian nhưng mà đi chỉ đi lướt qua tôi đánh giá ông quan huyện đó là người tốt." Nói: "Vì sao?" Nói: "Bởi vì đi qua cái huyện đó thấy người dân họ cái

[8:27]đời sống họ có vẻ tươm tất, đường xá sạch sẽ. Nhìn vào con người ta nhìn cái sắc diện mọi người thấy họ có vẻ ổn định, nên tôi đánh giá là ông quan này biết chăm lo cho dân, ông quan này tốt." Ông tể tướng gật đầu, nói: "Tốt. Ông quan đó tốt nhưng ngài cũng tốt. Thì ngài tốt thì ngài mới nhìn ra người tốt." Và ổng đề nghị lên hoàng đế là thăng chức cho hai ông đó liền. Tức là thăng chức cho cái ông quan đi kinh lý về tìm ra được một ông quan tốt, và thăng chức cho cái ông quan huyện mà đã từng chăm lo cho dân tốt. Nhưng mà còn có người thứ ba tốt nữa là ai? Là ông tể tướng, phải không? Nhưng mà ổng thăng chức gì nữa giờ?

[9:03]Ổng dưới vua rồi, ổng thăng chức nữa ổng lên ổng giành vua hay sao? Nhưng mà như vậy ta thấy cũng là cái nhân quả ha, nghĩa là mình nhìn ra được người tốt thì tự nhiên mình có cái phước. Thì những cái câu chuyện nó lác đác lác đác trong cuộc sống nhiều khi quý thầy vô tình đọc được, coi trên báo chí chuyện đời xưa có, chuyện đời nay có, quý thầy phải viết vào sổ tay hết, vì đó là cái gia tài riêng của một đời của mình để làm giảng sư, mà những câu chuyện về nhân quả rất là quan trọng. Thì khi mà ta giảng về nhân quả, ta đem những cái câu chuyện đó ra ta ví dụ cực kỳ sinh động mà các em rất là thích và nó nhớ suốt đời nó luôn.

[9:35]Giáo lý nhân quả thì nó nhiều cấp độ, ví dụ như những đứa trẻ ta dạy những bài đơn giản, nhưng khi mà cái thanh niên á, nó có học, thậm chí những đứa mà học cấp ba rồi thì nó sẽ hỏi những câu rất là hóc hiểm, mà ta phải đủ trình độ, đủ lý luận để trả lời chứ không bao giờ được bí. Mà ta nhớ một điều thế này: là bất cứ một cái giáo lý nào, một lý luận nào, kể cả khoa học, bất cứ một lý thuyết nào đều có chỗ bế tắc. Luật nhân quả cũng có thể bị một chỗ bế tắc nếu ta không đủ trình độ để nắm bắt. Mà hiểu nhân quả đến cái mức độ mà không có bế tắc nữa, phải Phật và A La Hán, còn ta bình thường ta sẽ gặp bế tắc.

[10:18]Thầy nói ví dụ như không riêng gì cái luật nhân quả Phật giáo ta, mà các tôn giáo khác, các giáo lý, các lý thuyết của họ đều có điểm bế tắc và đi đến khủng hoảng. Ví dụ như cái lý về thần đạo, thần học của các tôn giáo bạn vậy. Như họ thì họ tin rằng có ông Thượng đế sinh ra tất cả. Mà cái niềm tin rằng Thượng đế sinh ra tất cả nó là niềm tin rất phổ quát trên khắp thế giới từ thuở ban xưa. Mà ngay từ khi ta còn nhỏ, cái câu trả lời của ta trước mọi hiện tượng đều là đổ cho ông trời. Ví dụ trời mưa, tức là ông trời ổng làm gì? Trời mưa, ông trời ổng làm gì? Hả? Khắp tức là tiếng Pháp, nhưng Việt Nam mình là

[11:03]ông trời ổng, ổng ấy khó nói quá thôi đừng... nói tới. Rồi ví dụ như ai được gặp may mắn thì nói là trời cho, phải không? Rồi đau khổ nói trời phạt. Cứ đổ thừa ông trời cho xong chuyện, rồi lần lần cái người ta cứ củng cố cái lý luận đó. Củng cố lý luận đó đến dần dần nó thành cực đoan, cái gì cũng đổ thừa cho ông trời. Bây giờ khi không ví dụ như một cái đợt động đất chết quá chừng chết. Rồi trong những người chết rồi người ta tìm ra có những em bé ngây thơ vô tội chưa làm gì nên tội trong cuộc đời mình rồi cũng bị đá vùi dập chết hết. Nhiều điều dùng Thượng đế không giải thích được. Nhưng mới ban đầu là trong cái niềm tin ngây thơ đơn giản của con người,

[11:50]thì ông trời là một cái đấng gì rất là cao siêu và thậm chí thương con người. Cho con người mưa: "Lạy trời mưa xuống lấy nước tôi uống, lấy ruộng tôi cày", vân vân, "Dưới bát cơm đầy, dưới bát con cá khô" gì đó... Ban đầu là ông trời là người cao siêu, có quyền năng và yêu thương con người. Nhưng mà nếu đào sâu riết, ông trời trở thành một ác thần. Vì chiến tranh, nếu đổ thừa cái gì ông trời hết thì chiến tranh do ai? Cũng ông trời. Bị bệnh bịch do ai? Trời. Sida do ai? Ông trời. Nhà cháy ai? Ông trời. Lúc đó lật ngược mặt kia lại thì ông trời lại là một người rất ác. Đó là điểm bế tắc của lý luận về ông trời,

[12:28]mà dần dần cái mâu thuẫn, cái điểm bế tắc này nó bộc lộ ra trong giới trí thức của Tây phương. Đó là lý do mà rất nhiều người họ bỏ đạo. Như trong một cái bộ phim hai cha con gặp nhau đi nói chuyện, ông cha ổng nói là: "Cha rất mừng là thấy con vẫn còn nghĩa là vẫn còn quan tâm đến Chúa". Cái đứa con nhìn lại: "Ủa, đến giờ này mà cha vẫn còn tin có Chúa à?". Cái ông cha nói: "Ủa, sao vậy? Lúc nào nhà ta là mộ đạo, cái phải tin có Chúa". Đứa con nói: "Nếu có Chúa thì cái ông đó chưa bao giờ ổng quan tâm tới con điều gì, ổng chẳng bao giờ lo cho con điều gì cả. Tại vì sao? Con phải đi học, con vất vả, con bươn chải phải đi làm,

[13:10]đi kiếm tiền, kiếm đồ đủ thứ để mà duy trì cái lớp học của mình, chứ chả có ông nào giúp con cả. Mà sơ sẩy một chút xíu là người ta đuổi lên đuổi xuống, trong bài học mà không chịu khó xíu là người ta đuổi lên đuổi xuống, vân vân". Thì đó là một cái cái sự bức xúc, cái điểm bế tắc của thần học về Thượng đế. Luật nhân quả nếu mà ta không hiểu sâu, ta cũng có những điểm bế tắc. Nó có cái câu chuyện là cái khu đó bị nước lụt. Khi nước lụt nó tràn qua, ban đầu nó tràn qua thì cái ông đó ổng đứng trong nhà ổng, cái có người chèo xuồng đi qua nói: "Anh đi không, lên chứ lát nữa lụt nữa". Nói: "Tôi không, tôi tin có Chúa, Chúa sẽ cứu giúp tôi". Thế ông kia chèo xuồng đi luôn.

[13:51]Thế là nước nó ngập ngập ngập lên trên cái ổng leo lên trên cái sàn cái cái gác ở trên, có một chiếc ca nô chạy ngang thấy ổng cái quẹo lại: "Anh đi không, leo lên tôi chở anh đi". Nói: "Không, tôi tin có Chúa sẽ cứu giúp tôi". Chiếc ca nô thấy vậy nó chạy luôn. Cái lát nước nó dâng lên tới nóc nhà, cái ổng leo lên nóc nhà ổng đứng, có máy bay trực thăng bay xạch xạch xạch xạch lại ngoắc ngoắc: "Lên lên đi cứu!". Nói: "Không, tôi tin có Chúa". Máy bay đành phải bay luôn rồi ổng lên thiên đường. Lên thiên đường cái ổng mới gặp Chúa. Ổng mới gặp Chúa ổng nói: "Con tin có Chúa mà sao Chúa không cứu con?". Cái Chúa mới nói:

[14:23]"Mới đầu ta cho ngươi chiếc xuồng, ngươi chê. Ta cho ngươi chiếc ca nô, ta cho ngươi chiếc máy bay, ngươi cũng chê rồi thôi đòi gì nữa!". Cái câu chuyện này nó thâm thúy. Thâm thúy là ta cứ tưởng thần thánh là cái chuyện gì một phép lạ cao siêu, nhưng mà sự thật thần thánh là cái gì? Là những điều thực tế trong cuộc sống. Chính những điều tốt ta làm với con người, chính những điều tốt con người đối xử với nhau, đó chính là thần thánh. Chớ ta đừng có mơ mộng viển vông quá rồi để lên thiên đường. Nó có những điều như vậy. Nhưng mà tuy nhiên, một số tôn giáo họ lỡ tin Thượng đế, họ đặt Thượng đế làm cái lý luận cao nhất và nền tảng,

[15:02]rồi họ không thể bỏ được cái lý luận, buộc lòng họ phải bảo vệ cái khái niệm đó. Cái gì cũng Thượng đế, Thượng đế hết. Rồi có một số tôn giáo họ cực đoan mà ai đụng tới cái niềm tin đó của họ, họ giết liền, tức là dùng cái vũ khí giết. Còn có một số tôn giáo nó không đến nỗi cực đoan như vậy thì họ phải rất là vất vả để dùng nhiều biện pháp, nhiều lý luận, nhiều kỹ thuật, nhiều phương cách để bảo vệ cái niềm tin đối với Thượng đế. Còn Đức Phật thì khi mà Ngài đắc đạo rồi, Ngài tuyên bố không có Thượng đế, nên đạo Phật nó hơi bị chỏi với các tôn giáo khác. Khi ta gặp các tôn giáo bạn, ta không bao giờ dám

[15:37]đá động tới vấn đề Thượng đế vì nó sẽ đụng chạm. Ta chỉ nói đến những điểm tương đồng, chứ còn những điểm dị biệt thì ta không nói tới. Hôm trước có một ông cha ổng dắt mấy ông thầy dòng với mấy chục sơ vậy đó lên trên chùa thầy chơi. Thầy có kể tụi con nghe chưa ta? Chưa à? Chắc vậy ta mới đây. Thì ổng lên thì khi nói chuyện như vậy thì họ mới hát nhạc Thánh ca của họ và thầy lấy cái đàn thầy đệm cho họ hát. Thấy ông thầy chùa đệm nhạc Thánh ca cho mấy sơ, mấy mấy cha hát. Rồi một lát cái thầy giới thiệu bài nhạc của thầy là Từng ngày nhớ Phật: "Từng ngày con nhớ Phật", cái họ thấy hay quá, họ xúm nhau hát.

[16:14]Bắt đầu ồ cha, sơ gì hát bài đó quá chừng cái thầy ngồi đệm đàn hát. Chùa mình cũng quay phim được cảnh đó, thoạt xin bài đó về. Mấy sơ nói dạ lần sau con sẽ trở lên con hát cái bài Từng ngày nhớ Phật lại cho thầy nghe. Cũng rất là vui, nhưng mà tuyệt nhiên không bao giờ thầy dám đụng tới cái khái niệm Thượng đế, tại đó là giữa mình với họ ngược nhau hẳn. Thầy chỉ nói về ca ngợi Chúa Giê-su với giáo lý này giáo lý kia hay lắm hay lắm hay lắm, vị thánh của Chúa ở đây hay lắm hay lắm thì thôi, còn đụng tới cái cao nhất không dám đụng tới. Mình với bên các đạo ngược nhau chỗ đó. Và sau này đến một ngày nào đó mà nếu các tôn giáo đem ra để so sánh giáo lý,

[16:48]thì đó sẽ là cuộc xung đột nảy lửa và ta không biết thế giới lúc đó sẽ như thế nào. Nên bây giờ cứ phải im im để đó chứ không dám nói tới. Thì cái khái niệm bây giờ ta xem lác đác trong những câu chuyện của nước ngoài hoặc là những phim nước ngoài, ta sẽ thấy cái lớp trẻ bắt đầu nó xuất hiện cái khuynh hướng là phản kháng lại Thượng đế. Ví dụ như một ông cha ổng mộ đạo, ổng nói với người con, nói với người con là: "Con phải tin lúc nào cũng có Thượng đế, Chúa bên cạnh con". Cái con nó quay lại hỏi cha: "Ủa, cha tin có Chúa thiệt hả?". Cái ông cha ổng gật đầu: "Có chứ con". Cái nó nói: "Nếu có Chúa thì cái ông đó không bao giờ ổng quan tâm tới con".

[17:29]Tức là nó tự thấy cuộc đời nó quá cực khổ, nó phải lăn lóc, nó phải đấu tranh trong học tập, trong công việc, cái nọ, đối phó với rất nhiều vấn đề mà nó mệt mỏi, mà cầu Chúa không bao giờ có kết quả. Cho nên đến lúc mà lần lần cái sự dồn nén đến lúc nào đó nó phủ nhận Chúa luôn. Thì những cái điều phản kháng giữa thế hệ cũ và thế hệ mới như vậy nó thường xuyên xảy ra trong bên cái thế giới của Tây phương mà thờ thờ độc thần, Thượng đế. Về bên ta cũng vậy, trong cái luật nhân quả vậy, thì ta dạy các em rằng là tụi con sẽ gieo nhân gì thì con gặt quả nấy. Nghĩa là tụi con gây ai đau khổ sau này tụi con sẽ gặp đau khổ,

[18:06]con giúp đỡ ai tụi con sau này sẽ được an vui, được hạnh phúc. Dễ hiểu, công bằng, hợp lý và thế giới ngày nay dần dần tin vào điều đó, bởi vì nó công bằng. Nhưng mà rồi có cái bà chồng bị bệnh nằm thoi thóp, đi mượn tiền về để chữa bệnh cho chồng, giữa đường gặp tên cướp cướp số tiền đó. Nếu mà bả đem tiền về bả chữa chạy được, có thể ông chồng ổng khỏe lên rồi ổng phụ làm ăn với vợ để trả cái món nợ mà đã mượn để chữa cho ổng. Nhưng bây giờ thì cái số tiền bị tên cướp cướp luôn, ổng tiếp tục nằm bệnh. Tức là bả vừa phải chăm sóc ổng mà vừa phải chạy kiếm tiền để nuôi ổng, thì không thể chữa chạy mà cái tiền nợ kia thì vẫn còn.

[18:51]Cái khổ nó chồng chồng lên cái khổ, thiếu điều chỉ có nước tự tử. Cái khổ nó tột cùng như vậy, thì bây giờ đổ thừa ai? Nói là nhân quả. Nhân quả là à chắc tại kiếp trước người này ác, cho nên bây giờ gặp cảnh khốn cùng. Thôi cũng được đi. Nhưng mà còn cái thằng ăn cướp? Nếu bả là phải gặp cảnh khốn cùng, thì cái thằng ăn cướp có tội không? Nếu đó là quả báo của bả, thì thằng ăn cướp có tội không ạ? Không có tội! Nếu mình lý luận theo kiểu này, phải không? Nói là thằng ăn cướp phải ăn cướp để cho bả trả cái quả, chứ nếu mà nó không ăn cướp bả thì bả đâu có trả quả. Như vậy cái việc mà bả trả quả bả bị nó ăn cướp,

[19:32]là thằng ăn cướp không có tội, bởi vì cái quả bả phải trả như vậy. Lý luận như vậy nghe được không? Cả xã hội người ta chửi mình luôn, luật pháp người ta lên án, trời ta ăn cướp mà cuối cùng anh lý luận một lát nó không có tội, bởi vì cái bà đó bả đáng phải bị như vậy vì cái đời trước của bả làm ác, bây giờ bả phải bị thằng cướp cướp, nên thằng cướp không có tội. Lý luận vậy ai chịu mình không? Không ai chịu hết, bế tắc của nhân quả. Rồi bây giờ vậy, cái một cái người đang nghèo, bỗng nhiên có người biết mình nghèo cái cho mình chiếc xe máy rồi mình đi làm ăn, thì nói: "À, chắc vì đời trước là mình có làm phước,

[20:07]mình giúp ai đó nên đời này lúc mình khó khăn bỗng nhiên có người giúp lại". Mình đổ thừa mình phải không? Là tôi gieo nhân phước đời trước cho nên chứ còn cái người mà cho tôi không có ơn nghĩa hết trơn, không có phước gì hết, được không? Đó, thành ra mình lý luận để trở thành người vô ơn. Như vậy luật nhân quả khiến mình vô ơn à? Phải không? Đó là bế tắc của giáo lý. Như vậy quý thầy phải giải quyết chỗ này cho được, giải thích chỗ này cho ra cho bằng được. Để làm sao là thằng ăn cướp vẫn phải có tội, luật pháp phải trừng trị nó. Còn cái người cho mình chiếc xe máy vẫn là người ân nhân suốt đời của mình.

[20:40]Mặc dù vẫn là nhân quả đời trước. Lý luận làm sao? Phải suy nghĩ ha, bữa nay không có trả lời. Quý thầy phải tự lý giải những điều này ra. Vì sau này là quý thầy sẽ gặp những người mà họ dí mình họ hỏi cho ra những điều đó. Đó là những điều mà những học sinh cấp 3 hay những sinh viên, nhà trí thức họ sẽ hỏi mình về luật nhân quả. Nhớ cái giáo lý nào cũng cuối cùng có cái điểm bế tắc. Mà nhân quả là một chân lý, vậy mà cũng gặp những cái điểm gần như bế tắc. Mà chỉ có Phật, A-la-hán mới biết được chỗ này. Ta không phải là Phật, A-la-hán nhưng ta cũng phải lý giải được hết để luật nhân quả trở thành một chân lý thật

[21:21]sự giữa cuộc đời này, không bị cái điểm bế tắc. Nhưng vì vậy là ta thấy một giáo lý nào cũng vậy, khi mà đi sâu đi sâu vào dần rồi, thật ra nó có nhiều cái vấn đề mà nếu ta không giải quyết thỏa đáng thì mình sẽ không trả lời nổi những câu hỏi mà những đứa trẻ nó sẽ hỏi. Nhất là khi mà mới ban đầu nó còn nhỏ đó, mình nói nó là gieo nhân gì gặt quả nấy, nó tin. Nhưng tới chừng mười mấy tuổi rồi, bắt đầu nó hỏi những câu rất là hóc hóc hiểm mà mình phải đủ trình độ, đủ nhận thức để trả lời hết mọi thứ nha. Vụ máy bay nổ cái chết sạch mấy trăm người trên chiếc máy bay, nhân quả là sao? Có người hiền có người dữ trên đó.

[22:00]Cơn sóng thần chết mấy trăm ngàn người, người hiền, người dữ, đền chùa, miếu mạo gì, đền thờ gì sạch cuốn hết luôn, thì nhân quả như thế nào? Đó thì những cái điều đó là mình phải lý giải cho ra, mình sẵn sàng hết để trả lời hết những cái câu hỏi về nhân quả cho các em. Thì khi mà mình trả lời được hết một cách hợp lý, cách thuyết phục thì các em mới đủ niềm tin nhân quả, nó mang theo trong suốt cuộc sống của nó. Mà khi nó tin vững chắc nhân quả rồi thì cái căn lành nó cứ lớn dần lớn dần đó, làm điều gì nó cũng hay suy tư về nhân quả, đối chiếu về nhân quả, cái tâm thiện nó nảy nở và nó biết kiềm chế, không dám làm bậy.

[22:40]Nhưng mà tới chừng sân quá rồi cũng làm. Trong cái nhân quả nó có mấy cái điều, ví dụ như là ta thấy trong báo đăng về có 2 cái người bạn nhậu, mới đầu rủ nhau đi nhậu vui vẻ. Nhậu một lát chỉ vì tại lúc mà nhậu thì cái não nó bị hưng phấn là do cái chất cồn nó nó vào máu rồi cái nó lên não, cái nó kích động não hoạt động. Thì khi mà não hoạt động á thì trong lúc nhất thời chưa có cái gì để quơ tay quơ chân thì họ dùng cái miệng, họ nói, tranh nhau nói, nói qua nói lại. Tụi con thấy mấy ông nhậu chưa? Có thấy chưa? Cái dấu hiệu nhất là cái gì? Nói, đép đép đép đép. Nói rượu vào lời ra là vậy. Thì nói đâu có ông nào nói giống ông nào,

[23:25]nên lát dễ bị cự cãi với nhau, và đã xảy ra án mạng. Giận nhau rồi cầm cái chai bia đập đầu nhau cái ông này ổng chết luôn. Giờ ta hỏi nhân quả đó là như thế nào? Về cái hành động mà ổng giết người bạn ổng làm là ở đâu ra? Ông kia là chịu quả báo rồi đó, ông kia là mình cho rằng là quả báo tới lúc ổng phải chết nha. Nhưng mà còn cái ông mà đập ông này là ở đâu ra? Hành động đó, nhân quả ở đâu ra? Mấy cái này là phức tạp lắm á. Tụi con nghĩ ở đâu ra? Trả lời coi. Ai giơ tay trả lời? Dạ, A Di Đà Phật, kính bạch thầy! Thì theo con nghĩ là có 2 2 nguyên nhân xảy ra cái cái việc đó. Thì thứ nhất là do túc nghiệp đời trước,

[24:09]thì có thể là cái người bị chết này đã gây cái ân oán với cái người mà đánh mình. Và thứ 2 nữa là cái nguyên nhân hiện tại là từ cái uống rượu mà ra. Nghĩa là 2 cả 2 cái quá khứ và hiện tại nó xảy ra cái nguyên nhân đó, cho nên nó dẫn đến cái sự việc đó. Không, thì đúng rồi, nhưng mà cái người mà khởi lên cái hành động á là nhân quả gì? Thì con cho là sự trả thù đời trước phải không? Dạ, với lại nguyên nhân là do uống rượu mà ra. Thì không, thì uống rượu thì hiện tại là cái duyên thôi. Nhớ, cái mồi cái xúc tác của cái hiện tại mình được gọi là cái duyên để cho cái quả nó chín muồi nó hiện ra, chứ không gọi nó là cái nhân.

[24:48]Nhưng mà nếu nhìn theo xã hội học bây giờ ta gọi là nguyên nhân là vì uống rượu nên gây đến xô xát, nhưng mà nếu nhìn trên nghiệp quả thì cái uống rượu là cái duyên cuối cùng để cái quả nó hiện ra. Tuy nhiên thế này, cái việc mà một cái người uống rượu rồi bị cái người bạn nhậu mình đánh chết, hoặc là cái người uống rượu rồi dắt chạy xe ra rồi say xỉn lủi xe vô cột điện rồi chết. Thì cả 2 uống rượu rồi xảy ra một cái gì đó đều chết, nhưng mà 2 trường hợp chết khác nhau. Một người chết là do bị người giết, còn một người chết là do một cái sự tình không liên quan tới ai, không có tác nhân của một con

[25:23]người khác, không có sự can thiệp chủ quan của một con người khác mà do một cái hiện tượng như vô tình, tức là cành cây gãy xuống đập đầu chết hay lủi vào cây cột mà chết, cũng chết. Nhưng mà cách trả nghiệp khác nhau. Cách trả là bởi do một người giết, cách trả là bởi mình tự đâm đầu xuống sông mà chết, nó khác nhau. Về nhân quả nó khác nhau trong 2 trường hợp này. Khác nhau không? Có cần thầy phải trả lời hay để tụi con tư duy cho nó thông minh thêm chút nữa? À, nó có thế này. Cái người mà giết người ta đó, nhớ là cái hành động là cái quả mà tư tưởng là cái nhân, rồi cái hành động lại là cái nhân mà cái hoàn cảnh lại là cái quả.

[26:07]Cái tiến trình mà nhân quả nó đi là vậy đó. Tức là ý nghiệp trước ta gọi là tư tưởng á, rồi mới tới là hành động. Ta phải có cái ý nghĩ rồi ta mới có hành động, rồi hành động cái quả báo nó là cái hoàn cảnh khổ vui mà ta phải chịu. Cái ông mà ổng cầm cây ổng đánh người ta chết nè là phải có cái tư tưởng trước đó, trước đó nằm ở kiếp nào á chứ không phải kiếp này. Tức là 2 người đúng như con nói là có cái oan trái, nhưng mà cái ông đó ổng mang tư tưởng thù hận, ổng có mang tư tưởng trả thù, cho nên đời này ổng mới giết lại người ta. Còn khi mà một cái người bị hại mà họ không mang tư tưởng trả thù,

[26:43]họ sẽ không tìm người kia để họ giết lại mà người kia tự đâm đầu gốc cây mà chết. Nhớ giùm thầy. Cho nên đạo Phật mình tu mình hóa giải là hóa giải cái tư tưởng này nè. Ví dụ như khi một người hại mình mà mình không thù hận và không muốn trả thù thì sau này người đó cũng tự trả quả báo bằng cách khác nhưng mình không gây nhân nữa, mình thoát ra được cái hành động này. Đó là cái sự giải thoát trong đạo Phật là vậy đó. Mình không giận, không hờn, không có ý muốn trả thù, nhưng mà cái người hại mình sẽ phải trả quả báo. Nhưng họ trả cách nào thì kệ họ, mình không liên quan nữa. Mình thoát rồi, mình thoát là bởi vì không có sự thù

[27:18]hận là đã thoát rồi, nên cái tu hay là như vậy. Là đối trước mọi nghịch cảnh ta không có lòng thù hận thì những đời sau oan trái không gặp lại, còn người kia trả cách nào kệ họ, mình thoát ra khỏi cái oan trái này, mình cứ tiếp tục mà tiến tu, vậy. Còn cái người mà nuôi tư tưởng thù hận thì chính họ sẽ trả thù ở một kiếp khác, mà lúc mà trả thù, nó lại là một cái nghiệp để họ phải phải chịu cái quả báo, nó là như vậy. Nên nhân quả tinh vi, sâu xa, nhiều góc cạnh, mà khi ta hiểu rồi thì thật là thú vị, mà ta hiểu rồi thì ta có nhiều bài học ta dạy cho các em là cho các em nó thức tỉnh. Mà cái người mà hiểu được nhân quả tới mức độ sâu xa rồi,

[28:01]phải nói rằng người này có một cái chánh kiến rất là chắc trong Phật pháp. Sợ nhất là người chưa hiểu nhân quả rồi nói bậy. Hiện nay á có nhiều tà đạo xuất hiện để cạnh tranh với đạo Phật, mà nhiều khi có những người ngay trong đạo Phật mà đã đưa tà đạo vào trong đạo Phật chỉ bởi vì sao? Chỉ bởi vì hiểu nhân quả không tới, không chắc. Đây là điều tụi con để ý giùm thầy. Ví dụ khi một cái đạo nào đó nổi lên, nhiều khi cũng mượn danh hiệu, danh nghĩa lai lai với đạo Phật, vân vân, nhiều thứ, nhưng mà xét cho kỹ sẽ thấy rằng họ không đặt trên nền tảng nhân quả kỹ lưỡng, và dễ rơi vào mê tín ở chỗ là gì?

[28:44]Ở chỗ là sẽ có một vị thần thánh nào đó ban phúc giáng họa nếu mà ta chịu tin, chỉ cần tin thôi, là sẽ được hưởng nhiều ân huệ, và như vậy là mê tín. Nhớ giùm ta định nghĩa ở đó hễ thế nào là tà đạo? Bởi vì đó là mê tín. Tại sao gọi là mê tín? Bởi vì không có gieo đúng nhân để được gặt quả mà chỉ cần bằng niềm tin, sự cầu xin, sự cúng dường, đại khái giống như hối lộ, mà sẽ được ân huệ thì ta kết luận liền đó mê tín và đó là tà đạo. Khi nào mà các Phật tử của ta được trang bị cái kiến giải về luật nhân quả vững chắc, thì Phật tử của ta mới không bị những cái tà đạo đó lôi cuốn. Chứ còn bây giờ khắp nơi đang bị rất nhiều,

[29:31]rất nhiều Phật tử khắp nơi, vùng quê hẻo lánh, thậm chí ở thành thị, nghĩa là tráng lệ huy hoàng, kể cả những người trí thức vậy đó, mà khi không đủ cái hiểu biết về nhân quả, rồi cũng rơi vào mê tín. Như có một cái người rất là mộ đạo, rồi khi làm ăn gặp thất bại, cái ổng tin rằng: "Thôi cái này là nhân quả của ổng." Ổng tin như vậy, nhưng mà lúc ổng bí quá, thì gặp một ông thầy, cũng một ông thầy trong đạo Phật, mới nói rằng là: "Nhân quả là một chuyện, nhưng mà cái thần uy của Phật là một chuyện khác. Thần uy của Phật có thể là giúp anh vượt qua khỏi những khổ đau này. Anh qua cơn túng thiếu này anh sẽ thành công

[30:10]trở lại, huy hoàng lại." Nghe thích không? Đang nghèo mà nghe hứa hẹn vậy khoái không? Nhất là khen Phật nữa, ồ thần uy của Phật đồ nghe đã tai lắm. Thì như vậy mới là đạo Phật chứ, đạo Phật vậy mới linh chứ. Chứ hễ đau khổ, gặp nhân quả rồi thôi xìu luôn không được. Phải! Đúng rồi, Phật phải linh, phải ban cho ta cái điều gì để ta thoát khổ. Và muốn để được Phật ban cái gì? Theo tui là anh cúng cái này, anh cúng kia, anh tụng câu thần chú này, thần chú kia, rồi đi vào tà kiến mê tín liền lập tức. Thế là ta nghe một lời hứa hẹn suông, rồi ta rơi vào mê tín liền. Nên cái kiến thức mà về nhân quả rất là cần thiết cho cho con người.

[30:46]Mà nếu ta dạy được cái nhân quả kĩ cho các em, sau này những cái người Phật tử tương lai đó họ lại đem cái giáo lý, niềm tin đó vào trong gia đình, trong cộng đồng của họ nữa, thì họ cứu được tâm hồn của rất nhiều người khác. Nhưng mà khi mà giảng cái giáo trình này thì ta phải cần rất nhiều chuyện kể, rất nhiều ví dụ, và hấp dẫn chính là nhờ cái này, những ví dụ, những chuyện kể nha. Rồi ta thấy đó là cái nhân quả của cuộc sống thế gian, còn cái nhân quả đưa đến cái tâm linh giác ngộ xuất thế gian cũng là nhân quả. Mỗi khi mà một vị nào chứng A La Hán, thì hỏi Phật, Phật không bao giờ trả lời là tại vì cái vị đó là tu cái tập cách

[31:25]này hay tu theo pháp môn kia, mà Đức Phật kể lại một câu chuyện quá khứ xa xưa, là người đó đã gieo nhân gì nên bây giờ được chứng A La Hán. Cũng là nhân quả. Như ví dụ như cái thời đó, vua Ba Tư Nặc ông có một người tướng quân rất là giỏi. Ông có một ông tướng quân rất giỏi. Hôm đó là có giặc ở biên thùy, cái vua Ba Tư Nặc mới sai ông tướng quân đi đánh. Thì ông đi đánh về, chiến thắng vang dội, là cái công lớn đối với đất nước. Khi về rồi, vua Ba Tư Nặc mới ban thưởng cho ông những cái ân huệ rất là lớn. Trong đó cho ông 7 ngày được hưởng thụ, vui chơi, và nắm quyền tướng quốc gần như vua luôn, trong 7 ngày.

[32:04]Thì trong 7 ngày mà được cái ân huệ của vua sung sướng như vậy, thì ổng mang theo cái người yêu của ổng, người vợ bé thôi, chứ người vợ chính ổng lại không yêu, mà ổng lại yêu một người vợ bé, một cái người rất là trẻ, mà do duyên nợ gì đó ổng rất là thương yêu. Rồi trong 7 ngày mà hưởng bao nhiêu lạc thú, hai người cùng hưởng bao nhiêu lạc thú như vậy, bất ngờ tới ngày thứ 7 cô kia chết. Trúng gió hay là tê tê chết, bởi tình yêu nó độc như vậy. Cho nên nhớ, mấy thầy nhớ, đừng có yêu ha, yêu 7 ngày chết liền. Cái cái ổng quá đau khổ. Lúc mà ổng đau khổ thê thảm như vậy, thì Đức Phật mỉm cười. Đức Phật nghe tin mà.

[32:46]Ngài A Nan mới hỏi: "Sao Phật mỉm cười?" Phật nói: "Coi vậy chứ ông này ổng chứng A La Hán rồi ổng nhập Niết Bàn bây giờ." Ai cũng ngạc nhiên tại ổng chưa hề tu, mới đi đánh trận về hưởng lạc thú thế gian, chưa hề có ý niệm xuất gia giải thoát á, mà Phật dám nói là ông sẽ chứng đạo và nhập Niết Bàn, rất là lạ, để coi coi. Thì khi mà người yêu ổng mất, ổng khóc quá chừng khóc, ổng đau khổ tột cùng. Sau đó ổng mới đến gặp Phật, thì Phật mới nói thế này: "Cái nước mắt mà con đã khóc cho cái người này trong nhiều kiếp qua còn nhiều hơn nước của bể cả. Tức là trong nhiều kiếp hai người đã yêu nhau và con đã mất nàng

[33:25]rất nhiều lần như thế này, nửa chừng như thế này, rồi con cũng đã khóc thê thảm như thế này." Rồi Phật giảng cho ổng một bài Pháp. Nghe xong ổng chứng A La Hán liền. Và ổng bay lên giữa hư không ổng tự thiêu thân ổng, xá lợi rơi xuống luôn. Điều không ai có thể ngờ được, một người chưa hề tu hành, chỉ qua một bài Pháp chứng A La Hán, có thần thông, nhập Niết Bàn luôn, rất lạ. Mọi người quá thắc mắc nữa, nếu mình tu gần chết mà chứng Tu Đà Hoàn chứng chưa nổi, ổng mới ăn chơi trác táng đó người yêu chết xong cái chứng A La Hán, ổng sướng quá chừng. Phật mới nói: "Không phải vậy, vì từ thời Đức Phật quá khứ,

[34:01]ổng này lại là một người rất là mộ đạo, tu hành, giữ giới và chuyên đi thuyết Pháp. Ổng đi thuyết Pháp hết nơi này tới nơi kia." Tại vì thời đó là không có cái máy, không có đĩa, giờ mình chỉ cần giảng một bài vô đĩa rồi mình đem đĩa mình tặng người cái là xong, còn hồi đó là phải đi giảng từng nơi, nơi này thì được hai ba người nghe, qua nơi khác được năm bảy người nghe, có nơi đông lắm thì được năm chục bảy chục người nghe, rồi đi qua nơi khác gặp một hai người nghe, và ổng đi giảng trong suốt mười mấy nghìn năm, vì lúc đó tuổi thọ con người ta cao. Ổng giảng đến nỗi mà thân ổng toát ra mùi trầm, lưỡi ổng thơm như hoa sen.

[34:36]Và chính cái công đức đó ngày nay trở lại, thì bao nhiêu vùi dập thế gian không biết, nhưng mà đủ để chín muồi rằng ổng phải chứng A La Hán, rồi có cái nhân cái quả hơn chứ không phải khi không. Thì kể cả cái cái nhân cái xuất thế gian cũng nằm trong nhân quả, thì những điều như vậy ta phải nắm rất là kỹ mà giải thích để mà dạy cho các em. Phải soạn ít nhất khoảng mười bài. Cái giáo trình khác là về cuộc đời Đức Phật, đây là một giáo trình bắt buộc. Về cuộc đời Đức Phật, thì thầy cũng đề nghị nên tham khảo cái tập truyện tranh Đỉnh Núi Tuyết của thầy, thì thầy viết về cuộc đời Đức Phật ư ư nó hơi tỉ mỉ chút xíu để cho người lớn, trẻ em gì xem cũng được.

[35:17]Nhưng cái tập thứ nhất truyện tranh là Đức Phật chưa xuất hiện, lúc đó là Hoàng hậu Ma Gia mới mang thai thôi, tập thứ hai mới là đản sinh. Như vậy đó, chầm chậm, chầm chậm để cái bối cảnh nó hiện ra sống động. Thì ta cũng vậy, khi kể chuyện về cuộc đời Đức Phật á, đừng có kể một cách phớt phớt, mà kể phải chi tiết, sống động giống như là ta đứng tại chỗ trong cái thời điểm đó, ta nhìn thấy Đức Phật đã sống như thế nào, đã làm những điều gì, mà phải hợp lý chứ không được hư cấu bậy bạ. Tại hư cấu bậy bạ nhiều khi nó sai với sự thật ta lại mang tội rất là nặng, nhất là chuyện về Đức Phật mà ta nói sai,

[35:54]khiến người khác hiểu sai, thì ta lại mang tội. Nên vì vậy là phải sống động nhưng mà đừng có bịa quá. Nhưng có cái điều này, truyện về Đức Phật thì nó có nhiều nguồn và có những cái nguồn tư liệu khác nhau, trái nhau. Ta nghe cái nguồn này ta sẽ ngược với cái nguồn kia. Hồi đó thầy cũng bị, sau này khi mà viết truyện về cuộc đời Đức Phật thầy phải nghiên cứu đối chiếu lại nhiều lắm, rồi phải loại bỏ ra một số lớn vấn đề. Ví dụ có cái chuyện nói rằng, từ hồi nhỏ Đề Bà Đạt Đa chơi với Phật, Đề Bà Đạt Đa là đã thể hiện cái ác, còn Đức Phật là thiện. Tụi con có đọc cái đó chưa? Nợ Đề Bà Đạt Đa thì dùng mũi tên bắn con chim,

[36:32]mà Đức Phật lại bưng chim lên băng vết thương nó đi. Chuyện bịa, không có. Hai người đâu ở chung với nhau, mà hai người đó cách nhau mười mấy năm. Nghĩa là một người anh lớn, một người anh lớn mà lúc đó Đức Phật là một thái tử là đã đĩnh đạc, đường bệ, chững chạc như là một ông cụ 60 tuổi rồi. Tại vì Ngài sâu sắc trí tuệ lắm, từ nhỏ 12 tuổi là trông đã như một cái người lớn bốn năm chục tuổi. Còn Đề Bà Đạt Đa thì lóc chóc lóc chóc lúc đó chưa đẻ nữa, hoặc là mới đẻ được một hai tuổi thì làm sao bảo rủ mà chơi chung mà bắn chim với nhau. Mà một người thì ở Devadaha, cách đó mười mấy, hai chục, ba chục cây số, một người thì ở Ca Tỳ La Vệ,

[37:06]làm sao mà chơi chung bắn chim với nhau, nên có những sử liệu xét lại không hợp lý. Rồi tức cười lắm, à có chuyện nói rằng là vua Tịnh Phạn lấy luôn hai chị em là Hoàng hậu Ma Gia và bà Kiều Đàm Ma Ba Xà Ba Đề phải không? Rồi sinh ra hai người cùng một lúc, cách nhau có 7 ngày, Nan Đà và Phật đó nha. Nên khi mà người chị mất, cái bà em sẵn sữa cho con mình bú là cho luôn cháu mình bú luôn, chuyện đó cũng trật luôn. Mới đầu thầy cũng tin, tại vì cái sử liệu do một người nước ngoài nghiên cứu kỹ, cũng tin nhưng mà sau này thì nghiên cứu lại thấy trật lất, không phải. Vì thế nào? Là vì hai điều: Thứ nhất á là khi Đức Phật đắc đạo rồi về,

[37:45]mới gặp đám cưới của Nan Đà, tụi con nhớ không? Rồi Đức Phật mới dụ Nan Đà đi tu luôn không cho cưới vợ. Cô dâu thì đang ngồi chờ ở ngoài kia, Đức Phật dắt chú rể đi về tịnh xá luôn. Nhớ chuyện đó không? Mà hồi đó cái tuổi lấy vợ là mấy tuổi? 16, 17, 18, 19, 20 rất là sớm. Thì như vậy là lúc mà Đức Phật đắc đạo về thăm quê là khoảng 37 tuổi, ông kia mới chừng 17, 18 tuổi thì làm sao sinh cùng lúc với nhau? Đúng không ạ? Đó là một cái, thứ nhất. Cái thứ hai là khi mà vua Tịnh Phạn mất rồi thì bà hoàng hậu Kiều Đàm á mới xin đi xuất gia. Xin đi xuất gia mà thời đó xuất gia là từ bỏ cung vàng điện ngọc, ôm bình bát mà đi xin ăn. Thì lúc đó mấy tuổi?

[38:30]Tụi con đánh giá là khoảng mấy tuổi thì còn sức để làm cái đó? Không thể 70, 80 tuổi được, phải không? Không thể bảy mươi mấy, 80 tuổi được. Mà lúc mà vua Tịnh Phạn mất á thì ông là coi như lúc đó là ông khoảng là 77 tuổi, 78 tuổi rồi ông mất. Khoảng đó. Còn hoàng hậu Ma-da với vua Tịnh Phạn là cùng tuổi, nhưng mà bà mất lúc sinh thái tử. Còn bà Kiều Đàm Di Mẫu không thể tới bảy mấy tuổi mà đi xuất gia được. Mà để thọ Tỳ-kheo thì Đức Phật quy định là 60 là hết thọ rồi, phải không? Nên bà phải sớm hơn 60 là khoảng năm mươi mấy thôi. Mà lúc đó cái dòng dõi Sát-đế-lợi dù là người nữ, họ rất là giỏi võ.

[39:09]Cho nên là khoảng năm mươi mấy tuổi sức khỏe còn nhiều, Phật mới cho xuất gia. Cho nên bà rất trẻ. Nó có những cái sử liệu ta phải nghiên cứu lại. Thì sau này khi mà tụi con kể chuyện về cuộc đời Đức Phật cũng phải để ý mấy điều đó. Hoặc là có một sử liệu cho rằng là ngài A-nan sinh vào ngày Phật thành đạo. Có không? Tụi con có đọc cái đó không? Có cái sử liệu ghi như vậy, hoàn toàn vô lý. Tại vì nếu ngài A-nan mà sinh vào ngày Phật thành đạo thì ngài A-nan nhỏ tuổi hơn Nan-đà. Phải không? Nan-đà. Nhỏ hơn Nan-đà nhưng trong khi đó thì ta thấy ngài A-nan đã xuất gia sớm, rồi sau này đi làm thị giả Đức Phật một cách chững chạc,

[39:43]đĩnh đạc, còn Nan-đà còn lo đi cưới vợ rồi ỳ xèo hết trơn đó. Nên có nhiều cái sử liệu không hợp lý. Vì vậy là tụi con khi mà đọc một sử liệu về cái cuộc đời Đức Phật phải hết sức là cẩn thận, không có tin liền mọi thứ, không tin liền mọi thứ. Ừm. Mà khi kể chuyện về cuộc đời Đức Phật thì kể như thế nào mà cho các em hiểu sâu về cuộc đời Đức Phật và dâng lên cái niềm tôn kính tha thiết là ta thành công. Vì cái niềm tôn kính đối với Đức Phật, đó là một cái nhân lành chính yếu nhất để một người có thể tiến tu giác ngộ. Thiếu lòng tôn kính Phật, không ai có thể đắc đạo được hết. Ta nhớ đó là điều kiện quan trọng nhất. Giờ hỏi chúng ta hỏi nhau:

[40:25]Cái nhân để đắc đạo thành Phật là gì? Thì cái nhân chính yếu chính là sự tôn kính một Đức Phật. Thiếu cái lòng tôn kính một Đức Phật, không ai có thể đắc đạo được. Ta nhớ điều đó. Nhưng mà thế nào là tôn kính đúng mức? Thì đây là điều mà ta phải huân tập qua rất nhiều kiếp và thể hiện qua việc lễ kính Phật. Ta phải hiểu sâu sắc về cuộc đời Đức Phật, hiểu sâu sắc về nhân cách, về trí tuệ, về phẩm chất Đức Phật, hiểu sâu sắc về giáo lý của Đức Phật, hiểu sâu sắc về công hạnh của Đức Phật từ vô lượng kiếp trước và mãi mãi ảnh hưởng đến vô lượng kiếp sau. Và những điều hiểu về Phật đó phải rất là sâu xa,

[41:03]ta mới có cái lòng tôn kính Phật tha thiết và đến như tuyệt đối. Nếu người nào mà có thể có được cái lòng tôn kính Phật đến mức tuyệt đối thì ta xác định rằng người này đã đặt một chân vào dòng Thánh, đặt một chân vào dòng Thánh. Rồi cái việc mà chứng Tu-đà-hoàn, sơ quả là chuyện của thời gian thôi. Chỉ lo rằng là cái lòng tôn kính Phật ta chưa đủ bởi vì cái sức hiểu ta về Đức Phật còn ít. Cho nên cái người xuất gia hoặc là người tại gia vậy, khi mà đã phát tâm tu hành rồi thì cái hạnh nguyện đầu tiên phải là lễ kính Phật. Mỗi ngày phải lạy Phật. Mà lạy Phật từng lạy với lòng thiết tha, tôn kính chứ không phải là lạy Phật một cách hời hợt, hời hợt.

[41:46]Thì thường thường á khi ta đi tu trong chùa, ta lên chùa ta lễ Phật tụng kinh theo thời khóa và theo đại chúng thì khi mà ta lạy Phật như vậy, nó chỉ có tính là hình thức và nghi thức thôi, chứ không phải là xuất phát từ cái lòng tôn kính do ta bị chi phối cái tâm tư của mình. Tức là lúc đó là phải nghe tiếng chuông để cúi xuống, cúi xuống rồi để ý chúng ngẩng lên thì mình mới ngẩng lên. Như vậy cho nên ta bị chi phối bởi nhiều thứ, nên lúc mà ta lễ Phật thực sự là ta không dâng đủ cái niềm tôn kính lên Đức Phật. Và đó chính là cái thiếu sót. Vì vậy là người nào cũng nên có những thời khóa riêng của

[42:23]mình để lạy Phật một mình mà không theo đại chúng. Thì lúc đó, ta được tự do dâng lên cái cảm xúc của mình đối với Đức Phật. Và mỗi ngày như vậy, nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm như tích lũy như vậy thì cái công đức ta mới tăng lên mà đó là công đức nền, công đức nền của việc tôn kính Phật. Mà phải tôn kính Phật rồi, sau này mới có thể đắc đạo được. Thì các em cũng vậy, ta dạy về cuộc đời Đức Phật cho các em nghe phải làm sao rồi tự các em hết sức là cảm xúc và tôn kính Đức Phật để khi mà ta hướng dẫn các em lên chánh điện lạy Phật, các em lạy Phật với trọn cái tấm lòng trong trắng, ngây thơ và tha thiết, kính tin của mình.

[43:03]Thì đó mới là thành công, nhớ như vậy ha. Rồi có một cái giáo lý nữa, một giáo lý trong cái giáo trình này, đây là khó nè: "Ý nghĩa của sự giác ngộ, giải thoát". Thì khi học đến học với đạo Phật thì buộc là phải hiểu cái lý tưởng mà ta đi theo, đó là ý nghĩa của sự giác ngộ, giải thoát. Nếu mà không hiểu cái này thì ta không hiểu ta đến với đạo Phật để làm gì. Ví dụ một số tôn giáo khác á thì họ chỉ cần là lên thiên đường, lên thiên đường là sung sướng vô cùng, hết chuyện, cái lý tưởng họ như vậy. Còn lý tưởng của đạo Phật là giác ngộ, giải thoát. Mà nếu không hiểu thì ta không còn cái sức mạnh

[43:37]để tiến tu, ta không có lý tưởng để tiến tu. Mà giác ngộ, giải thoát là cái gì? Là cái gì cực kỳ cao siêu, trừu tượng, khó hiểu. Mà nếu chính chúng ta không hiểu thì ta không dạy các em được. Ta sẽ nói lắp ba lắp bắp liền, mà các em nó cũng không hiểu rồi nó chán luôn cái lý tưởng giác ngộ, giải thoát của ta. Cho nên vì vậy hơn ai hết, chính chúng ta phải là những người hiểu sâu sắc về lý tưởng giác ngộ, giải thoát này. Khi một người đứng lên bục giảng để làm công tác giảng dạy thì chính mình phải là người hiểu rất rõ cái điều mình dạy, mà riêng trong đạo Phật, phải là người phải có thực hành rất kỹ điều mình dạy.

[44:17]Nó khác với những cái môn ở ngoài phổ thông, ở ngoài đời, là ông thầy ổng chỉ cần hiểu bài toán, hiểu cái môn lý là ổng dạy được rồi, chứ ổng không cần phải sống với bài toán, không cần phải sống với cái bài lý đó. Nhưng ở trong đạo Phật thì ngoài cái hiểu rồi, phải sống được với đạo lý đó thì cái lời dạy của mình mới có cái sức thuyết phục. Cho nên vì vậy khi mà nói về cái ý nghĩa giác ngộ, giải thoát thì chính tụi con phải thấm rất sâu, phải thực hành hằng ngày, từng giờ thì mới dạy cho người khác cái điều này được. Vậy giải thoát là gì? Ai trả lời? Micro đâu? Giải thoát là gì? Con? Đưa micro qua kìa. - Dạ Mô Phật, bạch Thầy.

[44:57]Là giải thoát là mình không còn bị ràng buộc, chi phối bởi những cái phiền não, những cái đau khổ, thưa Thầy. Được sống được tự tại, thưa Thầy. - Con hiểu rất ít. Có ai có câu trả lời bổ sung không? Thì cũng là một phần đó con, nhưng mà cái ý nghĩa giải thoát nó lớn khủng khiếp lắm. Cho nên khi mà ta hiểu nó lớn rồi, ta cái lý tưởng ta rất là mạnh, còn ta hiểu ít thì cái lý tưởng ta sẽ ít. Ai có câu trả lời bổ sung cho Thầy? Bửu Nghĩa hả, ai? - Mô Phật, bạch Thượng tọa, là theo con nghĩ là giải thoát là không có vướng mắc những a những cái mà y như phiền não hay là những cái công việc mà khó khăn. Theo con nghĩ là vậy.

[45:41]- Có ai có câu trả lời bổ sung không? Quý thầy đã học Tứ Thánh Đế chưa? Tứ Diệu Đế học chưa? Học rồi mà hình như hiểu hơi bị sai đó nha, thấy bài làm hiểu bị sai đó. Thôi ngồi xuống đi. Có một lần tôi đọc cái thư pháp, không biết là cái gốc của ai mà có ghi câu này: "Giải thoát là ung dung trong ràng buộc." Mấy thầy nghe câu này chưa? "Hạnh phúc là tự tại giữa khổ đau." Không biết có ai đặt ra câu này, rồi thấy người ta hay ghi thư pháp rồi đem bán tùm lum. Là "Giải thoát là ung dung trong ràng buộc, hạnh phúc là tự tại giữa khổ đau." Thì như vậy cái giải thoát này đã hết ràng buộc chưa? Hết chưa?

[46:21]Giải thoát là ung dung trong ràng buộc, vậy đã hết ràng buộc chưa? Chưa, tại còn chữ "trong" nằm đây nè. Giải thoát là ung dung trong ràng buộc, tức là cái ràng buộc đang còn ràng mình ngắc ngó, nhưng mà ở trong đó mình giả bộ ung dung cho vui. Nó như tức cười lắm, có trong một cái câu chuyện, cái phim, hai người đó là cái người trinh sát họ phải đi vào một cái tiền tuyến. Thì cái người nam mới nói với người nữ: "Vào đó rất nguy hiểm." Cái người nữ mới nói: "Hổng, em hổng sợ." Cái người kia mới trả lời: "Em không sợ không có nghĩa là em sẽ được an toàn." Đúng rồi. Tại thái độ mình không sợ thôi, nhưng mà cái hoàn cảnh nó cũng rất là nguy hiểm.

[46:58]Thì cũng vậy, vẫn còn ràng buộc nhưng ta làm bộ ung dung. Nhưng vẫn còn ràng buộc. Cũng như "Hạnh phúc là tự tại giữa khổ đau." Vậy đã hết khổ đau chưa? Chưa, nó còn ở giữa khổ đau mà, hết đâu hết. Cho nên thật ra cái này nói cho vui, nghe đã tai như thơ lãng mạn cho vui chứ không phải là ý nghĩa giải thoát. Nó có hai ý nghĩa của giải thoát. Một á là thứ nhất là giải thoát khỏi luân hồi tái sinh trong tam giới, đúng không ạ? Luân hồi, tái sinh trong tam giới. Cái chữ tam giới này khủng khiếp lắm nha con. Phải hiểu chữ tam giới là gì mới ghê gớm, sợ lắm. Còn mình nghe nghe có hai chữ "tam giới", "ba cõi", nghe xong không có đâu.

[47:38]Hiểu dục giới là gì, hiểu sắc giới là gì, hiểu vô sắc giới là gì, tụi con mới thấy mà ra khỏi tam giới là điều không thể tưởng tượng nổi. Còn nói mình chỉ nói mỗi ngày tụng kinh là: "siêu tam giới", đọc ba chữ xong tưởng mình giải thoát xong, không có đâu. Nội cái dục giới mình chưa bao giờ ra khỏi. Dục giới là cõi gì? Dục giới là cõi dục, nói không bao giờ sai.

[48:04]Chữ dục này nó không phải là ham muốn mà là dâm dục, nhớ như vậy. Thế là từ một số cõi trời ở tầng thấp đến cõi người, cõi thú đó, cõi ngạ quỷ, địa ngục, chúng sinh ở những cõi đó đều còn dâm dục. Nó là một bản năng tự nhiên và rất mãnh liệt, chi phối con người. Nên tất cả chúng ta ngồi đây, chúng sinh ở dục giới đều là còn cái mầm mống của dâm dục cả. Và rất là nguy hiểm, mà phải biết phương pháp tu hành, có ý chí để tránh né. Rồi sắc giới là gì? Chắc là cõi sắc lắm hả?

[48:43]Tức là ở cái cõi mà Chư Thiên phải từ tầng trời Sắc giới trở lên, là chỉ còn hình hài, chứ dâm dục không còn. Rất là thanh tịnh. Những vị đó ta coi như thánh hết rồi. Tu chừng nào ta tới chỗ này? Tới chừng nào tới Sắc giới? Khi nào ta chứng được Sơ thiền thì ta chết sẽ lên cõi trời Sắc giới là hết được dâm dục. Bởi vì Sơ thiền là ly dục, ly bất thiện pháp. Vậy ta tu chừng nào chứng được Sơ thiền? Ai giơ tay trả lời thầy biết câu này. Chừng nào chứng được Sơ thiền? Nghe chữ "sơ" đó mình nghĩ sơ sơ, mình nghĩ là sơ sơ. Rất nhiều người lầm chỗ này và bị tổn phước vì chỗ này. Có người nói, có một ông thầy, thầy cũng ở Long An đây

[49:24]chứ đâu, ổng lên ổng hỏi thầy về thiền, ổng nói: "Thưa thầy, con cũng thắc mắc về cái vấn đề tứ thiền, trong đó có Sơ thiền. Con cũng đi hỏi mấy thầy, có một số mấy thầy nói rằng là Sơ thiền nghĩa là mình tu trong ngày mình thơ thới, hiện tại nhẹ nhàng đó là Sơ thiền, còn Nhị thiền mới khó, Nhị thiền là nhập định là bặt hết vọng tưởng." Thực ra không phải. Cái mà thơ thới nhẹ nhàng đó nó chỉ là hơi tỉnh tỉnh chút xíu, chưa dính líu gì hết trơn á. Từ cái người mà tu được thơ thới nhẹ nhàng cho tới cái ngày mà chứng được Sơ thiền: ba chục kiếp. Sơ thiền rất vĩ đại. Ta tu tinh tấn mà đúng đường, hết một kiếp này chưa chắc chứng Sơ thiền.

[50:03]Trừ những người đã có túc duyên đời trước thì trong đời này mới chứng được Sơ thiền, mà phải tu đúng nha, tu sai là thôi bỏ đó. Cái kỹ thuật ta dụng công mà sai là không thể chứng Sơ thiền. Ban đầu thấy yên, nhưng càng tu về lâu càng lớn tuổi thì tâm loạn từ từ trở lại rồi mất thiền luôn. Mặc dù ban đầu yên mà lại không tiến vì kỹ thuật sai. Chỉ khi nào kỹ thuật ta đúng á thì ta càng tu tiến dần, tiến dần, tiến dần. Hết kiếp này chưa chắc đã đến được mức Sơ thiền, nhớ như vậy. Còn cõi Vô sắc là gì? Chư Thiên đó không còn hình hài nữa, chỉ còn cái tâm mênh mông, một ý chí vô hạn, gần như Niết Bàn, tưởng chừng như đó là Niết Bàn, nhưng vẫn chưa phải Niết Bàn.

[50:48]Vì vẫn còn thời hạn phải lui lại. Nhiều khi nhập định ở đó qua an trú trong cõi đó mấy triệu năm rồi vẫn phải lui lại. Lúc đó là những hành tinh, những thế giới đã sinh, hoại, biến, diệt tùm lum hết rồi, mình tái sinh trở lại, mang hình hài trở lại. Lúc đó thế giới, con người, vũ trụ khác rất nhiều. Cõi Vô sắc. Cho nên nói chữ "tam giới" này thật là lớn mênh mông. Nội cái Dục giới mình qua chưa nổi, nên không bao giờ được ảo tưởng là mình giải thoát khỏi dễ. Nên cái ý nghĩa đầu tiên của sự giải thoát là giải thoát khỏi luân hồi, siêu việt khỏi tam giới, không còn bị một cõi nào, nghiệp nào ràng buộc mình ở cõi nào hết.

[51:25]Vấn đề này lớn hay nhỏ? Lớn khủng khiếp. Ý nghĩa thứ hai là trong tâm mình phải sạch hết vô minh. Phiền não là đơn giản rồi, sạch hết bao nhiêu kiết sử mà sạch luôn hết cả vô minh, cái đó mới là khủng khiếp. Đến nỗi ta thấy như vị A-na-hàm là một bậc thánh mà thần thông họ đến nỗi có thể dời núi được, vậy mà vẫn còn vô minh, vẫn còn kiêu mạn. Cho nên cái vô minh là cái gì rất là sâu mà ta không biết. Nói thì định nghĩa cho vui trên lý luận, nhưng mà để hiểu vô minh là gì thì chỉ có A-la-hán mới biết được. Vì lúc đó các Ngài thấy rồi, chấm dứt, tắt nó, vượt qua luôn. Thấy nó rồi, biết nó rồi thì lúc đó cũng là lúc diệt nó được.

[52:07]Phải A-la-hán mới biết, A-na-hàm cũng chưa biết nữa. Mà A-na-hàm là thần thông đã là đầy trời đầy đất. Nên ta thấy cái việc mà hết phiền não, hết vô minh là rất khó. Nên cái ý nghĩa của sự giải thoát này lớn ghê lắm. Ta hiểu sâu rồi ta mới thấy con đường đi của Phật pháp thật là vĩ đại. Mà ta cũng phải hiểu rằng cái công phu tu hành của ta còn trải qua qua nhiều ức kiếp với sự tinh tấn không ngừng. Còn dãi đãi một cái thì đừng hòng nói tới chuyện giải thoát nữa. Phải rất tinh tấn mà không biết bao nhiêu kiếp mới được. Còn dãi đãi là tắt luôn, không nói chuyện giải thoát nữa. Cái người hiểu được ý nghĩa của giải thoát rồi

[52:44]mà phải rất tinh tấn và rất đúng đường mà không tính tới kiếp số. Ngàn kiếp nữa, hai ngàn kiếp nữa là bình thường, nhớ như vậy. Nên trước những ý nghĩa đó, ta rất là khó giảng cho các em biết, cũng rất là khó. Nhưng mà với đầu óc non nớt của các em, các em khó hiểu nổi ý nghĩa của giải thoát vì chính ta nhiều khi còn lúng túng. Nhưng mà ta phải cố hiểu, cố tu để gieo vào các em một lý tưởng của sự giải thoát. Phải ráng hết sức như vậy. Còn giác ngộ là gì? Giác ngộ là gì? Cái chữ "giác ngộ" hay đi đôi với chữ "giải thoát". Cái giải thoát ta nói sơ sơ như vậy, nhưng còn giác ngộ là gì? Ai nói sơ sơ thầy nghe.

[53:26]Tụi con có hiểu gì tụi con cứ nói, tại vì tụi con không thể nói đúng hoàn toàn đâu. Nhưng mà tụi con đã nói rồi cũng là một cái thiện chí, mà biết đâu nói hay hay thì lớp trưởng phết cho tụi con không phết năm điểm trong bài tập đỡ lắm. Bổn Thành, giác ngộ là gì? - A Di Đà Phật. Dạ thưa thầy, theo con nghĩ giác ngộ là mình không còn bị kẹt bởi khổ đau. - Đang định nghĩa lầm qua chữ giải thoát. - Dạ thưa thầy, giác ngộ là mình biết cái điều sai mà mình đi rồi mình sửa, mình đi theo con đường chánh. - Rồi, có ai có ý kiến? Thôi được rồi, cảm ơn Bổn Thành. Ai ý kiến nữa không? Ai bổ sung không? Nguyên Hội. Nguyên Hội.

[54:11]- A Di Đà Phật. Theo con hiểu thì giác ngộ là người đã chứng được và thông suốt được các pháp. A Di Đà Phật. - Có ai bổ sung thêm không? Lệ Quang. Giác ngộ là gì? - Dạ, Mô Phật thưa thầy là theo con là giác ngộ là mình sẽ giác ngộ thức tỉnh trước một cái việc gì đó, một hành động gì đó. - Thức tỉnh gì? - Thức tỉnh trước một cái vô minh hoặc là... - Thức tỉnh trước một cái vô minh hả? Định nghĩa này cao siêu quá ha. Rồi, thầy cảm ơn. Minh Bài hay là ai? Minh Tài. Giác ngộ là gì? - A Di Đà Phật, thưa thầy, theo con, giác ngộ có nghĩa là hiểu hiểu rõ và khi biết được một cái chân lý nào đó. - Con.

[55:05]- Mô Phật bạch thầy là theo con thì con hiểu giác ngộ là khi mà mình đã được giải thoát rồi mình giác ngộ là mình tự giác mình rồi tự giác tha rồi giác hạnh viên mãn, con nghĩ vậy. - Không phải đâu con. Cái đó là con chưa định nghĩa giác ngộ mà con chỉ chỉ nêu vấn đề giác ngộ. Con, con nói. Con cầm micro nói để thu vào máy luôn. - Mô Phật thưa thầy, con biết chữ "giác ngộ" có nghĩa là biết và tỏ ngộ. - Biết và tỏ ngộ, tức là con định nghĩa theo chữ nghĩa, thì con nói nói gì hơi trạng thái chút xíu thôi. Con hình dung ra thử coi. - Con ví dụ... - Vậy hả? - Dạ. Thưa thầy, mình thấy việc đó một cách rõ

[55:52]và mình biết việc đó phải làm như thế nào gọi là giác ngộ. - Ờ thật ra bây giờ bắt tụi con định nghĩa về giác ngộ thì thầy cũng hơi ác. Tại vì nó cao siêu quá, tụi con chưa có một chút cái ngộ á. Bởi vì tụi con cái trong cái sở ngộ, trong trong cái tâm tụi con mà tu tập, con nói không? Con nói đi. Con định nói không? Con nói đi. Rồi, nói đi con. - Bạch thưa thầy, theo như con hiểu là giác ngộ là sự nhận thức. Mình nhận được điều thiện và điều ác. Khi mình giác ngộ là mình nhận được điều thiện và làm theo điều thiện. - Điều thiện và làm theo việc thiện. Con, ờ con có bổ sung gì không? - Mô Phật thưa thầy, theo con nghĩ giác ngộ là sự nhận chân được nhận chân được sự

[56:31]khổ đau xuất phát từ phiền não, vô minh cho nên chúng ta cần phải diệt sạch. - Những điều tụi con nói đều đúng hết đó. Đều đúng đây là những khía cạnh của giác ngộ hết. Nhưng mà cái giác ngộ thì nó trùm hết mọi thứ, mà đầu tiên á nó là từ cái nội tâm. Tâm thanh tịnh á, trước hết là họ nhận ra được một cái trạng thái của một cái nội tâm mà thanh tịnh, sáng suốt. Nó là chuyện của tâm. Những cái điều tụi con nói đều đúng chứ không có sai. Nhưng mà cái gốc của nó nằm ở chỗ này: một trạng thái của nội tâm thanh tịnh và sáng suốt, họ thấy được điều đó, thấy được cái tâm đó. Nhưng mà cái nội tâm thanh tịnh và sáng suốt

[57:07]này nó rất là nhiều mức độ từ thấp lên cao. Nhưng đầu tiên nó phải thấy được cái nội tâm này cái đã. Mà thanh tịnh là gì? Thì thôi mình dễ hiểu rồi là nó không có gì, nó trống rỗng nên nó không suy nghĩ. Còn sáng suốt là cái gì? Là cái trong cái thanh tịnh đó nó không chìm chìm mờ mờ và nó sáng, nó rỗng và nó sáng, nhưng đặc biệt là nó tạo thành sự nhận thức rất nhạy bén trong cuộc sống. Bình thường mình không suy nghĩ gì và cũng chẳng muốn biết điều gì. Nhưng một người phớt qua trước mặt mình cái mình biết người đó muốn cái gì, người đó nghĩ cái gì, tính tình người đó sao, phẩm chất người đó ra làm sao.

[57:38]Một người vừa nói một đạo lý, nói chưa hết câu mình hiểu nửa câu còn lại họ muốn nói điều gì. Và trong đó họ sai chỗ nào, họ đúng chỗ nào, nhận rất là sâu sắc vì cái sự sáng suốt này. Mà cái sự sáng suốt của nội tâm này mình không cố ý, không hề muốn, tức là cái người mà họ ngộ đạo á họ thấy được cái nội tâm thanh tịnh sáng suốt rồi và họ cũng chẳng cần muốn mình phải thông minh, không hề muốn đâu, không muốn biết cái gì, cũng chẳng muốn mình là người khôn ngoan giỏi giắn gì cả. Mà tâm tự nó cứ sáng, cái trạng thái nó lại cứ sáng tỏ. Nhưng mà đặc biệt là nó rất gọi là rất sáng suốt á, tức là nhận thức rất là nhạy, khó ai qua mặt được điều gì.

[58:15]Mà đặc biệt là trong vấn đề đạo lý, nhất là trong vấn đề thiện ác, đúng sai, sâu xa nhân quả rất là sâu sắc, không ai qua được. Và cái bậc thánh càng cao thì cái sự thanh tịnh này càng sâu, cái sáng suốt này càng càng lớn, nó là như vậy. Thì những ý nghĩa của giác ngộ giải thoát này sự thực là chúng ta phải tu mới có. Nên quý thầy nãy giờ cũng nói đúng đúng, nhưng mà nói đúng trên lý thuyết và chưa sâu. Nên chính vì vậy khi mà cái hiểu về giải thoát, giác ngộ mình chưa sâu, cái lý tưởng tu hành mình chưa nhiều. Ta phải hiểu rất sâu về giải thoát và giác ngộ thì ta mới có cái động cơ, có lý tưởng để tu hành.

[58:54]Cái đó trong đạo Phật gọi là phát tâm vô thượng Bồ-đề. Cái văn từ ngày xưa gọi là phát tâm vô thượng Bồ-đề, nhưng mà cái ngôn ngữ bây giờ ta gọi là người đó xuất hiện được lý tưởng hướng về sự giác ngộ, giải thoát. Khi nào trong lòng ta có một lý tưởng sôi sục, mạnh mẽ, tiềm tàng, bền bỉ, đó gọi là ta đã có lý tưởng tu hành, cũng gọi là ta đã phát được tâm vô thượng Bồ-đề, là như vậy. Nhưng mình phải hiểu rồi mình mới yêu quý, mới ham thích, mới hướng về, mà chúng ta hiểu ít quá thì ta không hướng về được. Mà muốn để có thể hiểu được thì phải tu, mà phải tu thiền. Sắp tới dĩ nhiên ta phải tu thiền.

[59:32]Mà tu thiền nó không phải là tu một, hai tháng là có đạt được sự giác ngộ. Vài ba chục kiếp tinh tấn bắt đầu mới hơi hơi có dấu hiệu của sự giác ngộ, chứ trong một kiếp này cũng chưa phải. Trong kiếp này cũng chưa phải. Ví dụ thế này, ví dụ ta tu trong khoảng này á là ta đạt được Chánh niệm. Trong khoảng này là ta được thiền Tứ thiền. Nó gọi là Chánh định ở trong Bát Chánh Đạo, giai đoạn Chánh niệm đi trước rồi Chánh định là kết thúc cuối cùng. Trong cái Chánh niệm này á ta sẽ được hai phần quả vị: phần đầu của Chánh niệm ta sẽ chứng được sơ quả Tu-đà-hoàn; phần đi sâu vào trong cái phần hai của Chánh niệm sâu hơn ta

[1:00:11]sẽ chứng được nhị quả Tư-đà-hàm, chưa nhập được sơ thiền. Rồi tương ứng sẽ từ sơ thiền tới tam thiền thì ta chứng được tam quả A-na-hàm. Còn tứ thiền thì đã chuẩn bị A-la-hán rồi. Thì những cái điều này tụi con phải thực hành tu tập và có cái cảm nhận hết sức là sâu xa. Khi tụi con có cái cảm nhận sâu xa rồi mình có lý tưởng bừng bừng trong cuộc sống, trong sự tu hành của mình. Và những điều đó khi mình dạy lại các em, các em nó cũng chưa hiểu hết, nhưng mà mơ hồ nó có một cái lý tưởng về sự giác ngộ, giải thoát này. Bây giờ qua một cái cái giáo trình nữa là đạo đức trong cuộc sống. Thì cái này quý thầy phải soạn khoảng 50 bài giáo trình mà để dạy tới dạy lui.

[1:00:55]Ban đầu mình soạn khoảng 50 cái giáo án một bài thôi. Rồi hễ tí mình dạy tới bài 50 rồi, mình quay trở lại dạy lại bài số 1. Thì cái đứa mà nó đã học 50 bài đi rồi, mà tới mình dạy lại bài số 1 thì đã có những đứa mới nó vào. Thì sau này cứ lần lần trong cuộc sống mình phát hiện ra à điều này cần phải dạy thêm. Lúc đó ta sẽ soạn thêm bài số 51, rồi thêm bài số 52. Đến khi nhiều khi lúc mà quý thầy tịch, quý thầy cũng đã soạn được hai ba trăm bài đạo đức trong cuộc sống để lại thành cái gia tài cho đời sau. Cho con cháu mình lấy cái giáo án đó bắt đầu mới dạy tiếp. Như vậy đỡ cho đời sau. Mà còn chính mình là người đầu khai phá thì phải cực khổ.

[1:01:30]Nhưng mà được là huynh đệ với nhau, quý thầy mỗi người đi về một phương trời, một cái ngôi chùa để mà hoạt động, thì mình cũng soạn 50 bài giáo án về đạo đức trong cuộc sống dạy các em, ông huynh đệ mình cũng về ổng soạn 50 bài. Nữa mình mượn mình đối chiếu đối chiếu coi cái nào cái cũng hay thì mình mượn đỡ bỏ vô. Rồi còn cái nào mình dở dở của mình, mình gởi tặng ổng làm kỷ niệm, cũng vậy, đổi qua đổi lại. Thì những cái điều đạo đức trong cuộc sống này thì nó mênh mông vô tận, ừ mênh mông vô tận, không nói hết được. Tuy nhiên là có những đạo đức mà muôn đời không bao giờ ta bỏ qua, ví dụ như lòng hiếu kính đối với cha mẹ.

[1:02:07]Hiện nay vậy do cái ảnh hưởng của xã hội phương Tây nên nhiều khi con cái nó ngang ngược, hỗn hào với cha mẹ, làm cho xã hội rất là băng hoại. Bên Tây phương lần lần là do luật pháp nó bảo vệ trẻ em mạnh quá, cha mẹ không dám phạt, không dám nói gì, thì trẻ em nó càng ngày nó càng lộng hành, hỗn và bất hiếu. Bên Đông phương ta thì đang bị Tây phương ảnh hưởng dần. Bên ta bị ảnh hưởng dần dần nên cái lòng hiếu kính cha mẹ đang bị mai một. Bây giờ ta phải giữ lại, mà ai giữ? Thì chùa có trách nhiệm giữ. Chứ còn xã hội bên ngoài thì chưa định hướng được, ngành giáo dục ta cũng chưa định hướng được rõ ràng lắm,

[1:02:47]chùa bắt buộc phải là người giữ cái biên giới cuối cùng này không cho mất. Cái lòng hiếu kính đối với cha mẹ này như là một biên giới cuối cùng của đạo đức làm người, mà nếu mất cái đạo đức này, mất cái lòng hiếu kính này, con người không còn là con người nữa mà chùa phải giữ giùm cho nhân loại. Cho nên cái bài học đạo đức trong cuộc sống về lòng yêu kính cha mẹ, hiếu kính cha mẹ là quý thầy phải dạy làm sao cho rất là cảm động. Rồi cái sự tôn trọng đối với thầy cô, một cái bài dạy về sự tôn trọng đối với thầy cô, lòng tôn sư trọng đạo. Ngày nay cũng vậy, đang mất dần mất dần. Học sinh bây giờ ít có kính trọng thầy cô giáo. Tại sao vậy?

[1:03:23]Bởi vì cái ngành giáo dục đang bị cái thương mại hóa. Nó đi học nó phải đóng tiền, thầy cô giáo đi dạy cũng phải lấy lương. Bắt đầu nó giống cái sự trao đổi của cái thương mại. Cho nên cái hình ảnh của thầy cô giáo không còn thiêng liêng như ngày xưa nữa. Còn ngày xưa sao? Ngày xưa nữa ví dụ như trong cái ngôi làng có cái có một cái ông thầy đồ ổng đến, ổng ông thầy đồ ổng đến ổng ổng cất nhà ổng ở. Tới chừng cái người dân làng tới lui phụ giúp ổng mới phát hiện ra ông này ổng là người hay chữ. Ổng học chữ, ổng đọc sách thánh hiền đồ được. Hỏi ra biết nữa là ổng cũng biết kê toa, bốc mạch, tức làm thuốc.

[1:03:57]Hỏi ra nữa ổng biết cả lý số. Hỏi ra nữa ổng biết võ thuật. Tức là các cái nhà nho ngày xưa họ văn võ song toàn mà giỏi của họ là giỏi cả nho, y, lý, số. Thế là cả làng mừng quá, mới xúm lại phụ cất nhà cho ổng cho rộng rộng rồi mới dắt con mình tới. Đem một cái mâm lễ tới quỳ xuống, cái mâm lễ nhiều khi cũng không có đáng gì, trên đó miếng trầu, miếng cau, đôi khi nó một miếng thịt heo, đôi khi một xấp vải. Chính người cha quỳ xuống trước mặt ông thầy, bắt đứa con quỳ theo: "Lạy ông thầy, xin thầy nhận con tôi làm học trò." Cái người con mà thấy ông cha mình lạy ông thầy như vậy nó còn dám hỗn hào với ông thầy không?

[1:04:36]Không, nó phải nhớ suốt đời. Cái người mà cha mình phải lạy cho nên ừ là sau này cái tình thầy trò nó thiêng liêng, cái lòng kính trọng đối với người thầy rất là cao. Quân, sư, phụ mà, trên là vua kế nữa thầy, ba mình mới là người đứng sau, dễ sợ như vậy. Và khi ông thầy mà ổng nhận đứa học trò rồi, ổng coi như con, có cháo ăn cháo, có rau ăn rau. Còn ví dụ như khi lâu lâu gia đình có đem ít gạo, ít mắm gì tới thì tới phụ ăn, nhưng mà tới lui học với thầy là giống như con của thầy. Cho nên cái tình thầy trò nó thiêng liêng và sâu đậm. Nhưng mà ngày hôm nay do cái sự giáo dục bị thương mại hóa rồi cái người học trò nhìn thầy cô giáo mình bắt đầu thấp dần.

[1:05:15]Rồi những rồi cái nhà nước ta mới lật đật lập ra một cái ngày là ngày Nhà giáo Việt Nam là ngày 20 tháng 11 để giữ gìn cái giềng mối này lại vì sợ rằng lớp trẻ nó mất cái lòng tôn sư trọng đạo rồi nó không còn đạo đức làm người. Nhà nước buộc phải lập cái ngày Nhà giáo Việt Nam. Thì cái ban đầu cái ngày đó rất là đẹp, cái ngày đó để nhắc học sinh cái đạo lý tôn sư trọng đạo. Nhưng mà rồi có nhiều bậc cha mẹ lại lợi dụng cái ngày đó mới đem đem biếu quà cha thầy cô giáo bằng cái số tiền lớn với cái lời gởi gắm là làm sao nâng đỡ điểm số, kèm cặp cho con mình. Nên những người giàu họ làm như vậy thì con họ năm nào cũng được học sinh

[1:05:54]tốt, giỏi, lên lớp đều đều, nhưng mà khi ra trường thực sự thì sao? Lại là người rất là dở. Làm bài toán giải không được tại vì khi nó bí bí là thầy cô giáo xuống chỉ cho nó rồi. Đúng như vậy. Nên cái ý nghĩa, hình ảnh rồi cái tình thầy trò nó mất dần, rất là đáng buồn. Thì để giữ lại cái giềng mối đó cũng phải trong chùa giữ giùm cho cho xã hội. Vì xã hội ít bữa nữa ta không biết cái tình thầy trò, cái đạo đức giữa thầy trò không biết sẽ đi về đâu. Do cái kinh tế thị trường, cái đồng tiền nhiều khi nó làm đen hết tất cả. Chỉ còn lại những con người mà đầu trọc áo vuông và sống cuộc đời thanh thoát không màng gì hết,

[1:06:33]những người đó mới đủ cái lý tưởng, đủ cái tâm huyết giữ lại giềng mối đạo đức cho xã hội này. Đó là chính quý thầy. Thầy phải soạn những cái giáo án nói về những điều này rất là rất là cảm động ha. Rồi những cái đạo đức trong cuộc sống về tử tế đối với bạn bè, đó, bạn bè phải tình cảm với nhau, tình nghĩa sống chân thật thế nào để giúp đỡ nhau suốt đời như thế nào, vân vân như đó. Mà có một cái đề tài đặc biệt, đó là lòng yêu nước. Ừ hứ. Tại sao ta phải yêu nước ta? Tại sao? Bởi vì quê hương là chùm khế ngọt cho con leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày. Tại vì nhà mình đâu có khế đâu, qua bên kia mà hái.

[1:07:12]Mà quê hương nếu ai không nhớ sẽ không lớn nổi thành người, đúng như vậy. Mà tại sao bây giờ ta phải yêu nước? Vì nói trên quan điểm của đạo Phật thì có người nói, "Ô, đạo Phật là yêu hết chúng sinh, đâu phải yêu riêng đất nước này." Mấy người đó là những người nói dối. Tình yêu lớn nhất thì đúng là lòng từ bi yêu thương tất cả chúng sinh là đúng rồi, mà thấp hơn tình yêu chúng sinh là gì? Ai vừa trả lời nhân loại? Giơ tay lên. Lớp trưởng cho điểm nè. Thấp hơn tình yêu nhân loại là gì? Thấp hơn tình yêu nhân loại là gì? Đúng. Tổ quốc. Ai vừa trả lời nước? Ai? Rồi cho điểm. Thấp hơn tình yêu Tổ quốc là gì?

[1:07:55]Đừng bảo là nước rồi còn gì nữa. Những cộng đồng nhỏ quanh ta phải không? Láng giềng, cơ quan, trường học và gia đình, vân vân, những cộng đồng nhỏ hơn. Thì đạo Phật hay nói về lý tưởng này, về lòng từ bi yêu thương hết tất cả chúng sinh, nhưng mà cái điều này khó mà đem ra giảng dạy trong xã hội lắm. Bởi vì sao? Bởi vì con người mỗi ngày vẫn phải nhai và nuốt chúng sinh. Nên mình nói ra nó đụng chạm. Con người mỗi ngày vẫn phải nhai và nuốt chúng sinh đều đều, cho nên nói yêu thương hết chúng sinh, thật ra nó chỉ đúng ở trong chùa thôi, vì trong chùa mình ăn chay thì mình nói yêu thương hết chim

[1:08:30]trời cá nước mình nói rất thoải mái vì mình không có xâm phạm. Nhưng sự thật là mình cũng chưa yêu đâu. Nó quá cao siêu, thôi mình không nói tới, bây giờ thấp hơn là tình yêu nhân loại. Đây là một lý tưởng lớn mà không phải trong tâm hồn ai cũng có. Và dường như nó hơi không tưởng. Bây giờ hỏi một con người: "Anh có yêu hết nhân loại 7 tỷ người này không?" Nói thì cho miệng cho vui, yêu không nổi. Thầy thật sự trong lòng, trong trái tim ta có mấy người trong đó? Đếm giùm thầy coi. Đếm coi trong trái tim con có mấy người nói thầy nghe. Nói thiệt thầy nghe nói, thầy không ra nói bên ngoài với ai.

[1:09:10]Chúng ta coi phim hay đọc truyện ta thấy sao? Trong tim anh chỉ có một mình em. Tim có một người mà bắt ổng yêu hết cả một cái nhân loại bảy tỷ người này ổng yêu nổi không? Không. Cho nên thực sự nếu nói trong thực tế cuộc sống, trong cuộc sống này ta yêu mấy người? Thật sự năm bảy người nào đó thôi: cha mẹ, gia đình, anh chị em, chồng, vợ, con cái, chút xíu mười mấy hai chục người đó thôi. Vậy nhưng mà cãi lộn tối ngày. Mấy người mình yêu là mấy người mình cãi lộn tối ngày, đừng nói tới hàng xóm, hàng xóm là zero. Vậy mà đòi ta yêu cả một đất nước tám chục chín chục triệu con người này là chuyện không có rồi, mà nói tới nhân loại là dường như không tưởng.

[1:09:46]Nhưng mà vì không tưởng, vì khó yêu rồi ta không yêu thì tâm hồn ta chết, ta khô cằn, ta chết. Cho nên vì vậy phải xây dựng cái tình yêu này nhưng mà lấy nền tảng vẫn là tình yêu nước. Từ tình yêu nước này ta mới bước lên được tới tình yêu nhân loại. Tức là từ trái tim bé bỏng của một đứa bé thanh thiếu niên à, trong lòng chỉ yêu được vài người, nghĩa là yêu cha, yêu mẹ, anh chị em, rồi liếc mắt qua cô hàng xóm chút đỉnh vậy thôi, lòng vòng ở đó. Bây giờ ta buộc nó phải yêu nước trước. Hiểu được yêu nước rồi ta mới nói đến tình yêu nhân loại. Nhưng làm sao để yêu được nước tám chín chục triệu con người này?

[1:10:21]Tức là đi ra đường gặp thấy ai cũng biết à đây là người đồng bào của tôi mà tôi phải yêu thương. Sao tập được cái suy nghĩ đó? Thấy đó là một cái gì? Một bài học rất là lớn về đạo đức. Mà chính sao? Chính tụi con phải tràn đầy điều này trước, lòng tụi con phải tràn đầy tình yêu nước trước, rồi tụi con mới tiến lên yêu nhân loại rồi mới thực hành được cái yêu chúng sinh. Còn mình nhảy vô chùa cái là yêu chúng sinh liền, mà có yêu không? Nói miệng cho vui thôi, chớ sự thật cái người huynh đệ mình có miếng bánh ăn gặp mình quay lưng đi một cái là mình ghét rồi, phải không? Miệng thì nói nhưng sự thật ta rất khó yêu thương hết chúng

[1:10:54]sinh, thậm chí mỗi ngày ta quán từ bi yêu thương hết chúng sinh nhưng lòng từ bi vẫn chưa xuất hiện trong lòng mình. Như thầy tâm sự với tụi con vậy, năm thầy 17 tuổi thì thầy hiểu một điều thế này: Sống trên đời phải yêu thương mọi người. Và thầy cứ tự nhắc mình phải yêu thương mọi người, phải tử tế với mọi người, thà người phụ ta chớ ta không phụ người. Cứ là cứ phải nhắc như vậy. Thầy nhắc đến khi gặp đạo Phật thì tu theo đạo Phật rồi cứ phải trải lòng từ bi yêu thương chúng sinh. Vậy mà đến năm ba mươi mấy tuổi bắt đầu le lói trong lòng thầy mới có một chút từ bi xuất hiện. Còn trước đó mình chỉ yêu mọi người bằng lý trí thôi.

[1:11:33]Lý trí vì mình biết là phải yêu, sống trên đời không thể không yêu thương nhau được, không thể không yêu thương con người được. Lý trí bắt như vậy, buộc phải thương, buộc phải thương thôi, chớ tình thương tự nhiên không có. Mà cứ bắt như vậy riết, hơn mười mấy năm sau, gần hai mươi năm sau bắt đầu mới xuất hiện được một chút từ bi thật sự le lói trong tim mình. Thấy rất khó chớ không phải. Cho nên nhiều khi thầy gặp những vị hòa thượng tôn túc mà nhìn vào các vị đó, mình thấy ngay là vị đó có từ bi thật sự, phải nói lòng kính trọng vô cùng. Mình biết vị này đã tu cái từ bi nhiều kiếp rồi, nên bây giờ mới có cái từ bi tự nhiên toát ra con

[1:12:09]người như vậy, chớ không phải dễ đâu. Đó, đó là cái nói trên cái từ bi mà nói tình thương yêu chan chứa một con người. Nhưng mà ta phải định hình cho các em lại là tình yêu nước trước. Những con người đồng bào cùng với lịch sử, cùng máu mủ, cùng chịu chung cái số phận của quốc gia đất nước mình, mang chung một cái quá khứ của lịch sử hào hùng, đôi khi bi tráng vậy, cùng hướng tới một cái tương lai sắp tới để xây dựng, rồi sau này mới có thể đóng góp cho cái hòa bình thịnh vượng của nhân loại được. Thì những đồng bào như vậy ta phải yêu thương, dù có khi những người đồng bào đó chả biết ta là ai, chẳng thương ta, nhưng ta vẫn phải trải lòng yêu thương.

[1:12:46]Cho nên khi mà dạy về cái tình yêu nước này, tụi con phải thấm thía lắm và có nhiều lý luận làm sao các em nó cảm động, vừa kể những câu chuyện lịch sử, vừa nói tới những hứa hẹn ở tương lai, nhưng lại bao nhiêu cái lý luận nhưng phải xuất phát từ trái tim của chính mình. Chính mình phải hết sức là yêu nước. Thời năm thầy học lớp năm là bắt đầu thầy yêu nước tha thiết rồi. Lòng yêu nước là sôi sục trong lòng. Năm học lớp năm thôi là bắt đầu lòng yêu nước tha thiết, là chỉ nguyện hiến hết cuộc đời mình cho đất nước của mình mà chẳng biết hiến cái gì, không biết gì hết, nhưng mà cứ yêu nước tha thiết.

[1:13:20]Và thầy tự ngồi ở nhà vậy, thầy tự viết những áng văn nói về lòng yêu nước. Lúc ông thầy ổng đâu có ra đề bài. Lại cứ về nhà tự viết những bài văn nói: "Tôi yêu đất nước tôi bởi vì..." vân vân thế này thế kia, cứ tự lý luận ra. Bây giờ những bài đó lạc mất rồi, đó, nhưng mà cứ như vậy, nuôi nấng trong tâm hồn mình bằng cái lòng yêu nước như vậy. Rồi sau này lớn lên rồi rồi bắt đầu mới biết trải mình ra tình yêu thương nhân loại, rồi đến khi mà gặp đạo Phật rồi tập trải mình ra cái lòng yêu thương chúng sinh, nhưng mà sự thật là căn bản vẫn là cái lòng yêu nước. Còn cái người nói yêu thương chúng sinh,

[1:13:53]nói yêu thương nhân loại mà không biết yêu nước mình thì chỉ là nói dối, không có cái nền. Cho nên vì vậy, tâm hồn của một con người mà không có cái tình yêu nước thì ta không biết người đó ra sao. Cái người mà không có tình yêu nước thì sao? "Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người." Rất là đúng như vậy. Mà quê hương là gì? "Quê hương là chùm khế ngọt cho con leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày." Bởi vì nằm đâu? Nhà mình đâu? Nằm ở nhà anh ta. Cái bài này tụi con phải tập trung xây dựng cái giáo trình này cho thật hay, cho thật cảm động và nhắc đi nhắc lại giao nhiều lần. Dạy bài khác vẫn nhắc về lòng yêu nước này, nhớ như vậy nghe không.

[1:14:38]Điều này cực kỳ hợp lý và đúng và vừa chừng, không quá cao siêu như tình yêu nhân loại nhưng cũng không quá nhỏ bé như tình yêu gia đình. Mà con người mà chỉ ngấm trong tình yêu gia đình thì lòng mình quá nhỏ hẹp. Nhưng mà để trải lên tình yêu nhân loại thì mình với chưa tới, vì mình không đóng góp được gì cho nhân loại cả. Giữa thế giới còn bị chia cắt bởi nhiều quốc gia, bây giờ mình nói mình yêu hết nhân loại thật ra tay mình với không tới nên không thực tế. Nó vừa cao siêu mà vừa thực tế chính là tình yêu Tổ quốc. Những điều gì ta làm ở đây đều ảnh hưởng tới đất nước ta hết. Ta sống tốt thì ta đóng góp cho Tổ quốc ta,

[1:15:13]ta sống xấu ta gây ảnh hưởng xấu Tổ quốc ta. Cho nên tình yêu Tổ quốc vừa là cao siêu, vừa chừng mà là thực tế, nên con người phải yêu nước, yêu đất nước của mình. Nhưng mà để có thể có cái tình yêu nước này được thì thường ta phải được khơi dậy bởi một người nào đó. Một người nào đã có cái lòng yêu nước đậm sâu tha thiết, chân thật, gợi dậy cho ta giống như có một ngọn đuốc nào đốt vào trong tim ta, cái tim ta cháy bỏng lên tình yêu Tổ quốc, chớ trước đó nó chưa có. Giống như ông a, ông nhạc sĩ Phạm Duy vậy đó, ông viết nhiều bài về tình yêu đất nước cũng hay. Và ông mới nói là thật ra chính ông tướng Hoàng Cầm

[1:15:49]ở trong kháng chiến đã dạy cho ông tình yêu nước. Chứ lúc ông đi theo kháng chiến ổng cũng chả yêu nước, chưa biết yêu nước. Lúc đó thấy dụ dụ rồi thôi đi theo, rồi ổng là chuyên viết nhạc. Nhưng mà chính nhạc sĩ Hoàng Cầm, chính ông tướng, họa, nhà thơ Hoàng Cầm á, nhà thơ Hoàng Cầm là một vị tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đã nói với ông và dạy ông, giáo dục ông lòng yêu nước, nên sau này ổng có nhiều cái bài nhạc về lòng yêu nước cũng nghe rất là cảm động. Rồi có người sẽ cật vấn mình khi mình dạy các em lòng yêu nước, sẽ có người cật vấn thế này, sẽ có người cật vấn thế này, là: "Mình giảng về lòng yêu nước, vậy mình là sư quốc doanh,

[1:16:24]à mình là cái gì đó, người của cộng sản gì đó." Như thầy là bị chuyên môn, lên mạng chửi thầy tùm lum hết trơn. Kệ họ, nói thì họ nói, thầy không bận tâm. Mình thấy việc đúng mình cứ làm. Bây giờ có hỏi a, rồi mấy người, có một số người nước ngoài cũng về hỏi thầy nữa. Hỏi thầy tại sao thầy có vẻ giống như là bênh Nhà nước rồi nói về yêu nước á. Thầy nói: "Bây giờ tôi sống trong quốc gia này, tôi phải tuân thủ luật pháp quốc gia chứ. Hổng lẽ tôi sống nước gia này tôi đi tuân thủ luật pháp nước Mỹ hả? Phải không? Và tôi đang sống trên đất nước này, tôi phải yêu đất nước tôi, nó là nền tảng thôi, trước khi nói tới tình yêu nhân loại.

[1:17:00]Rồi bây giờ tôi sống đây bây giờ sống với Nhà nước của tôi, vậy tôi đi với nhà nước nào bây giờ? Thì cái Nhà nước của tôi, tôi phải bảo vệ để cho đất nước tôi được bình yên chớ. Vì nếu mà Nhà nước tôi có cái chuyện gì á xảy ra biến cố gì thì đất nước loạn ly liền. Đất nước loạn ly thì bao nhiêu con người đau khổ. Cho nên vì vậy đây là một điều rất là bình thường thôi. Vì lợi ích của mọi người, tôi phải bảo vệ, yêu thương đất nước tôi, luật pháp của tôi và nói thẳng chính quyền của tôi, vậy thôi." Vậy thôi, có gì. Còn cái cuộc đời vô thường, vật đổi sao dời, cái đó tính khác. Còn bây giờ là cứ biết như vậy là hợp lý nhất, đó là điều hợp lý.

[1:17:39]Nhưng mà khi yêu nước rồi thì phải dạy cho các em điều gì? Ước mơ gì? Xây dựng quê hương giàu đẹp, thịnh vượng. Lớn lên phải là người đóng góp rất nhiều mà không đòi hỏi nhiều. Có một lớp trẻ sau khi được học giỏi giắn rồi khi đi làm cái đòi mức lương, mức lương nào mới làm, mức lương nào không làm, thì ta dạy cho các em tránh cái tư tưởng đó. Sau khi các em lớn thành tài, các em chọn cái công việc gì mà cống hiến nhiều nhất chớ không phải là chọn cái công việc gì mà được hưởng lương nhiều nhất. Phải nuôi ý tưởng đó thì sau này lỡ có làm quan không có tham nhũng, tại vì không ham tiền mà chỉ mong đóng góp thôi.

[1:18:17]Thì sau này nếu mà các em nào xuất gia được thì thôi quá tốt, mà nếu không xuất gia được, ở ngoài đời để đi làm việc thì cũng sẽ chắc chắn là một cái người công dân rất là tốt cho đất nước này, bởi vì có lòng yêu nước. Mà cái đề tài về lòng yêu nước rất là quan trọng. Các em phải được học lòng yêu nước đến thế nào nữa mà sau này lớn lên dù người ta mua các em bằng một số tiền rất lớn, không bao giờ làm cho các em ngã lòng, lung lay mà phản bội Tổ quốc được. Dù cho ai đó hứa với các em những cái chức vụ, danh vọng lớn cỡ nào cũng không làm cho các em lung lay, làm đánh mất cái tình yêu Tổ quốc của mình.

[1:18:53]Chớ sự thật là giặc trăm mưu ngàn kế để móc nối từng người của chúng ta. Ai làm chức lớn nè, ai là người giỏi nè, thì từ từ sẽ bị tình báo giặc nó mua hết. Mà nó mua bằng gì? Tiền. Gì nữa? Danh vọng, chức vụ, hứa mà. Thứ ba là? Sắc đẹp. Tức là ba cái đó mua ông nào cũng dính hết trơn, kể cả thầy tu cũng bị luôn. Đem ba cái đó ra nhử rồi kể cả thầy tu cũng rớt. Chỉ khi nào ta có lòng yêu đạo tha thiết, ta có lòng yêu nước sâu đậm thì mới đủ sức kháng cự lại những cái hiểm họa, những cái bẫy rập mà rình rập con người như vậy. Cho nên, quý thầy phải dạy dạy một cái bài về lòng yêu nước thì hết sức là cảm động, cho các em nó mang theo suốt cuộc đời của nó.

[1:19:46]Thì cái giáo trình cái giáo án mà dạy về lòng yêu nước phải hết sức là là hay, cảm động. Rồi bây giờ, một cái bài học về lễ phép, lịch sự để trong cái giao tiếp cái văn minh giữa cuộc đời này. Lễ phép là gì, lịch sự là gì? Ai trả lời? Mô Phật! Bạch Thầy, theo con hiểu thì lễ phép á là xuất phát từ cái lòng tôn kính à người nhỏ đối với người trên. Cho nên mình à kính trọng, kính cẩn và mình à có những lời nói bộc lộ bằng cõi lòng của mình. Còn lịch sự là mình cũng dùng cái lời nói nhưng mà lời nói đó không xuất phát từ trái tim mà nó chỉ một phần bên xã giao á Thầy. Con hiểu như vậy. Ừ, thì con hiểu cũng gần khá đúng đó.

[1:20:29]Nãy giờ có cho điểm chưa? Chưa thì cho. Thấy cũng gần khá đúng. Trung Tấn đâu? Mô Phật! Kính bạch Thầy, ừ lễ phép là cái con đó là những lễ nghi phép tắc do mình học được, rồi mình ứng dụng trong cuộc sống. Và cũng có thể lễ phép đó là do xuất phát từ cá nhân mình. Và lịch sự nó thiên về vấn đề đối nhân xử thế. Lịch sự à mình à khi mà xã giao với bạn bè hoặc với lại người trên, vân vân, thì mình à thể hiện những cái phép lịch sự như thế nào. Dạ, rồi cám ơn Thầy. Có ai bổ sung gì không? Huệ Thủ, Huệ Mô Phật! Thưa Thầy, như trường hợp như a mình à gặp chư tôn đức à lớn mình à chắp tay xá chào hoặc là chư huynh đệ mình chắp tay xá chào, đó là lễ phép.

[1:21:24]Còn thí dụ như cái lịch sự, thí dụ như mình à đưa cho bạn một cái món gì đó, mình đưa hai tay chắc là một một Có ai có ý kiến bổ sung gì không? Thì đấy Pháp danh gì? Dạ Trung Pháp. Ồ, vừa mới tính kêu Trung Pháp đây, linh thiệt! Đang nhìn cái tên Trung Pháp tính gọi đây. Dạ. Mô Phật! À lễ phép là có nghĩa là những đối với những người dưới a đối với những người trên. Còn à mà lịch sự là đối với những người trên a đối với những người dưới. Ừm, hoặc là ngang hàng, dùng lịch sự cũng được, ừm tốt. Câu trả lời tốt ha, đúng vậy. Dạ, hoặc là ngang hàng thì cũng được. Cái lễ phép là thường chúng ta dành cho người nhỏ đối với người trên, phải không?

[1:22:11]Có cái trong đó có lòng kính trọng, rồi trong đó bằng lời nói và cả cử chỉ, ví dụ ta khoanh tay, ta cúi chào, thì những cái đó, hoặc là trong cái lời nói dạ thưa, dạ thưa, vân vân, đều đó là vừa lời nói, vừa thái độ, vừa cử chỉ để trong giao tiếp với người trên ta, ta thể hiện được sự kính trọng. Và đây cũng là gì? Một cái đạo đức quý giá của nhân loại mà cũng đang bị mất đi. Và ta phải giữ lại, mà chính chùa phải giữ điều này. Nhiều khi ta xem những đoạn phim ở nước ngoài con nít nó học ngồi gác chân lên bàn, thầy giáo không được cự nha, nói là quyền tự do. Quyền tự do rất mất dạy. Mà cái xứ đó nó chấp nhận chứ mình không có đâu, đập chết à.

[1:22:52]Nên để buộc trẻ nhỏ phải có lời nói, cử chỉ, thái độ kính trọng đối với người trên của mình. Và ta phải dạy cho các em điều này. Thái độ nào? Lời nói nào? Cử chỉ nào? Và ta phải làm mẫu cho các em thấy luôn. Trong đạo Phật mình có cái chắp tay chào rất là rất là hay. Rồi nhiều khi đưa món đồ gì hay nhận món đồ gì từ người lớn phải bằng hai tay. Khi đi ngang qua mặt người lớn thì phải cúi đầu, vân vân. Mọi thứ mọi thứ từng chút từng chút còn nhiều thứ nữa, chứ không phải là chỉ như vậy. Và tụi con phải soạn ra một loạt những cái ví dụ như vậy để dạy cho các em, bắt các em thực hành ngay trong lớp luôn, là cái thái độ lễ phép với người lớn.

[1:23:33]Còn cái lịch sự thì nó có vẻ là dành cho người ngang hàng hoặc là người dưới mình. Một cái sự biểu lộ rằng là mình có quý trọng người ta. Nó khác với sự kính trọng, quý trọng. À ví dụ như khi một người họ đến thăm mình, họ bước vào cửa thì khi mình xác nhận rằng là cái người này mình phải tiếp, còn không tiếp thì mình khác nha, không tiếp thì mình cũng dùng cái lời lịch sự à nói: "Thưa, ông đã chọn nhầm địa chỉ." Hay là: "Thôi thì chúc ông may mắn để đi tìm lại đúng địa chỉ." Là coi như ta không tiếp. Nhưng mà ta từ chối không tiếp cũng bằng cái câu nói không tổn thương người khác. Thì cái câu nói mà không gây tổn thương,

[1:24:10]người ta vẫn cảm thấy được dễ chịu, đó là lịch sự. Hoặc còn khi ta chấp nhận tiếp, tức là thấy à biết rằng người này quen, là họ đã đến đúng địa chỉ, họ cần gặp một người nào trong gia đình ta hoặc là cần gặp ta, phải có chuyện trao đổi, và cái sự tiếp xúc đó có thể xảy ra khoảng một tiếng đồng hồ, hoặc một buổi, hoặc là qua một ngày, hoặc họ ở lại với ta vài ba ngày, một tuần, vân vân. Khi ta đã xác định cái sự tiếp xúc như vậy rồi, thì cũng phải có cái thái độ, thái độ ân cần, quý trọng mà ta gọi là lịch sự. Cái lịch sự đó làm cho cái người kia họ hiểu được một điều rằng ta có quý trọng họ, ta không coi thường họ, đó gọi là lịch sự.

[1:24:47]Bằng cái lời nói ân cần, bằng thái độ, ví dụ như họ đi xa tới thì ta nghĩ là nói: "À, xin lỗi anh! Anh đã dùng cơm chưa?" Ha? Nếu họ ghé ăn phở rồi thôi, còn nếu chưa thì thôi, "À, thôi vậy tôi mời anh dùng. Tôi sẽ dọn. Chúng tôi đã dùng cơm xong, nên cũng không còn nhiều thức ăn, nhưng mà thôi cũng anh dùng tạm. Chiều chúng ta nấu món khác." Hoặc là: "À, thôi mời anh, đây là nhà vệ sinh. Chắc anh đi đường xa, anh cứ vào tắm rửa, rửa mặt chút xíu." Có khi ta để ý chăm sóc đời sống của họ, họ có cảm giác rằng ta quý trọng, quan tâm, đó gọi là lịch sự. Nên cái lịch sự thật sự nó xuất phát từ lòng thương yêu,

[1:25:22]từ lòng thương yêu chứ nó không phải môi mép bên ngoài đâu. Nãy con hơi hiểu lầm chỗ đó một chút. Còn cái cũng lịch sự, nhưng mà giả dối là khác. Ờ họ che đậy bên trong họ không có lòng quý trọng, nhưng mà họ học cái lời nói và cử chỉ như một cái máy, và họ giao tiếp với nhau, và cả xã hội sẽ được học một cái điều là tất cả đều phải giả dối với nhau. Nó lây lan liền. Nghĩa là từ trong gia đình tới xã hội họ đối xử với nhau rất lịch sự, nhưng ai cũng hiểu rằng họ đều đóng kịch với nhau cả. Đó là khác. Còn nếu ta dạy cho các em lại lịch sự là từ cái sự quý trọng thật sự thì nó cũng sẽ lây lan lại.

[1:25:58]Từ từ nó lây lan lại cho cả xã hội là con người ta sống thật với nhau như thế và tử tế với nhau như thế, gọi là lịch sự. Rồi một cái đạo đức khác nữa trong cuộc sống nữa là cái khả năng kiềm chế sự nóng giận, cái này quan trọng lắm. Vì sự nóng giận này nó gây ra quá chừng cái sự đổ vỡ. Con người ta nóng giận mà, thôi chửi nhau, đánh nhau, rồi úi làm đủ thứ trò trên đời, gây không biết bao nhiêu nghiệp. Cho nên nếu mà con người có cái bản lĩnh kiềm chế được sự nóng giận, à thế giới này đỡ lắm, sẽ hòa bình được hơn, an ổn hơn, con người bớt tạo nghiệp hơn. Nhưng làm cách nào để kiềm chế sự nóng giận? Cách nào?

[1:26:36]Đó là điều tụi con phải soạn một cái giáo trình và phải dạy cho được. Và đồng thời, phải biểu diễn cho các em coi. Rồi, bây giờ các em chửi cô đi! Coi cô có giận không? Thì tụi con có giận không? Khi mà mình đã chuẩn bị tinh thần mà kêu tụi nó chửi thì nó chửi gì chửi mình cũng không giận, phải không? Vì mình đã chuẩn bị tinh thần. Ừ, nhưng mà nếu có đứa nào nó nói câu này mình giận nè. "Giờ có trước mặt tụi con, cô không giận, chứ tụi con đi về rồi là cô nổi xung thiên lên bây giờ." Nói câu đó coi chừng bắt đầu mình giận thiệt. "Ai nói mày tao nói tao vậy?" Coi chừng. Cái môn nào thì cũng có thể dễ dạy,

[1:27:13]nhưng cái môn mà kiềm chế sự nóng giận này là môn bài này khó dạy nhất á. Bởi vì chính mình sao? Phải đừng giận. Thì mình nói mới ngon. Còn mình giận lên giận xuống mình dạy cái môn này mình nói không ra. Mình nói nó ngượng ngượng ngượng ngượng, tại vì mình cứ giận hoài mà. Ở đây trong lớp tụi con ai là người hay giận nhất, nói nghe coi. Con? Rồi, ai nữa? Con.

[1:27:38]Phải kiềm chế được sự nóng giận của mình thì mình mới mạnh miệng mình dạy các em. Nhưng mà mình chưa phải là người chứng Thiền thì làm sao mà mình hết nóng giận? Ai biết? Ai có kinh nghiệm điều này? Tắt tiếng? Tắt tiếng rồi sao mà nói cho nghe. Kinh nghiệm kiềm chế sự nóng giận của mình. Dạ Mô Phật! Bạch Thầy, nếu mà mình nóng giận thì khi đó mình biết mình nóng giận. À. Mà nó cứ nóng, mình cứ biết. Dạ. Mình khi mà mình biết mình đang nóng giận thì cái niệm đó mình sẽ diệt nó ngay tại đó. Giỏi vậy ta! Hơi bị cao đó nha! Rồi, Thầy cảm ơn Thầy. Lệ Quang đâu rồi? Dạ Mô Phật! Thưa Thầy, mình nóng giận mình trừ được là mình theo giáo lý của Phật thì

[1:28:30]khi mình sân nổi lên thì mình nghĩ là mình sẽ tạo nghiệp Ráng kiềm.

[1:28:40]Minh Lực? Dạ Mô Phật! Bạch Thầy theo con á, thì là khi con nóng lên á thì con sẽ ừm nghĩ là xuất gia rồi thì ừm cơn giận nó sẽ hạ từ từ xuống. Chứ không phải là ừm khi sân rồi thì không thể nào mà nó hạ một cách được nên phải nghĩ từ từ để cho nó hạ được. Từ từ ha. Sân rồi mình nghĩ thôi hạ từ từ. Nhuận Nguyên? Nhuận Nguyên đâu? Nam Mô Phật, bạch Thầy là khi con nóng lên thì cứ nóng, cho khi nóng xong rồi mới nghĩ.

[1:29:19]Tất cả chúng ta đều nghĩ một điều rằng cái nóng rất khó kiềm chế phải không? Khi nó khởi lên rồi là đúng là bó tay. Một, có người thì nói thôi nó nóng thì mình biết, rồi có người thì nói là thôi nghĩ mình là người xuất gia, người thì này kia. Còn cái người này thì thôi nó nóng rồi từ từ nó qua rồi tính. Cái quan trọng là làm sao mà đừng nổi nóng. Chứ còn nó nóng rồi thì thôi, ai cũng như ai à. Để đừng nổi nóng thì nó có hai cách. Một là ta phải chứng thiền. Khi mà ta vào được chánh niệm sâu xa rồi, khi cái nóng nó nổi lên, ta nhìn thấy nó từng như hạt bụi là nó tan ngay đó. Ta biết thôi chứ bên ngoài chưa biết. Đó là chứng thiền.

[1:29:59]Còn cách thứ hai là ta chưa phải chứng thiền thì ta phải đem cái nóng đó ra lạy Phật mà sám hối hoài. Mỗi ngày ta nhớ lạy Phật, xin Phật gia hộ cho con đừng có bị cái nóng giận, nổi sân khi gặp chuyện trái ý nghịch lòng. Khi gặp chuyện trái ý nghịch lòng con có giữ được sự bình tĩnh. Thì đây là nhờ Phật gia hộ chứ không phải nhờ ta chứng thiền. Thì khi mà mỗi ngày ta đều đem điều này ta sám hối với Phật như vậy, thì khoảng một năm sau, nhớ là mỗi ngày phải mỗi sám hối điều này. Một năm sau, bỗng nhiên ta có kết quả là gặp chuyện nhưng mình không nóng. Ta chưa phải chứng thiền nhưng nhờ Phật gia hộ. Phải dạy cho các em điều này.

[1:30:35]Vì nó nóng, lớn lên nó hư và nó đóng góp điều xấu vào cuộc đời, gây rối ren và chính nó tạo nghiệp. Rồi à một cái bài học về đạo đức cuộc sống nữa là khả năng diệt trừ cái lòng tham. Làm sao ví dụ như đi đường mà rớt, thấy người ta rớt tiền nhặt được là phải đem vô chùa nộp, hay đem tới công an địa phương nộp, hay đem về trường học mình nộp chứ không có xài. Vì đó là đồng tiền của sự đau khổ, cái người họ mất tiền họ rất đau khổ. Mình không được dùng cái đồng tiền của sự đau khổ đó. Phải dạy các em như vậy. Mà coi như ừm vừa rồi thầy có đứa em nó tới thăm, nó mới kể chuyện mà mãi tới bây giờ tới bao nhiêu

[1:31:13]chục năm rồi nó mới kể thì mình mới biết. Nói hồi đó ơ lúc đó xã hội còn nghèo lắm, mà nó thèm cái cục phấn màu thôi. Nó đi đến cái nhà đó thấy nhà đó có một hộp phấn màu, nó thèm quá nó cứ muốn ăn cắp, bón cục đem về nhà vẽ vời rồi chơi cho vui. Nhưng mà nhớ ừm lời mẹ thầy dạy là không được ăn cắp, ăn cắp là xuống địa ngục. Nó cứ đi lên đi xuống, đi lên đi xuống cái phòng mà có cái hộp phấn màu đó. Muốn lấy nhưng lại phải kềm chế, rồi cuối cùng nó thắng rồi nó không có lấy. Và nó mới nói rằng nếu mà hồi đó mà nó lấy được cục phấn màu thì giờ này nó thành thằng, đứa ăn trộm, ăn cắp chứ không phải thành con người mà học hành đàng hoàng được.

[1:31:48]Vì từ ăn cắp cái nhỏ sẽ ăn cắp được cái lớn, vì nó quen tay, ăn cắp quen tay mà. Ăn cắp quen tay, ngủ ngày quen mắt, người nào mà lỡ ăn cắp rồi là nó cứ lớn dần, lớn dần. Rất là khó sửa, nhưng mà nhờ thắng được cái đó một cái thì cái điều đó rất là quan trọng. Cho nên các em cũng vậy, ta dạy các em như là khả năng khống chế được lòng tham. Dù những điều rất là nhỏ, dù có thích có thèm thì xin, người ta cho thì thôi. Chấp nhận chịu bỏ qua chứ không có quyết tâm lấy để thoả mãn lòng tham của mình. Những điều này là thầy nghĩ thầy tin là tụi con tốt. Tụi con có thể sân nhưng mà cái tham ăn cắp thì

[1:32:24]thầy nghĩ tụi con không có bị, phải không? Đây có ai ăn cắp không? Giỡn hoài!

[1:32:33]Giỡn hoài! Một cái đạo đức cuộc sống quan trọng là khả năng cảm hoá bạn xấu. Nghĩa là ta phải dạy nó cái cách mà nó tiếp cận với người bạn xấu. Chơi với bạn tốt là bình thường, nhưng làm sao biết một đứa bạn xấu, nghiên cứu về đứa bạn xấu đó thế nào để mà tiếp xúc và lôi đứa đó về với với thế giới của của người tốt. Thì cái giáo trình này rất là thú vị mà buộc tụi con phải tư duy dữ lắm. Bởi vì tụi con không có trong cái môi trường đó, mình chỉ ngồi trong chùa vậy mà mình phải vạch ra một cái đường lối để dạy cho các em nó tiếp cận với người xấu, đưa người xấu trở về. Cái này rất là thú vị. Đây là những điều mà tụi con không có kinh nghiệm,

[1:33:08]không có kinh nghiệm mà vẫn phải dạy. Bài này nó khó nhưng mà lại rất là thú vị. Thì thôi tụi con ráng tự soạn, thầy không biết. Rồi dạy cho các em nó bỏ cái chơi game, game điện tử á. Cái game nó giết hết không biết bao nhiêu tâm hồn con người khắp cả thế giới này. Và bây nó thành một cái một cái tệ nạn, gần như tệ nạn ma tuý ừ mà lại là hợp pháp, không phải là phạm pháp. Chết người là cái nó không phải phạm pháp nhưng nó phá huỷ hết tâm hồn con người không thua gì thuốc phiện. Đây là cái chết, đây là cái khó, bởi vậy là chùa mình phải quyết tâm chống lại điều này. Thuốc phiện ma tuý thì có nhà nước lo tại nó

[1:33:44]phạm pháp hẳn rồi, nhà nước phải chống lại. Còn cái game nó không phải phạm pháp nên nhà nước không biết đường mà chống thì chùa mình chống. Nhớ như vậy nha. Tụi con ở đây có ai nghiện game không? Nữa! Ai nói có nữa trời.

[1:33:59]Ni cô mà đi nghiện game bấm bấm bấm bấm chết hà con nha. Rồi có một cái đạo đức trong cuộc sống rất hấp dẫn đó là tình yêu nam nữ. Thường thường thì đến tuổi nào bắt đầu người ta biết yêu đương mơ màng, mơ mộng? Nữ thập tam, nam thập lục. À à. Theo ông bà. Nữ thập tam tức là con gái thì 13 tuổi đã biết yêu phải không? Con trai thì 16 tuổi biết yêu. Đúng không quý Phật tử? Nhớ lại dùm thầy coi đúng không? Thật ra nó cũng khó định nghĩa ha. Thầy nghĩ nó tuỳ môi trường sao á. Tại vì thầy hay nghe kể, thầy nghe người lớn kể là hồi ở nhà quê thanh niên nam nữ 16 17 tuổi mà ra cởi trần, cởi chuồng đi tắm mưa tắm sông với nhau.

[1:34:37]Con người ta sống rất là ngây thơ và thanh thản. Thì hồi đó đến tuổi đó rồi người ta vẫn chưa có cái phân biệt giới tính để tạo thành cái tình yêu gì đó. Mà thầy nghe kể không biết có thiệt không biết. Tụi con có vậy chưa mà biết có? Hả? Rồi đó là một chuyện. Đó là thầy nghe kể chuyện đời xưa, đó là chuyện đời xưa. Còn chuyện đời nay, thì có cái bà Phật tử tới bả gặp thầy, bả nói thưa thầy, con con nó mới học lớp mầm lớp chồi mà nó biết yêu rồi. Hỏi sao? Nó về nó khoe con là con có người yêu. Mà nó mới học lớp mầm lớp chồi. Không hiểu nổi! Thầy hiểu là có lẽ là do ảnh hưởng nhạc nhiều quá nó kích điệu

[1:35:19]nam nữ rồi phim ảnh tầm bậy tầm bạ, có lẽ là bắt đầu cái tuổi yêu người ta nó sớm dần sớm dần, và nó cũng trễ dần trễ dần. Đáng lẽ hồi xưa tới 40 tuổi là hết yêu, bây giờ 80 tuổi vẫn còn yêu. Lạ lùng. Nhiều bỗng cái tuổi yêu nó giãn ra rộng, rất sớm và chấm dứt rất muộn. Không hiểu sao. Thì cái tình yêu nam nữ với trẻ này á, nó là một cái điều gì đó nó vừa xấu vừa tốt. Cha mẹ mà nghe con mình bắt đầu biết yêu có sợ không? Sợ điếng lắm, xem nó là điều xấu. Nhưng mà luật pháp thì sao? Không coi đó là cái tội phải không? Thì lớn lên nó phải yêu đương quăng thơ, quăng thơ lại rồi hẹn hò này kia nọ.

[1:35:57]Nghĩ là bình thường rồi, nhờ vậy nó biết viết biết bao nhiêu bài thơ, bài nhạc rồi đó ha. Đại khái vậy nhưng mà đúng là nó vừa xấu vừa tốt. Vì vậy chùa mình phải có một bài dạy về cái điều này. Mỗi năm mà khi mà ở trên núi mà thầy tổ chức học thì đều phải có luôn luôn có một bài dạy về cái điều này. Bài về tình yêu và cả tình dục nữa. Phải dạy cho mấy đứa nó xác định lập trường cho rõ để mà nó nó vượt qua. Chứ không có không có không có bị định hướng sai lầm rồi nó sẽ hư cuộc đời của nó. Tại vì thật sự á có những đứa trẻ nó lớn lên trong môi trường tốt á, cái đối với vấn đề tình yêu tình dục nó

[1:36:36]đàng hoàng cho tới khi lớn, tuổi lập gia đình. Nhưng có những đứa nhỏ nó sống trong môi trường xấu, bị bạn bè rủ rê, từ khi còn tuổi rất nhỏ nó đã hư, hư về cái quan niệm về tình yêu và tình dục và cuộc đời nó rất là dễ hư. Cho nên vì vậy là khi nó đến chùa học là ta phải đem vấn đề này ra nói thẳng và dạy một cách phân tích làm sao để thuyết phục cho nó. Ví dụ tụi con đã từng yêu rồi tụi con biết á, tụi con phải nói làm sao cho đừng có yêu nữa. Có chưa? Chưa hả? Rồi, thôi tốt. Không, thế này thế này nè, nó có cái lạ một điều là giao cho người ngoài dạy là dạy tầm bậy à. Cái môn mà tình yêu nam nữ rất lạ là quý thầy quý cô mình dạy là rất là tốt.

[1:37:18]À, cái môn này chứ giao cho người đời dạy bậy bạ. Mấy ngày hồi thầy đọc trên báo những cái bài mà nói về giới tính á, thầy bực dễ sợ luôn vậy á. Bực là bởi vì sao? Họ dạy một lúc bắt đầu họ kêu: "Yêu đi!". Trong khi mình muốn mấy đứa đừng có yêu, mà họ ngoài đời là môn một khoa học về giới tính, giáo dục giới tính cứ yêu đi mà. Còn trong khi mình không có yêu à. Cho nên vì vậy cái môn mà tình yêu nam nữ sự thật quý thầy quý cô mình dạy rất là hay. Thế giới nó đang lao vào tình yêu. Thơ nhạc cứ nói về tình yêu, trên mạng tất cả đều nói tình yêu, thì phải có người giật dây nó lại. Và người đó là ai?

[1:37:51]Người đó là người nãy giờ tụi con nói không yêu, không yêu. Mấy người đó mới giật dây nó lại được. Cho nên phải làm sao mà khi tụi con dạy môn đó tụi nó nhìn thấy rõ à đúng cái sư cô của mình là cổ không yêu. Nên mình cũng sẽ bắt chước cô không yêu. Nó rất là hay thầy nói để tụi con để ý. Nên riêng cái môn nào nhờ ai dạy cái môn đó chính tụi con phải dạy. Ừ. Nói rất là thuyết phục bởi vì chính tấm gương của mình. Rất là hay, ừ. Mà các em nó có chịu không yêu không? Không, nó vẫn yêu. Nhưng mà nhờ nó đã từng nghe quý thầy cô xúi nó không yêu, cho nên nữa nó có yêu nó cũng yêu hơi hơi thôi, kềm lại bớt.

[1:38:28]Chứ còn mà kiểu như mà dạy mà giáo dục giới tính ở ngoài đời là nó cứ yêu tới yêu tới luôn và yêu thế này cho đúng, yêu thế kia cho đúng, thì cũng là hãy yêu đi. Còn gặp quý thầy là thôi, quý thầy là "đời là bể khổ, tình là dây oan". Cái gì ở sau đó nữa quý thầy quên mất rồi. À "tu là cội phúc", đúng rồi, "tu là cội phúc, đời là bể khổ, tình là dây oan". Cái gì quý thầy cứ nói riết cái đâm ra nữa nó yêu nó cũng ngại. Nó cười lắm. Như tôi có một cái người đệ tử hồi trước là xuất gia, sau này người đấy hoàn tục. Hoàn tục rồi cái mới về mới tâm sự với huynh đệ, cái mình nói là đi với một cái cô gái

[1:39:01]mà để coi như là hai người yêu nhau á, cái ngồi nghĩ: "Hồi trước ông thầy ổng dạy mình là quán thân này vô thường, mỗi ngày ngồi thiền là phải quán thân này vô thường, thì cái cô đi bên mình cổ cũng vô thường, giờ mà yêu cổ kỳ quá ha". Đâm ra nó khó yêu. Cũng đỡ lắm cũng đỡ lắm. Thành thử cái tình yêu nó không có cái mà mà cuồng nhiệt, cái gay gắt mà mà mà mà nó quá đáng rồi biết kềm chế lại. Còn tới chừng nào mà mình dạy mấy đứa nhỏ cái làm sao mà nó nghỉ yêu luôn thì bắt nó vô chùa tu luôn rất là hay, như vậy. Nhưng nó có cái thực sự thế này nữa, đây là một sự quân bình đối với tâm lý con người.

[1:39:36]Con người ta lớn lên cái bản năng tự nhiên là cái người nữ nhìn người nam thấy thích, người nam nhìn người nữ thấy thích, nó là chuyện giống như là cái cấu trúc sinh học tự nhiên. Mà trong cái thích tự nhiên đó, nếu không có sự ràng buộc của lễ giáo, của đạo lý thì người ta sẵn sàng dẫm qua và làm nhiều chuyện sai lầm, nó gây hậu quả nặng nề, vân vân. Nhưng bây giờ nếu mà có người nào đó nhắc nhở họ để họ ghìm lại, họ kềm lại thì tâm hồn họ được quân bình. Nên chính cái người xuất gia làm điều này rất là hay, như vậy ha. Và tới một cái giáo trình khác đó là giáo trình về thiền định. Thiền định này thì mình nói mà hết thời gian luôn á.

[1:40:18]Thì cái môn này tụi con phải thực hành trước. Và thế giới rất nhiều nơi dạy thiền, mỗi người dạy một kiểu. Mà những người dạy á có những người là do họ có kết quả rồi họ dạy và có những người chưa có kết quả mà đã dạy. Cái người có kết quả rồi dạy cũng có khi dạy sai, còn cái người không có kết quả mà dạy thì dạy bậy luôn. Rất là khó. Tụi con sẽ ngạc nhiên một điều là tại sao người ta có kết quả mà người ta lại dạy sai. Cái bài đầu tiên thầy nói rồi nhớ không? Họ vì họ có túc duyên rồi nên họ dễ có kết quả. Đời này họ loay hoay cái gì họ cũng tu chứng được hết, nhưng mà cái loay hoay bậy bạ của họ,

[1:40:55]họ đem cái loay hoay đó họ dạy người ta, chết người ta hết. Nên vì vậy ta phải chuẩn cái giáo trình thiền định lại theo đúng lại lời Phật dạy từ thuở ban đầu, từ thời nguyên thủy. Đó, lấy cái đó dành cho chúng sinh là căn cơ thấp nhất, căn bản nhất để mà mà tu học. Thì cái này làm khoảng ba bài sau nữa thì bắt đầu thầy dạy tới cái giáo trình này cho tụi con. Được rồi, hãy lên chánh điện tập, tập trực tiếp luôn. Giáo trình này học chung với cái môn khí công. Ta ngồi thiền khoảng nửa tiếng, 45 phút rồi sau đó ra sân ta tập các thế khí công. Rên như ếch kêu vậy đó. Tụi con chuẩn bị cái tọa cụ, mỗi người chuẩn bị cái toạ cụ ha

[1:41:32]để lót ngồi, không có bồ đoàn, không có kê cái mông lên. Tụi con bây giờ phải lo tập ngồi cái thế tư thế kiết già cho chuẩn trước. Tập trước. Tập kiểm soát toàn thân, biết rõ toàn thân, buông lỏng toàn thân mềm mại mà bất động, không nhúc nhích. Nhớ buông lỏng toàn thân. Cái buông lỏng toàn thân nó rất là vi diệu. Khi mà gặp chuyện gì mà khó xử lý, đầu tiên buông lỏng toàn thân trước chứ đừng có lo xử lý vấn đề, mà cứ buông lỏng toàn thân. Gặp ai chửi mắng mình, đừng thèm trả lời lại, cứ lo buông lỏng toàn thân trước. Trước khi làm việc gì khó, cứ buông lỏng toàn thân trước. Cái buông lỏng toàn thân rất là lạ,

[1:42:09]nó lại tạo ra một sinh lực và một sự cân bằng về cái cái sinh lý não rất là hay. Ví dụ như là tụi con có đủ sức chặt bể một cục gạch thẻ không? Không. Không sao, tụi con cứ kê cái cục gạch thẻ lên đứng nhìn rồi tụi con buông lỏng toàn thân. Tụi con buông lỏng toàn thân rồi tụi con đưa tay lên cũng buông lỏng cái tay không có cái lực, trong cái tay, cánh tay không có lực, lấy hết ra khỏi lực khỏi cánh tay. Tụi con đứng yên khoảng 5 phút, 10 phút, hét tiếng chặt cái bụp, bể cục gạch thẻ liền. Bỗng nhiên nó tạo ra một sinh lực rất là lạ. Không, nếu cục gạch đó không bể thì mình mới gãy tay, còn nếu nó bể không gãy tay.

[1:42:48]Nhưng mà đừng có nghĩ trước là mình gãy tay. Tụi con buông lỏng toàn thân hết, bỗng nhiên lúc đó đánh một cái bể liền. Nên cái lạ cái của sự buông lỏng toàn thân. Thí dụ vậy, ví dụ ta sẽ tập đứng, đứng thế này thả buông lỏng toàn thân. Rồi ta tập đứng trung bình tấn này nhưng mà buông lỏng toàn thân. Ta tập đưa hai tay lên thế này mà hai cái tay buông lỏng không có lực trong cái tay, rút lực ra hết, không có gồng. Vậy đó mà đó là khởi đầu của cái nội công. Ví dụ bây giờ ta một miếng ván, ta không bao giờ ta đánh bể được, nhưng ta cứ đưa cái tay lên, buông lỏng, buông lỏng chừng 5 phút ta đánh bắp bể liền miếng ván liền.

[1:43:25]Tự phát sinh ra cái sinh lực rất là lạ. Quý thầy cứ thí nghiệm thử, vô kiếm ván đâu đây đánh, đánh xong rồi đi quỳ nhang, tự động quỳ nhang luôn, khỏi ai phạt. Nên chuẩn bị vào thiền cũng vậy, cũng là tập cái buông lỏng toàn thân, ngồi đúng tư thế kiết già, giữ thân mềm mại, không nhúc nhích, toàn thân buông lỏng, đó là cái nền. Rồi sau đó mới bắt đầu sao? Suy nghiệm về sự vô thường của thân trước, suy nghiệm một cách sâu xa, lần tới thầy sẽ nói. Rồi bắt đầu mới tới cái hơi thở, thuần thục rồi bắt đầu mới tới hơi thở. Hơi thở khó lắm không phải dễ. Rất nhiều người sợ tu hơi thở lắm, phải nói sao thở thời gian bỗng nhiên nó nghẹn, tức ngực.

[1:44:05]Biết rồi mới tu được, hơi thở mới thông, còn không biết là tu sẽ sẽ sai. Rồi môn khí công dưỡng sinh là khí công dưỡng sinh nó khác với thể dục. Cái thể dục á là ta chỉ quơ tay quơ chân cho đúng động tác nhưng mà khí công thì nó phải có hơi thở và có tác ý nữa. Ví dụ thể dục có thể quơ tay lên xuống nhưng mà cái khí công hít thở và quán tưởng toàn thân mình ngập khí từ đầu đến chân. Rần xuống, đó là những khí công. Hoặc là hai có hai cái bàn tay ta để ra để vô mà tưởng như có một cái sợi dây vô hình nối giữa hai bàn tay với nhau, đó. Hoặc là cái khí công mà để luyện khinh công của người xưa là người ta ngồi xuống, ngồi xổm xuống,

[1:44:44]hai bàn tay nắm lấy hai ngón chân cái và nhảy, hít một hơi và nhảy ba cái thì mỗi lần nhảy được rất là thấp, ít, nhảy ngắn thôi. Nhưng mà họ tập và bắt đầu từ từ họ nhiếp tâm xuống, tâm chỉ để hết dưới bàn chân thôi. Họ cứ nhảy ngày này qua ngày kia, một ngày họ luyện hai ba tiếng đồng hồ như vậy, cho đến khi mà mỗi lần mà cũng nắm ngón tay mà nhảy một cái cái người nó cất bay lên chứ không muốn rớt xuống, cất bay lên không muốn rớt xuống. Thì đến người đó bắt đầu họ tập thêm một vài cái động tác nữa là họ nhảy cái lên nóc nhà. Đó là cái khinh công của người xưa họ luyện như vậy và ngày nay rất nhiều người đã tập được như vậy.

[1:45:17]Chúng ta đừng tưởng là chỉ có người xưa mới biết phi thân nha, người nay rất nhiều người biết phi thân. Họ cũng luyện kiểu đó mà người người ta gọi là thiền của con ếch, bởi vì cái tư thế nhảy xổm xổm vậy rất giống con ếch, mà lúc ngồi nhảy như vậy người ta nhiếp tâm luôn trong thanh tịnh. Đó là cái bí quyết của khinh công. Bây giờ là ta ta tưởng là chỉ trong phim tái hiện lại những điều của người xưa mới có chuyện phi thân, đời nay không có, không có, đời nay vẫn còn rất nhiều người có khả năng phi thân, nhảy một cái vèo lên nóc nhà liền. Nhưng mà hầu hết những người đó họ đều là những nằm trong đội đặc nhiệm của các lực

[1:45:49]lượng tình báo của các quốc gia, họ không được phô trương ra ngoài, không ai biết. Nhưng thực sự vẫn còn rất nhiều người. Thì đó là những cái khí công mà ta ta phải biết, tập một chút xíu vậy nó vui. Có thể là ta không có thành tựu được khinh công, nhưng mà nó đã làm cho ta tiềm tàng tiềm tàng được cái nội lực trong người mình ha. Rồi tới cái môn võ thuật căn bản, cái môn này thì thầy sẽ đưa những đệ tử thầy đến chùa để hướng dẫn. Như tỷ bên ni thì cho người ni đến hướng dẫn, tăng thì cho người tăng hướng dẫn, những cái thế căn bản thôi chứ không có chuyên sâu. Nhưng mà ta cũng phải biết một số thế căn bản như vậy để sau

[1:46:20]này khi mà tổ chức lớp học cho các em học cái môn này ta mời võ sư lại dạy, nhưng mình là người tổ chức mình cũng phải biết những điều căn bản chứ không không phải là không biết. Những các bước tấn rồi những cái thế tập xoạc chân, uốn dẻo, những cái đòn thế tấn công, đấm, chém, đánh chỏ hoặc là thế gạt, né rồi đó là cũng phải biết. Rồi nếu mà tiến xa hơn nữa thì song đấu, hai người tụi con bắt cặp nhau đấu nhau đánh ỳ xèo xách xách xách xách xách xách rớt xuống, ừ. Vậy đó. Rồi ta cũng phải hiểu võ đạo là gì. Ví dụ hôm trước hôm trước là thầy có nói sơ sơ về cái hoa đạo phải không? Hiểu chưa? Rồi bây giờ võ đạo là gì?

[1:47:00]Võ đạo nó khác với võ thuật. Võ thuật tức là cách chiến đấu thôi, làm sao để thắng đối phương. Còn võ đạo là làm sao thắng được cả cái tâm của đối phương, đối phương không còn khởi được cái tâm hung hăng, ác ý nữa, tức là thắng là thắng tới trong tâm, chứ không phải là chỉ thắng là được cái đòn thế mà hạ gục đối phương rồi thôi. Thì cái võ đạo nó cao hơn. Mà muốn có được cái võ đạo như vậy thì cái người tập võ phải tu dưỡng nội tâm mình dữ lắm. Nên ta thấy có những cái võ đường họ thờ cái bàn thờ rất trang nghiêm, trong đó có những nội quy, những lời tuyên thệ rất là thiêng liêng để tu dưỡng nội tâm của mình.

[1:47:37]Mà khi cái người mà họ đạt đến võ đạo rồi thì ta thấy họ sống một cách hiền lành mà khiêm tốn mà kín đáo, không ai biết họ là người giỏi võ. Dạ. Hoặc là nếu có biết họ là người giỏi võ thì vẫn thấy cái phong cách của họ rất là từ tốn, hiền lành. Mà nếu cần phải xuất đòn đánh với ai thì họ thấy trong cái đánh của họ, cái đòn thế đưa ra nó có đạo lý, chứ không đánh cách sát phạt mà tàn ác. Nó khác với võ thuật. Đó là những cái điều đó ta cũng phải biết qua để mà dạy cho các em. Một cái giáo trình nữa là cái môn âm nhạc. Thì cái âm nhạc này rất là khó. Thường thường người ta phải học trong nhạc viện

[1:48:13]cả 10 năm như vậy người ta mới thành nhạc sĩ. Còn mình chỉ học có một buổi thôi về âm nhạc thì mình không thể thành nhạc sĩ được mà chỉ là nhạc gì? Nhạc lẻ gì đâu đó thôi chứ không có sĩ được. Nhưng ta phải đọc tên được nốt nhạc, vì trong nốt nhạc đọc tên được. Rồi ta biết trường độ nốt nhạc, cái nốt nhạc đó kéo dài bao lâu. Đó ta vẽ cái bản đồ tiết tấu, biết hát cho đúng nhịp. Đó, biết cấu trúc tuần hoàn của tiết tấu. Và biết lắng nghe người khác hát, mình phân tích được. Và cuối cùng, ta sẽ có cuộc thi Tiếng hát nhà chùa. Thi chung giữa Tăng và Ni. Suốt một ngày nhờ ban giám hiệu về phụ chấm.

[1:48:47]Ta cũng sẽ mời vài nhạc sĩ về chấm để có cái bài đó. Không, sẽ có rất nhiều người hát không được, hát rất dở. Mà có những người hát rất là hay. Nhưng mà tuy nhiên thì thôi ta cũng phải cố gắng thôi, bởi vì sau này khi mình tổ chức lớp học đó, mình cũng phải biết sơ sơ căn bản. Thì đến khi mà cái người nào mà hát hay á thì ta trực tiếp dạy các em. Còn giọng hát mình không hay thì mình nhờ người dạy, nhưng mà mình cũng phải biết về lý thuyết. Mà mình cũng đã là tập luyện tới nơi tới chốn, đã trầy trật cũng lên thi Tiếng hát nhà chùa rồi bị xô té xuống sân khấu rồi vân vân. Mình cũng đã trải qua hết rồi vân vân ha. Để nói vui. Ừ.

[1:49:18]Rồi các môn kỹ năng. Cái môn kỹ năng này thì thiên về hành động nhiều, mà nhất là môn về cứu hộ cứu nạn. Mà tại sao ta phải dạy cái môn cứu hộ cứu nạn? Để cho các em nó có cái ý thức cứu người tiềm tàng trong tâm hồn nó. Để nó sống trên đời là lúc nào ý thức cứu giúp người trở thành một cái thói quen, một cái tiềm thức tự nhiên. Nên phải buộc các em phải học môn này. Gặp người hoạn nạn phải cứu, phải giúp. Thì nó thay đổi tâm hồn nó luôn. Trong cuộc sống nó, tới khi nó chết là lúc nào việc cứu người, giúp người là điều hết sức tự nhiên trong lòng nó. Nên phải học môn này. Có khi học cả đời chả chưa cứu ai được chuyện gì,

[1:49:55]nhưng mà trong tiềm thức nó luôn luôn là một người sẵn lòng cứu giúp người. Nên cái môn này rất là rất là hay. Thì nó có nhiều phần lắm, ví dụ như phần sơ cứu y tế: băng bó vết thương, chuyển cái người người bị thương ra khỏi hiện trường tai nạn để đưa lên xe cứu thương hay đưa về bệnh viện; rồi đánh giá cái thương tật để mình xử lý cách nào, người nào đó phải để yên mà gọi bác sĩ tới, không được chuyển đi; rồi có người phải đưa đi gấp; rồi có người phải băng bó cầm máu; rồi có người phải, không phải băng bó cầm máu, phải rút máu ra, ví dụ vậy. Người nào thì băng bó cầm máu, người nào rút máu ra?

[1:50:29]Trong trường hợp nhiễm độc phải không, thì đúng là phải rút máu ra. Rồi có trường hợp cái người bị lên tăng xông cao quá, mình phải đưa xi lanh vào mình rút máu ra bớt, tự nhiên họ cũng hạ bớt cái tăng xông lại, đỡ bị tai biến mạch máu não. Nhưng có người phải cầm máu liền, bởi vì họ mất máu rồi lát họ chết vì mất máu, vân vân. Đó là phải biết đánh giá thương tật. Thì những điều đó ta cũng phải biết qua. Rồi lúc đó là quý thầy phải tập với nhau, tập băng bó với nhau, phải không, mình tưởng mình oánh người kia cái cho sưng sưng rồi mình lại mình thoa thuốc mình băng lại coi nó đúng hay không, vân vân.

[1:50:59]Rồi ta tập vào những hiện trường tai nạn như: dòng sông, vào cái nhà đang cháy, dưới gầm xe, giếng sâu, nhà bị khóa cửa, vân vân, để đưa cái người thoát ra. Ví dụ như bây giờ ta đi ngang cái nhà đó, nhà bị khóa cửa bên ngoài. Như có người có những cha mẹ kỳ lắm, đi đâu vắng cái nhốt con mình trong nhà khóa bên ngoài lại, đi đi công việc về rồi mới mở cửa ra. Nhiều khi trong đó nhà xảy ra hỏa hoạn, đứa bé nó la mà ở bên ngoài khóa cửa thì lúc đó đó ta phải vừa nhờ kêu người đi cấp cứu mà chính ta phải làm sao đột nhập vào cái nhà mở cửa ra đưa đứa bé ra. Nhưng mà làm sao mà mình nếu mình không nhờ ai đó,

[1:51:32]không ai làm chứng, mình đập cửa ra nữa có gì cái người ta tưởng mình vô nhà để mà ăn trộm. Cho nên phải khôn ngoan, mấy cái đó phải biết hết. Cho nên cái kỹ năng mà mở cửa, mở khóa, đột nhập vào nhà phải biết. Rồi có cái ông thầy giáo, ổng mới cho làm bài văn. Ổng hỏi mấy học sinh chứ: "Em kể chuyện trong một tuần qua nhà em có cái điều gì lạ, bất thường hay không? Lạ thường?" Đứa bé nói: "Dạ, tuần qua có chuyện là ba em rớt xuống giếng." Ông thầy giáo đập bàn: "Hết hồn! Ơ sao lúc này ba em sao rồi?" Nó: "Dạ, chắc bữa nay chắc yên rồi, không nghe ba em la nữa, chắc yên rồi." Nên cái mà ví dụ người ta té xuống giếng rồi mình làm

[1:52:14]sao xuống dưới đưa lên cho an toàn cả hai người? Những kỹ năng đó phải học, kỹ năng leo trèo nữa. Rồi qua một đám lửa để cứu người thế nào? Phải biết xông vào thế nào để cho mình an toàn và đưa được người ra an toàn. Chứ không người ta đang ở trong đó mình nhào vô cái thêm hai hai người chết luôn, thì buồn, thấy không? Rồi phải tập di chuyển trong bóng đêm. Ví dụ đâu phải lúc nào người ta bị tai nạn là bị trong ban ngày, thấy không? Có khi người ta đang bị tai nạn trong bóng đêm thì việc mà nhận định bóng đêm, định phương hướng, di chuyển trong bóng đêm để cứu người đó cũng phải biết. Mà không biết làm sao dạy.

[1:52:45]Rồi di chuyển trong rừng già thì cái này có thể là nói ban giám hiệu ta lên trên núi Dinh, lên trên chùa Phật Quang trên đó rừng mênh mông trên đó, lên trển phải thả tụi con vô rừng một bữa. Xách cơm hộp á, đi tìm đường về hay sao đó. Thật ra khi mà thầy dạy cho mấy đứa em mà học trên hè đó là thầy đều cho chiến đấu trong rừng hết á. Chiến đấu trong rừng. Một phe đó thì tổ chức làm một cái phe là phe xấu, còn một phe là tổ chức là phe tốt, rồi đánh nhau. Đó làm những cái cái bọc nước mà có mực á, chọi nhau. Đứa nào mà bị chọi trúng người là coi như chết, rồi thôi đi về. Mà đánh nhiều cái mắc cười lắm.

[1:53:24]Nó nó gặp phe xấu nó đứng lên cái nó nó nó nói: "Thôi thôi thôi, thôi em chịu thua nha, không có không có đánh nữa à." Thấy cầm cái chọi cái rồi thôi chết. Mà đi trong rừng không à. Kệ, vậy nó vui lắm, mấy cái môn như vậy. Ở đây ở trong đồng bằng thì mình khó dạy mấy môn này, như trên thầy thì dễ tiện lắm, vì cả rừng núi mênh mông mà. Thôi nếu mà tụi con thích đi thì thôi để thầy hỏi với ban giám hiệu á, rồi sau này tới môn này rồi mình tổ chức đi. Rồi à à bị năm cuối nè, thì cũng được. Thì thôi để dắt đi, đi rừng rồi ra biển nữa, ra biển nữa. Đi từ chỗ thầy ra biển cũng có mấy chục cây số à. Có khi là sẵn á, nếu vậy là phải hai ngày. Thì cũng phải cắm trại luôn á,

[1:54:09]vừa học cái một cái môn trong rừng rồi cái môn xuống dưới nước, biển. Rồi đi đi dã ngoại picnic luôn, đem theo ăn uống này đó, kêu Phật tử đi theo phục vụ ăn uống. Cũng vui, cũng được, cũng được. Thì qua năm sau đó, như đây là bắt đầu vào cuối khóa lần lần rồi. Thì dạy mấy môn này. Rồi cái môn cái môn vượt chướng ngại vật, bây giờ phải bò sát đất, leo lên cao, trèo tường, chạy nhanh. Môn đó thì chắc là thầy phải nhờ Phật tử tới đây làm ra những cái hiện trường á, đem cây tới cột cây giăng cây cho tụi con bò, leo, lách lách đồ qua. Rồi thi. Không, ví dụ như nè làm cái chướng ngại vật á, ví dụ như nó chỉ dài nó chỉ dài chừng 20m thôi nhưng mà tụi con đi qua rất là khó.

[1:54:47]Có chỗ tụi con phải bò sát, có chỗ tụi con phải leo lên, có chỗ tụi con phải lắc qua lắc lại. Đi qua vượt 20m ra ra thoát ra khỏi cái đầu kia là coi như thắng. Nhưng mà cũng cực lắm, nhưng mà mấy cái đó làm cho mình cũng thú vị. Nhưng phải nhưng mà tạo ra những cái mô hình đó để mà cho vượt á cực lắm, phải mang dụng cụ tới cây rồi với dây kẽm gai rồi đủ thứ, cột rồi chằng. Có những đoạn phải đi bằng tay, đeo bằng tay để đi đeo đeo đeo qua không được đi bằng chân. Có cái phải bò vân vân, trèo rồi đủ thứ mà. Đây tụi con biết leo cây không? Biết. Đúng rồi. Rồi xử lý vết cắn, ví dụ như chó cắn thì xử

[1:55:20]lý làm sao, rắn cắn xử lý làm sao, vậy đó. Rít rồi bọ cạp rồi phải làm sao. Đây tụi con bị bọ cạp chích chưa? Chưa. Có người rồi có người chưa. Bọ cạp chích thì thế nào, cảm giác thế nào? Khóc luôn chứ đừng có nói, đau khủng khiếp luôn chứ đừng có nói. Ừ. Nhưng mà sau này khi bắt đầu tụi con bị bọ cạp chích đến cái mức độ nào tụi con sẽ ghiền. Nó đau khủng khiếp lắm. Mà sau này thiếu nó cái thấy thiêu thiếu cái gì. Vì thầy ở trong rừng ở từ nhỏ đó, cho nên thầy thầy biết điều này lắm. Rồi chế tạo những phương tiện mà di chuyển như băng ca, thang dây hay là bè, mấy cái đó phải tự tạo nhanh. Ví dụ chung quanh mình có cái gì cái là mình gom gom

[1:56:00]lại, mình làm liền, chứ lúc đó không đòi hỏi có sẵn vật liệu, đó là bằng cái trí thông minh và nhanh. Đó, ví dụ bây giờ phải đưa cái bè, phải gom nhìn chung quanh mình có cái gì làm được liền. Đi qua bè xong nhìn thấy mấy cây chuối liền là có người ta xin, không có người ta thì chặt đại rồi làm bè liền. Chế cái thang dây để leo lên trên leo xuống giếng, leo lên cao, vân vân. Đó, rồi làm cái băng ca với những vật dụng thô sơ nhất mình có được. Ví dụ lúc đó không có vải, không có gì hết làm sao làm băng ca? Không đúng, đừng có xé, lợi dụng cái áo ta thôi, để nguyên chứ xé ra may lại không được. Lợi dụng cái tay áo, cái ống quần á, rồi ta chấp nhận còn mặc quần sà loãng thôi.

[1:56:37]Đó mình lấy cái quần, cái áo mình gọi là gắn gắn vô với cán, xỏ vô là làm băng ca khiêng đi được thì không sao, ha, như vậy. Bởi vậy lúc nào quý thầy cũng nhớ mặc quần đùi ở trong, lỡ có chuyện á làm cán được, mình lấy áo lấy quần ra làm băng ca. Nó vẫn còn cái gì cuối cùng để lại, nha nha. Rồi cái môn a về cái bài học về hô hấp nhân tạo, hoặc là cái dụng cụ cá nhân hay mang theo để cứu người như một cái hộp cứu thương, kéo, dao, ít thuốc cầm máu, cái đèn pin nhỏ, vân vân. Bây giờ thì có những đèn pin chút xíu nhưng mà rất là tiện dụng. Hồi đó tôi nhớ có cái anh đó ảnh đi học ảnh đi xe đạp mà trên xe đạp ảnh luôn luôn có cái hộp cứu thương.

[1:57:16]Sau này thì ảnh lớn lên rồi mỗi người đi mỗi ngả, không biết ảnh đi đâu. Nhưng mà cái cái gương đó rất là hay, chẳng ai dạy cả, lúc nào cũng có hộp cứu thương trong người. Và nhiều khi cũng 3 năm 10 năm chẳng cứu ai, nhưng mà đụng chuyện một cái, cái hộp mình cứu được một mạng người. Rất là hay. Phải tập các em nó có cái tính như vậy, mang theo những vật dụng. Rồi một cái bài học về cách truyền tin từ xa mà khi mình lời nói không hiệu quả. À ví dụ như mình đi tới rồi cái mình gặp phía trước mình có có cướp nó chặn đường. Mình lúc đó mình mới tìm cách mình ra hiệu cho người sau đừng đi tới, phải đi đường khác, còn mình từ từ bò ra. Mà lúc đó mình đứng quay lại:

[1:57:53]"Ê có cướp đàng này đừng đi nữa", thì nó lại nó chụp mình trước, phải không? Cho nên phải ra hiệu, phải ra hiệu bằng cách nào đó, phải tập với nhau. Cái này thì người xưa đã có rồi. Ví dụ như là như vậy là sao? Chui xuống đất đi, đưa lên trời, bay lên trời đi. Thường thường con người đã tự nhiên nó có sẵn rồi, ví dụ như vậy, lại đây nè. Lại đây, phải không? Đó. Đi đi, đó vậy, đó. Là không, không chịu, như vậy đó. Thật ra con người đã có sẵn rồi. Nhưng mà khi đi vào sâu vào những ngôn ngữ nữa thì không đủ, người ta phải tự tạo ra, tự tạo ra. Ví dụ như là nghe một cái ngôn ngữ thế này: Là sao? I love you.

[1:58:32]Đưa cái tay này lên. Cho

[1:58:36]nên ta phải chế thêm nhiều cái tín hiệu bằng tay để ra hiệu cho nhau liên lạc trong những trường hợp mà dùng lời nói không được. Đó, phải tập. Quý thầy phải tự chế ra, chùa này chế tín hiệu này, chừa chùa kia chế tín hiệu kia, tới chừng gặp nhau quơ quơ không ai hiểu gì hết là thành công, là quá là thành công. Một số kỹ năng khác như là cắm hoa, trang trí, vân vân thì đó là phải biết rồi. Giờ cách dùng điện, cắm dây, sửa điện đồ nè, gắn bóng đèn đồ, cái này phải làm ổ cắm đồ, mắc dây đồ mình phải biết. Ừ, rồi cái dùng sao để tiết kiệm năng lượng để bảo vệ môi trường, không dùng nhiều năng lượng.

[1:59:10]Làm sao hạn chế dùng điện để bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước cho sạch. À, vân vân. Rồi có một môn nữa là môn lái xe an toàn. Lái xe an toàn nó khác với là tuân thủ luật giao thông. Mình đi đúng luật rồi vẫn chưa chắc an toàn, cho nên cái kinh nghiệm lái xe vừa đúng luật giao thông mà vừa an toàn rất là quan trọng. Mà ai là người từng có kinh nghiệm đi, mình sẽ biết để mà mình tổng kết lại mình dạy, chứ đừng bao giờ bỏ qua. Ví dụ quý thầy đi có cái kinh nghiệm, mình đi tới khúc rẽ đó, mình đi chậm lại, mình bấm còi nhẹ cái rồi mình đi tới. Những cái kinh nghiệm đó để gọi là lái xe an toàn thì phải mình

[1:59:46]phải ghi vào sổ tay của mình, sau này mình dạy cho các em. Rồi ví dụ khi đi tới, mình thấy cái người trước họ có thái độ gì, thì phải đề phòng mình phải tránh chút sao, những kinh nghiệm đó quý thầy phải ghi vào sổ tay. Quý thầy thường hay đi xe máy không? Thường phải không? Thì ai cũng có kinh nghiệm những điều này phải không? Ai cũng có kinh nghiệm mà, mà thấy cái thằng đó mà tướng đi sàn sàn là thấy nghi rồi đó. Thôi, mấy cái đó, những cái đó mình bỏ quên, mình để cho một mình mình, bây giờ những điều đó phải ghi lại để thành một môn học gọi là lái xe an toàn dạy cho các em. Mà điều này rất là hay, trong luật giao thông không có nữa.

[2:00:17]Nó vậy. Rồi bơi lội, nên tụi con phải tập bơi lội trước nha. Thầy sẽ khi mà cái ngày mình ra biển thực tập á, thầy sẽ thuê chiếc thuyền ra thả tụi con ngoài đó, chừng nào bơi vô được vô, không vô được thì trôi chết ráng chịu. Mắc cười lắm nha, có lần đó cái thầy đi a đi ra Nha Trang, ở Nha Trang, cái thầy đi ngang đường thầy thấy có cái môn lặn biển, cái thầy ra lệnh bắt hết mấy đệ tử đi theo thầy phải ngày mai là phải đăng ký môn lặn đi ra ngoài đảo lặn cho biết cái kỹ năng đó, không phải là mình đi chơi mà thầy nói đây là một kỹ năng phải biết trong đời, thầy cũng phải học luôn. Thế là phải đeo bình hơi, mang mặt nạ rồi cái đi xuống biển lặn.

[2:00:58]Người ta sẽ kèm mình, những ký hiệu thế nào, hít thở thế nào, rồi đi xuống biển gặp chuyện gì, ra dấu làm sao để người ta đưa lên á. Xuống biển mình đi lặn những cái san hô, xem san hô dưới đó đẹp lắm. Nhưng mà nói những kỹ năng cũng phải biết. Cái lần đó cái thầy đi ra Côn Đảo để cầu siêu ngoài cái nghĩa trang Hàng Dương, nghĩa trang lớn, thì do phải đợi máy bay nên mọi người về trước rồi thầy ở lại. Thầy cũng hỏi dịch vụ lặn biển để cho bắt mấy đệ tử đi theo là phải đi tập lặn biển. Nhưng mà ngoài Côn Đảo thì họ không có cái dịch vụ mà lặn bằng bình hơi, họ chỉ cho mình một cái cái mắt kiếng với cái ống nó ló lên vậy thôi.

[2:01:31]Cái thôi thầy bỏ luôn cái ống nó ló, thầy lặn không thôi, hít một hơi rồi cái lặn xuống dưới đáy biển đi vòng vòng đã hết hơi lên, hít. Mình đã biết rồi, cái ông huấn luyện viên ổng đi theo ổng thấy ông thầy ổng lặn còn giỏi hơn tui nữa, thôi khỏi đi theo, ổng họ lên thuyền họ ngồi chơi. Nhưng mấy cái kỹ năng đó đều phải biết chút trong đời mình, nếu mà tập được ráng tập. Rồi một cái giáo trình nữa là những việc thiện nguyện, gọi là những việc từ thiện á, nhưng mà chữ từ thiện này nghe nó hơi có tiền bạc, mình dùng cái chữ thiện nguyện thì có vẻ dùng sức lao động hơn, tức là tuổi nhỏ thì làm việc nhỏ,

[2:02:01]như là nhặt rác cũng là một việc thiện nguyện, rồi giúp việc trong gia đình, rồi những cái sửa đường cho nông thôn người ta đi, những cảnh báo nguy hiểm trên đường, ví dụ thấy cái đường nó có cái hố thì bây giờ mình chưa lấp được liền, mình làm cái dấu ngay đó liền để ngăn cho những chiếc xe khác họ đi đừng có bị sụp hố, vân vân, những điều đó rất là hay, thì ta cũng thành một bài học mà ta ta có thể dạy cho các em, như vậy. Bài tập là thế này: Chọn một đề tài và soạn một bài giảng, một bài dạy đó, giảng dạy khoảng 30 phút, có lý thuyết, có chuyện kể, có ví dụ và có thực hành nếu là môn thực hành.

[2:02:35]Viết chi tiết khoảng hơn bốn trang A4 và phải viết như là một bài giảng thật sự cho các em. Nhớ cái bài tập này thì không phải viết cho giáo thọ đọc, mà bài này viết làm sao mà các em nó đọc hay các em nó nghe, nó cảm thấy rất thích và nó được lợi ích thì ta sẽ được chấm điểm. Nên nhớ nha cái bài giáo trình này là không phải làm bài tập để trả bài cho giáo thọ, mà là một bài dạy cho các em rất hấp dẫn. Một bài thôi, chứ còn cả cái giáo trình nó là mấy trăm bài. Mấy trăm bài, một trăm mấy chục bài cái giáo án ta phải soạn để sau này khi ta tổ chức một cái lớp học cho thanh thiếu niên. Nhưng hôm nay ta làm thử một bài để cho giáo thọ

[2:03:13]xem cái trình độ soạn giáo án của ta, nha. Ta nghỉ. Nguyện đem công đức này

[2:03:26]hướng về khắp tất cả,

[2:03:35]đệ tử và chúng sinh

[2:03:43]đều trọn thành Phật đạo.