[0:00]Khi một ngôi chùa mà tu hành đúng với chánh pháp của Phật thì ngôi chùa đó có cái sức thu hút mãnh liệt. Hễ tinh thần thiền còn thì chánh pháp còn. Cái nào đúng lời Phật dạy thì ta giữ gìn, tôn trọng. Thứ hai, đúng lời Phật dạy rồi nhưng mà cần phải hiểu cho đúng.
[0:37]Thầy nhận được cái thư mời về đây nói chuyện, chia sẻ đạo lý trong cái ngày khánh thành chùa thì thầy có soạn bài giảng. Mà khi soạn bài giảng cho ngày hôm nay á thì thầy cũng hơi lo trong bụng, hơi lo trong bụng là nó có cái sự đụng chạm với ngôi chùa mà mình tới mình thuyết pháp. Thầy đi thuyết pháp nơi này nơi kia cũng phải cẩn thận điều đó. Nhưng mà hình như là mỗi một bài giảng của thầy đều có cõi trên á cầm tay, cầm tay bắt soạn, nên thầy soạn cái bài này cũng hơi táo bạo, hơi táo bạo. Nhưng về đây rồi mới thấy rằng à, cái bài mình soạn nó phù hợp với chùa Hải Quang này, phù hợp với chùa Hải Quang này
[1:16]là đúng là ở trên chư thiên hộ pháp, Tam bảo là gia hộ. Vì chùa Hải Quang với cái bài đạo lý hôm nay hết sức là phù hợp. Nên là là là thầy nói thầy rất là vui mừng và mới hiểu rằng à, coi chứ mình làm việc gì đều có ở trên kiểm soát, gia hộ, hướng dẫn, miễn là mình có lòng thành, đó như vậy. Nên hôm nay tất cả chúng ta ở đây, có mặt ở đây vậy, một chốc nữa mọi người nhớ là ta trước khi về ta lễ Phật ha, ra đằng sau nhà tổ lễ chư tôn hòa thượng, các vị tôn túc nha, đặc biệt là hòa thượng Thượng Nhật Hạ Lệ, là người khai sơn cũng vừa là bổn sư, sư phụ của hòa thượng Đạt Đức của ta, nhớ như vậy. Để chi?
[2:03]Để trong cái cuộc đời mà nó khô héo, nắng cháy, nóng bỏng, rộn ràng này, có những lúc ta về đây ta nương náu, ta đến thắp hương, lễ Phật, và nhiều khi ăn cơm, ăn một bữa cơm với thầy thanh tịnh, chùa mà, đó, thì ta hiểu rằng trong cái cuộc sống phù du, phồn hoa đô hội phức tạp, rắc rối khó hiểu này, nhưng có một nơi ta có thể đặt được niềm tin của mình, ít nhất đó là chùa Hải Quang này, vậy như vậy.
[2:38]Bây giờ vậy bắt đầu đó là niềm vui, bây giờ bắt đầu ta nói tới những cái điều ta lo lắng, điều ta lo lắng. Vì sao vậy? Ta lo là lo cái gì? Là cái ngôi chùa trong thời đại mới này nó khác rất xa với cái ngôi chùa trong thời đại ngày xưa. Thời đại ngày xưa á đời sống mọi người giản dị, ít có vật chất, ít có công nghệ cao, và ít có cái sự giao thông liên hệ, thông tin liên lạc rộng rãi trên toàn cầu như hiện nay. Hiện nay thì là ta ngồi đây ta cầm điện thoại lên ta bấm bấm tùm lum ta biết hết cả chuyện thế giới, mọi người liên lạc được với nhau, rồi công nghệ rất là cao, đời sống vật chất tăng lên.
[3:23]Bây giờ mà thí dụ như bây giờ nói người nghèo nhất vậy trong tủ quần áo mình phải có hai chục bộ, đó là nghèo, chứ thường là người một trăm bộ không à, bây giờ. Còn cái thời như là của thầy với của hòa thượng đây hồi nhỏ thì nhiều khi được một bộ, hai bộ mặc chứ không có nhiều. Không biết nói có đụng chạm có đúng không cà? Hay là thầy lúc đó giàu, không biết. Đó. Nên trong cái thời đại mà người ta giàu lên về vật chất thì bỗng nhiên nó có một cái hiệu ứng là người ta có cái thỏa mãn, có cái tự mãn, và có cái ỷ lại, không cần phải cho rằng cuộc đời này là khổ để mà đi tìm một giải pháp vượt khổ nữa.
[4:08]Thấy đời sống vật chất nó đầy đủ rồi, tự nhiên người ta không bị áp lực phải đi tìm một cái gì để giải thoát cái khổ. Thầy nhớ trong những lúc mà xã hội ta còn nghèo, mọi người đến chùa rất là nhiều, vì đời khổ quá, nhiều khi đến chùa có tìm được một chút an ủi. Bây giờ đời sống hết khổ rồi, đất nước ta dựng xây phát triển rồi, ai cũng khá giả lên rồi, thì cái cái nhu cầu mà đi tìm một nơi để giải tỏa cái niềm đau nỗi khổ mình giống như nó giảm bớt. Đó là một cái thử thách làm cho chùa không còn là một cái nhu cầu của cuộc sống nữa trong cái thời đại mới này. Đó là một điều đáng lo thứ nhất. Một điều nữa là cái công nghệ kỹ thuật cao
[4:51]nó thay thế cho những huyền thoại về thần thông phép lạ của kinh điển ngày xưa. Ngày xưa ta tu là để đắc đạo, để thực hiện được những điều con người không làm được. Ta nhìn nhau biết được tâm nhau. Ngày xưa là người làm việc ở chỗ khác ở đây biết hết, hoặc là liên lạc từ xa, biết được tiền kiếp, biết được vị lai. Có những cái thần thông ta nghe ta rất là thích, à mới thấy rằng là một bậc thánh nhân phi thường có cái năng lực vượt khỏi cái thân phận, khả năng của phàm phu tầm thường, nên chúng ta cứ ráng tu hành. Nhưng ngày nay điều đó cũng không còn là nhu cầu lớn nữa, vì sao? Vì có cái điện thoại smartphone rồi, nó xử lý được mọi thứ.
[5:34]Và chà, cái smartphone bây giờ cũng bắt đầu đã là trở nên lạc hậu vì chúng ta sắp sửa bước vào thời đại gì? Trí tuệ nhân tạo, robot, nó còn giỏi gấp gấp trăm, gấp ngàn lần cái smartphone ta ngày hiện nay, nó mọi thứ xử lý được hết. Chỉ có cái là con người sẽ bị gạt ra ngoài rìa thôi vì nó sẽ làm được hết tất cả mọi việc và làm giỏi hơn con người. Thì những cái gọi là cái yêu cầu để ta tu tập, ta trở thành một con người mới vượt khỏi thân phận của con người nào giờ giống như không cần nữa. Đây lại là một cái thử thách về tâm linh, về sự tu tập đối với một ngôi chùa một lần nữa: chùa còn cần hay không? Đó.
[6:17]Rồi cái sự thông tin liên lạc toàn cầu nó đầy ắp trong não người ta và nó cuốn hút người ta. Ta cứ rất dễ thấy hình ảnh một cái ngôi nhà, bước vào một gia đình, chồng chăm chú vào một cái điện thoại, vợ chăm chú điện thoại, mỗi đứa con cầm cái điện thoại, không ai nói chuyện nhau nữa. Vì sao vậy? Vì nói chuyện với nhau trong gia đình chỉ có vài việc đơn sơ thôi, còn cái thông tin mà cần biết thế giới này nó mới thú vị và phong phú, đa dạng, đầy ắp. Nên vợ không cần nói chuyện với chồng, chồng không cần nói chuyện vợ, con cái cha mẹ không cần nói chuyện với nhau. Thì gia đình mà họ còn không cần nói chuyện
[6:52]nhau nữa thì họ còn cần tới chùa không? Không, nhu cầu giảm xuống liền. Nên trước những cái điều cái thử thách của thời đại như vậy thì cái việc là nhu cầu tu tập tâm linh, giác ngộ giải thoát của một ngôi chùa bỗng trở nên không còn là cần thiết, thiết yếu nữa. Đây là một cái thử thách rất lớn cho những người làm cái công tác tâm linh, truyền giáo, giáo dục, hướng đạo. Và cái hệ quả có không? Bây giờ hiện ra rất rõ. Ta bây giờ cứ đi dài dài theo trên đất nước này, ta sẽ thấy một điều: từng ngôi chùa vắng tín đồ dần dần, vắng tín đồ dần dần. Hồi xưa buổi tối á có thể là có cả trăm người tới tu,
[7:39]tới tụng kinh với chùa, ngôi chùa chưa xây lại còn nghèo. Nhưng bây giờ buổi tối vậy, nhiều khi ta ngạc nhiên bước vào thăm một ngôi chùa vào buổi tối le que có mười mấy người, năm bảy người bà già, không ai nữa. Mặc dù ông thầy ổng cũng cố gắng nhưng mà không xoay chuyển được tình hình. Vì sao vậy? Vì đúng là ba cái thử thách của thời đại: một cái vật chất khá lên, hai là những công nghệ cao, và ba là thông tin liên lạc toàn cầu nó kéo người ta đi ra khỏi chùa hết. Và ngôi chùa không còn là điểm hút, nơi cần thiết của cuộc sống này nữa, cuộc sống tinh thần. Đây vậy đây là một cái thử thách rất là lớn của ngôi
[8:17]chùa trong cái thời đại mới, trong thời đại 4.0. Đây là một sự thật đau lòng. Và chính giáo hội ta thì nhiều khi các vị họp nhau cũng nêu lên điều này, nói một thực tế là các chùa vắng dần tín đồ. Có một số nơi thì vẫn còn người đến, nhưng mà đến để làm gì? Đến để làm công việc mà họ không làm được. Không làm được đó là người chết cần quý thầy tới tụng kinh, hoặc cúng một buổi lễ cầu an gì đó cho gia đình, thì hiện nay người ta chưa chế cái máy tụng kinh cầu an, cầu siêu giùm cho nên vẫn còn nhờ mấy thầy. Chết chưa? Ta thấy không? Nguy hiểm chưa? Ngày nào chế robot làm luôn rồi là xong luôn, quý thầy mình nghỉ luôn á.
[8:56]Đó, rõ ràng đây là một cái mối đe dọa, mối đe dọa đối với đối với tâm linh, tín ngưỡng và đặc biệt là đối với đối với Phật giáo. Đó là một cái lo về chùa, bây giờ người tu sĩ nữa.
[9:14]Cái thử thách của người tu sĩ rất là lớn. Cái đạo đức của tu sĩ được thử thách gấp trăm lần ngày xưa. Tại vì sao vậy? Tại vì người tu sĩ sống trong cái thời đại này mình không tách ra được. Mình có dám bỏ lên rừng ở không? Bỏ lên rừng ở cũng không được, công an họ tới quản lý liền, nói sao tới đây ở, phải có đăng ký hộ khẩu tạm trú, đó là an ninh xã hội, không có được muốn đi lang thang đâu cũng ở, về đúng chùa mà ở, nên cũng không. Rồi cái hễ ở trong ngôi chùa đàng hoàng thì ta phải buộc lòng tiếp xúc với xã hội, tiếp xúc với mọi người, và sao, phải có sử dụng những thiết bị công nghệ. Quý thầy giờ cũng không đi bộ được, buộc phải đi xe,
[9:59]mà đi xe bây giờ xe nhiều quá, đi xe máy cũng ít an toàn, buộc phải đi xe hơi, ô tô, rồi đi giảng xa buộc cũng phải đi máy bay. Tức là sử dụng hết tất cả những phương tiện mà mọi người sử dụng, quý thầy cũng phải sử dụng. Người ta xài tiền quý thầy cũng phải xài tiền, chứ không thể nói tôi không xài tiền. Rồi người ta lập tài khoản ngân hàng quý thầy cũng phải lập tài khoản ngân hàng. Nên những cái gì mà người đời làm thì thầy tu cũng phải làm, đúng không ạ? Giống, rất giống nhau, đời sống rất gần nhau, chỉ có cái áo hơi khác, cái đầu hơi, đầu giờ cũng hết khác luôn, giờ ở ngoài cũng cạo đầy hết rồi, chứ không cần nữa, đó.
[10:36]Và cái việc mà một người tu sĩ và cái đời sống thế tục va chạm, gần gũi và tương tự, vậy liệu quý thầy có vượt khỏi những điều tầm thường của thế tục để đứng sừng sững giữa cuộc đời như một ngọn hải đăng rực sáng,
[10:55]thánh thiện, hiền lành, thanh tịnh hay chăng? Hay là trong cái cuộc sống mà giữa cái người tu sĩ và cái người thế gian giống nhau quá, gần nhau quá, quý thầy cũng bị giảm bớt cái phẩm chất tu hành, đạo đức thanh tịnh của mình? Có không? Đúng không ạ? Đó, đây là một cái thử thách, liệu quý thầy giữ nổi tâm hồn mình hay không. Chiều hôm qua cũng vậy, chiều hôm qua thầy còn ở trên núi, nãy mới về tới đây thôi, thì có bốn tăng sinh trẻ ở cái tỉnh Bình Dương đi lên núi tìm thầy, thăm thầy rồi quỳ xuống xin đảnh lễ. Thầy nói thôi cũng không có chuyện gì, thôi lễ một lễ thôi. Mấy thầy lễ một lễ xong quỳ mới nói, "Con xin thầy cho con một lời khuyên."
[11:44]Rồi thầy chỉ nói một câu thế này, thầy nói, "Thôi các thầy về cố gắng lễ kính Phật." Tại vì lễ Phật á, có khi ta chỉ lễ vì nghi thức mà ta phải lễ, ví dụ khi cái thời tụng kinh lên đó lễ Phật thì ta phải lễ theo mọi người, thì cái lễ Phật đó chỉ là nghi thức thôi, chứ không phải thực chất. Còn cái thực chất là ta phải lễ kính Phật với lòng tôn kính tuyệt đối, đó mới là đạo lý. Thì quý thầy mà lễ Phật được với lòng tôn kính như vậy đó, thì tự nhiên quý thầy có phước. Mà cái phước đầu tiên là gì? Là trong tâm không nghĩ bậy, bớt nghĩ bậy, nhớ như vậy. Cái lòng tôn kính Phật giữ cho ta một cái điều là làm cho tâm
[12:24]ta không nghĩ bậy, mà lỡ nó có nghĩ bậy do cái tập khí thì ta tỉnh táo nhìn thấy nó, ta thoát ra khỏi nó liền. Còn khi ta không có cái lòng tôn kính Phật, ta không có cái phước á, ý nghĩ bậy nó lén lút nó khởi lên trong tâm, nó kéo ta theo liền. Ta cứ đắm mê, lưu chuyển, triền miên trôi theo nó rồi có thể làm bậy bất cứ lúc nào. Này có những người mà trong quá khứ họ đã từng xúc phạm những bậc đáng kính thì họ sẽ nghĩ bậy, nghĩ bậy đến mức độ rồi sẽ làm bậy, mà cực điểm của sự làm bậy là làm bậy đến nỗi vi phạm luật pháp luôn, bị người ta bêu danh lên báo lên chí, đem ra tòa án xử luôn, nhục nhã không phải mình họ,
[13:04]nhục nhã cả cái dòng họ, gia đình họ, thiếu điều bỏ xứ đi luôn. Mà chỉ vì sao? Chỉ vì xúc phạm thần thánh. Còn ta ngược lại, khi ta biết tôn kính Phật, biết lễ kính các bậc thánh đáng kính, ta được cái phước không nghĩ bậy, không nghĩ bậy. Nhờ vậy mà mình giữ được phẩm hạnh đạo đức của mình. Thầy khuyên quý thầy đó rồi xong mấy ông thầy về. Nhưng mà đây cũng là một cái sự thử thách thực sự của các tăng sĩ, của các tu sĩ, là trong cái thời đại mà người ta tiếp xúc với nhau gần gũi quá, thế gian và người tu gần quá không có cái khoảng cách nhiều và không thể có khoảng cách, vì đời sống nó bắt buộc như vậy,
[13:44]thì cái thử thách về đạo đức của quý thầy nó gấp trăm lần ngày xưa. Đây lại là một điều, điều rất là khó. Đó là cái thử thách thứ hai về tu sĩ. Và cái thử thách thứ ba, cái thử thách thứ ba này nữa, là Phật tử thời đại ngày nay người ta rất là khôn ngoan, tinh tế, thông minh, nhiều kiến thức. Đúng không ạ? Rất thông minh, rất tinh tế, khôn ngoan, nhiều kiến thức. Quý thầy học tài liệu gì, ở đây Phật tử muốn học lên mạng có hết, phải không ạ? Những thông tin quý thầy biết, quý Phật tử cũng biết luôn. Có những tin tức nhiều khi Phật tử biết, quý thầy chưa biết ạ. Còn cái đạo lý quý thầy học nghiên cứu nếu họ muốn nghiên cứu
[14:33]họ cũng lên mạng tìm ba mươi giây có liền, không ai thua ai. Tôi thua thầy cái đầu dám cạo trọc, tôi không dám cạo. Tôi thua thầy thầy dám bỏ nhà, tôi chưa dám bỏ. Nhưng mà hiểu biết, hiểu hết. Cho nên do cái mức độ mà
[14:53]tức là cái sự sâu sắc bén của Phật tử tăng lên cao hơn ngày xưa,
[15:00]thì cái đòi hỏi của người Phật tử đối với một người tu sĩ nó sẽ làm sao? Cao lên rất nhiều. Thầy phải giỏi hơn tôi, tôi mới tôn thầy làm thầy. Bây giờ có thể tôi gặp thầy tôi chắp tay tôi xá vì nghi thức thôi, vì ba tôi là đạo Phật, mẹ tôi đạo Phật nên tôi theo đạo Phật, và vì theo đạo Phật nên gặp thầy tôi xá, chứ lòng tôi chưa chắc kính thầy ạ. Vì sao vậy? Chứ không thấy thầy hơn tôi cái gì hết, chết liền. Có không? Đó, đây cái cái cái nó thầm kín như vậy. Còn ví như Phật tử mình ngoan rồi thì thôi thầy sao cũng được, lúc nào cũng ráng kính Phật trọng tăng, mình dễ dãi. Nhưng mà trong thời đại mới này, người Phật tử họ không dễ dãi.
[15:40]Họ là kinh tế thị trường, được thì tiền trao cháo múc, anh hơn tôi tôi kính, còn anh không hơn tôi tôi không kính, mà thậm chí hơn tôi tôi cũng không thèm kính nữa. Nó được giáo dục kiểu đó, vô lớp học ông thầy vô lớp nó không thèm đứng lên chào, nói sao vì nói thời đại văn minh. Không biết tôn kính thầy giáo, cô giáo, đối với cha mẹ hỗn láo, thì cái đó không gọi là một xã hội văn minh mà gọi là một xã hội gì? Xã hội suy đồi. Nhưng mà bây giờ người ta tưởng đó là văn minh, thì nó đem cái quan niệm đó nó vô nó nhìn tôn giáo cũng vậy. Biết thầy có giỏi hơn tôi không? Mọi mặt thầy có hơn tôi không?
[16:19]Tức là phải hơn tôi về kiến thức và đặc biệt là đạo đức. Thầy nhìn vô nghĩa là tôi sống ngoài đời tôi xô bồ, tôi ham thích đủ thứ, nhưng mà khi đụng chạm với thầy, rõ ràng thầy không ham thích, thầy sống thanh tịnh, thầy không ô nhiễm, thì thôi điểm này tôi nể thầy một chút. Rồi bây giờ hỏi qua những kiến thức khác có cái điều gì thầy dạy tôi được không? Hay thầy còn thua kiến thức tôi? Đó. Nên trong cái thời đại mà cái trình độ kiến thức văn hóa của người Phật tử lên cao, quý thầy quý cô bị một thử thách lớn hơn rất nhiều là làm sao mình phải hơn Phật tử cả một trái tim và hơn cả một cái đầu để tiếp tục đứng ở vị trí mà gì, Tam bảo, làm thầy thiên hạ.
[17:03]Nên trong cái thời đại này cái cái thử thách rất lớn là cái trình độ của xã hội, con người ta nâng cao quá mà quý thầy đứng yên, chết liền. Quý thầy mà không có cái gì đặc biệt, xuất sắc, chết liền, người ta bỏ chùa. Đây cũng là một vài vị tăng ở Thái Lan họ cũng cảnh báo, họ cũng nói như vậy. Nói thời đại tiến bộ quá mà chư tăng cứ đứng yên một chỗ, không có cái cải tiến gì hết. Mà mình thì sợ cải tiến, nói mình tu hành giải thoát mà cải tiến cái gì. Mình tu hành là do mà lắng tâm thanh tịnh, giới định tuệ, rồi không cần biết gì nữa để mà cho giải thoát giác ngộ, nói xin lỗi ạ, chuyện đó sai rồi đó.
[17:40]Tại vì để có thể thành tựu được Tam vô lậu học giới định tuệ, ta cần phước rất lớn. Trong cái phước rất lớn đó có cái nền là cái phước tôn kính Phật và cái phước gì, giáo hóa chúng sinh. À, làm sao cho chúng sinh tăng được đạo tâm lên, làm sao cho chúng sinh tăng được lòng tôn kính Phật, làm cho chúng sinh tăng thêm được cái lòng từ bi yêu thương lẫn nhau, thì cái đó là cái phước của người tu sĩ. Nhờ hai cái phước, một là tôn kính Phật, hai là giáo hóa chúng sinh, thì quý thầy mới đủ cái phước để thực hiện được Tam vô lậu học của mình: giới, định, tuệ. Chứ giới, định, tuệ không có phải lơ lửng trên hư không.
[18:22]Giống như cái hoa sen đẹp, nó không lơ lửng trên hư không mà nó phải bắt cái rễ từ dưới sình. Cũng vậy, quý thầy muốn có Tam vô lậu học, muốn thành tựu Tam vô lậu học giới định tuệ, quý thầy phải có rất nhiều công đức, mà công đức đó bắt nguồn ở đâu? Bắt nguồn từ trong sình lầy của cái thế gian ô nhiễm, khổ đau này. Nên quý thầy phải, ví dụ việc công đức lễ kính Phật tự mình lễ kính được, nhưng mà cái công đức mà giáo hóa chúng sinh cực kỳ khó, vì mình phải giỏi hơn chúng sinh rất nhiều. Chúng sinh họ mới nể, mới phục, mới tìm tới mà học đạo. Mà chúng sinh nể phục tìm tới học đạo thì mình mới có phước, nhớ như vậy.
[19:03]Mà mình có phước rồi mới thành tựu được Tam vô lậu học. Nên cái thử thách trình độ của Phật tử trong thời đại ngày hôm nay đối với quý thầy là một điều rất gay gắt, khó khăn, rất là lớn. Nên khi quý thầy mà không hiểu được điều này, cứ sống từ từ tàn tàn, sống qua ngày, không cố gắng không phấn đấu, thì chùa từ từ vắng dần. Có xây chùa cho to cho đẹp rồi cũng vắng, mà điều này ta đã thấy rồi. Thấy nhiều ngôi chùa xây hoành tráng lên thấy sợ kinh hoàng luôn, ồ nói tiền đâu mà thầy quá chừng như này, chùa cũng vắng vẻ điêu hiu như hồi trước khi xây. Chứ ta đừng nghĩ rằng xây chùa cho đẹp rồi người ta thích tới chùa, không.
[19:46]Thầy đã chứng kiến nhiều rồi. Hồi xưa thầy thấy chùa đó vậy, cái lần sau tới cái thấy cũng xây thêm cái này đẹp, lần sau thấy xây thêm đẹp, nhưng mà cái số người đến tu thì lại giảm dần giảm dần, mặc dù thầy rất cố gắng xây nhiều công trình đẹp. Vì sao? Vì cái lõi bên trong, cái linh hồn bên trong cái ngôi chùa mới là quan trọng. Cái linh hồn bên trong mới là quan trọng, mà cái linh hồn đó là tăng chúng. Mà cái thử thách ngày hôm nay, cái người Phật tử họ đòi hỏi gay gắt hơn ngày, thời đại ngày hôm xưa. Đó là một cái vậy. Rồi một cái thử thách đối với một ngôi chùa nữa là gì? Sự cạnh tranh giữa các tôn giáo.
[20:29]Đạo Phật mình là một đạo rất hiền lành, từ bi, buông xả, bất cần. Và chính vì cái hiền lành, từ bi, buông xả, bất cần mình cũng sinh ra một cái cái side effect, một cái phản ứng phụ là gì?
[20:48]Không siêng năng giáo hóa Phật tử, không siêng năng tiếp cận độ người. Để mặc đây, ngồi ở đây ai tới tới không tới thì thôi. Chết là chỗ này. Chùa mình tự tại thong dong, vô trụ vô pháp vô hành, cái gì cũng vô hết. Thành ra gieo nhân gì? Dạ đâu đâu có gieo nhân gì. Không gieo nhân gì nên không có quả gì cả. Nhớ, ta gieo nhân thì mới có quả, còn ta không gieo nhân thì không có quả. Ta không độ chúng sinh, không có siêng năng độ chúng sinh thì đừng hòng có đồ chúng đông. Nhân quả. Bây giờ ngồi một chỗ không làm gì mà đòi có đồ chúng đông hả? Không có chuyện đó đâu. Phải siêng năng, phải nỗ lực, phải chịu cực, chịu khổ, chịu vất vả.
[21:39]Kinh Bát Nhã 600 quyển Phật dạy là gì? Phải làm vô số công đức và không chấp công. Nhưng phải làm đã rồi mới không chấp công. Còn không làm thì có chuyện gì để gọi là không chấp công đâu? À, ví dụ ta bước vô chùa, ta gặp hai người, ta hỏi: "Sáng giờ là hai chị vô đây làm gì?", hai người đều trả lời một câu giống nhau: "Tôi không làm gì cả." Nhưng một người thì từ sáng tới giờ tất bật leo lên quét dọn nấu cơm nấu nước làm đủ thứ, mà hỏi thì cũng trả lời: "Không làm gì." Còn một người sáng giờ đúng là không làm gì thiệt, hỏi một câu làm gì cũng trả lời: "Không làm gì." Thì một người vì không làm gì
[22:21]trên câu trả lời là không làm gì thì đúng là cũng không có gì. Người đó là đi ra khỏi cái đạo pháp, không gieo nhân gì. Còn một người làm rất vất vả từ sáng tới chiều hỏi: "Không làm gì." Đây mới là đúng Bồ Tát. Nhớ như vậy. Bồ Tát phải làm rất cực khổ mà không chấp công. Hỏi cái không thấy làm gì hết. Có phước rất lớn mà không chấp công, đó mới là Bát Nhã. Nhưng ta đã hiểu nhầm Bát Nhã, không không không không rồi không làm gì hết. Ví dụ bài kinh Bát Nhã Tâm Kinh ta tụng buổi tối vậy, nó chỉ là một cái rẻo nhỏ của nguyên cái bộ Đại Bát Nhã. Mà nếu đọc bộ Đại Bát Nhã rồi ta mới thấy sợ cái công hạnh của các bậc Bồ Tát.
[23:06]Các Ngài đi qua vô số cõi Phật, làm vô số công đức nhưng mà hỏi tới làm gì? Nói: "Dạ, không làm gì cả." Cái đó mới là Bồ Tát. Còn mình ngồi một chỗ chờ
[23:20]từ từ chùa đìu hiu, gió cuốn luôn. Nên có một lần về thầy thầy giảng cho Tăng Ni thầy nói nè: "Khi nào các thầy nhận một ngôi chùa trụ trì thì việc đầu tiên phải làm là chuyện gì?"
[23:37]Mấy thầy trả lời đủ cách hết, trả lời nói sai hết. Nói việc đầu tiên quý thầy phải làm: leo nóc chùa đứng. Nó ngạc nhiên: "Chi vậy?" "Nhìn hết bốn phương quanh chùa, mắt mình còn nhìn thấy một cái nóc nhà nào thì tất cả những ngôi nhà đó phải về chùa mà làm đệ tử. Phải độ cho họ cho bằng được." Mới nói: "Dạ, con ở với sư bà con là có nhiều chùa nhà ở gần chùa mà quanh năm họ không thèm tới chùa, nhiều khi còn gây lộn chùa nữa." Thầy nói: "Vậy phải làm sao? Người ta không tới mình, mình tới với người ta. Chùa lâu lâu cứ làm bánh đem tới tặng người ta, nói chùa mới có làm bánh nè, mời gia đình ăn, ha.
[24:22]Hỏi thăm nhà có gì không, có ai chết không thì tới tụng kinh cho, ví dụ vậy. Còn ta mình lúc nào cũng tìm cách để mà làm quen với người ta, nha. Cực khổ như vậy nhiều năm nhiều tháng như vậy thì trái tim ai sắt đá cách mấy cũng phải mềm mà tới chùa. Độ chúng sinh vất vả như vậy. Còn những người họ có thiện căn rồi á thì chỉ cần thấy có ngôi chùa, có ông thầy thấp thoáng trong chùa, chiều dẫn con tới thăm liền: 'Thầy mới tới hả thầy? Thầy mới về hả thầy?' Đó. Nhưng mà có những người không có thiện căn, chả thèm bao giờ tới chùa, ông thầy chùa đi ngang còn chỉ trọt nói này nói kia, nhưng kệ, kiên nhẫn tới độ người ta.
[24:59]Phải cực khổ, phải vất vả, phải giáo hóa như vậy thì mới có tín đồ. Nên cái việc đầu tiên phải đứng lên nóc chùa. Như chùa ta vậy, mới xây xong vậy đó, khi vừa xây xong rồi việc đầu tiên của thầy trụ trì làm là cái gì? Không, thầy già rồi không leo nổi nữa thì thầy phải sai một đệ tử leo lên nóc chùa nhìn bốn phương tám hướng, mắt thấy cái ngôi nhà nào là phải quyết tâm sao? Độ ngôi cái nhà đó về với với Tam Bảo, trừ exception, trừ mấy nhà thờ có thánh giá thì thôi. Đừng gieo." Đó, vậy. Đó đây là cái thử thách cạnh tranh tôn giáo. Và còn cái thứ ba, cái thế này nó mới là ghê nè: cái lợi ích mà xã hội đòi hỏi.
[25:45]À. Thế ngày xưa đó, ngôi chùa cung cấp cho xã hội, cung cấp cho mọi người một cái giá trị vô hình, siêu hình, tâm linh, không thấy. Nói: "Tu làm chi con?" "À, tu chết để lên cõi trời, tu chết về cõi Phật. À, tu này có phước lắm á nha, về đi tụng kinh có phước lắm nè nha." Tức là chùa cung cấp cho người ta một cái lợi ích vô hình, hứa mà, hứa mà không biết có hay không. Giờ nói: "Mẹ con theo chùa 30 năm nay rồi, bây giờ mẹ con mất rồi thì bây giờ mẹ con đi đâu?" Cái ổng nói: "Thì mẹ con tinh tấn quá chắc là được Phật rước rồi." Có chắc không? Bà chết rồi hỏi cũng không được, mà cũng không ai biết bà đi đâu thì cũng nói chừng chừng thôi. Nói:
[26:35]"Ủa Phật rước sao con thấy cũng cũng bình thường, mẹ con chết cũng bình thường, không có dấu hiệu gì đặc biệt? Mà theo chùa 30 năm rồi." Thì ngày xưa đó, không có cái gì, xã hội đơn giản, người ta chấp nhận những cái lời hứa hư vô đó. "À, tu đi, rồi được phước nhiều, được lên cõi này cõi kia." Thời xưa người ta chấp nhận à, nhưng thời nay thì sao? Hết rồi. "Thầy làm cái gì cụ thể tôi coi." Cả chính quyền cũng vậy. Bây giờ chính quyền cũng vậy, gặp chính quyền hỏi ngôi chùa sao, các chính quyền không cần biết tu để làm cái gì, cái chuyện của chùa, nhưng mà cái yêu cầu là thầy làm được việc gì từ thiện xã hội giùm tôi.
[27:20]Là cái người nghèo trong vùng của thầy, thầy phụ với chính quyền để giúp đỡ họ. Có những người nghèo thì giúp, hoặc có những đợt hiến máu kêu ở đâu rất là khó, thư nhờ chùa kêu giùm. Bởi vì sao? Vì những cái lượng máu tiếp ở các bệnh viện bây giờ đang thiếu quá. Là từ nơi các tai nạn người ta cần máu nhiều quá mà lượng máu thiếu thì chỉ kêu hiến máu tình nguyện thì chỉ nhờ chùa. Đó là những việc làm cụ thể. Rồi quý thầy làm cái gì? Bảo vệ môi trường cho sạch đẹp, không có xả rác quanh cái khu phố. Hễ chùa xuất hiện ở đâu thì trong cái phạm vi bán kính một cây số quanh đó không được có rác thải ngoài đường.
[28:00]Là giáo dục của chùa. Những yêu cầu mà xã hội gay gắt đòi hỏi. Rồi bây giờ cái đợt mà tuyển sinh, là tuyển sinh đại học, các học sinh ở các tỉnh dồn về thành phố thi. Chùa thầy cố gắng thầy phụ giúp giùm với nhà nước để mà đón tiếp các em sinh viên, đưa đón nó đi, cho nó chỗ ăn chỗ ở cho nó đỡ cực. Nhiều em nó nghèo quá. Nó nghèo quá về nó bơ vơ. Nó chỉ đi được tới nó thi thôi chứ thực sự chỗ ăn chỗ ở là ở trọ rồi ăn là nó không có, nhờ chùa phụ giúp giùm. Đó, nhà nước họ đòi hỏi cái đó. Mà những đó là gì? Cái đòi hỏi của xã hội nó có tính thiết thực. Chứ còn nhà nước không quan tâm cái chuyện mà siêu hình,
[28:40]vô hình, cái công đức kiếp trước kiếp sau không biết. Mà đó là nhà nước. Ngoài nhà nước ra, còn vô số những đòi hỏi khác của xã hội mà đòi hỏi rất thiết thực. Thế bây giờ mấy đứa nhỏ nó suy đồi đạo đức nè, chùa làm cái gì? Chùa làm cái gì để mà nâng lên nâng lên cái mặt bằng đạo đức của xã hội, thầy nói tôi nghe. Đó, những cái đòi hỏi rất gay gắt. Cho nên một cái ngôi chùa mà trong cái thời đại mới ngày hôm nay khó hơn ngôi chùa làng ngày xưa nhiều lắm. Cho nên hôm nay ta về đây ta thấy thầy xây được một ngôi chùa đẹp, xứng đáng. Nó biểu lộ được cái trí tuệ của thầy, đạo đức của thầy và công đức của thầy trong bao nhiêu năm tu hành.
[29:23]Là uy tín rất lớn đối với trong Phật giáo, trong Tăng Ni, uy tín đối với xã hội, uy tín đối với nhà nước thì mới làm được cái chức này chứ không phải là dễ. À và cái kết tinh công đức đó ngày nay thầy cũng dựng lại được cái ngôi phạm vũ già lam, kế thừa được cái chí nguyện của thầy tổ của mình. Đó vậy, nhưng mừng thì mừng, bắt đầu ta phải có rất nhiều chuyện để để lo, để lo. Vì cái cái yêu cầu đòi hỏi nơi một ngôi chùa trong một cái phố thị hoa lệ này, trong một cái thời đại mà công nghệ cao này nó gay gắt hơn ngày xưa 1.000 lần. Thành thử ra xây được ngôi chùa thì mừng, nhưng mà sau khi xây xong mới là mệt, mới là cực.
[30:07]Giống như ta nói vậy đó, chiếm được thành thì không phải khó, nhưng mà giữ được thành lâu dài mới là mới là vất vả. Cũng giống như là cái ông sư phụ nói với đệ tử vậy đó: "Tiền người ta lấy rất là dễ, nhưng mà trái tim người ta lấy rất là khó." Cũng vậy, xây chùa dễ, nhưng mà rồi để cho ngôi chùa này tiếp tục rực sáng, có uy tín, có ảnh hưởng, đóng góp được những điều tốt đẹp vào trong đạo pháp, trong cuộc đời, trong xã hội, trong chúng sinh, trong lòng người mới là khó, khó, vô cùng khó. Cho nên hôm nay chúng ta ở đây ta share, ta chia sẻ với thầy cái niềm lo lắng này.
[30:59]Mà chia sẻ lo lắng rồi có thiết thực không? Rồi có có làm được cái gì không hay là chỉ ngồi đó chia sẻ? Phải có cái gì thiết thực để làm chi? Để cho ngôi chùa của chúng ta trở thành một cái nơi mà mọi người tin tưởng, hướng về, huân tập, tu tập, tỏa ra được ánh sáng, đem được điều ích lợi vào trong cuộc đời. Phải làm cái gì! Do something! Làm cái gì, chứ không phải ngồi đó mà share. Nha, phải làm một cái gì đó. Làm cái gì?
[31:39]Đầu tiên, chùa ta phải tu hành cho đúng Chánh Pháp với Phật, đi cho đúng Chánh Pháp của Phật. Vì sao vậy? Vì Chánh Pháp của Phật có cái sức mạnh khủng khiếp, có cái sức mạnh cảm hóa rất mạnh đối với vạn loài chúng sinh. Chánh Pháp của Phật, nếu đúng là Chánh Pháp của Phật thì tạo ra một sức mạnh khủng khiếp. Như Einstein đã nói đó. Đó, câu Einstein đã nói vậy. Sau, ông đó là ông ổng cái đầu ổng khủng khiếp lắm, đầu ổng là không phải đầu sạn mà đầu kim cương trổng á. Sau khi nghiên cứu rất nhiều triết lý, nhiều tôn giáo, ổng vỡ ra một điều, ổng nói: Những điều gì khoa học đang cố gắng bước tới thì Đạo Phật
[32:27]đã đi tới từ rất lâu và đứng đâu rất xa đằng kia chờ. Đạo Phật đã có sẵn rồi, đã biết hết rồi. Một số tôn giáo phải tự mình thay đổi, bổ sung khi khoa học tiến bộ.
[32:46]Đó là khi khoa học được phát hiện điều này, khoa học phát hiện điều kia thì một số tôn giáo phải bổ sung, lấy kiến thức khoa học bỏ vào trong giáo lý của mình để cho làm chi? Giáo lý mình đừng lạc hậu. Nhưng còn Đạo Phật, không. Những điều Phật nói, nói sẵn rồi, từ xa xưa có hết rồi. Bây giờ khoa học cứ tiến từ từ tiến từ từ tới mà chứng minh rằng là họ đúng với Đạo Phật. Einstein đã nói như vậy. Thì bởi vậy, khi một ngôi chùa mà tu hành đúng với Chánh Pháp của Phật thì ngôi chùa đó có cái sức thu hút mãnh liệt. Ta nhớ điều này, đó là nguyên tắc quan trọng. Đức Phật đã đưa ra cái khái niệm về ba thời kỳ Phật Pháp.
[33:32]Thời kỳ thứ nhất là Chánh Pháp, thời kỳ thứ hai là Tượng Pháp, thời kỳ thứ ba là Mạt Pháp. Phật nói rồi, chứ hôm nay chúng ta không có nói điều gì khác với Phật. Chúng ta đang ở trong thời Mạt Pháp. Thời Chánh Pháp là gì? Là thời đó chư Tăng tu đúng lời Phật dạy. Thời Tượng Pháp là gì? Bắt đầu có biến biến đổi, có cải cách, có biến đổi nhưng cái biến đổi đó nó không làm sâu sắc thêm cái Chánh Pháp của Phật mà nó làm lệch khỏi Chánh Pháp của Phật một chút, nên ta gọi là Tượng Pháp. Tượng tức là hơi giống giống. Mạt là xong rồi, hết giống rồi. Và ta đang ở trong thời kỳ Mạt Pháp,
[34:19]rất hết giống với thời của Phật. Đó, bây giờ thầy nói một cái điều đơn giản thôi: thiền. Thời xưa Đức Phật đắc đạo nhờ thiền, chư Tăng suốt ngày ngồi thiền, Đức Phật cũng cả một đời ngồi thiền, nhưng ngày hôm nay rất nhiều chùa không thể tu thiền được. Vậy còn giống không? Hết giống. Đó một câu nói thẳng đau lòng, nhưng ta phải nói. Hồi nãy thầy ngồi nói chuyện với Hòa thượng trụ trì, thầy rất là mừng. Bởi vì thầy đoán rằng chùa ta là gốc tu Tịnh độ, nhưng mà những điều hồi nãy Hòa thượng Đạt Đức nói đều nói mang vẻ thiền vị. Thầy nói ví dụ như là: Thanh bạch thủ đạo, là Hiện pháp lạc trú. Thầy kể chuyện rằng là lúc mà xây cái chùa này thì cái
[35:03]chùa ta chỉ có 1.500 m2 và xây cuốn chiếu từng bên. À, thầy đưa ra cái cái phương châm Hiện pháp lạc trú là ca- trong cái tình trạng, hiện pháp là cái tình trạng hiện tại nó như thế nào cũng được, nhưng ta lúc nào cũng an trú trong trong niềm vui. Bây giờ đập cái này thì cái chùa ở tạm với bên đây, mai mốt đập qua bên kia dời qua đây ở tạm thì ở tạm bên đây. Rồi lúc mà đập qua đập lại khói bụi mịt mờ, ở đời điều kiện sống rất khó khăn, nhưng thầy trò lúc nào cũng gì? Hiện pháp lạc trú. Lúc mà nghe nghe hồi nãy nè, hồi nãy ngồi trong phòng, nghe nói chuyện với thầy rất là mừng vì thầy nói sao? Vì đây là tinh thần của gì?
[35:47]Thiền. Tinh thần của Thiền ở trong Đạo Phật. Và thầy nói rằng: Hễ tinh thần thiền còn thì Chánh Pháp còn. Đó là điều làm cho ta thêm hy vọng, thêm vui mừng. Đấy, hoặc là thầy nói chữ thầy dùng cái chữ là thanh bạch, phải không thầy ha? Thanh bạch ha. Thanh bạch thủ đạo, như thầy ghi đó. Thầy thầy mới giải thích rằng, thầy không thích là là là là không có dại nói là thanh bần thủ đạo, tại thời đây mà nói chữ bần người ta hết tin rồi. Hồi xưa dùng bần tăng được chứ giờ dòm ông thầy ổng có đeo đồng hồ, ổng đi xe rồi ngon lành mà nói dạ bần tăng nó nó kỳ, nó không thích hợp. Cho nên dùng chữ thanh bần không được, thầy dùng chữ thanh bạch. Nghĩa là sao?
[36:34]Thì ông thầy có thể giàu, thầy không phải là thanh bần, nên nghĩa là ông thầy có thể giàu, ông thầy có thể khá giả, nhưng ông thầy rất là gì? Trong sáng. Thanh bạch và giữ đạo, thủ đạo. Trong cái đời sống mình trong sạch, trong sáng đó mà giữ đạo, thì những tinh thần đó đều là những tinh thần của gì? Của Thiền. Sống một đời sống thanh tịnh, không cần gì phải che giấu, đó là tinh thần của Thiền. Đó là Chánh Pháp vẫn còn nơi chùa Hải Quang này.
[37:13]Nên ta nói, nãy giờ ta nói những cái thử thách rất gay gắt của một ngôi chùa trong thời đại mới, ta nêu ra rất nhiều điều. Và bây giờ ta phải xử lý làm sao? Cái điều xử lý đầu tiên là tu cho đúng Chánh Pháp của Phật ha. Vì sao? Vì Chánh Pháp của Phật có cái sức mạnh khủng khiếp, để cảm hóa chúng sinh, thu hút lòng người. Khi một ngôi chùa mà giảm đi cái sự thu hút thì phải coi lại liền. Tại sao mất cái sự thu hút? Bởi vì anh không còn đúng Chánh Pháp với Phật. Nói một câu rất đau lòng nhưng phải nói, để chi? Để cảnh tỉnh và ta tìm cách chấn chỉnh lại. Qua nhiều ngàn năm, nhiều tông phái xuất hiện,
[37:54]Chánh Pháp ta bị hiểu sai đi lần lần. Giờ ta mới nói, nói dạ như vậy là những cái chùa tu thiền là đúng Chánh Pháp hả thầy? Dạ thưa, cũng không chắc luôn. Tại vì tu thiền giữ cho tâm thanh tịnh, ngoại đạo cũng làm được.
[38:14]Cái nhà khí công võ thuật họ cũng nhiếp được tâm thanh tịnh, yoga cũng nhiếp được tâm thanh tịnh, và một số thuật sĩ ở cái xứ này xứ kia, từ bên cái Israel, Ai Cập cổ, Hy Lạp đều nhiếp được tâm thanh tịnh. Những nhà võ thuật, những cao thủ võ lâm đều nhiếp được tâm thanh tịnh thì cái nhiếp được tâm thanh tịnh đó cũng không chắc là đúng với Chánh Pháp của Phật. Thiệt sự Chánh Pháp của Phật không phải đơn giản là vậy, mà qua mấy nghìn năm những cái lời Phật dạy sâu sắc, giản dị rất dễ bị đã biến đổi rồi. Nên cái nhiệm vụ đầu tiên của một ngôi chùa, của các thầy, các cô: tìm lại cho đúng Chánh Pháp.
[38:58]Vì hai điều: điều đó là đúng lời Phật dạy nhưng ta hiểu sai; thứ hai: không đúng lời Phật dạy, ta tin theo, ta lầm liền, làm ta mất Chánh Pháp liền. Cái vấn đề là thế nào? Cái nào đúng lời Phật dạy thì ta giữ gìn, tôn trọng; thứ hai: đúng lời Phật dạy rồi nhưng ta cần phải hiểu cho đúng. À. Ví dụ như cái gì? Ví dụ như bây giờ ta nói cái câu là Phật dạy Bát Chánh Đạo, Tứ Diệu Đế, không? Những điều đó không thể sai, phải không ạ? Nhân quả nè, Tứ Diệu Đế nè, Bát Chánh Đạo chắc chắn là không ai nói khác được nữa. Nhưng mà ai hiểu đúng? Ai hiểu đúng? Thầy nói nhân quả thôi: Gieo nhân gì gặt quả nấy, đồng ý không ạ?
[39:52]Dạ đồng ý, tại căn bản của nhân quả là vậy mà. Nhưng không phải mà dễ hiểu về luật nhân quả. Luật nhân quả có nhiều cái biến đổi phong phú, phân nhánh, phân tầng rất là phức tạp. Nghĩa là một cái em bé mà lớp 1 học về luật nhân quả, hiểu đầu tiên là gì? Gieo nhân gì gặt quả nấy. Nhưng luật nhân quả, lý luận của luật nhân quả mà phát triển dần dần dần dần có thể lên tới tiến sĩ và hơn tiến sĩ luôn vì cực kỳ phức tạp. Và có những điều phức tạp quá, thậm chí Phật không dám nói luôn. Phật để yên luôn sau này mọi người từ từ hiểu. Chính thời Phật, Phật cũng không nói luôn vì quá phức tạp. Ví dụ như bây giờ thầy nói một điểm này là tại sao Đức Phật không nói.
[40:40]Như thầy thì thầy xuất thân từ Bắc tông, tiếp cận Đạo Phật là Bắc tông, và trong Bắc tông dặn là ăn chay trường. Vì sao? Vì Phật dạy không sát sinh. À, nguyên phi, suyễn động, vi tế, côn trùng gì cũng không được giết hết, không giết, không xúi người ta giết, thấy người ta giết không được tùy hỷ, được dạy hết rồi. Và vì không sát sinh nên phải ăn chay. Đúng không ạ? Lý luận nghe quá hợp lý, quá logic đi, và không có gì phải thắc mắc. Đến khi thầy bước vào Đạo Phật thì tu phát hiện ra: Ủa, có nguyên cái tông phái Nguyên thủy họ không ăn chay, họ ăn mặn không à. Mà hễ ai ăn chay thì họ nói người đó ngoại đạo, người đó của Đề-bà-đạt-đa.
[41:15]Tại ngày xưa đó, chính Đề-bà-đạt-đa là người chống Phật và nói rằng phải ăn chay tuyệt đối. Đức Phật phủ nhận, Đức Phật đi đi khất thực, ai cho gì ăn nấy. Nhưng mà trong lịch sử thì ổng là người phản Phật, chống Phật rồi bị địa ngục, bị đất hút, vân vân, thì ổng sai. Nhưng mà ổng đưa ra cái lý thuyết, ổng đưa ra yêu cầu Tăng chúng phải ăn chay tuyệt đối, và mình đang đi ăn chay tuyệt đối nè, mình thấy đúng mà. Nhưng gặp mấy ông Nam tông Nguyên thủy, ổng nói: Bên đó là của Đề-bà-đạt-đa truyền lại. Chết cha, nói sao kỳ vậy nè! Phân vân. Rồi Đức Phật mình là một Đấng mà tuyệt đối sự thánh thiện, tuyệt đối về trí tuệ, tuyệt đối từ bi,
[41:52]đạo đức, nhưng Đức Phật khất thực ai cho gì ăn nấy, kể cả thịt cá. Nói Đức Phật đâu có ham ăn, các vị A-la-hán đâu cần ăn, Nhưng mà tại sao ngài không chủ trương ăn chay tuyệt đối? Trong khi mình là người vừa bước vô đạo cái là phải ăn chay, chưa xuất gia là đã ăn chay rồi, chớ đừng nói tới khi xuất gia. Nhưng mà tại sao bây giờ đùng một cái rồi mà không nghe Phật giải thích? Đề Bà Đạt Đa nói vậy, Phật phủ nhận. Ngày nay Nam tông nói vậy, bữa nay Bắc tông vậy, đứng hoang mang không hiểu. Vì nó liên quan gì trong cái đạo đức, trong Chánh pháp, trong nhân quả? Đấy. Có những điều mà ta phải đòi tới trình độ tiến
[42:29]sĩ của luật nhân quả, môn nhân quả học. Nếu ta có một môn gọi là môn nhân quả học thì những điều này nó phải tới cấp tiến sĩ mới được trình bày mà phân tích, lý giải hết. Nên nội cái nhân quả không, ta đã không hiểu hết rồi. Đó lời Phật dạy đó. Hoặc bây giờ Phật nói Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo. Khổ, cuộc đời là khổ. Ai là người nhìn thấy đời là khổ?
[42:53]Rất ít người thấy đời là khổ. Trừ khi sao? Hết tiền, người yêu bỏ, rồi bị ai đó mắng chửi, thất nghiệp, lúc đó thấy đời là khổ à. Nhưng mà bắt đầu người yêu quay lại, đời vui lại, bỗng nhiên có tiền, đời hết khổ, thấy không ạ? Vậy cái chân lý nói đời luôn luôn là khổ của Phật đúng không? Ta dám hiểu không? Đó, lời Phật dạy đó, không đơn giản chút nào. Đúng lời Phật dạy, liệu ta có hiểu hết chưa? Vấn đề là như vậy. Chưa chắc ta hiểu hết đúng lời Phật dạy. Nên nếu ta muốn một ngôi chùa được hưng thịnh, có cái sức mạnh thu hút chúng sinh, cảm hóa được chúng sinh, ta phải đi đúng Chánh pháp của Phật.
[43:42]Mà muốn đi đúng Chánh pháp của Phật, quý thầy, quý cô phải rất vất vả tìm lại cho đúng ý của Phật từ ngày xưa, vượt qua hết mọi thành kiến của tông phái. Mà chỉ còn gì? Chỉ còn Đức Phật tôn kính của ta là thôi. Chỉ còn Đức Phật thôi, Chánh pháp của Phật mà thôi. Lấy Đức Phật là trung tâm của tất cả. Ai mà không hướng về trung tâm là Đức Phật tôn kính thì người đó đáng ngờ. Nhớ như vậy. Thì phải như vậy, đạo Phật mới có sức mạnh trở lại. Phật giáo mới có sức mạnh trở lại, chư Tăng mới có đoàn kết trở lại. Chỉ hướng về một Đức Phật duy nhất, lấy tất cả từng lời dạy của Phật để tập trung lại và tìm hiểu cho cho ra, cho cặn kẽ, cho chính xác.
[44:24]Chớ còn qua nhiều nghìn năm tự do lý giải, tự do biến dạng, tự do lập tông lập phái, ta rời xa Chánh pháp của Phật mà ta không hay. Và cái kết quả nó là gì? Kết quả nó là ta yếu hơn cái thời đại tiến bộ công nghệ này. Nên nếu chùa đúng Chánh pháp của Phật thì người ta cất cái điện thoại xuống liền, tắt điện thoại liền, vô chùa cái đã. Vì sao? Trong chùa hạnh phúc hơn, hơn cái Facebook.
[44:54]Về chùa êm ấm hơn, thanh tịnh hơn, yêu thương hơn, tử tế hơn. Facebook bạn giả bạn ảo mà, like không like, bấm qua xóa lại, chửi qua mắng lại om sòm trong đó, giận qua giận lại. Dẹp cái điện thoại xuống, bỏ Facebook qua, bước vô chùa thực tế, gặp thầy mình là một vầng hào quang.
[45:16]Gặp huynh đệ mình là nguồn yêu thương nồng ấm mà tình yêu thương nó có thật. Tình yêu thương giữa huynh đệ với nhau là điều có thật trên cuộc đời này. Ở ngoài kia, con người ta đối xử với nhau giả dối. They, everyone treat each other false. Mọi người đối xử với nhau sai lầm, giả dối, nhưng ở đây,
[45:42]ở đây, tại đây, here, chúng ta tìm thấy được cái tình yêu thương với nhau thật sự. Huynh đệ nhìn nhau đầm ấm, nồng ấm, chân thật mà mỗi một lời nói chuyện với nhau, ta tin cậy được. Còn ngoài kia là những điều giả dối, đối phó, thủ đoạn, mưu toan. Thầy mình là vầng hào quang, Tăng Ni chúng này là những vầng hào quang, về đây ta tắm được trong ánh hào quang của Đức Phật, của chư Tăng, bỏ được cái điện thoại xuống. Công nghệ tiến tới đâu, thế giới có biến dị tới đâu cũng không bằng được cái mái chùa yêu thương của mình. Vì sao? Vì nơi cái chùa này có có Chánh pháp của Phật. Mà vì có Chánh pháp của Phật nên có đạo đức,
[46:27]có từ bi, có trí tuệ, có vô ngã, có những điều chân thật mà dù cho công nghệ bên ngoài tiến tới vượt bậc đâu cũng không bao giờ bằng được những cái hạnh phúc này. Hạnh phúc khi mà có con người yêu thương nhau, chân thành với nhau, có Đức Phật từ bi, có bậc thầy trí tuệ để ta nương tựa, cái đó mới là cái khó. Nên vì vậy, khi mà chùa áp dụng được Chánh pháp thì sức mạnh thu hút nên vượt lên khỏi tất cả những điều thử thách của cuộc đời. Xã hội tiến bộ tới đâu kệ, công nghệ tiến bộ tới đâu kệ, Phật tử tinh tế, khôn ngoan, kiến thức tới đâu kệ thì chùa vẫn là gì? Vẫn là ánh mặt trời rực rỡ, nhớ như vậy.
[47:17]Khi ta tu đúng Chánh pháp thì người tu sĩ sẽ có hai cái điều xuất hiện, một là phẩm chất đạo đức vượt lên, hai là năng lực vượt lên. À. Khi tu đúng Chánh pháp rồi, đạo đức của người tu sĩ sẽ vượt lên, làm cho mọi người yên tâm và năng lực vượt lên, thông minh lên liền. Thông minh lên là sao? Là ngoài đời kia, dù cho công nghệ tiến bộ tới đâu thì những nỗi khổ căn bản của kiếp người vẫn còn nguyên, ta nhớ này. Tứ Diệu Đế của Phật chưa bao giờ sai. Vẫn làm sao? Vẫn là oán tắng hội khổ, ái biệt ly khổ, cầu bất đắc khổ, ngũ ấm xí thạnh khổ.
[48:05]Những cái điều cơ bản là không bao giờ mà thôi giăng bủa, đày đọa, giày vò kiếp người. Dù người ta giàu tới cỡ đâu, dù cho người ta công nghệ cao tới đâu, dù có bay lên tới sao Hỏa thì những cái khổ này vẫn còn nguyên. Ái biệt ly khổ, oán tắng hội khổ, cầu bất đắc khổ, ngũ ấm xí thạnh khổ. Ngũ ấm xí thạnh khổ là gì? Tâm thần, stress, điên nha. Ngũ ấm vậy. Những điều đó còn nguyên và dù bên ngoài rất giàu, xã hội đã rất giàu, công nghệ đã rất tiến bộ, kiến thức đã tăng cao nhưng nỗi khổ đó không bao giờ hết. Và nơi nào giúp cho người ta khuây khỏa được? Thường người ta tới dạ đến gặp bác sĩ tâm lý,
[48:51]đến see bác sĩ tâm lý thì phải tốn tiền. Nhưng tới chùa, quý thầy với lòng từ bi, yêu thương và trí tuệ, quý thầy có thể lý giải hết được mọi điều.
[49:04]Có một lần vậy, có một người vậy, ở Sài Gòn gọi điện thoại về thầy kể cái chuyện cái tuổi thơ của mình như vậy, nói: "Con không có tuổi thơ. Cuộc đời con đau khổ, bây giờ con nhớ lại con khóc và bây giờ con muốn đi tìm một bác sĩ tâm lý". Nói: "Không, bác sĩ tâm lý không làm gì được đâu. Psychologist will not work. Bác sĩ tâm lý chả làm gì được đâu. Chỉ có Phật pháp mới làm gì được, chỉ có tình yêu thương mới làm gì được. Sống trên đời là gì? Đừng đòi hỏi người ta thương mình mà phải đòi hỏi mình thương người khác hơn người khác thương mình."
[49:41]Một cách, one way that we can heal our wound, our pain, ta chữa những nỗi đau của mình bằng cách là gì? We can love other people more than they can love us. Ta yêu người hơn người yêu ta. Đó là chìa khóa để ta hạnh phúc. Còn nếu ta ngồi đó ta tính toán, so đo: "Tôi thương bạn sao bạn không thương tôi? Tôi thương bạn nhiều sao bạn thương tôi ít?", đó là đầu mối của sự đau khổ. Nhưng mà ở đâu cho ta những lời khuyên đó? Chỉ khi nào ta gặp một vị Tăng Ni tu đúng Chánh pháp thì ngay lúc mà ta đau khổ, bất an, những người mà đúng Chánh pháp đó cho ta cái chìa khóa, mở cái con đường ra, gỡ cái gai góc ra, dắt ta đi trên con đường bình an, hạnh phúc, chánh đạo.
[50:29]Thì chỉ có những người có Chánh pháp mới làm được điều đó. Vì thế, khi mà một ngôi chùa mà tu đúng Chánh pháp của Phật rồi thì dù bên ngoài cuộc đời kia công nghệ có lên cao, vật chất có giàu sang hơn, kiến thức có nhiều hơn nhưng vẫn mãi mãi phải nép mình lại làm một người đệ tử ngoan hiền nơi cái mái chùa yêu thương. A Di Đà Phật.
[50:56]Cái đáp ứng thứ nhất mà về cái cái đạo đức á, thì cái đạo đức của một người tu sĩ sẽ làm cho mọi người có được ba cái cảm giác. Cái cảm giác thứ nhất là khi mọi người gặp quý thầy cô về chùa có cảm giác an toàn. Đó là điều thứ nhất, đúng không ạ? Không bị lừa gạt, không bị mưu hại. Là ở ngoài đời kia có thể lừa gạt, có thể mưu hại mình, nhưng về với mái chùa mình không bị điều đó. Nên cảm giác đầu tiên là được an toàn khi về chùa. Thứ hai là khi về chùa mình chắc chắn mình được đối xử tử tế. Ở nơi đâu đó họ có thể tệ bạc với mình, nhưng bước vô chùa rồi thì chắc chắn quý thầy quý cô sẽ đối xử tử tế với mình, dù lúc đó có khi mình chẳng
[51:45]còn đồng nào, thậm chí là mình đang trong cái khốn cùng đau khổ, mọi người đã xua đuổi, xa lánh mình, ruồng bỏ mình, nhưng chắc chắn có một nơi không bao giờ đối xử tệ bạc với mình là là ngôi chùa. Và mình càng đau khổ, mình càng khốn cùng thì quý thầy quý cô lại càng thương mình nhiều hơn. Đó là cái đạo đức mà người ta cảm nhận được. Cái cảm nhận thứ ba của một đạo đức ngôi chùa là gì? Là người ta sẽ được dạy dỗ tử tế. Mình đến chùa mình vô minh, ngu si, kiến thức ngoài đời thì rất nhiều, bằng này cấp kia, nhưng mà cái đạo lý sống, cái cách để sống chưa có ai dạy ta cả. Mỗi người dạy vặt vãnh, vá víu đâu đó.
[52:36]Khi mình ở với gia đình, bố mẹ cũng dạy vá víu đâu đó, rồi cuộc đời cho mình một số bài học đầy cay đắng để mình có kinh nghiệm. Nhưng mà cái triết lý sống, đạo đức sống ta vẫn chưa đủ để đi qua một cuộc đời đầy sóng gió này thì ta đến chùa. Chùa ta yên tâm được một điều: ta sẽ được dạy dỗ đàng hoàng, sâu sắc và chính xác. Nên ba cái cảm giác mà khi ta đến chùa là vậy đó: thứ nhất, ta có cảm giác mình được an toàn; thứ hai, ta tin rằng mình được đối xử tử tế; và thứ ba, ta biết chắc mình sẽ được dạy dỗ đàng hoàng. Đó là cái cảm giác mà cái đạo đức đem đến cho ta. Cái đáp ứng thứ hai
[53:23]là chùa là một cái nguồn của những lời khuyên quý giá vô tận trên mọi lĩnh vực.
[53:32]À, cái điều này nghe hơi lạ.
[53:36]Hơi lạ là sao nói chùa đâu phải là chuyên môn về y học, chuyên môn về lập trình máy tính, chuyên môn về viết văn, chuyên môn về đi làm cầu làm đường, chùa đâu phải chuyên môn? Nhưng mà tại sao ta dám nói rằng chùa là một cái kho của những lời khuyên quý giá trên mọi lĩnh vực? Tại sao vậy? Vì chùa đi đúng chánh pháp, quý thầy có trí tuệ, mà có trí tuệ rồi quý thầy nhìn đâu sáng đó, nhìn đâu thấy được đạo lý đó. Lạ một điều vậy, khi một người tu trong đạo Phật mà có trí tuệ rồi, tiếp cận với lĩnh vực nào thì hiểu thấu suốt vào trong cái bản chất của cái lĩnh vực đó hết và có thể đưa ra những lời khuyên cực kỳ quý giá.
[54:20]Nên chùa chính là nơi đó đó, nơi cái nguồn của vô số những lời khuyên quý giá trên mọi lĩnh vực. Kể cả ví dụ như nói y khoa là bác sĩ, người bác sĩ là cả một cái ngành rất là chuyên chuyên nghiệp, nhưng mà ví dụ cái người bệnh ở đến cần tư vấn về sức khỏe quý thầy có thể tư vấn giùm. Thậm chí một người bác sĩ cũng có thể đến chùa xin những lời khuyên về những cái cách chữa trị cho hiệu quả. Chùa là cái nguồn vô tận về những cái lời khuyên quý giá trên mọi lĩnh vực, nhớ như vậy. Đó là cái điều đáp ứng thứ hai, nên bên ngoài cứ tiến nhưng chùa vẫn luôn luôn là ánh sáng. Rồi cái đáp ứng thứ ba nữa là chùa là nơi phát triển
[55:05]các việc làm từ thiện, lợi ích cho cho xã hội. Tại quý thầy sống cả một đời đâu có cần gì cho mình nữa đâu. Người đi tu rồi mà đã đúng chánh pháp của Phật rồi thì lại làm sao? Hướng về vô ngã. Mà hướng về vô ngã rồi thì cái tâm ích kỷ nó mất. Khi không còn ích kỷ nữa thì quý thầy sống để làm gì? Sống để yêu thương, để làm những điều lợi ích cho cho thế gian mà thôi. Thì khi là như vậy thì luôn luôn chùa tự động có những hoạt động thiện nguyện, tự nhiên không cần kêu tên ra. Ví dụ bây giờ chùa Hải Quang của ta hỏi chưa chắc là thầy có cái hội từ thiện, đúng không? Ở đây chùa mình có cái hội từ thiện không thầy? Đấy, thấy không?
[55:51]Chùa ta không cần có cái hội từ thiện, nhưng luôn luôn có những hoạt động từ thiện vì bản chất của chùa là như vậy. Khi một ngôi chùa mà tu đúng chánh pháp thì lòng từ bi tỏa ra, cái tâm vị tha tỏa ra và nó biến thành những hành động từ thiện cụ thể. Nơi chùa là như vậy, và điều này nó đáp ứng được cái yêu cầu của xã hội. Vì xã hội cần gì? Xã hội không cần những điều hứa huyền hoặc tâm linh, xã hội cần những cái việc làm cụ thể anh đóng góp: hiến máu nhân đạo nè, những học bổng cho học sinh nghèo học giỏi nè, chăm sóc cho cái người già neo đơn nè, rồi những người nghèo mà quá khổ nè, vân vân, và cái nơi nhiều khi là cái nơi kết nối giới thiệu việc làm nè.
[56:35]Ví dụ một cái ông nào đó ổng là doanh nhân ổng gọi chùa: "Thầy thầy, con cần ba người." Thế là thầy đi bốc đi gọi điện thoại: "Có đứa nào cần việc làm đây có nơi, thầy giới thiệu cho." Tức là chùa là nơi mà phát ra, tạo ra những cái việc làm thiện nguyện, lợi ích cho cho xã hội.
[56:57]Đây là cái yêu cầu thực tế, đáp ứng được các đòi hỏi của xã hội là như vậy. Cái đáp ứng thứ tư là chùa là nơi dạy thiền định giúp cho mọi người tịnh hóa nội tâm của mình.
[57:14]Vì sao vậy? Vì thiền là tương lai của nhân loại. Đức Phật đã chứng ngộ nhờ thiền, dạy về thiền. Và sau này thế giới mới thấy rằng thiền là một món quà vô giá mà Đức Phật đã trao cho nhân loại từ mấy nghìn năm trước. Nhưng nhân loại thờ ơ, đã coi thường cái món quà vô giá này. Một ngày nào đó họ phải quỳ xuống ăn năn, hối hận và dâng hai tay đón nhận cái món quà vô giá của Đức Phật truyền trao, đó là thiền định. Ngày nào đó thiền định sẽ trở là một môn học bắt buộc trong tất cả các trường học. Thiền định sẽ là một cái sự thực hành trong tất cả các bệnh viện, trong nhà tù, trong các cơ quan. Vào một ngày nào đó cái người nào mà không biết thiền
[58:05]thì ta nhìn người đó ta sẽ ngạc nhiên, giống như một người mà xuất hiện cuộc đời này không có căn cước vậy đó. Giống như nói: "Anh anh cho tôi xin cái ID, chứng minh nhân dân, căn cước." Nói: "Tôi không có", người ta sẽ ngạc nhiên. Nói: "Ủa anh sống trên đất nước này bao lâu rồi mà không có giấy tờ?" Nói: "Dạ tôi không có giấy tờ." Ngày sau này cũng vậy, ta gặp nhau ta không có còn hỏi "How are you?" nữa. Ta không còn hỏi nhau là anh có khỏe không, anh ăn cơm chưa, không hỏi đó nữa mà ta sẽ hỏi nè: "Hôm nay anh đã ngồi thiền chưa?" "Have you meditated yet today?" Hôm nay anh đã ngồi thiền chưa?
[58:43]Vì xem đó là một điều đánh giá trị của một con người. Nếu ngày đó mà chưa ngồi thiền thì ngày hôm đó cái cái cuộc sống của anh không có chất lượng, không có giá trị. Ngày nào đó mà buổi sáng có ngồi thiền, tối có ngồi thiền thì đó là ngày đó là ngày mà cuộc sống của anh có chất lượng và có giá trị, nha.
[59:11]Đó là vậy, đó là cái sự đáp ứng thứ tư của chùa vậy.
[59:17]Giữa một cái xã hội mà căng thẳng, càng lúc càng nhiều vấn đề phức tạp,
[59:26]thông tin tràn ngập, sự đấu tranh, cạnh tranh giữa con người, tổ chức, quốc gia càng lúc càng gay gắt, trở thành một cái áp lực lên tâm lý con người,
[59:46]Thì không có một loại thuốc nào có thể hóa giải được cái căng thẳng đó. No medicine can heal the stress.
[1:00:00]Không có một cái thuốc nào cả, có uống thuốc trị cho đỡ căng thẳng thì thuốc đó sẽ phá hủy một cái cơ quan tạng phủ khác. Thấy con căng đầu quá, vô bác sĩ cho viên thuốc uống hết căng đầu liền, nhưng gan đã vỡ mất một mảng rồi. Vì luôn luôn nó sinh ra phản ứng phụ. Và chỉ có một điều, chỉ có một điều, duy nhất một điều giúp cho người ta hết căng thẳng mà không gây ra phản ứng phụ, làm cho người ta sảng khoái khỏe mạnh hơn, đó là: Meditation! Thiền định mà thôi.
[1:00:41]Chùa, mỗi ngôi chùa chính là một cái nơi trị liệu cái sự căng thẳng tâm lý, tâm hồn cho con người, mà cái sự căng thẳng đó sẽ càng lúc càng gay gắt. Ta hãy yên chí là như vậy. Sự căng thẳng nó càng lúc càng gay gắt, thì chỉ có nơi chùa mà nơi chùa có thiền định sẽ là cái nguồn trị liệu cho mọi người. Đến khi người ta đạo nào không biết, người ta làm gì không biết, nhưng khi người ta căng thẳng quá thì người ta buộc phải tìm tới chùa. Chùa mới có thể cho người ta một cái phương pháp thiền định chuẩn xác, không sai lầm, đúng với Phật nhất. Và ở đó người ta ở lại một ngày, ở lại hai ngày, người ta thực hành thiền định,
[1:01:26]người ta thanh thản được nội tâm rồi người ta lại ra về. Ra về quậy cho đã rồi mai mốt căng thẳng quá nhớ chùa lại tìm lại. Và chùa mình cứ như vậy cứ phục vụ, cứ đối xử tử tế, cứ dạy dỗ và không đòi hỏi một điều gì. Cứ vậy thôi. Và chùa sẽ là một cái nơi như vậy. Rồi có nhiều người nói: "Căng thẳng quá con tập yoga". Thì yoga thì yoga, yoga giờ như thời thượng vậy đó. Người ta phải tốn tiền rất nhiều để đi học yoga để cho khỏe mạnh, cho có được cái cái body nó đẹp, dáng chuẩn và cũng có được cái relaxed, là thanh thản, nhưng tất cả cái đó không thể nào bằng thiền định đúng nghĩa của Đức Phật của chúng ta cả, không bao giờ.
[1:02:15]Nên cái việc mà cái yoga làm, thực ra đáng lẽ chùa ta phải làm lâu rồi. Nhưng mà... nhưng mà... Đó, thôi bây giờ thì chùa ta đã xây, ha. Rồi cái khi chùa đã xây rồi, thì bắt đầu cái thử thách, cái đòi hỏi của xã hội nó mới ập tới. Trước đây chùa chưa xây thì người ta sẽ không đòi hỏi nhiều, nhưng chùa xây xong rồi thì cái sự đòi hỏi của xã hội đặt lên một ngôi chùa là rất lớn. "Chùa thầy xây to rồi đó, thầy làm cái gì cho cuộc đời đây?" Cái này mới bắt đầu là là điều khó. Và thầy phải khai thác, sử dụng để cho cái ngôi chùa đẹp đẽ nguy nga này thành một cái nguồn lợi ích vô tận cho cho xã hội.
[1:03:06]Đúng không ạ?
[1:03:10]Không phải một mình thầy, mà là gì? Thầy của ta, Tăng Ni của ta và tất cả các Phật tử phải chung tay với thầy nha, làm cho ngôi chùa này trở thành một cái nguồn giá trị trong cuộc đời.
[1:03:30]Thầy sẽ đi tìm chánh pháp của Phật đúng nhất để dạy cho ta. Quý thầy quý cô cũng sẽ tu hành đúng với chánh pháp để làm gương cho ta. Rồi chính chúng ta đi theo thầy học đạo cho đúng với chánh pháp, để tạo thành một cái nguồn năng lượng tích cực, một cái đạo hạnh cao vời, một cái đạo lực mạnh mẽ để làm chi? Để ta phụ với thầy mà giáo hóa chúng sinh, làm lợi ích cho xã hội. Bây giờ nói, hồi nãy ta nói rồi đó, là quý thầy phải đi tới từng nhà để gieo duyên, tiếp xúc mà đưa người ta về với Phật pháp. Thì những điều đó ta làm thay thầy mình được không? Được không? Được, nha! Đó, quý Phật tử mình cũng vậy, phải đi tiếp xúc với mọi người,
[1:04:27]chia sẻ chánh pháp với mọi người, cảm hóa mọi người và làm một tấm gương tốt đẹp để cho mọi người nhìn thấy mình sống rất tốt đẹp để người ta tin tưởng. Và người ta hễ khi người ta tin tưởng mình thì tự nhiên người ta sẽ tin tưởng thầy của mình. Đó, mình đền ơn thầy của mình bằng một đời sống tu hành gương mẫu, tinh tấn, đủ sức cảm hóa những người mà họ chưa hề biết đạo và đem về cho thầy mình. Một năm ít nhất 10 người quy y một năm, được không?
[1:05:00]Đó, đó là sự đền ơn quý giá nhất trong thời đại ngày hôm nay. Hôm nay vậy chúng ta có những điều vui mừng. Điều vui mừng là ngôi chùa được hoàn thành. Điều ta vui mừng là xây xong một ngôi chùa vất vả suốt 5 năm như vậy mà thầy ta thì càng lúc lại càng đẹp trai hơn, không sao hơn. Vậy vậy ta có niềm vui mừng. Nhưng bên cạnh cái vui mừng đó ta rất là lo lắng. Và ta cũng hứa là vậy, lúc nào ta cũng theo thầy mình, trung thành với thầy mình, son sắt với thầy mình, cùng với thầy mình mà học đạo và giáo hóa chúng sinh, để làm cho ngôi chùa này trở thành một nguồn nguồn lợi nguồn ích lợi vô tận cho cuộc đời.
[1:05:44]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.