[0:03]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên hòa thượng trụ trì tịnh xá Bửu An, kính bạch trên chư tôn đức Tăng Ni, kính thưa quý Phật tử, thôi thì cũng còn mùa Vu Lan báo hiếu, rồi có nhân duyên hòa thượng bảo về đây có một buổi nói chuyện với quý Phật tử, chúng con cũng vâng lời hòa thượng trụ trì về đây để được cái cơ duyên viếng thăm thêm miền đất Bạc Liêu dễ thương này, để được thăm tịnh xá, thăm hòa thượng, thăm quý thầy cô, rồi nói chuyện với Phật tử một chút. Thôi mình nói chuyện cũng Vu Lan đi ha. Thường thường á Vu Lan người ta hay nói cái đề tài là báo hiếu cha mẹ. Bữa nay mình nói ngược lại:
[0:57]trách nhiệm của cha mẹ dạy dỗ con cái. Mà mình dạy thì con mình nó biết ơn mà nó mới báo hiếu mình. Ta thường hay nói là: ơn cha mẹ như trời biển, cho nên con cái cứ suốt đời mà nhớ ơn mà đền đáp. Nhưng mà ơn cha mẹ như trời biển thực sự cái quan trọng chính là dạy dỗ đó. Nuôi thì cũng là quan trọng, nhưng mà dạy mới là quan trọng. Tạo nên cái tâm hồn của đứa con của mình mới là quan trọng. Nhưng mà hôm nay thì ta nói thêm cái ý nghĩa là cái thiên chức của cha mẹ trong việc dạy con, cái trách nhiệm của cha mẹ trong việc dạy con không phải là chỉ để xây dựng đứa con, mà để xây dựng cả cái đất nước này, làm thành cái văn hóa cho cả một cái dân tộc này.
[1:46]Cái văn hóa của người Việt Nam ta nhiều điều tốt đẹp, nhưng nó bị hai điều che lấp: Một là ta không biết nó quý, nên chính ta không có phát huy để giới thiệu với thế giới, rồi người ta cứ chạy đi người ta lo học cái lối sống của nước ngoài, ta nhập khẩu cái văn hóa lối sống nước ngoài cái nó hư dần cái nền văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta, đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai là chính vì ta không phát huy, ta không biết rằng văn hóa ta quý, nên cha mẹ cũng không biết dạy con, rồi cả một cái dân tộc ta giống như mất cái văn hóa của mình từ từ không hay. Đây là điều mà ta có lỗi với với tổ tiên ta. Nên hôm nay ta nói chuyện với nhau điều này:
[2:40]Những điều mà cha mẹ phải dạy con
[2:44]để xây dựng một cái nền văn hóa của cả một cái dân tộc này. Cha mẹ dạy con giống như là một việc nhỏ, việc riêng của gia đình, nhưng mà không ngờ đó là một việc đại sự. Đó là một việc lớn lao vì giúp hình thành, dựng lập lại, xây dựng lại, vun đắp lại văn hóa của cả một cái dân tộc này. Chuyện nó rất là quan trọng. Nên hôm nay chúng ta lại không nói về việc mà bổn phận của con cái báo hiếu với cha mẹ, mà chúng ta nói ngược lại: bổn phận của cha mẹ dạy dỗ con cái, và dạy những điều gì? Cái may mắn của chúng ta là chúng ta có Phật pháp, nên cái văn hóa dân tộc xuất phát từ Phật pháp, kết hợp từ Phật pháp, từ những cái đạo lý của Phật dạy,
[3:37]nên ta sẽ hình thành, tạo nên một cái nền văn hóa tốt đẹp cho dân tộc này, mà bắt đầu từ cái việc mà ta bồng, ta ẵm, ta dắt tay đứa con mình đi trên con đường đời và nói thủ thỉ những điều này điều kia cho con mình nghe. Vậy đó, mà ta đang xây dựng cả một dân tộc này tiến bộ về sau. Chuyện này lại là chuyện lớn lao chứ không phải là một chuyện nhỏ. Tuy nhiên nó có một cái điều này: Là cái việc mà cha mẹ dạy con á, nhiều khi không chuyên. Vì sao vậy? Vì cha mẹ cứ nghĩ không phải trách nhiệm của mình, giao cái đó cho nhà trường. Và nhiều khi cha mẹ cũng quên tu dưỡng bản thân, cho nên ít khi nào mà dám dạy con.
[4:32]Nó có một cái nhược điểm: Người cha mẹ mà sống tốt có tu tập á, tự nhiên quan tâm tới việc dạy con cái. Còn nếu mà cha mẹ nhiều khi cứ lo làm ăn, mà thậm chí sống hơi buông thả thì tuyệt nhiên không bao giờ nói về đạo lý hay dạy dỗ con cái. Đó là cái tâm lý. Mà tâm lý đó là sự thật. Mình tốt rồi mình mới dám nói với người khác, mình chưa tốt không dám nói. Tâm lý nó như vậy. Như thầy, thầy nhớ lại trong gia đình thầy cũng vậy. Mẹ thầy thì cứ đem hết cái câu ca dao này, câu tục ngữ kia để nói cho con cái nghe, tại vì bà xuất thân từ một cái nền văn hóa từ một cái truyền thống ở ngoài Huế, nghĩa là cứ dạy nhau bằng những cái câu ca dao, tục ngữ.
[5:18]Mà truyền đời, từ cứ ở nhà làm nội trợ, rồi cứ đem những câu đó nó thành một cái kim chỉ nam để dạy dỗ con cái. Còn ba thầy thì đi làm thì thôi khỏi luôn, ít có khi nào dạy dỗ con cái. Mà ví dụ nhiều khi có bạn bè về vui cái làm một mở một tiệc nhậu, uống bia uống đồ cho vui. Sống cái đó cũng hơi dễ dãi, thoải mái, cho nên cũng ít có dạy dỗ con cái. Chỉ có những lúc mà nhiều khi cái ông ít có giao tiếp, bắt đầu ông sống lặng lẽ lại, thì những lúc đó thì khi mà thấy thầy ngồi giở sách học thì ông mới khuyên, ông nói: "Con phải nhớ là văn ôn võ luyện, nhớ đừng bao giờ quên." Thì đó đó, những cái câu dạy hiếm hoi.
[6:02]Chớ còn mẹ thầy thì có cái truyền thống đó hay dạy. Chúng ta cũng vậy, nếu cái người nào mà có tu tập á, có đến chùa đó thì sẽ siêng dạy con, còn người nào mà không đến chùa, ở lang thang ở ngoài, không biết đạo lý thì sẽ không dạy con. Mà đó không phải là chuyện gia đình, cả các thầy cũng vậy, nói cả quý thầy quý cô cũng vậy. Ví dụ như quý thầy quý cô đi xuất gia rồi, cái bổn phận là hoằng pháp lợi sinh, nhưng mà nếu quý thầy quý cô đó mà sống mà tu chưa tốt á, tự nhiên rất ngại mở miệng khuyên Phật tử tu hành.
[6:42]Cái cái tâm lý nó cũng như vậy nữa. Cho nên cái đạo lý mà nó không đầy thì nó không tràn ra ngoài được. Hễ tâm mình chưa đầy đạo lý tự nhiên mình cũng ngại khuyên bảo người khác. Ví dụ như có một người cư sĩ đến chùa mà xin xuất gia, cái ông thầy ông nói: "Thôi xuất gia làm chi, con ở nhà con cũng tu tập tại gia được rồi." Ông thầy mà nói câu đó rồi, biết ông này ông tu tào lao, biết ông thầy này ông tu không đàng hoàng. Ông tu không không tốt, đạo lý trong lòng ông không mạnh, nên khi thấy một người xin xuất gia, ông này không khuyến khích. Còn một người mà ví dụ người ta thật tu, thấy người xuất gia mừng lắm,
[7:19]thêm một người bước vào đạo là người ta rất là mừng. Nhưng mà người ta chỉ ngại là, ví dụ cái người này chưa đủ căn duyên, cái đạo tâm chưa tới, cái đức hạnh chưa đầy, thì thôi họ còn để rèn luyện thêm thôi, nhưng mà ai phát tâm xuất gia họ rất là mừng. Còn ví dụ ông thầy bà cô thấy người ta tới chùa người ta xin xuất gia tự nhiên nói ra, là biết người này chính người này tu bê bối. Lúc đó ta biết liền. Thì trong gia đình cũng vậy. Ví dụ người cha người mẹ mà lười dạy con, không quan tâm tới việc dạy con là biết người cha người mẹ này ít tu tập, ít có tu dưỡng bản thân. Còn cái người cha mẹ mà họ có tu dưỡng bản thân,
[7:56]tự họ trở thành cái nguồn, cái nguồn đạo lý. Nên quý Phật tử thường hay đến chùa như thế này, quý Phật tử thường hay đến chùa thế này, có tu tập, ví dụ có tu Bát quan trai, có tụng kinh, có ngồi thiền, có nghe đạo lý, có sửa mình, có sám hối, lần lần thấy được lỗi mình, rồi bắt đầu thấy được điều phải trái trong cuộc sống, là tự nhiên mình nói chuyện với con mình nó ra đạo lý. Nhớ như vậy, nó không phải là mình tụng kinh ro ro ro ro rồi nói lại được đâu, mà mình phải tu một thời gian đó, 5 năm, 3 năm, 7 năm gì đó, bắt đầu mới nhìn thấy điều phải điều trái trong cuộc sống này và đó biến thành đạo lý.
[8:39]Nên nhớ đạo lý là gì? Đạo lý nó không phải chỉ là những cái lời nói trong quyển kinh, trong cuốn sách hay trong bài giảng của một ông thầy giảng sư, không phải, mà đạo lý nó chỉ hình thành khi chúng ta tu tập lâu năm, bắt đầu chính mình nhìn thấy điều phải điều trái trong cuộc sống này. Lúc đó mới gọi là đạo lý. Còn ban đầu mình nghe ông giảng sư ông nói ào ào ào ào chứ rồi tai này qua tai kia, hoặc là nhớ để đó chiêm nghiệm thôi, chứ chưa thành đạo lý. Hoặc là ta tụng một bài kinh, tụng ro ro ro ro, rồi thôi chứ nó cũng không thành đạo lý. Nha, chỉ khi nào mà một thời gian dài mình tu sửa nơi
[9:23]chính tâm hồn mình, mình sửa được lỗi này, sửa được lỗi kia, rồi nhìn qua mọi điều trong cuộc đời thấy điều phải điều trái, thấy người tốt kẻ xấu, thấy điều hơn điều thua, nhìn thấy mọi điều khách quan rõ ra hết dần dần dần dần, đó mới bắt đầu ta có đạo lý.
[9:43]Thầy nói điều này quý Phật tử có nghiệm ra chưa? Có đồng ý không?
[9:52]Bữa nay không biết có nghiệm ra chưa nữa. Trong đây thầy nghĩ có những người cũng đồng ý với thầy phải không à? Có nhiều người cũng ngơ ngơ không hiểu, không biết thầy nói cái gì kỳ vậy. Thầy nhắc lại một lần nữa cho chắc cái này nha. Thầy nhắc lại. Đạo lý chưa phải, chưa đến, chưa có khi ta nghe qua một bài giảng, cũng chưa có khi ta đọc một cuốn sách đạo lý, cũng chưa có khi ta tụng một bài kinh, chưa có.
[10:20]Mà chỉ phải qua một thời gian dài ta có ngồi thiền tĩnh tâm, qua một thời gian dài ta lễ Phật sám hối, qua một thời gian dài ta xét được nhiều cái lỗi của mình, thấy được nhiều cái lỗi của mình, qua một thời gian dài ta thấy những điều phải trái trong cuộc sống này. Lúc đó bắt đầu thực sự đạo lý mới xuất hiện để ta có thể mà nói chuyện với với nhau, nói chuyện với con cái của mình. Hiểu chưa? Đó, đến như vậy ha, đồng ý rồi chưa? Giờ rõ chưa? Dạ rõ rồi phải không? Đó, nhớ như vậy đó. Nên hôm nay là ta nói với nhau những điều mà cha mẹ phải dạy con để giúp hình thành cho văn hóa cả một cái dân tộc này.
[11:02]Cái tựa đề nó dài dòng như vậy. Thì bây giờ ta có đạo lý rồi, bắt đầu ta đặt vấn đề tới ta dạy dỗ con cái mình. Mà những điều hôm nay thì chuẩn bị thầy liệt kê từng điều, từng điều, từng điều, quý Phật tử nhớ nha, không có quên à. Ai có vở viết lấy ra ghi, tại thầy liệt kê nhiều điều ta phải nói với con mình lắm. Ta đi chùa tu tập bao lâu rồi, bây giờ cái người mà đầu tiên ta phải độ chính là con cháu mình trước, rồi bắt đầu bạn bè, hàng xóm láng giềng, thân quyến, bà con họ hàng nữa tính sau, đồng nghiệp tính sau. Nhưng trước hết phải độ cho được con cháu mình cái đã, để giúp hình thành nên cái văn hóa của cả dân tộc này.
[11:42]Vừa rồi trên bài báo có đăng loạt bài nói người Việt Nam tốt hay là tệ. Nói như đến cái Singapore, vào trong nhà hàng ăn buffet thì Singapore là một cái nước mà họ sử dụng tiếng Anh, vậy mà họ để nơi những cái bàn mà lấy thức ăn họ để bằng tiếng Việt: "Xin lấy vừa đủ ăn". Như vậy nghĩa là gì?
[12:07]Họ không viết bằng tiếng Anh, họ chỉ viết bằng tiếng Việt. "Xin lấy vừa đủ ăn" có nghĩa là gì? Có nghĩa là người Việt Nam con mắt bự hơn cái bụng, lấy đồ cho cố, ăn hết bỏ. Mà cái bỏ một chút lương thực đối với họ đó là một điều mà vô lương tâm. Ta ăn vừa đủ thôi để chừa còn cho người khác, vì thế giới này vẫn đói lắm, thế giới này vẫn còn thiếu lương thực mà. Ta không được quyền ăn dư bỏ. Mà nhất là những món ăn mà nấu trong nhà hàng nó sang mà nó mắc tiền lắm, mà lấy cho cố rồi bỏ. Hay là vô trong cái chỗ đông người nói lớn tiếng nó ầm ầm ầm, chuyện riêng của mình hai ba người mà nói cả làng nghe luôn.
[12:46]Những cái đó họ cứ ghi mà họ chú thích bằng tiếng Việt không à. Thật là đó là một cái điều mình hơi hổ thẹn. Đó là những điều sơ suất trong cái việc mà cái lối sống của dân tộc, hay là một khiếm khuyết trong văn hóa. Mà cái khiếm khuyết này nó từ đâu ra? Từ từ cha mẹ ra. Thế nên khi mà ta nghe những điều đó, ta trách cái người Việt Nam ra nước ngoài đã có những cái sơ suất như vậy, thì ta phải trách lên tới cha mẹ của người đó. Cha mẹ người đó dạy không kỹ, đúng không à? Nên bây giờ vậy ta nói với nhau bài này trên cái mảnh đất Bạc Liêu dễ thương này, mong rằng những điều mà mà thầy với quý Phật tử trao đổi nhau hôm
[13:27]nay sẽ được người cả nước Việt Nam mình cùng nghe sau này nha. Và tất cả bậc cha mẹ phải thấy cái trách nhiệm của mình để sau này con cái mình có đi năm châu bốn biển thì chỉ làm cho thế giới khâm phục người Việt Nam, chứ đừng để người thế giới họ coi thường người Việt Nam. Ta ao ước điều đó khi mà ta nói những điều với nhau ngày ngày hôm nay.
[13:52]Điều thứ nhất cha mẹ phải dạy con là luật nhân quả. Đó là điều thứ nhất. Luật nhân quả tức là trong cuộc sống này, mỗi khi thấy một điều gì thì cha mẹ phải nói về nhân quả cho con mình nghe. Ví dụ như thấy cái người đó làm ăn nên, tự nhiên họ lên được căn nhà to à đẹp, thì cha mẹ phải nói với con thế này: Cái người này có thể là kiếp trước của họ họ hiến đất cúng chùa, phụ xây chùa, nên kiếp này họ được nhà cao cửa rộng. Đứa con nó thông minh nó sẽ hỏi: Mà con thấy nhiều người họ cũng nhà cao cửa rộng nhưng mà họ đâu có biết chùa đâu mẹ? Hay cha, phải không? Thì nói: Đúng, con nói đúng. Bởi vì những người họ không thuộc đạo Phật thì họ không phải hiến đất cất chùa,
[14:46]nhưng mà họ cũng đã hiến đất để làm một việc nghĩa gì cho cộng đồng. Ví dụ như họ hiến đất để xây bệnh viện, họ hiến đất xây trường học, hay họ hiến đất để mở đường. Họ chịu cái đất họ hẹp lại nhưng để cho con đường mọi người đi qua lại rộng thì kiếp này họ cũng được đất đai, nhà cửa lớn rộng thênh thang. Đó, mình nói chuyện với con mình về luật nhân quả. Rồi ví dụ như có một người là bị nhức đầu. Cái nói bị nhức đầu kinh niên, đi khám thì khi thì thấy có bệnh, khi không thấy có bệnh, bác sĩ cứ cho uống thuốc giảm đau mà nó cũng không hết, thì cha mẹ có thể nói với con thế này, nói: Người này có thể là đời trước mắc cái nghiệp là hay đập đầu chúng sinh.
[15:34]Đập đầu chúng sinh là gồm những công việc gì? Cái gì? Thứ nhất là đập đầu cá. Đúng vậy. Ở đây ai hay giỏi đập đầu cá không? Có lần đi ngang Vũng Tàu, lúc đó thầy đi cùng với ông vua sãi ở bên Campuchia, đi trong cái đoàn đi ngang cái chợ cá ở Vũng Tàu, ngang cái chợ Bến Đình. Trời ơi, thấy người ta thả con cá xuống đất, họ lấy chày vồ đập bốp bốp bốp, nó giãy đành đạch đạch. Ô, mình lạnh người hết trơn. Cho nên nói có nhiều người họ không muốn sát sanh, họ nhờ cái chỗ bán đập chết rồi họ lại họ mua con cá chết đó. Thấy ngồi nghĩ nghiệp của chúng sinh mênh mông, rồi sau này nhiều đời nhiều kiếp cứ ôm đầu mà la mà không biết tại sao.
[16:15]Mà nếu được làm người đó, còn không thì đọa làm cá mất, bị người ta đập đầu lại. Thì nó có cái nhân quả một những cái mình chút chút mình nói vậy cho cho con mình nghe. Hoặc là nói như khi thấy có cái người đó họ có quyền có chức, thì cha mẹ phải nói với con thế này: Con biết cái người mà có quyền có chức á đi đâu cũng được người ta kính nể, là bởi vì họ có cái nhân quả là họ biết tôn trọng mọi người, họ biết lễ phép với người lớn, là kính trọng thần thánh, kính trọng những vĩ nhân, kính trọng những anh hùng và trong cuộc sống này họ biết kính trọng mọi người. Thì cái tâm kính trọng như vậy, cái lời nói lễ phép,
[16:56]lễ độ như vậy thì sau này thế nào cũng được làm quan làm quyền, đó là nhân quả. Mình nói cho con mình nghe thì cho con mình nó biết mà nó nó nó sống cho tốt. Hoặc là nói: Ồ, sao thấy người đó giàu quá nhưng mà không làm quan? Nghĩa là nhân quả gì? Nhân quả là thế này: Là người này đời trước có bố thí nhưng mà lại ít cái tâm tôn trọng mọi người. Thường hay bố thí nhưng mà ít cái tâm tôn trọng mọi người. Ta có cái người như vậy không? Có không? Có nhiều lắm. Nói ví dụ như bây giờ mình thấy cái người ăn xin họ ngồi bên đường, mình xe mình đậu bên đường cái mình liếc qua cái thấy họ để cái nón, họ cúi đầu, họ xòe cái tay.
[17:42]Cái vậy cái mình thò thò móc túi cái quăng rảng hay quăng cắc bạc rồi cái đi tiếp, không nhìn tới người kia, lòng mình cũng coi lạnh nhạt. Thì đó là một dấu hiệu không? Hoặc là trong cuộc sống á mình giúp đỡ mọi người, giúp rồi mình kể công và coi thường cái người mình giúp. Tại cái người mình giúp họ nghèo hơn mình mà, họ khó khăn hơn mình nên mình giúp đỡ. Và khi mình giúp đỡ như vậy lúc nào mình cũng nghĩ là mình hơn họ, mình giàu hơn họ, mình sang hơn họ. Thì cái tâm mà coi thường người ta như vậy nên kiếp sau tiền bạc thì có đó, giàu sang thì có đó, nhưng không ở cái chỗ quyền quý được. Giàu sang nhưng mà lại không quyền quý là bởi vì thiếu cái tâm tôn trọng người khác.
[18:20]Cho nên để mà được cái phước cho nó viên mãn, thì ta phải biết giúp đỡ mọi người, nhưng giúp ai thì ta tôn trọng người đó. Chứ trong tâm đừng có nghĩ rằng họ nghèo hơn mình, họ khó khăn hơn mình, mình coi thường họ. Nói ờ thôi thôi cho anh một triệu nè, thôi anh mua đồ ăn mua gạo ăn đi. Cái câu nói khình khỉnh đó là vậy đó là chết, là mất cái tâm tôn trọng người khác. Ví dụ mình cũng đưa ta, ví dụ mình đưa ta một triệu để người ta mua gạo vì lúc người ta đang khó khăn, nhưng mà cái cách nói mình cũng đầy sự tôn trọng. Nói: À à thôi tôi có một triệu anh dùng đỡ nha, rồi mai mốt rồi tôi nghèo rồi tôi lại mượn anh.
[18:56]Mình nói cái câu người ta đỡ mặc cảm. Tức là lúc này anh khó khăn thì mai mốt tôi cũng khó khăn thì anh anh giúp tôi lại, có gì đâu, giúp qua giúp lại, bình thường, một cái câu nói là người ta mát lòng. Có nghĩa là cha mẹ phải nhìn mọi điều trong cuộc sống này mà nói về nhân quả với với con mình. Cho nên buộc lòng cha mẹ phải hiểu nhân quả rất là rất là sâu. Chuyện này làm được không? Dễ không? Nó cũng không phải dễ lắm đâu. Nhưng mà mình mình cũng làm được nha. Con mình mà, là tình yêu thương của mình, nên ráng để dành thời gian mà nói chuyện với con mình. Mà đầu tiên cái điều đầu tiên ta phải dạy cho con mình là luật nhân quả trước.
[19:40]Cái điều thứ hai ta phải dạy con mình là gì? Là lễ phép. Cái văn hóa Á Đông mình, cái quý của Á Đông mình là lễ phép mà bên Tây phương không có.
[19:52]Bên Tây phương ví dụ như nói chuyện với thầy cô giáo, nói chuyện với cha mẹ, nó cứ nằm nó gác chân lên nó nói chuyện, dòm trời nó nói, nó không cần có thái độ lễ phép. Cho nên sau này lớn lên cái con nó cũng đối xử nó như vậy. Còn văn hóa Á Đông mình không có. Phải bày tỏ cái sự kính trọng trong cái đứng, cái đi, cái ngồi, cái nhìn, cái nói đối với cái người lớn, đối với cha mẹ, đối với thầy cô giáo, đối với người lớn tuổi. Người lớn tuổi nhiều khi chả bà con gì với mình hết, nhưng mà hễ họ lớn tuổi đều được có sự tôn trọng. Đây là văn hóa đặc biệt của người Việt Nam. Có một lần người ta viết bài báo cái ông đó ổng vô tình
[20:31]ổng làm rể cái gia đình Việt Nam rồi ổng viết một bài ổng than trời, ổng nói là cái lối xưng hô sợ quá. Cũng một con người ở cái tuổi tác đó khi xưng cô, khi xưng chị rồi khi xưng bà, ổng không biết đường. Ổng mới học được chữ đó qua tới người khác đem chữ đó nói cái trật. À ổng mới thấy người khoảng đó kêu bằng chị, qua tới chỗ khác kêu bằng chị cái người ta mắng không phải, kêu bằng cô. Không hiểu, không hiểu. Nên nên cái điều mà cái xưng hô của người Việt Nam cô, chú, dì, anh, cậu, ông, bà chỉ người Việt Nam mới hiểu. Còn người khác không hiểu. Người Việt Nam hiểu rất rõ mà nhiều khi nói cũng trật.
[21:07]Nhưng mà thôi cái quan trọng của ta là gì? Ta bày tỏ sự tôn trọng đối với người người lớn, đối với thầy cô giáo, đối với cha mẹ và đối với những người quan chức. Nhưng mà nếu ta hiểu nhân quả, ta không được phép coi thường cái người làm quan. Ta nếu ta hiểu nhân quả là không được phép coi thường cái người làm quan, người làm cán bộ. Vì thực sự cái người mà họ lên làm quan, lên làm vua phước họ lớn lắm họ mới lên đó được chứ không phải dễ. Nhưng mà ta thì coi thường, ta bị mang tội chỗ đó. Ta bị mang tội là ta coi thường một người có phước rất lớn. Thầy nói có phước thôi chưa nói có đức. Một người cán bộ họ lo cho rất nhiều người thì cái đức họ rất là lớn.
[21:52]Nhưng mà ta gặp họ ta nói, "Ông này ổng cũng như tui." Cái đó ta cũng sai. Nhưng mà bởi vì cái quan niệm của thế giới ngày nay dân làm chủ thì ta cứ tưởng mình bằng với những ông quan. Chớ sự thực, mình làm sao bằng những ông quan được. Phước họ lớn hơn mình nhiều. Họ phước lớn họ mới làm quan, mà khi làm quan mà họ thật lòng họ lo cho dân nữa, thực sự cái đức của họ gấp cả ngàn lần mình. Nhưng mình gặp mình không biết kính trọng, đây cũng là một điều sai. Nên đây, cái nhân quả này ta phải dạy lại cho con mình. Để cho con mình biết kính trọng những người những người đáng kính. Mà đó hình thành cái nền văn hóa của dân tộc.
[22:29]Tức là người Việt Nam đi đâu biết kính trọng mọi người. Ví dụ như có con bé đó nó là con của một gia đình Phật tử, nó đi qua nước ngoài nó học, đi qua bên Anh nó học. Thường thường người Việt Nam đi ra ngoài học thì giỏi nhưng riêng con bé này thì nó không giỏi lắm, nó vừa vừa. Nó vừa vừa nhưng mà các thầy cô trong trường đại học bên đó rất thương, rất nâng đỡ. Có cái cơ hội gì là dành cho nó trước, có cái việc làm gì là kêu nó trước. Lý do gì? Lý do chỉ bởi vì nó lễ phép thôi. Nó biết tôn trọng thầy cô giáo theo văn hóa của Việt Nam. Còn mà sinh viên bên đó coi thầy cô giáo ngang hàng như mình á,
[23:07]ngơ ngơ ngơ ngơ, đứng cái cách nói chuyện không tôn trọng. Còn khi mà gặp thằng bé Việt Nam này thì cái các thầy cô giáo thấy rõ ràng con bé này nó nói chuyện nó yes, nó vâng dạ, rồi trong cái ánh mắt, trong thái độ, trong cái tâm của nó hiện ra là nó tôn trọng thầy cô giáo, các thầy cô giáo cực kỳ hài lòng. Tại mình là người truyền đạt kiến thức mà, mình là người dạy dỗ thì mình phải nhận được một sự tôn trọng chừng mực nào đó. Nhưng mà cái cơ chế, cái văn hóa của cái xã hội đó nó nó vậy nó không cho ai tôn trọng ai hết. Thành thử nhiều khi thầy cô giáo họ vẫn có những cái nỗi buồn thầm kín. Mà khi gặp một người học sinh Việt Nam,
[23:41]họ vui, vui vì đây có một cái người mà biết tôn trọng cái thiên chức giáo dục của họ, họ vui. Cho nên là có chuyện gì hay kêu con nhỏ làm, nên con nhỏ lại được rất nhiều cơ hội để thành công vì nó biết lễ phép. Mà ta mong rằng người Việt Nam mình đi khắp thế giới để dạy cho thế giới cái lễ phép này.
[24:02]Vì thế giới đang thiếu cái sự lễ phép, mà Việt Nam ta thì có. Thế giới đang thiếu, thiếu trầm trọng nhưng Việt Nam ta thì có ạ. Mà để để được như thế, cái nguồn nó từ đâu ra? Từ từ gia đình, nha, từ cha mẹ dạy dạy con, dạy cho kỹ. Dạy làm sao mà sau này con mình nó đi khắp thế giới, nó tiếp xúc với cái nền văn hóa ngang ngang á, không lễ phép, nó vẫn giữ được cái lễ phép của nó. Để nó dạy cho thế giới, làm gương cho thế giới. Nên đây là điều thứ hai mà cha mẹ phải dạy con mình để nó đóng góp vào cái nền văn hóa của dân tộc và đem cái nền văn hóa dân tộc này dạy cho thế giới. Nhớ không ạ? Đó là lễ phép.
[24:50]Cái thứ ba nữa là sự vâng lời. Vâng lời nghĩa là làm theo cái ý của của người khác. Mà cái ý người khác là ai? Thứ nhất là cha mẹ, hai là thầy cô giáo, thứ ba là những người lãnh đạo của mình, những người lớn. Mà để vâng lời thì mình đừng có chấp ý mình. Mình không cãi, không có chấp ý mình, mình làm theo ý người khác. Cho nên việc bỏ cái ý mình để làm theo ý người khác nó không dễ vì nó đụng cái bản ngã. Cái bản ngã của ta là gì? Chính là cái ý nghĩ của ta, chính là ý muốn của ta. Là cái bản ngã của ta, bản ngã ta không dễ bỏ. Nhưng mà ta phải dạy con mình bỏ ý nghĩ mình đi, bỏ bớt bản ngã mình để vâng lời người khác.
[25:33]Cho nên cái người Việt Nam á khi lớn lên á mình có cái sức chịu đựng nhiều hơn người nước ngoài. Bởi vì bản ngã mình đã được rèn giũa từ lúc còn bé, ở trong gia đình đã tập vâng lời bố mẹ nhiều, đúng không ạ? Người Việt Nam mình ở từ nhỏ là đã tập vâng lời rất kỹ, còn bên Tây phương nó không có à. Con nít nó ít có vâng lời bố mẹ mà nhà trường dạy nó như vậy, nhà trường dạy nó không cần vâng lời bố mẹ. Cho nên lớn lên đứa nào đứa nấy bản ngã bằng trời. Và nó sống trong gia đình không hạnh phúc tại hai vợ chồng hổng vâng lời nhau, cứ cãi, cãi đến khi mà tự ái quá thì ra tòa ly dị, xong chuyện. Mà ly dị rồi vẫn còn thương nhau, vẫn còn tiếc cái mái ấm gia đình.
[26:12]Nhưng mà sống gần nhau thì cứ cãi lộn, mỗi người giành cái ý mình. Còn người Việt Nam không, nhịn nhau. Tự nếu người vợ mà cương quyết quá, ông chồng ổng lui bước ổng nhịn, mà nếu ông chồng cương quyết quá, vợ lui bước nhịn. Đúng không ạ? Mà nếu mà mà ông chồng ổng nhịn hoài thì ổng ổng được khen là người sao? Ổng được khen là người biết nể vợ thôi chứ hổng gì. Cười, hồi đó thầy có giảng cái bài là sợ nợ cũng là đạo đức. Bữa đó thầy đang đứng trong cửa hàng, có một ông đó ổng chạy vô hớt ha hớt hải, mặt ổng căng thẳng lắm, ổng nói, "Mua cho bán tui cái đĩa sợ vợ cũng là hạnh phúc." Cái thầy nhìn ổng mà mà ổng hớt hải lắm
[26:52]mà mặt ổng căng thẳng, thầy không hiểu chuyện gì. Cái thầy cầm cái đĩa lên thầy nói, "Không, đây thầy giảng bài sợ nợ cũng là đạo đức. Sợ nợ cũng là đạo đức." Ổng cầm cái bài ổng ngớ ngẩn ổng xìu xuống một cái là không biết chuyện gì. Tức là hình như đó, hình như có ai nói ổng cái gì đó không hiểu là.
[27:12]Ở đây cái a ta dạy cho cho con mình cái đạo đức vâng lời. Cái đạo đức vâng lời từ nhỏ nó không có có so đo, đừng có nói hơn nói thua, cứ tập vâng lời để diệt bớt cái bản ngã mình đã. Mà khi biết vâng lời diệt bớt cái bản ngã mình, tự nhiên lớn lên mình dễ sống với đời, ít có đụng chạm vì bản ngã mình đã được được rèn giũa. Môi trường nào đòi hỏi sự vâng lời tuyệt đối? Ai biết? Môi trường nào?
[27:42]Đúng, quân đội. Trong quân đội là không có nói chuyện cãi. Ra chiến trường mà cãi là người chỉ huy được quyền bắn chết cái người lính mình liền. Tại vì kỷ luật lúc đó là đòi hỏi tuyệt đối vì nếu không vâng lời đánh không lại giặc. Lúc ra đánh giặc mà không vâng lời là đánh không lại. Nghĩa là chỉ một ý chí thôi. Toàn quân là một ý chí thôi mới đánh được giặc. Mà toàn quân một ý chí như vậy nghĩa là tất cả lính phải vâng lời chỉ huy. Ta hiểu á. Như vậy để cho mà quân đội có sức mạnh thì đòi hỏi toàn quân phải vâng lời. Mà tuyệt đối vâng lời nghĩa là không có bản ngã. Như vậy ta kết luận logic là sao? Ta suy luận logic nha.
[28:25]Khi mà không có bản ngã, ta tạo nên một sức mạnh cho cho cộng đồng, cho tập thể, đúng không ạ? Người lính không còn bản ngã mới vâng lời, ép buộc phải diệt mất bản ngã để vâng lời thì toàn quân đội mới có sức mạnh mà đánh giặc, mới có thể chiến thắng. Thì như vậy là ta suy luận theo logic là khi mà đông người đạt được cái vô ngã thì cái cộng đồng đó cực kỳ có có gì? Có sức mạnh. Đúng không ạ? Gia đình cũng vậy. Nếu trong gia đình con cái biết vâng lời cha mẹ, gia đình đó gia đình có sức mạnh. Gia đình đó gia đình có uy tín. Rồi một cái cơ quan mà người ta có nề nếp, có kỷ luật, cơ quan đó sẽ có sức mạnh.
[29:07]Một dân tộc mà vô ngã mà ta biết vâng lời, cùng một ý chí, dân tộc đó sẽ có cái sức mạnh. Cho nên từ bây giờ ta phải dạy con mình biết vâng lời để sau này nó đem cái vâng lời đó, nó đem cái tánh vô ngã đó, nó đóng góp vào trong cái tập thể của nó. Khi mà nó lớn lên nó rời khỏi gia đình, nó đi làm ở cơ quan hay nó vào quân đội hay nó làm ở đâu không biết, nhưng mà nó đem được cái đạo đức vâng lời vào trong đó thì nó tăng được cái sức mạnh cho cộng đồng của nó và đóng góp vào cái sự lớn mạnh của Tổ quốc ta. Đó là từ trong gia đình mà tập cho nó được cái đạo đức vâng lời nha. Ta cứ dạy cho con mình vâng lời,
[29:43]đâu biết rằng ta đã đóng góp được cái sức mạnh cho dân tộc ta. Hồi đó có một lần thầy kể lại câu chuyện này, như thầy kể mấy lần rồi. Một lần thầy đi từ thiện gặp cái bà người Mỹ, thì bả kể chuyện bả có đứa con trai nó bị nghiện, bả cũng khổ sở lắm. Cho đến khi nó ba mươi mấy tuổi, bắt đầu nó mới chững lại để mà nó bớt quậy phá, và bả mới nói câu này: "Now, he must understand that he must obey." Đến bây giờ, nó phải hiểu rằng nó phải vâng lời. Tới ba mươi mấy tuổi, sau rất nhiều lầm lỗi, mà sau rất nhiều sự chịu đựng, cứu giúp của người mẹ, thì thằng bé, thằng con trai ba mươi mấy tuổi bắt đầu mới hiểu nó phải vâng lời mẹ.
[30:34]Nếu cái đất nước đó mà nó dạy trẻ vâng lời từ nhỏ thì nó không có cái thảm cảnh đó, nó không có cái cực khổ mất đi mấy chục năm trong cuộc đời của thằng bé, hơn nửa đời hư. Còn ta đây, cái vâng lời đã là một văn hóa của dân tộc. Cho nên vì vậy, ta phải tập cho con mình biết vâng lời để ta đóng góp vào sức mạnh của dân tộc ta. Đây là điều rất là lạ. Thầy nói vậy có có quá không? Có hợp lý không ạ? Thấy không? Rất là hợp lý. Rồi có một cái văn hóa nữa là vệ sinh sạch sẽ.
[31:11]Nói thì nghe nó nhỏ nhỏ nhưng quan trọng lắm. Người ta đánh giá một cái dân tộc có văn minh hay không, coi coi cái người dân đó ăn ở có sạch sẽ hay không. Người ta đi tới chỗ xứ mình mà người ta thấy vứt rác bừa bãi, lòng người ta khinh dân tộc mình. Mà tại sao vậy? Tại vì cha mẹ không dạy con ăn ở sạch sẽ. Mà tại sao cha mẹ không biết dạy con ở sạch sẽ? Tại vì ông nội bà nội không dạy ba. Mình nói một câu nghe đau lòng nhưng đó là sự thật. Ăn ăn xong cầm rác quăng xuống đất cái là người đó không xài được trong cái thế giới này. Trong cái thế giới hiện đại này, không thể ăn ăn xong vò quăng ra,
[31:51]hay đi đi cái tự nhiên mình thấy thò ra cái cửa xe quăng xuống cái xoẹt, không. Là người đó không xài được.
[32:01]Hoặc là cái người mà đi vô trong cái căn nhà mà mình thấy đồ đạc bừa bãi, cái gia đình đó xài không được. Gia đình đó không biết dạy con, cả cha mẹ cũng hư nữa, chứ đừng nói tới con nên. Bước vô gia đình thôi là đánh giá được liền, nhưng mà chưa chắc ăn. Ví dụ cái nhà khách là dọn rất đẹp, nhưng mình bước ra đằng sau nhà bếp, nhà vệ sinh mà nó bẩn thì này thuộc là giả dối, sống bề ngoài. Vì sạch thực sự là sạch trong nhà vệ sinh sạch trước, nhà bếp sạch thứ hai, phòng ngủ sạch thứ ba, rồi nhà kho gọn ghẽ là thứ tư, cuối cùng mới là nhà khách. Nên cái người người ta đi tìm con dâu á, họ vô thăm cái gia đình đó họ
[32:42]chạy tuốt ra tuốt đằng sau nhà bếp luôn để họ coi cái nhà bếp cái đã. Nhà bếp gọn gàng rồi giả bộ xin đi vệ sinh, vô coi nhà vệ sinh cái đã. Nếu nhà vệ sinh mà sạch, nhà bếp sạch thì nhà này bưng về, rước về làm dâu được.
[32:57]Có một cái gia đình đó cũng đi lựa con dâu kiểu đó. Bước vô trong gia đình đó tới năm đứa con gái. Vô gia đình thấy sạch sẽ từ trong tới ngoài, từ trên xuống dưới, bưng cô con gái lớn về làm dâu. Bưng về làm dâu ba năm sau thì cái nhà mà giao lại cho con trai với cái cô dâu á biến thành đống rác. Vẫn bị lừa đó nha, vẫn bị lầm á. Tức là thấy gia đình sạch hết rồi, nhưng mà riêng cái bản chất cô này có cái gì nó bừa bãi, bề bộn. Hồi ở trong nhà đó thì đông người, mỗi người dọn một tay thì không thấy, không thấy trách nhiệm cô này. Đến khi cô về làm dâu mà cô làm mẹ, làm chủ trong gia đình rồi thì cô thả gia đình thành đống rác luôn.
[33:36]Hư hết cả nhà luôn, mà đúng là cái nhà ngóc đầu lên không nổi, nhà nghèo luôn, cơ nghiệp tiêu tan luôn. Vì cái người mà cái tánh đã như vậy rồi, không thể giữ sạch sẽ, cái ngăn nắp, mà gọn ghẽ gia đình thì đừng có hòng nói tới chuyện làm ăn, tiếp đãi, giao tiếp, mua bán, không có. Người này không đủ bản lĩnh, cái đầu họ không đủ, cái đầu họ không đủ sức để mà làm ăn bên ngoài, nên gia đình sự sản nó sẽ phải tiêu tan, đó là chắc chắn. Cái nhà mà không giữ được sạch sẽ thì đừng nói chuyện mà xây dựng cơ nghiệp. Nên đó là một cái điều mà ta phải dạy con ta những điều này: để cái gì nên để, cất cái gì nên cất,
[34:15]bày biện gì nên bày, không có đừng bày, bày mất công dọn. Mà làm sao giữ sạch sẽ từng chút từ trong ra ngoài, từng cái ly nước, từng cái ăn, cái đũa, cái muỗng, vân vân. Cái thau giặt rửa cái gì là để dành cho loại đó, không có rửa qua cái loại khác, vân vân. Cái chén để làm cái gì để làm việc đó, không lẫn qua việc khác. Chứ không được cái chén để bàn thờ cúng Phật xách xuống mình ngồi mình ăn, không được. Nó đâu ra đó. Những cái điều chút chút chút chút vậy nó tạo thành một cái kỷ luật cho con người. Rồi mình đi đến xứ nào, đến nhà ai, mình cũng giữ cái sạch sẽ, vệ sinh, người ta mới nể. Mà chẳng những mình giữ cho người ta, mình làm dọn giùm cho người ta.
[34:52]Đến một cái cộng đồng nào đều dọn dẹp vệ sinh, tập tạo thành thói quen cho con mình. Ví dụ nó bước vô một cái sân nhà của ai nó ở chơi, nó đến chơi nhà bạn nó thôi, thì nó cũng lại nó phụ nó dọn rác, nó nhổ cỏ, nó bày cái ghế lại, sắp cái bàn lại, nó làm lại. Nó chơi vui với bạn bè thôi mà nó cũng thò tay nó dọn giùm người ta, thành cái thói quen. Mà đó thành cái văn hóa. Và sau này nó đi cả thế giới nó cũng làm kiểu đó, nó tới chỗ nào nó đều dọn dẹp lại cho gọn ghẽ, sạch sẽ lại hết, tạo thành thói quen. Mà đó là chưa nói nhiều, nó nó chỉ là đóng góp trong cái vệ sinh môi trường, nhưng mà nó hiện ra ý thức của một con người văn minh, tiến bộ.
[35:34]Mà cha mẹ phải ở sạch thì con mới ở sạch được ạ. Nên đây là điều ta phải dạy con người ta: không phí phạm thức ăn. Không có được ăn dư, ăn vừa đủ, đừng để thức ăn dư rồi đem đổ bỏ, mang tội chết. Vì một cái hột cơm leo lên được tới cái bàn ăn của mình đi qua không biết bao nhiêu công đoạn khó khăn, phải không ạ? Một cái cọng rau mà leo lên tới cái bàn ăn rồi, đi qua không biết bao nhiêu là công đoạn khó khăn. Mà leo tới bàn ăn mình thấy nhiều quá mình bỏ rớt chỗ này cọng rau, kia cọng rau. Đâu biết rằng một chiếc lá rau nhỏ như thế này thôi mà leo từ cái vườn mà lên tới chỗ mình là quá cực khổ.
[36:11]Một hột gạo vậy, leo lên đây quá cực khổ mà ta coi thường, tính cả cái bát cơm quá nhiều hột, rớt năm bảy hột đâu sao. Nhưng không đâu, mỗi một hột là biết bao nhiêu, cái mồ hôi nhiều hơn cái hột cơm, nặng hơn mỗi hột cơm. Cái mồ hôi và công sức nó gói trong hột cơm á, nếu đem cân nó nặng hơn cái hột cơm. Nên phải quý từng chút cái gì của trời đất. Nên ta phải có cái chế biến lại thức ăn, không bao giờ được đổ bỏ phí phạm cái điều gì. Người ăn không được thì cho thú ăn, chứ không được đổ thành rác. Nhớ như vậy. Ta mà đổ thành rác ta mang tội vô cùng. Nha! Rồi dạy cho con mình sử dụng tiền bạc.
[36:52]Là đưa cho con mình đầu tiên khi bắt đầu nó hơi biết xài tiền rồi thì bắt nó lập cái sổ chi tiêu liền. Là bữa nay tháng này ba ba cho con 100.000, đâu con xài gì xài nói ba nghe, nói má nghe coi, ghi sổ ra. Khi em bé nó xài nó ghi sổ về ta mới phân tích cho nó nghe: à con mua cái món này hợp lý nè, cái món này con chưa mua chưa hợp lý lắm, chưa cần lắm, nó sẽ bị phí. Cứ ngồi phân tích cho con mình nghe, mình không rầy, không la, nhưng mình ngồi mình phân tích cho nó nghe, cho nó xài trước rồi mình ngồi phân tích sau, tức là nó được tự do. Bắt đầu qua tháng sau, tháng sau mình cho 100.000 rồi bắt đầu kêu nó
[37:28]ghi sổ đưa ra coi, ta sẽ thấy bắt đầu nó xài hợp lý từ từ từ từ. Tức là đó cách dạy con. Chứ đừng để cho con mình xài tự do. Nó hết tiền xin nữa, hết tiền xin nữa là giết chết cuộc đời nó, nhất là những nhà giàu. Cái nhà giàu nó không biết cực khổ, cha mẹ sẵn tiền, nó nói: "Má má, cho con tiền đổi xe, xe này quê quá." "Nhiêu con?" "30 triệu." "Ờ lấy đi." Rồi là con mình nó tiêu. Nhớ, cho con mình xài tiền kiểu đó là giết nó. Nó không biết sự cực khổ của đồng tiền làm ra, không biết cái nỗi cực của những người lao động kiếm từng đồng tiền vất vả, nó chỉ biết hưởng thụ, sau này phước nó hết rất nhanh, và sau này nó khốn khổ.
[38:08]Cho nên cái mà dạy cho con cái mình biết xài tiền đó là cái trách nhiệm lớn của cha mẹ. Mà con mình nó nó hiểu được cái giá trị đồng tiền rồi thì cái đạo đức nó sẽ tăng lên. Nó biết giúp người, nó biết tiết kiệm, nó biết tiêu sống một cách hợp lý, chứ đừng ỷ mình có tiền cứ thỏa mãn mọi cái ước muốn của con mình là giết con mình đó, giết cuộc đời nó, hại nó luôn. Sau này nó cực kỳ khốn khổ, và nó sẽ hận cha hận mẹ. Như vậy, mình không phải hà tiện với con, nhưng mà nó biết xài hợp lý tới đâu thì mình mới từ từ cho nó tới đó. Vậy đó, mới đầu cứ cho trước 50.000, 100.000, rồi nó lớn lên mà thấy nó xài đâu hợp lý đó,
[38:49]có thể giao nó mấy chục triệu, mấy trăm triệu cũng được hết, vì nó đã ý thức rồi, nó hiểu tội phước trong từng đồng tiền rồi, thì mình cho nó được quyền quản lý tiền bạc từ từ, như vậy nha. Việt Nam mình có một cái thế này là
[39:06]hay xả rác. Đúng không ạ? Hay xả rác bừa bãi. Mà cái thói quen này nó từ đâu? Từ nhiều đời. Nhưng bây giờ đứa nhỏ nó vô trường học thì nó được học là đừng xả rác, rác phải bỏ vào vào thùng. Nhưng mà khi mà nó ra ngoài cuộc sống thực tế thì nó thấy người ta làm sao? Ai cũng xả. Rồi bây giờ đứa bé đó làm sao? Nó sẽ theo nhà trường hay là nó bắt chước những cái người bên ngoài? Hả? Nó sẽ theo nhà trường là bỏ rác đúng nơi quy định, hoặc là nó sẽ bắt chước luôn người bên ngoài là thôi cứ xả luôn, ai làm sao mình vậy. Do cha mẹ dạy. Cha mẹ dạy con thế này: nếu mà con có rác thì con bỏ vào thùng, cái thứ nhất.
[39:58]Nếu con thấy rác không biết của ai xả thì con chịu khó mà nhặt đem bỏ vào thùng để bảo vệ cái môi trường mình. Đó là cái thứ hai. Cái thứ ba, nếu con nhìn thấy rõ ràng có một người xả rác, con hãy đến lượm cái rác đó lên trả lại cho họ và yêu cầu họ bỏ vô thùng, dù đó là người lớn. Dạy con như vậy thì ta mới thay đổi ngược lại được cái thói quen hay xả rác của dân mình. Thấy người nào xả rác, lượm rác lại trả lại. Nói: "Bác bác vui lòng bỏ vào thùng dùm con." Dám làm không? Phải dặn con mình điều đó. Thì mới thay đổi được cái thói quen của dân tộc này, cái thói quen mà xả rác thấy sợ luôn kìa. Nha!
[40:45]Chính mình thì bỏ rác nơi quy định, thấy rác thì không biết của ai thì thôi nhặt lên bỏ vào nơi quy định, mà nếu thấy rõ ràng một người nào xả rác, chạy lại lượm rác trả lại cho người đó liền. Cái điều thứ năm, cha mẹ phải dạy con là lòng yêu nước. Nha. Cha mẹ phải dạy con lòng yêu nước. Quê hương là gì hở mẹ, mà sao cô giáo dạy phải yêu? Quê hương là chùm khế ngọt ha. Nên từ nhỏ là phải dạy cho con mình yêu nước. Mới đầu nó chả biết yêu nước là gì, nhưng mình nói riết từ từ con mình sẽ hiểu. Và dạy con mình tuân thủ luật pháp. Đó, luật pháp nó quy định như vậy, mình đừng làm trái. Đừng làm trái rồi vướng vào pháp lý, không nên.
[41:33]Thì luật pháp có khi cũng thay đổi, có khi lúc này lúc khác. Nhưng mà lúc nào luật pháp quy định cái gì thì ta ta làm theo điều đó, như vậy. Dạ. Ví dụ như bây giờ đi xe đừng vượt tốc độ, giữ xe đúng làn xe, cứ tập con mình ờ luật pháp đã quy định vậy con cứ đi đúng như vậy, đừng có cãi đừng theo ý mình mà hãy đi theo đi theo luật pháp. Rồi ví dụ như bây giờ nói bây giờ ba mẹ sửa nhà thì ba mẹ phải làm đơn xin phép. Nói: "Ủa nhà mình mình sửa mắc mớ gì xin phép?" Nói: "Không con à, sống trong một xã hội ta phải theo luật pháp." Mà nói: "Tại sao luật pháp hạn chế không cho mình sửa nhà mình?" Không phải.
[42:13]Bởi vì cái nhà mình nó nằm trong cái quần thể kiến trúc của cả một cái cái đường phố, mà ta tự ý ta xây nhà theo ý mình thì nó phá vỡ cái cảnh quan đẹp chung. Do đó ta phải cần luật pháp cho phép là để chấp nhận rằng cái mô hình mà ta sửa nó hài hòa với mọi cái nhà chung quanh của mình để giữ cái đẹp chung. Chứ luật pháp là như vậy, giữ cái đẹp chung. Chứ còn ta muốn làm cho ngôi nhà ta nổi bật mà nó chỏi hết với những cái nhà chung quanh, nó làm xấu hết cả cái đường phố này thì đâu có hay. Cho nên hãy tuân thủ luật pháp. Mà chính cha mẹ mình là người tuân thủ luật pháp, nói cái gì cũng nói là tuân thủ luật pháp cái con nó nhập tâm.
[42:55]Con nó nhập tâm rồi cái lớn lên nó nó tuân thủ luật pháp, cái gì luật pháp cấm nó không làm. Ví dụ bây giờ nói buôn hàng lậu, nó nói luật pháp cấm thôi nó không làm, bởi vì từ nhỏ là nó đã được cha mẹ nhắc đi nhắc lại là là tuân thủ luật pháp. Mà được như vậy con mình sau này nó đỡ vướng vòng lao lý, nó đỡ có nổi nóng mà nó đánh bậy chửi bậy nó làm bậy, hay là vì cái tham mà nó làm bậy vì nó cứ việc trong đầu nó là cứ tuân thủ luật pháp. Như lúc nhiều khi có ta thấy nghe cái tiệc nhậu cãi nhau có một tiếng rút dao đâm nhau chết, ta có nghe không? Có báo đăng hoài. Lý do làm sao? Tại sao mà dám đâm người ta trong một cơn giận?
[43:32]Vì cái ý thức tuân thủ luật pháp không có, không có sợ lao lý, không sợ tù đày, cũng không có nể trọng luật pháp. Còn nếu con mình nó nể trọng luật pháp, ví dụ có ai làm nó giận nhưng nó không bao giờ nó manh động đến nỗi mà vượt qua cái hàng rào luật pháp. Nó biết giữ gìn để giữ luật pháp, tuân thủ luật pháp, cho nên nó biết kiềm chế vì nó sợ luật pháp. Còn cái cái người mà cầm trong nóng giận rút dao đâm người ta liền vì trong đầu từ nhỏ lớn không có cái ý nghĩ là tuân thủ luật pháp rồi đi vô tù. Cha mẹ ở nhà đau khổ, lỗi tại cha mẹ từ nhỏ đã không dạy mình, không nhắc con mình thường xuyên phải nhập tâm cái ý niệm là tuân thủ luật pháp quốc gia.
[44:12]Cho nên đây là điều mà cha mẹ phải phải dạy con, nhắc đi nhắc lại: phải tuân thủ luật pháp nha con. Đó, luật pháp không cho đừng làm. Rồi ví dụ như điều đó thấy cần mai mốt có khi luật pháp sẽ thay đổi thì ta cũng sẽ thay đổi theo, như vậy. Mà sống trong một quốc gia mình tuân thủ luật pháp được như vậy thì cũng giúp cho cái người điều hành quốc gia họ họ dễ chịu, họ dễ làm việc. Còn mà dân cứ quậy cứ chống luật pháp, cái người điều hành họ khổ tâm. Mà quốc gia nó yếu đi, quốc gia nó suy yếu vì người ta phân tán. Nay có người này đâm người kia, mai người kia hiếp dâm người nọ, nội xử cái đó không hết tiền hết bạc, hết ngân sách của quốc gia.
[44:50]Nói chứ bây giờ cử một đoàn đi điều tra một vụ án tốn biết bao nhiêu tiền, tốn tiền lắm. Như vừa rồi ở trên núi Dinh mình mấy đứa đi bẻ măng nó phát hiện một cái xác chết. Cái đầu thì treo lủng lẳng ở trên cái cây tre, còn cái thân thì rớt ở dưới mà khô rồi, mất cánh tay. Thì chỉ ghi nhận vậy thôi chứ không biết người này từ đâu tới, không biết tại sao chết, rồi lùm xùm lùm xùm vậy đó. Thì để mà có thể điều tra tốn công tốn sức tốn, ví dụ tìm ra được manh mối nào phải cử trinh sát đi dò tìm tốn tiền tốn bạc. Cho nên cứ nhiều người mà không tuân thủ luật pháp quốc gia nó hao tốn ngân quỹ nhà nước dữ lắm.
[45:29]Thay vì cái tiền đó nhà nước đã đầu tư để làm đường, xây bệnh viện trường học, bây giờ cứ lo điều tra vụ án không à, rất là cực. Cho nên cứ mỗi người mà tuân thủ luật pháp quốc gia như vậy, ta cũng góp phần để mà làm cho dân giàu nước mạnh. Đây là điều vì ta dạy con mình tuân thủ luật pháp và yêu yêu cái đất nước này.
[45:53]Nãy là được năm điều rồi, giờ tới điều thứ sáu là dạy cho con mình kiên nhẫn mà nhường nhịn trong cái đời sống cộng đồng, trong đời sống với cộng đồng.
[46:07]Một câu chuyện mà cả thế giới phải kính phục với người Nhật, mà điều này đúng là ta phải học, ta phải cúi đầu khâm phục. Là sau cái trận sóng thần ở một cái vùng biển của Nhật thì cái vùng đó bị phá tan hoang hết. Nhà nước mới chở đồ cứu trợ thì người dân Nhật họ cứ xếp hàng họ đến họ lấy. Mà người dân Nhật họ kỷ luật như vậy. Thì lúc đó có một cái người nhân viên đứng ngồi quan sát cái dòng người đó họ thấy một đứa bé nhỏ nó cũng xếp hàng. Ông này ổng thấy tội, cái ổng lại ổng lấy cái phần bánh phần cứu trợ ổng đi ngang, thay vì đợi xếp hàng ổng đi ngang đến bẻ đem đưa. Cái thằng bé nó cảm ơn xong nó cầm cái phần quà đó nó chạy lên nó bỏ nơi lại
[46:51]cái bàn cứu trợ và nó trở lại nó xếp hàng, để nó chờ tới lượt nó nó lấy chứ nó không muốn được ưu tiên so với những người khác dù là nó là còn bé. Cái tin đó đăng lên một cái cả thế giới cúi đầu trước người Nhật. Không biết cha mẹ nó dạy nó cái gì không biết mà nó kiên nhẫn và nhường nhịn. Cái văn hóa nó lớn, cái người tu mà tu kỹ kìa mới làm được, chứ người tu hơi hơi cũng còn ý muốn tranh giành. Cho nên ta phải tập dạy cho con mình một cái đức tính kiên nhẫn và nhường nhịn trong trong cộng đồng. Ví dụ bây giờ vậy đi mua hàng, mình nhìn thấy người ta xếp hàng thì thôi mình cứ vô đó xếp hàng. Nhưng mà thấy đang xếp hàng gần tới phần mình,
[47:38]tự nhiên thấy có một cái người già yếu thì ta mời họ đứng trước ta luôn, nhường nhịn lại. Đó là cái kiên nhẫn và nhường nhịn trong cộng đồng. Ta tập cho con mình như vậy, hướng dẫn con mình những điều đó. Rồi kiên nhẫn là ví dụ như có một người nào đó họ nóng nảy, họ gay gắt, họ quát tháo thì ta kiên nhẫn không phản ứng lại, không cự nự lại. Ví dụ bây giờ ta đến mà ta gặp một cái người nhân viên, ví dụ nhân viên nhà nước đi, ta đến ta ký cái đơn, họ hỏi ta mà có vẻ gay gắt.
[48:12]Thay vì đến họ hỏi ta: "Ủa đây thiếu mấy tờ giấy nè, là ờ em đưa cái tờ giấy này đó rồi nhưng mà còn thiếu tờ giấy này." Thì đáng lẽ họ nói vậy thôi nhưng mà họ gắt lên: "Có tờ giấy kia đâu? Hỏi đem ký gì, sao không ký?" Ví dụ họ nói một câu vậy. Thì hãy kiên nhẫn. Lý do tại sao họ gắt? Ai biết? Không phải bao thơ, đừng đổ thừa là bao thơ. Họ làm việc mệt quá rồi. Tới cái giờ đó là mệt, mà nhớ khi thân mệt thì tâm không kiểm soát được nữa, bắt đầu nóng tính. Ai cũng vậy, chúng ta cũng vậy. Khi ta mệt rồi bắt đầu ta bực dọc liền. Nhớ điều đó, ai cũng vậy. Và cái người cán bộ nhà nước họ ngồi họ tiếp đơn
[48:57]của mình họ cũng bị đúng cái nguyên tắc đó. Họ làm từ sáng mà hôm đó công việc nhiều quá, bắt đầu tới lúc họ mệt rồi là họ gắt, họ bực. Mà bực không phải là tại họ xấu tính, cũng không phải họ đòi bao thơ, nhưng mà vì mệt. Nhớ phải thông cảm, cho nên hãy kiên nhẫn, đừng cự nự lại, cứ mỉm cười nha. Rồi thầy thầy có cái tật ví dụ như thầy đi chứng giấy chứng đồ vậy đó, vô trong phòng cái thầy để ý coi túi thầy còn được nhiêu tiền, cái thầy hỏi hỏi: "Phòng đó làm việc được mấy người?" Nói: "Dạ trong phòng này đang làm việc sáu người." Thầy cũng lén lén thầy bồi dưỡng người hai trăm, được một triệu hai.
[49:33]Khen thấy trong túi thầy có nhiêu cái thầy bồi dưỡng hết sáu người trong cái phòng đó, phòng tiếp dân đó, ký giấy ký tờ. Rồi thầy cũng giả vờ thầy nói lý do, thầy nói vì sắp tới ngày Quốc khánh thôi thì cũng tặng, nên thầy có lý do thầy không có hối lộ. Vì thầy đâu có làm gì sai đâu hối lộ. Nhưng mà ý thầy muốn bồi dưỡng, mà cái người mấy người cán bộ đó họ lương họ ít lắm. Thật ra lương xã đó, lương cán bộ xã tháng không bao nhiêu tiền hết trơn á. Mà mà người dân họ đâu ai, dân xã cũng nghèo cũng chẳng ai biết bồi dưỡng, nên lâu lâu mà thầy bồi dưỡng họ mừng, họ mừng cái tự nhiên cơn mệt tan biến liền, cái khỏe lại họ vui vẻ lại.
[50:08]Có một lần thì có người hỏi Thầy vấn đề mà tham nhũng, tham nhũng rồi Thầy nói không đừng đừng đừng đừng có nói hễ làm cán bộ mà ăn tiền là tham nhũng. Tại vì cái người cán bộ sự thực họ lo, cái trách nhiệm họ nặng lắm mà lương không bao nhiêu. Nên đó là sự không công bằng á, trách nhiệm thì nặng mà lương không nhiều, đó là sự không công bằng. Cho nên khi mà ta thấy họ làm được việc, họ làm đúng pháp luật, họ giúp dân đúng pháp luật chứ không có cần hơn không cần không cần phải ưu tiên gì cho mình đâu, miễn họ đúng pháp luật. Mà nếu mình cảm thấy mình khá giả, cứ bồi dưỡng. Cái bồi dưỡng đó như một lời khen, chứ không phải hối lộ à.
[50:43]Mình đâu có làm gì sai pháp luật đâu mà phải hối lộ, mà họ cũng đâu có làm gì sai pháp luật đâu mà họ phải tham nhũng. Nhưng mà ta bồi dưỡng cho họ như là một lời khen, một sự động viên đối với cái việc mà họ lo cho dân thì đó không được gọi là tham nhũng. Mà Thầy thì Thầy hay bồi dưỡng lắm, tại Thầy hiểu, Thầy hiểu cán bộ đó lương đâu có bao nhiêu tiền, thì gặp Thầy cũng hay cho. Rồi có một người cán bộ khác mới cự Thầy, nói Thầy làm như vậy là Thầy tiếp tay cho tham nhũng. Nói không, tôi đâu có làm gì sai pháp luật và người đó cũng chẳng sai pháp luật. Khi họ ký cho tôi tờ giấy đó họ cũng chẳng làm sai pháp luật,
[51:13]mà tôi xin ký cái đó tôi cũng chẳng làm sai pháp luật, làm đúng theo pháp luật. Và cái việc bồi dưỡng của tôi là một lời khen của một cá nhân với một cá nhân, chả ai làm sai pháp luật cả, không có ai tham nhũng trong chuyện này. Thì cái chuyện đó cái nó làm cho mọi người vui lên. Còn bình thường ta nhớ, con người ta khi mệt rồi là bỗng nhiên bực, thường dễ nổi nóng, nên khi ta gặp một người nổi nóng trong trường hợp đó, ta hãy làm sao? Hãy kiên nhẫn, nhường nhịn. Đừng đừng cự nự, phản ứng lại mà phải thông cảm, phải hiểu, vì có lúc ta cũng sẽ bị như vậy. Có những lúc ta mệt ta cũng ta cũng bực lên, bực lên rồi gặp người kia họ bực lại,
[51:47]tự nhiên lãng nhách, tự nhiên cuộc đời nó mất vui phải không ạ? Cho nên ta dạy con mình từ nhỏ, con hãy kiên nhẫn, hãy nhường nhịn, làm cho cuộc đời nó bớt xáo trộn, nó bớt bất an. Ng- người nóng, người không nóng, tự nhiên người kia từ từ dịu xuống, còn người ta nóng mình mình nóng lại thì nó sôi liền. Còn đây người nóng người không nóng, từ từ bên kia phải mát lại, đó là vậy. Mà từ những điều đó ta dạy con mình, ta đóng góp rất lớn vào cái nền văn hóa của dân tộc ta. Những người du khách họ đến đất nước Việt Nam, họ thấy một xứ sở thanh bình, thân thiện, hiền lành. Và họ đến hoài, họ đến hoài,
[52:28]họ đến để học, đến để học người Việt Nam cái đức tính mà gì, hiền lành, thân thiện, kiên nhẫn như thế, nha. Và Việt Nam trở thành cái điểm du lịch nổi tiếng không phải vì cảnh đẹp, không phải vì giàu sang, mà bởi vì tâm hồn người Việt Nam rất đẹp để cho người nước ngoài đến họ họ chiêm ngưỡng. Họ không ngắm cảnh đẹp nữa, mà họ ngắm cái tâm hồn của người Việt Nam, cái đó mới hay hơn nhiều, cái đó mới hay hơn nhiều. Cho nên ta dạy con làm sao và cũng tu dưỡng chính mình làm sao để cho tâm hồn người Việt Nam trở thành một kỳ quan của thế giới, chứ không phải vì ngắm kỳ quan Hạ Long, cũng không phải ngắm là cái Động Phong Nha, ha.
[53:17]Nói một lúc nào đó ta phải dạy con mình thế nào và ta phải tu dưỡng tâm hồn mình thế nào để cho khi một người nước ngoài người ta được phỏng vấn: "Anh đến Việt Nam để anh ngắm cái gì?", người ta trả lời: "Tôi đến Việt Nam để ngắm tâm hồn người Việt Nam" thì ta thành công.
[53:38]Ráng làm sao mình tu dưỡng như vậy và mình dạy con cháu mình như vậy là một đóng góp rất lớn cho thế giới luôn. Điều thứ bảy, ta dạy con mình là không đua đòi, bắt chước những điều xấu. Nó vậy á. Ví dụ như thằng con nó về nó nói: "Ba ba, cho con tiền con nhuộm tóc". "Nói sao vậy?". "Mấy đứa bạn con nó nhuộm". "Nó nhuộm sao?". Nói: "Dạ phân nửa cái đầu màu xanh, phân nửa cái đầu màu tím đẹp lắm". Thế là ta phải dạy, nha, đừng đua đòi. Bắt đầu hỏi: "Sao con nhuộm nửa xanh nửa tím?". "Dạ, con thấy đẹp". Đó, phải phân tích cho con mình nghe chứ đừng có nạt nộ. Phân tích cho con mình nghe không cần bắt chước, không cần bắt chước.
[54:22]Hoặc là nó đòi bấm lỗ tai, đòi bấm lỗ tai. Nói: "Tại sao bấm lỗ tai?". Dạ: "Thấy cái anh kia ảnh bấm lỗ tai đẹp". Mình phải phân tích, phân tích làm sao cho hợp lý để cho con mình đừng đòi bấm lỗ tai. Hoặc là nó đòi: "Ba ba, cho con xăm hình trái tim có mũi tên bắn qua ngay chỗ này nha ba". Phải hỏi vì sao rồi phân tích, giải thích làm sao để cho con mình đừng đua đòi, bắt chước. Mà bây giờ cần Sư phụ nói giùm không? Không, cha mẹ mình phải tự nghĩ ra, tùy cái tâm lý con mình mà giảng dạy. Giảng dạy cho thế này, một cái người đàng hoàng và một người không đàng hoàng, một điều tạm thời và một điều lâu bền.
[55:06]Ví dụ như trước mắt tự nhiên con thấy cái hình nó đẹp cái con muốn xăm, nhưng mà 10 năm sau con bắt đầu con thấy cái hình đó nó nó lạc hậu, nó không tốt, không hay, rồi con xóa không được. Con xóa rất là đau đớn mà để lại cái thẹo. Mà khi mà mình ghi một điều gì đó lên trên cơ thể này, cơ thể lúc trời sanh ra, cha mẹ sanh ra nó không có gì hết, mà mình ghim cái ý tưởng mình lên trên đó, mình cứ nghĩ nó là nghệ thuật, nhưng mà nó là một điều bất thường, không tự nhiên và tạm bợ, vì nó chỉ là một cái ý thích tạm thời. Đến khi mình không thích nữa thì gỡ nó ra rất là rất là khó. Và với nữa là cái người mà khi xăm những cái hình lên trên
[55:57]người như vậy, đó là người thách thức mọi người. Vì ai họ sống cuộc sống hiền lành bình thường, họ giữ một cái điều mình giống với mọi người để chi, bày tỏ cái sự hài hòa, thân thiện với cộng đồng. Còn tự nhiên mình để trên vai mình một cái hình đen đen, vằn vện là mình tự mình tách ra khỏi cộng đồng và thách thức mọi người. Nên cái người mà có cái tâm lý thách thức mọi người thường là người không phải là người hiền lành. Do đó, khi con bước vào cái trụ sở công an mà họ nhìn con có cái hình xăm thì họ xếp con vào một loại khác. Họ không có sự tôn trọng và họ dễ nghi ngờ. Khi có vụ án xảy ra thì những người xăm hình là những người mà bị
[56:41]lưu tâm trước, vì đó là những người dám thách thức mọi người. Còn cái người mà không có hình xăm coi vậy chứ công an họ ít chú ý, vì người đó họ cái tánh họ hiền, họ không có thách thức cộng đồng. Giống như tự nhiên nhuộm nhuộm đi nửa cái đầu xanh nửa đầu đỏ, con thách thức mọi người, không ai làm như hết, con làm nổi chơi vậy đó, ai ghét ghét chơi, tức là người có tâm thách thức, bất cần đời. Mà ta bất cần, ta thách thức tức là người này dữ, sống cuộc sống không hài hòa, thân thiện và dễ trở thành người tội phạm. Cho nên nhìn cái đầu tóc nhuộm tầm bậy, hớt tầm bậy, xăm hình tầm bậy, bấm khoen tầm bậy thường người ta dễ xếp vào đó là thế giới tội phạm.
[57:19]Cái người đó bất cần luật pháp, bất cần dư luận, bất cần tâm tình, thách thức mọi người. Ta phân tích cho con mình nghe để cho nó bớt bớt đua đòi. Hoặc thấy người ta chơi game, nói: "Con đừng có, game con chôn cuộc đời vào những điều hư ảo, mất thời gian. Cuộc đời đó con để con sống, con tu dưỡng, con làm những việc phúc thực sự. Con ra con đắp đường, con nhổ cỏ, đó mấy cái đó là những điều có thật, tạo nên phước vì nó là nhân quả. Còn con chơi game, con làm một anh hùng trong game, con cứu thế giới trong cái thế giới game, nó không có thật, con mất thời gian, con mất phước, rồi mất cả cuộc đời".
[57:55]Đó, đó mình phân tích để con mình đừng có cái cái đua đòi. Nói bây giờ: "Dạ, bạn con đứa nào cũng có chiếc xe Air Blade à, con hổng có Air Blade, con đi xe này hoài con con mắc cỡ quá". Con nói: "Ta chỉ nên mắc cỡ vì ta làm điều sai lầm. Còn nếu con là một người con đi xe không có mắc tiền nhưng con là người lễ độ, có học giỏi, cái đó nó quý hơn cái Air Blade. Còn Air Blade mà học dở thì nó chỉ là chứng tỏ một điều ngược lại, cái giá trị càng thấp hơn nữa. Còn con đi xe càng nghèo, thậm chí con đi xe đạp mà con học giỏi, xã hội này họ nể phục con. Con càng nghèo mà càng học giỏi, càng đạo đức, xã hội này càng nể phục con.
[58:44]Còn con càng giàu mà càng học dở, người ta khinh thường con. Còn mấy cái đứa nịnh nó mới khen con thôi, chứ còn trên đời này người ta nể những người có đạo đức, có tài năng, chứ người ta không nể cái người mà khoe mẽ giàu sang. Nhớ, học giỏi, có đạo đức, đó mới là cả ngàn chiếc Air Blade, nên đừng đua đòi con. Cái điều con phải đua đòi, con phải bắt chước là cái đạo đức và học cho giỏi". Đó, những cái điều như vậy ta dạy con mình.
[59:18]Thầy soạn tới 17 điều để ta nói với các con mình, nhưng hôm nay hết giờ rồi, Thầy nói được tới 7 điều là hết. Thôi, đành phải hẹn trở lại một lần nữa. Thầy xin chúc cho những Phật tử mình ở đây tinh tấn tu hành và đem đạo lý chia sẻ với nhau, trao đổi với nhau làm sao cho đất Bạc Liêu này thành cái đất Phật nha, thành đất Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.