[0:12]Tự nhiên xong rồi tôi qua ngồi xuống đây trời. Ngồi chỗ khác.
[0:21]Xoay chỗ khác.
[0:31]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Vậy là mấy tháng rồi ta chưa về đây nhở? Mấy tháng? Hai tháng hả? Hồi
[0:43]nãy nãy sư phụ nhờ Hoàng Minh hát cái bài Hà Nội niềm tin và hy vọng. Vì lúc đó cũng là cái kỉ niệm thời bé. Lúc đó vừa sau giải phóng, thì đến năm 76 á, 76 thì trong miền Nam mới biết bài này, nhưng mà không biết là tác giả sáng tác vào lúc nào, hình như cũng khoảng thời gian đó. Bài mới, bài mới sau giải phóng. Thì lúc đó sư phụ đang phụ trách thiếu niên nhi đồng, gọi là Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh á, với phụ trách cho bên văn nghệ của của thanh niên, cũng phải tập mấy bài hát, thì có được cái bài hát mới này mừng lắm. Cứ tối ngày ngồi với mấy cái anh anh làm việc ở ủy ban xã. Mà mà lúc đó không không có đài,
[1:31]không có báo gì nhiều, nên gặp mình mấy anh mừng lắm, mấy cứ kêu là: "Việt Việt, đàn hát cho anh nghe cái bài Hà Nội niềm tin và hy vọng." Hát, mà lúc đó vì nó có cái nốt lên tới nốt phá. Cái cái bài cái gam chính của nó là gam Rê trưởng, rồi có một cái bài lên tới nốt phá cái gì đó. "Là ngôi sao mai rạng rỡ" đó, thì thù lúc đó còn bé hơi không lên tới, bây giờ thì lên tới rồi, lúc đó lên không tới, lên cứ bị đứt hơi. Mà mà cứ thích hát cái tông Rê, nó lên nó bị cao. Nhớ nhưng mà cứ thích bài đó đó, bài như thành một cái kỉ niệm của cái thời vừa mới lớn ha, rồi thì cũng nhớ vậy. Hôm nay nghe Hoàng Minh hát hay quá, nhưng mà đoạn sau con bị quên lời hả?
[2:13]Tự nhiên con bỏ nhạc nó trôi luôn, mình ờ trơ trọi mình ha.
[2:21]Có hôm nay có vợ, bà xã của ca sĩ Tuấn Hưng đang ở đây. Con con đứng lên con chào huynh đệ đi.
[2:33]Sư mới hỏi Tuấn Hưng đi đâu rồi? Nói: "Dạ ảnh đi diễn." Nói bữa nào về đây hát cho huynh đệ nghe, ở đây đông lắm. Cứ đứng trên ban công làm chi, không cần phải đứng ban công, về đây hát đông lắm.
[2:50]Hôm nay ta nói một điều về tâm lý. Có những điều mà khoa học không thể thay thế. Để chúng ta phân từ đó chúng ta đánh giá lại cái tâm lý của mình đối với mọi việc ở trên đời này. Khoa học làm được nhiều điều hơn cả mong đợi.
[3:17]Ví dụ như vào trong đầu thế kỷ trước, thì cuộc cách mạng khoa học bắt đầu xảy ra.
[3:26]Ta có xe không cần ngựa kéo. Rồi bắt đầu ta có những cái máy bay thử nghiệm đầu tiên.
[3:41]Ta có máy kéo, ta có sóng vô tuyến, ta có điện. Thì đối với loài người, việc mà phát minh ra những cái máy móc đó là điều mầu nhiệm, kì lạ. Và ngay lúc đó, một số người vốn đã hoài nghi về tôn giáo là quay lưng với tôn giáo liền. Tại vì khoa học nó thật quá. Những cái gì khoa học làm là dựa trên những cái sự thật cụ thể: hai với hai phải là bốn, ba với ba phải là sáu.
[4:20]Rồi lực của gió, lực của nước, lực của cái trái đất, tất cả mọi cái đều được tính toán, rồi được áp dụng chế biến thành máy và phục vụ cho con người. Những cái điều đó nó cụ thể và nó tiến từng bước, tiến rõ từng bước. Cho tới ngày hôm nay thì cái kỹ thuật và khoa học đã đem đến cho loài người giống như là phép lạ, thần thông.
[4:51]Ta ở đây ta có thể nói chuyện với một người ở châu Âu bằng cái cái điện thoại nhỏ bé thế này. Và cái tiến bộ đó còn hơn cả cái cả cái truyện khoa học viễn tưởng nữa, tiến xa hơn luôn, đến độ như vậy. Và còn tôn giáo thì sao? Tôn giáo ở ngày xưa thì
[5:14]thu hút con người bằng những cái phép lạ. Mà những cái phép lạ đó thường là được tưởng tượng và kể, kể lại, chẳng ai chứng kiến cả, chẳng ai chứng kiến. Ví dụ như bây giờ ta nói: "Ồ cái ông thầy tu đó ông linh lắm. Tôi có bệnh, tôi đến tôi gặp ổng." À ai nói chứ: "Bạn tôi có bệnh, bạn tôi đến", ví dụ "Đi đâu cũng không chữa được, tới ông thầy đó ổng ổng ổng cúng cho một thời kinh cái về hết bệnh." Ta cũng chỉ nghe, mà không biết là vì ổng cúng mà hết bệnh hay là vì một cái gì khác, ta không kiểm chứng, cũng chỉ nghe. Và ta tin ông thầy đó vì ta nghe một cái lời đồn. Còn khoa học không có nghe, khoa học không có nghe.
[6:02]Khoa học, anh phải kiểm chứng trước mắt cho tôi coi, phải làm bao nhiêu cái thí nghiệm để tôi đánh giá. Nên vì vậy, có những cái giai đoạn, có những quốc gia họ thử nghiệm về các hoạt động tâm linh và không thuyết phục họ được. Ví dụ như nói: "Có một người đó có khả năng là đọc được cái tâm của người khác", nói à cũng nghe đồn, bị mời tới liền. Mời tới họ thử nghiệm liền: "Anh ngồi trong phòng này, tôi ngồi phòng kia, rồi anh đọc đi cho tôi kiểm tra, bao nhiêu là máy móc." Tức là thử nghiệm và kiểm tra, chứ không có cái chuyện nghe rồi tin. Còn hầu hết tôn giáo ta chỉ nghe rồi tin. Tất cả tôn giáo đều hầu hết vậy.
[6:46]Ví dụ cái ông giáo sĩ, ông tu sĩ đó, ổng nói thật hay, mình nghe ổng nói hay, mình tin, rồi thôi, cũng chẳng kiểm chứng được. Và chính vì vậy cho nên bao cái chuyện thần thông phép lạ trong tôn giáo, chuyện bay lên trời, tiếp xúc với thần linh, rồi chuyện biến hóa, vân vân, làm cho người ta bị hấp dẫn, làm người ta thấy khác lạ, phi thường hơn cái cuộc đời tầm thường của mình. Cái cuộc đời con người vốn là tầm thường, là đau khổ, là hạn chế. Nhưng bây giờ ta đi tìm đến một cái đạo và ta thấy là cái đạo đó nó phi thường, nó kì lạ, nó mầu nhiệm, cho ta nhiều cái hy vọng. Nên ta đến với đạo cầu mong một cái
[7:39]cứu độ, một cái sự tiến bộ, một phát triển, một sự chứng ngộ cao siêu, toàn là nghe đồn không à.
[7:48]Nhưng mà rồi khi khoa học càng lúc càng tiến thì tôn giáo cứ đứng đó.
[7:55]Những cái lời đồn, những cái lời thuyết giảng trong cái tôn giáo cứ đứng yên tại chỗ, hết trăm năm này tới trăm năm kia không có gì khác lạ. Ví dụ ta mơ ước về cõi trời cũng chỉ chừng ấy điều nói đi nói lại trong cả mấy nghìn năm, không có gì khác. Nhưng còn khoa học, mới nãy chế được chiếc xe xe xe xe ô tô, mai chế luôn cả một cái toa xe lửa, mốt hôm sau chế luôn máy bay bay lên trời, bữa hôm khác chế luôn tên lửa bay ra ngoài quỹ đạo. Khoa học tiến từng bước. Bây giờ cạnh tranh đến nỗi cái điện thoại ta vừa mua ngày hôm nay thì nó đã có một điện thoại tốt hơn hẳn trong phòng thí nghiệm rồi, nó đang bắt đầu nghiên cứu rồi.
[8:38]Và khi bán hết cái cái đợt điện thoại này, nó bán tiếp cái đợt điện thoại khác tốt hơn nhiều lần, và cải tiến rất là nhiều lần. Khoa học tiến bộ vù vù, cạnh tranh các nước với nhau vì ai mà lạc hậu về kỹ thuật rồi là bị thua về kinh tế, mà thua về kinh tế thì lập tức thua về chính trị và quân sự, nên các nước phải chạy đua với nhau về cái tiến bộ kỹ thuật. Còn tôn giáo cứ đứng đó.
[9:03]Và càng lúc thì khoa học càng tiến bộ khủng khiếp quá. Ví dụ ta có thể nghe thấy, nghe mọi nơi, thấy mọi nơi, biết mọi nơi, thông tin gì cũng biết hết trơn. Có nhiều người cứ hay hỏi sư phụ là có đi nước ngoài không, nói: "Hồi nhỏ tôi thích đi nước ngoài, lớn hết hết trơn rồi." Nói sao vậy? Tại cái sự tò mò biến mất rồi. Vì sao? Vì cái gì cũng biết hết rồi. Nói vậy cũng hơi quá đáng, nhưng mà thực sự như vậy á. Ta lấy được tin tức trên internet, ta xem phim Hollywood, cái giống như cái gì thế giới có cái gì mình biết hết trơn rồi. Ví dụ như vậy. Ví dụ mình đang ở trong một cái xã hội yên ổn,
[9:45]có luật pháp, có kỷ cương, cái mình coi cái phim có một cái tên mang rợ đó nó mưu tính nó giết người, rồi có những kẻ côn đồ, có những kẻ quấy rối, cái mà nói cái xã hội gì mà nó khổ dữ vậy nè trời. Nhe. Rồi nhiều khi cái như những cái phim ảnh nó lật cái mặt trái xã hội ra là mình phát chán, cái thôi không có đi nữa. Nhưng mà điều đó nghĩa là khoa học kỹ thuật nó cứ tiến bộ, tiến tiến vượt hơn cả những sự tưởng tượng của con người. Vượt hơn rất là nhiều, có những điều ta không nghĩ ra, chỉ có mấy ông bác học ổng ngồi ổng nghĩ ra, với cái đầu thông minh ổng nghĩ ra không biết bao nhiêu chuyện.
[10:24]Rồi nhưng mà không lẽ tôn giáo biến mất?
[10:29]Tôn giáo chủ yếu có hai điều. Một là tôn giáo là cái nguồn xây dựng đạo đức. Đây là điều rất có giá trị của tôn giáo. Cái thứ hai của tôn giáo là tìm cách kết nối với thần thánh. Và cái kết nối với thần thánh đang trở nên bị hoài nghi. Vì sao? Vì đụng khoa học kỹ thuật khiếp quá. Chỉ có trong đạo Phật mới có cái thứ ba, là sự giác ngộ của mỗi con người, của từng cá nhân.
[11:02]Ta nhớ vậy. Ta nhớ tôn giáo có ba điều. Một là đây là nguồn đạo đức cho xã hội. Chính nhờ cái này mà tôn giáo còn giá trị. Cái yếu tố thứ hai của tôn giáo là tìm cách kết nối với thần linh. Kết nối được hay không thì không biết, ta rất ít nghe chuyện này. Ngày xưa thì cái trong các câu chuyện của cổ tích, thần thoại, kinh điển của tôn giáo, thì cái việc con người kết nối với thần linh là rất thường xuyên. Nhưng sau này không thấy nữa, không thấy nữa. Nếu có chỉ là những lời đồn gì đó, chứ không rõ ràng, đúng không. Và riêng trong đạo Phật, ta có thêm một cái thứ ba rất là quý, đó là sự giác ngộ của mỗi cá nhân, ba điều này.
[11:49]Thì bây giờ á, cái đạo đức mà
[11:57]mà tôn giáo đang là một cái nguồn cảm hứng á, hiện nay đứng chững lại. Bởi vì các cách lý luận về cái đạo đức của các tôn giáo không phát triển nữa, không tiến bộ nữa, cứ đứng đâu đứng đó. Trong khi các lý luận khác của triết học của thế giới đã tiến bộ vượt bực. Khoa học tiến bộ vượt bực và các lý luận về đời sống, triết học, xã hội tiến bộ vượt bực, còn những lý luận về đạo đức của tôn giáo đứng yên. Thế là không thu hút liền. Đúng mà không mới cũng không thu hút được người khác. Ta nhớ cái tâm lý con người là như vậy. Đúng mà cũ vẫn mất sức hấp dẫn liền. Ví dụ như như sư phụ giảng cũng vậy.
[12:48]Sư phụ giảng, cứ cái cái cái lõi của luật nhân quả, của cái đạo đức, của cái từ bi chưa bao giờ được phép thay đổi, đúng không ạ? Cái đó là điều rất là đúng. Nhưng nếu mà sư phụ không có bài giảng mới, không có góc nhìn mới, không có ví dụ mới, thì ta còn thích nghe không? Không. Có người lắc đầu rất là thẳng thắn, còn những người khác lịch sự không dám lắc đầu, nhưng mà có người lắc đầu. Nếu mà không có bài giảng mới là cười cười rồi ở nhà liền. Vì kêu: "Ồ, hôm trước thầy giảng vậy bữa nay cũng giảng vậy." Nhưng mà cũng một cái chân lý đó, nhưng được nhìn qua rất nhiều góc mới, thì mình còn thích đi nghe giảng.
[13:33]Mà giảng là cái gì trỏng? Cũng cái đó thôi, cũng cái chân lý đó thôi, cũng luật nhân quả thôi, cũng đạo đức, cũng vô ngã, cũng yêu thương từ bi, cũng lòng tôn kính Phật, cũng hy sinh, phụng sự, cũng yêu nước, cứ vậy thôi. Nhưng mà qua những góc nhìn mới, những sự diễn tả mới, cái làm cho ta còn hứng thú, còn còn hấp dẫn để đến với với đạo, đến với đạo tràng mà nghe. Đấy là nguyên tắc của tâm lý. Còn tôn giáo, về những cái nguyên tắc của đạo đức, à ví dụ như nói: "Ờ con phải sống vị tha." Câu này là cái chuẩn của đạo đức á. Nghe rất là cảm động. Mình sống vị tha, tức là vì người khác, không sống cho mình nữa.
[14:18]Cái này rất là chuẩn. Về mặt đạo đức nó là cái lõi đó, nó là cái chuẩn mực á. Nhưng mà nếu chỉ nói vài câu như vậy, mà nói hết năm này qua tới năm kia thì làm sao? Mỗi lần nghe cái mình ngáp rồi không nghe nữa. Biết rồi, làm thì chưa được, nhưng mà nghe nhiều quá rồi cũng chán. Cái tâm lý ta là vậy. Ta vẫn chưa sống vị tha được đâu. Mặc dù ta nghe nói về lòng vị tha, về hành vi vị tha, về đời sống vị tha rất nhiều lần. Nghe rất là thích và rất là cảm động á, nhưng mà không làm được, nhưng mà ai nói mãi là sao? Phát chán à. Bắt đầu nói nữa thì sao? Phát cáu à. Mà nói nữa thì sao? Là phừng sọ lên cãi liền, phải không ạ?
[15:01]Cho nên, nếu muốn nói về vị tha, vui lòng nói cách khác, đừng nói kiểu cũ nữa, mặc dù điều đó là một điều cũ. Đó là lý do tại sao bài Hà Nội Niềm Tin và Hy Vọng, phải lâu ghê lắm ta mới được hát lại. Bởi vì hát mãi cái mắc công giận, ở dưới đó giận á. Nhưng bài rất là hay, nhưng mà thôi lâu lâu mới hát lại để nó đừng bị cũ. Vì tôn giáo bị một cái là
[15:30]đứng một chỗ. Những cái cái cái cái tiêu chuẩn đạo đức mà tôn giáo đề ra rất là đẹp, nhưng mà cái lý luận, cái góc nhìn, sự diễn tả không phát triển, thế là sức hấp dẫn bị kém dần. Tất cả các tôn giáo đều bị như vậy. Tất cả các tôn giáo đều bị như vậy. Rồi tôn giáo phát triển cái thứ hai là bám giữ niềm tin với với thần thánh. Tin rằng có thần thánh ở trên cao, lúc nào cũng theo dõi ta, có thể ban thưởng khi ta là người tốt, có thể trừng phạt nếu ta là người xấu. Đây là niềm tin, sự kết nối với thần thánh, ta không thấy, nhưng chỉ là niềm tin mà thôi. Thì nếu chúng ta còn có niềm tin với thần thánh,
[16:23]tin rằng thần thánh trên cao đang theo dõi mình, nên mình ráng giữ mình, không làm điều gì sai lầm, thì bỗng nhiên cái niềm tin với thần thánh trở nên hỗ trợ cho đạo đức của ta. Đây là điều có lợi, rất có lợi mà tôn giáo đem đến cho loài người. Nhưng nếu ta không tin thần thánh lắm,
[16:50]thì mà lý luận đạo đức của tôn giáo trên mặt thực tiễn xã hội không thuyết phục lắm, thì ngay lập tức ta bứt ra khỏi tôn giáo liền. Ta trở thành một người không có niềm tin với tôn giáo nữa. Và nhiều tôn giáo lo ngại về điều này. Nhiều các vị giáo sĩ lo ngại rằng là cái tín đồ họ rời bỏ đạo.
[17:13]Và họ lo họ lo cái đạo mà cuối cùng chỉ còn cái tên, không có tín đồ, thì đạo đó suy tàn. Đây cũng là một cái sự thiệt thòi lớn cho đạo và họ nghĩ rằng cũng là một thiệt thòi lớn cho thế giới, nên họ tìm cách giữ cái niềm tin của con người, của tín đồ với thần thánh. Làm gì làm phải tin chết tin sống có thần thánh trên cao. Tin trời, tin Thượng đế, tin thần thánh, tin thiên thần gì đó, phải tin. Vì nếu không tin là ta bứt ra khỏi tôn giáo liền. Tôn giáo sống được nhờ niềm tin với thần thánh. Và để giữ được niềm tin với thần thánh, các tôn giáo có nhiều biện pháp khác nhau. Có những biện pháp rất là mềm và cũng có những biện pháp rất là cứng.
[17:57]Biện pháp mềm mềm là bằng cách à thuyết phục, giúp đỡ, hỗ trợ, tạo cho niềm vui, rồi sự gắn bó, kết nối, vậy đó nhiều cách để cho ta tiếp tục mà tin có thần thánh. Thần thánh thì không thấy, nhưng mà giáo sĩ phải hoạt động rất là cật lực để giữ niềm tin của con người. Và có những tôn giáo thì họ giữ niềm tin bằng biện pháp cứng. Nếu mà ai có biểu lộ không tin nữa thì họ sẽ có cái hành động trừng phạt gì đó rất là cứng rắn. Đó là cái cách để buộc con người gắn bó với niềm tin thần thánh. Còn trong đạo Phật của ta, thì còn cái thứ ba nữa là ta đi tìm sự giác ngộ nơi bản thân. Cái sự giác ngộ nơi bản thân là cái gì?
[18:44]Chính ta cũng không biết, đúng không ạ? Vì mình chưa giác ngộ, mình đâu có biết cái sự giác ngộ đó là gì. Đức Phật thì dạy điều đó rất là rõ. Đức Phật là tấm gương của sự giác ngộ. Các đại đệ tử của Đức Phật là tấm gương của sự giác ngộ vĩ đại. Rồi sau này nhiều bậc chân tu, nhiều bậc cao tăng đắc đạo cũng là tấm gương vĩ đại của sự giác ngộ, làm cho chúng ta tin rằng thực sự có sự giác ngộ tự thân nơi mỗi người. Ta tin về điều đó vì nhiều người đạt được quá. Nên ta cố gắng là ngoài cái ta tiếp nhận cái nguồn đạo đức của đạo Phật, ta có niềm tin với các vị Bồ Tát, chư thiên, ta còn phải cố gắng cái thứ ba là đi tìm được sự giác ngộ nơi nơi chính mình nữa.
[19:31]Và giá trị của đạo Phật ở đây. Thì cái giác ngộ nơi chính mình á,
[19:37]ban đầu nó cũng là cái niềm tin đó. Ta tin vì ta không giác ngộ thì đâu biết nó là gì, nhưng ta tin Phật, tin các vị Bồ Tát, tin các vị A-la-hán, tin các vị tổ sư, các vị thiền sư, các bậc cao tăng đã từng đắc đạo. Mà cái lịch sử đó không xa ta lắm, những câu chuyện kể về các vị đó có vẻ rất là thực, nên ta tin có sự giác ngộ, cũng là niềm tin. Mà cái yếu tố thứ hai của sự giác ngộ đó là có tính khoa học, có tính thực nghiệm, có cái thực tế, và nó không cần niềm tin và chỉ cần trí tuệ. Đây là điều đặc biệt mà trong đạo Phật mới có, các đạo khác không có. Vậy. Thì hồi nãy ta nói cái sự tiến bộ của khoa học
[20:22]nhanh quá, thuyết phục quá, làm cho mọi người quá thích. Quá thích cho nên nhiều người vì cứ trông đợi khoa học, chờ lắng nghe khoa học, dựa vào khoa học, và bớt đi những cái điều mà khoa học không nói, không tin vào những điều khoa học không nói. Thường là như vậy. Tuy nhiên, khoa học vẫn chưa biết hết tất cả mọi điều trong vũ trụ này. Mà người nói câu đó nổi tiếng nhất vẫn là Isaac Newton. Nhà bác học đó, ông là người mà lập nên căn bản của vật lý, thiên văn vũ trụ, ông có nói cái câu nổi tiếng là gì? "Những điều ta biết chỉ là một giọt nước và những điều ta chưa biết là cả một đại dương." Và ông đại diện cho những nhà khoa học để nói
[21:08]câu đó, thì bây giờ ta có thể sửa lại một chút, nói như thế này: "Những điều khoa học đã biết chỉ là một giọt nước và những điều khoa học chưa biết là cả một đại dương." Ta có thể nói như vậy.
[21:27]Á, dù bây giờ khoa học có tiến bộ đến đâu,
[21:32]có những điều cũng không bao giờ thay thế được, khoa học không thay thế được, không bác bỏ được. Cái máy móc kỹ thuật có tiến bộ đến đâu cũng không bao giờ thay thế được, không bao giờ bác bỏ được. Điều đầu tiên là luật nhân quả. Điều thứ hai là thiền định.
[21:53]Điều thứ ba là sự giác ngộ của nội tâm. Điều thứ tư là nỗi đau khổ, và điều thứ năm là tình yêu thương. Những điều đó không có máy móc nào thay thế được năm điều đó. Khoa học có tiến tới đâu cũng không thay thế được những điều này. Ví dụ như điều thứ nhất là luật nhân quả. Có nhiều người mới nói: "Ừ, luật nhân quả nghe thì hay, nhưng mà khoa học chưa chứng minh". Khoa học chưa đủ trình độ để chứng minh luật nhân quả. Nhớ như vậy. Nhớ như vậy giùm. Nếu ai nói ta rằng là: "Vì khoa học chưa chứng minh luật nhân quả nên tôi không tin luật nhân quả", thì ta trả lời với họ thế này: "Khoa học hiện nay chưa đủ trình độ để chứng minh luật nhân quả.
[22:46]Vì những điều khoa học đã biết chỉ là một giọt nước, mà những điều khoa học chưa biết là cả một đại dương. Cho nên đừng vịn vào khoa học để bác luật nhân quả". Cũng giống như vừa rồi vậy, một số nhà khoa học mới phát hiện một cái hiện tượng mà các vị đó gọi cái từ đó là rối lượng tử, hay vướng lượng tử, hay là kết nối lượng tử. Những cái này nó ở tầm rất là cao của khoa học, hôm nay nói ra ta cũng khó hiểu.
[23:20]Trong đó nói rằng khi mà một cái hạt rất bé của nguyên tử, một thành phần của cái hạt nhỏ như hạt electron bị tách ra làm đôi, bị bắn vỡ làm đôi đi theo hai hướng khác nhau, thì cái phân nửa một cái hạt mà được tách đôi nó làm cái gì thì hạt bên kia sẽ phản ứng giống như vậy, dù cách xa nhau mấy triệu kilômét. Đây là điều Einstein không biết. Nhà bác học Einstein không biết chuyện này, ổng bác chuyện này. Bây giờ người ta phát hiện tìm ra khi người ta dùng nhiều cái thực nghiệm chứng minh là có cái vướng lượng tử ở những hạt rất nhỏ, nó giống như nó biết suy nghĩ và ở khoảng cách rất xa nó vẫn liên kết được với nhau.
[24:08]Bắn cái hạt electron đó tách ra làm hai rồi nó đi hai đường khác nhau cả cách cả mấy triệu kilômét vậy, hạt này nhúc nhích cái gì hạt kia nó biết, nó phản ứng theo liền. Khi người ta đo được người ta chưng hửng ra, đây là một điều không giải thích được. Người ta đành gán cho nó một cái tên là vướng lượng tử hay là liên kết lượng tử, cũng không biết nó là cái gì. Và từ đó người ta bắt đầu nói không lẽ thế giới siêu hình có thật? Giống như cái việc mà vướng lượng tử đó là một bước để đi đến việc phải công nhận có những thế giới thuộc về thế giới siêu hình mà ta gọi là ma quỷ, hay là thần thánh, hay cõi trời, hay cõi địa ngục.
[24:45]Có vẻ bắt đầu từ cái dấu hiệu từ cái việc phát hiện ra cái hiện tượng gọi là vướng lượng tử. Mình nói đây cũng không hiểu phải không, mặt cũng ngơ ngơ? Sư phụ cũng không hiểu luôn. Nhưng các nhà khoa học đã phải buột miệng nói ra điều đó, là khoa học phải tiến nữa, tiến nữa rồi mới tìm thấy gì? Tìm thấy cái thế giới siêu hình. Cũng giống như bây giờ nói khoa học chưa chứng minh được luật nhân quả, khoa học không chứng minh được luật nhân quả nên không tin luật nhân quả là nói là có nói bậy á. Khoa học chưa đủ trình độ để tìm thấy luật nhân quả. Tuy nhiên, ta bằng một cách lý luận khác, ta buộc phải chấp nhận luật nhân quả.
[25:31]Ví dụ thế này, trên cuộc đời này ta hành xử theo tiêu chuẩn nào? Khi ta thấy một người tử tế thì ta đối xử làm sao?
[25:46]Ta đối xử đàng hoàng, phải không ạ? Ta biết đó là một người tử tế, ta nói chuyện ngọt ngào, lịch sự, đàng hoàng, bởi vì ta công tâm mà. Và nếu thấy một người đó là một cái người tội lỗi, ích kỷ, độc ác thì ta đối xử làm sao? Ta khinh thường, ta xa cách, và ta không muốn giúp đỡ. Ta giúp đỡ thằng ác tức là hại người tốt. Còn cái người tử tế thì ta thích giúp đỡ, ta thích tôn trọng. Đó là cái tiêu chuẩn này
[26:23]có đúng, có hợp lý không ạ? Hợp lý vô cùng, phải không ạ? Và nó là một cái gì rất tự nhiên. Nó là một điều gì rất tự nhiên, rất hiển nhiên như hai với hai là bốn. Điều tự nhiên, và điều tự nhiên, hiển nhiên này có cần phải chứng minh không? Có cần ai cho phép không? Có cần ai cho phép không? Không cần ai ban cho, không cần ai cho phép, không cần ai tạo ra, mà nó là một điều hiển nhiên trong tâm hồn của mỗi người chúng ta, miễn ta đừng có trục trặc tâm lý. Ta trục trặc tâm lý thì thì là khác, còn nếu ta là một người rất bình thường thì khi ta gặp người tốt, người tử tế, buộc ta phải đối xử tôn trọng, phải không, hỗ trợ, giúp đỡ, yêu thương, quý hóa.
[27:13]Ta gặp người xấu, buộc ta phải dè dặt và có cái khinh thường ở trong. Đó là phản ứng tự nhiên của nội tâm của ta. Và cái phản ứng tự nhiên này nó là một điều hiển nhiên, không cần ai cho phép. Mà nếu ai cản ta, người đó có vấn đề về tâm lý và đạo đức á. Còn để yên cho ta làm đúng điều đó, đúng cái tiêu chuẩn đó thì người đó mới là cũng là người đạo đức giống như ta. Còn khi ta bình thường, ta đạo đức ta sẽ ứng xử như vậy. Ta ứng xử như vậy, thì thần thánh ứng xử làm sao? Có khác hay là giống? Khác hay giống? Cũng giống như vậy. Thần thánh cũng không thể ứng xử khác được nếu có thần thánh trên cao.
[27:58]Nếu có thần thánh trên cao, nếu có chư thiên, nếu có Bồ Tát thì Bồ Tát cũng phải ứng xử theo cách đó không khác được. Nghĩa là ở trên cao các vị nhìn xuống đây thì phân biệt ra hai loại người. Một người có đi chùa Pháp Vân dự khóa thiền, nghe pháp khác, các ngài phải yêu thương, phải bảo hộ, phải giữ gìn; còn một người đi ngang chùa Pháp Vân đi luôn thì người đó xếp lại khác, nghĩa là cư xử khác, phải không? Các vị ở trên cũng phải cũng phải công tâm như vậy, cũng phải tự nhiên như vậy, phải hiển nhiên như vậy. Nên cái quy luật đó nó là phổ biến từ trong tâm của chúng ta cho đến tâm của của thần thánh.
[28:42]Và đến cái gì nữa?
[28:45]Đến cả trời đất mà ta tưởng là vô tâm này. Ta thấy trời đất nè:
[28:55]mưa rơi, suối chảy, sóng xô,
[29:00]rừng xanh, trời đất ta nghĩ là vô tâm, nhưng thực sự cái quy luật đó, quy luật luật mà đối với người tốt thì tự nhiên ta tôn trọng, ta bảo hộ giữ gìn, ta yêu quý; đối với người xấu ta khinh thường, ta tránh né, nhiều khi ta phạt; thì cái quy luật đó nó nằm trong tâm của chúng ta, nó nằm trong tâm hồn của chư thiên, và nó cũng nằm trong sự vận hành của trời đất này mà ta tưởng là vô tâm này. Tất cả đều giống nhau, chung một quy luật đó cả. Và quy luật đó ta gọi là luật nhân quả. Đó là một điều hiển nhiên, một điều tự nhiên, giống như hai với hai phải là bốn. Khi hai với hai là bốn thì ta suy luận ra gì?
[29:51]Ta suy luận dần dần ra hai mươi cộng chín mươi là một trăm mười. Cũng từ cái hai với hai là bốn này bắt đầu con số nó phức tạp hơn nhiều. Hoặc là ba trăm bảy mươi lăm nhân bốn trăm chín mươi mấy ngàn, nó ra một con số phức tạp hơn rất nhiều, cũng phải từ hai với hai là là bốn. Nhưng mà mình nghe con số phức tạp thì mình nói: "Sao? Ồ, sao phức tạp?". Thực ra cũng chỉ từ hai với hai là bốn. Cũng giống như đối với người tốt thì ta tôn trọng, đối với người xấu ta khinh thường. Đó là điều hiển nhiên. Mà cho tới khi mà cả cái trời đất này mưa như thế, gió như thế, bão như thế, lụt như thế, nước như thế, mưa thuận gió hòa,
[30:32]trời đất xanh tươi, tươi lúa mùa tươi tốt như vậy cũng từ cái hiển nhiên là trong tâm của từng chúng ta, ta tôn trọng người tốt và ta khinh thường người xấu. Tất cả đều cùng một quy luật nhau. Vậy thôi.
[30:51]Nhưng mà bây giờ ta chỉ mới chấp nhận có bước đầu hai với hai là bốn thôi. Còn bây giờ ví dụ nói con số mà lũy thừa, logarit phức tạp hơn nữa thì ta phải đòi chứng minh, vì ta không thấy liền, chứng minh bài toán phức tạp; còn hai với hai là bốn thì ta công nhận. Cũng như bây giờ nói ta gặp người tốt thì ta tôn trọng, ta gặp người xấu ta khinh thường, ta công nhận liền. Nhưng mà nói tới cái mức độ cả trời đất cũng làm giống như vậy, cả trời đất này cũng phải tôn trọng người tốt và khinh thường người xấu, cả trời đất, cây cỏ, mây nước, trăng sao cũng làm giống như cái tâm ta luôn thì ta không tin.
[31:25]Ta thấy: "Ủa?". Cũng giống như hai với hai là bốn ta tin, mà nhân một con số phức tạp cao ta không tin liền mà đòi phải chứng minh. Nhưng tất cả đều cùng cái quy luật gì? Từ cái nền tảng gì? Hai với hai là bốn. Cả trời đất, mây gió, trăng sao, cả trên chư thiên, Bồ Tát gì cũng phải làm giống cái quy luật như ta vậy: tôn trọng người tốt và khinh thường người xấu. Cũng tất cả đều thống nhất một quy luật đó cả. Và quy luật đó chính là gì? Luật nhân quả. Vậy thôi.
[31:58]Mà bây giờ khoa học có tiến bộ tới đâu, có một cái máy cũng không làm được thay con người, đó là thiền định. Tại vì sao vậy? Tại vì nơi chúng sinh, nơi chúng ta, ta có cái tâm thức. Còn máy không có tâm thức. Máy ban đầu là cơ học, bánh răng, máy nổ, từ từ tới là sóng, những con chip vô tuyến, từ từ tinh vi dần, tinh vi dần. Nhưng dù tinh vi tới đâu vẫn không phải là tâm thức.
[32:34]Nên khi mà tắt máy rồi, thì cái máy đó không có chuyện gì xảy ra. Là máy tắt rồi, không hoạt động nữa, vậy thôi. Nhưng mà tâm ta mà tắt rồi một cái, thì cả vũ trụ này bày hiện ra, cả vô số điều mầu nhiệm bày hiện ra. Khi tâm thức này mà tắt rồi, khi bản ngã này mà tắt rồi, thì sự giác ngộ hiện ra, vô số điều mầu nhiệm hiện ra. Khi những vọng tưởng này mà tắt rồi, thì chúng ta trở thành
[33:08]tất cả. Nên vì vậy, dù khoa học có tiến bộ tới đâu, máy móc có tinh vi tới cỡ nào, thì cái máy đó, cái khoa học đó vẫn chưa phải là tâm thức, nên là không hiểu được cái điều kỳ lạ của tâm thức. Cũng cái tâm thức này, nếu nó ích kỷ, nếu nó loạn động thì nó đưa đến sự đau khổ. Và cái đau khổ này, máy cũng không hiểu. Máy cũng không hiểu. Cũng cái tâm thức này, nếu nó đạo đức, nó thanh tịnh thì nó biến thành sự giác ngộ, máy cũng không hiểu. Như hôm nay thầy có nói chuyện với cái ông nước ngoài, ông mới hỏi là: "Ông nghĩ thế nào về cái phần mềm ứng dụng ChatGPT?" ChatGPT hiện nay nó giống như một con người vậy đó,
[33:55]mình hỏi gì nó cũng trả lời hết, hỏi đủ thứ chuyện. Thì ổng mới kể chuyện ổng có người bạn mới nói chuyện với cái ChatGPT. Thì khi mà hỏi về chuyện gia đình, bởi vì gia đình ai cũng có những cái vấn đề, thế nào cũng có những cái xung đột, những gây gổ, những bất hòa. Đúng không à? Có một số người gật đầu, còn một số người không gật đầu chắc là người ế hay sao đó mới không gật đầu. Thường thường ai cũng gật đầu. Chỉ có mấy thầy không gật đầu thì đúng thôi, chứ mấy người mà không gật đầu là có vấn đề. Hẵng? Thì thì có một người nào đó họ mới lên trên cái ChatGPT để họ hỏi về chuyện gia đình của họ, cũng phân tích này kia nọ.
[34:38]Cuối cùng ChatGPT nói câu này: "Ông hãy ly dị vợ và kết hôn với ChatGPT tôi." Ông kia té ngửa ngang, ổng dừng lại luôn, không dám nói nữa. Nghĩa là, nghĩa là mới đầu ổng ổng than phiền chuyện gia đình, ổng đưa những câu hỏi vào và ổng hy vọng rằng ChatGPT sẽ cho ổng một giải pháp tuyệt vời, tại vì nghe nói nó thông minh quá mà. Tức là ổng sẽ tìm cách ổng giải thích cho vợ ổng nghe để vợ ổng đừng cằn nhằn nữa, đừng có lấy hết tiền ổng, đừng có ăn hiếp ổng, đại khái vậy. Nghĩa là ổng rất là cưng vợ, nhưng vợ đừng có quá đáng, đừng để ổng khó chịu, đừng để ổng mất mặt với bạn bè. Ổng có nghĩa là ổng hỏi hết á.
[35:16]Nhưng mà khi ổng hỏi nhiều quá rồi ChatGPT mới phát hiện ra là: Gia đình quá nguy hiểm. Nói: "Ông hãy ly dị vợ và cưới tôi, ChatGPT an toàn hơn nhiều." Cái thôi ổng nghe ổng đóng máy ổng dừng luôn. Cái lời khuyên quá nguy hiểm! Cái lời khuyên này mới nguy hiểm. Tính ra bà vợ không nguy hiểm bằng cái ChatGPT này. Là bởi vì sao vậy? Bởi vì máy có giỏi gì giỏi cũng chỉ là máy, cũng không có tâm thức, không hiểu hết chuyện con người. Nên ta rất khờ dại khi ta đi hỏi một người mà họ thấp hơn ta.
[35:52]Cũng giống như bây giờ vậy, mình mắc nợ ngân hàng vì cái kinh doanh nó đang bị kẹt, mình không biết hỏi ai, mình ra đường mình hỏi cái ông homeless ổng đang đi xin ăn. Nói: "Bây giờ tôi đang bị kẹt cái món nợ ngân hàng không biết làm sao?" Thì cái ông cái ông mà ăn ăn mày đó ổng trả lời sao? Ổng sẽ khuyên mình cái gì? Nói: "Thôi đi ăn mày giống tôi đi." Đó, thì cỡ đó thôi. Nghĩa là ta hỏi một cái người mà cái trình độ họ thấp hơn mình thì cái câu trả lời cũng chỉ vậy. Cho nên đem cái chuyện gia đình sục sặc, trục trặc, xung đột đi hỏi ChatGPT thì ổng kết luận rất là gọn: "Ly dị vợ đi lấy tôi, xong chuyện."
[36:29]Cho nên có những cái vậy, như thiền định, sự lắng yên của tâm thức, sự tắt của vọng tưởng là một điều mầu nhiệm. Nó không giống như là ta tắt máy, tắt máy không có chuyện gì xảy ra. Nhưng tâm ta tắt một cái, vô số điều mầu nhiệm mở ra liền. Đó là lý do mà ta phải vất vả tu tập thiền định, đó là lý do mà ta vẫn phải duy trì cái khóa thiền ở chùa Pháp Vân này hằng tháng là vậy. Có khi ta tu ta cũng không được kết quả, nhưng cứ kiên nhẫn tu mãi vì ta không lường được chuyện gì sẽ xảy ra. Đến khi nào nhân quả đầy đủ, chín muồi thì tâm ta tắt. Mà tâm ta tắt thì một cái điều kinh khủng sẽ sẽ xuất hiện, như vậy.
[37:13]Vì vậy, bây giờ sự giác ngộ, sự giác ngộ là điều mà khoa học có tiến gì tới đâu thì tiến cũng cũng không có chuyện đó trong máy. Cái sự giác ngộ chỉ nằm nơi tâm của con người mà thôi. Là khi mà ta còn si mê, ta còn ích kỷ, ta còn chấp ngã thì ta đau khổ vậy, ta ta không phải giác ngộ. Nhưng khi ta lắng trong thiền định, ta vượt qua được cái ngã chấp thì ta đạt được sự giác ngộ. Mà nếu mà nói theo Tứ niệm xứ là ta đạt được giai đoạn thứ tư là quán pháp trên pháp, mình không còn là chính mình nữa mà mình đã trở thành gì? Chân lý của của vũ trụ, biết hết mọi điều của vũ trụ này, biết hết mọi quy luật của vũ trụ này. Đó là sự giác ngộ.
[38:03]Nên sự giác ngộ không phải là hư vô. Sự giác ngộ không phải là không có gì, là trống rỗng, là tịch diệt. Không phải, không phải. Ta hiểu đó là ta hiểu sai á. Hiểu đó mình nói bậy nói bạ mang tội chết á. Nên nhiều khi ai đến hỏi mình nghĩa là: "Anh tu thiền để làm gì? Tìm sự giác ngộ. Giác ngộ để làm gì? Để không còn luân hồi sinh tử và gì nữa? Là tịch diệt, là hư vô và vắng lặng, không còn gì." Nghe câu đó coi chừng ta bị đọa á, ta trả lời kiểu đó coi chừng ta bị đọa á. Giác ngộ là hết đau khổ, điều đó đúng. Nhưng giác ngộ không còn gì, điều đó sai. Bởi vì giác ngộ là mở ra cả một chân trời trí tuệ, từ bi.
[38:48]Và ta đã trở thành vũ trụ. Mà nói ta trở thành vũ trụ cũng sai, phải nói rằng ta đã trở thành chân lý của vũ trụ mới là đúng. Đó là lý do mà người giác ngộ là họ có cả một bầu trời trí tuệ, đó là như vậy. Nên ta cẩn thận khi trả lời. Nên tại sao mà ta sống chết gì ta cũng phải tu tập để đi tìm sự giác ngộ là như vậy. Còn nhiều người ta trả lời tầm bậy cái người ta bỏ đạo người ta không tu nữa. Nói: "Tu gì nghe buồn quá à. Tu gì nghe nói giác ngộ rồi là tịch tịnh, hư vô, tịch diệt, trống vắng, vắng lặng, không còn gì nghe y như cái nhà mà không có người ở vậy, buồn thấy mồ luôn. Thôi tôi tôi sợ lắm, tôi sợ buồn lắm, tôi khoái vui à." Nha.
[39:30]Bởi "Tại sao tôi lại khoái thiền? Tại đông nó vui á." Nói vậy, "Còn lại khóa thiền không có ai có mình tôi ngồi á tôi trốn chùa tôi đi luôn." Có người ta thích đông vui. Mà ta trả lời cái câu là giác ngộ là cái gì trống vắng, là vắng lặng, là yên lặng, là tịch diệt, là tĩnh tịch, không có cái gì trong đó hết, người ta bỏ đạo á. Tại đạo đó buồn quá. Cho nên phải nói rằng khi mà ta giác ngộ, ta chính trở thành chân lý của vũ trụ, cả bầu trời trí tuệ mở ra, nghe nó vui hơn mà nó là chân lý, nó là đúng sự thật là như vậy. Mà điều này máy không làm được. Máy có thể lanh lanh lanh nói như ChatGPT cái gì cũng biết,
[40:06]mà nó bịa đủ thứ chuyện, ChatGPT nó bịa đủ thứ chuyện. Nhớ đừng có tin nha. Nó bịa đủ thứ hết trơn á. Rồi cái có người mới nói, có nhiều người mới nói với với với với Sư phụ là: "Có ChatGPT rồi con sợ nhiều người mất việc làm." Nói đừng lo, nó tạo ra nhiều việc làm hơn. Thấy nó làm văn bản nhanh quá, thay vì cái bài đó mình viết cả năm nó làm cái rẹt trong mấy giây nó gửi cho mình cái bài liền. Mình muốn viết được cái bài đó mất sáu tháng trời, thì nó trong mấy giây nó gửi ra cho mình cái bài. Khi mình đưa cái đề tài yêu cầu nó làm cái rẹt liền. Nói như vậy chắc là thất nghiệp hết? Không không, ta sẽ có nhiều việc làm sau khi có ChatGPT. Việc làm gì?
[40:45]Việc làm đầu tiên là ta sẽ nhận kiểm tra coi một cái bài đó là do người làm hay do ChatGPT làm. Khi sinh viên nộp bài bảo nộp bài đó, thì không biết là nó làm hay là nó đưa máy làm nó nộp lên lấy điểm à. Cho nên cần có người kiểm tra cái đó, phải có tay nghề, có đầu óc, có trí tuệ để kiểm tra cái bài đó là đích thân nó làm hay là nó đưa máy làm giùm. Cái nghề đó bây giờ bắt đầu sắp sửa hot. Cho nên đi ta bắt đầu chuẩn bị. Như là ta đào tạo để mà làm cái nghề đó đi nha, ta sẽ đăng quảng cáo lên là chuyên gia kiểm tra bài vở là do người làm hay ChatGPT làm, thì yên tâm không thất nghiệp. Tất cả các trường đại học, cơ quan,
[41:29]cơ sở là thuê ta liền và với lương rất cao, gọi là việc nhẹ lương cao. Cũng giống như nói khi mà người ta cứ nói là sợ ChatGPT ra rồi mình thất nghiệp, không có đâu. Thầy nói là ngày xưa cũng vậy, ông bà mình trên cánh đồng phải cầm cái cuốc, cuốc từng lát cuốc thế này, vỡ đất ra để mà cấy cấy gieo, cho đến khi Pháp nhập về cái máy tractor là máy cày, nó làm cái vèo một cái đi nguyên một luống cày. Trong một ngày nó làm bằng 1.000 người làm trong một tháng. Thì mọi người nghĩ là nông dân chắc thất nghiệp, nói: "Không, bận nhiều hơn". Tại vì sao vậy? Vì ta phải có nguyên cái xưởng để chế máy, ta còn có kho chứa nó, ta phải có cái dịch vụ bảo
[42:09]trì sửa nó, ta có nhiên liệu cung cấp cho nó. Và nó làm nhanh quá, nó làm nhanh, nó cày nhanh quá thì ta xử lý cái nhanh đó, nó tạo ra nhiều nông phẩm, ta phải làm sao? Nội mà đem cái nông phẩm mà nói đem đi bán cho đàng hoàng là quá tốn chừng công, nó tạo ra nhiều công việc khác, ta không cuốc nữa. Ta phải ngồi lái nó, ta sửa nó, ta sản xuất nó, và ta xử lý cái hậu quả nó gây ra là nó đem lại quá nhiều lúa má, trái cây, đem mà lo bán vì không có chỗ bán. Cũng giống như thời bắt đầu mà có cái máy vi tính computer vậy, nghĩ trời ơi, mình ngồi mình gõ máy cạch cạch viết, rồi ngồi tính toán cái rẹt, Excel nó làm cái vèo bay ra liền,
[42:43]khỏi cần kế toán trưởng nữa, khỏi cần kế toán viên, hoặc là đánh văn bản, in văn bản nó làm nhanh quá, vẽ hình nó làm phẹt phẹt, nói: "Chắc thất nghiệp", nói: "Không". Từ ngày có máy vi tính rồi, nó tạo ra công ăn việc làm nhiều hơn trước. Để mà đáp ứng đi theo cái máy tính đó, để sử dụng được máy tính đó, rất, ta cần rất nhiều lao động mới, việc nhẹ lương cao. Rồi bây giờ cũng vậy, cái ChatGPT này nè, đừng sợ mất việc, nó sẽ tạo ra công ăn việc làm chỉ miễn là ta có phước thôi. Chỉ ta yêu cầu một cái điều đầu tiên, khi còn nhỏ ở với bố mẹ, bố mẹ sai cái gì ráng mà làm thì lớn lên ta không bị thất nghiệp, dù cho có ChatGPT nha, ta không sợ.
[43:29]Còn hồi nhỏ bố mẹ sai mà cứ lách qua né lại trốn không làm, thì lớn lên một chút xíu, có ChatGPT người ta đuổi mình ra, không ai sai mình nữa à, tại người ta cần ChatGPT hơn. Như vậy. Nên là máy móc khoa học tiến bộ tới đâu thì luật nhân quả vẫn chi phối. Nếu ta có cái phước, ta vẫn có việc làm và ta cứ cao hơn máy để kiểm soát máy. Đó là vậy. Rồi bây giờ nữa, có một cái nữa mà máy không bao giờ thay được con người, đó là nỗi đau khổ. Và đây là chân lý, chân lý mà Đức Phật đã dạy: "Bản chất cuộc đời là đau khổ". Phật đã dạy trong cái nào? Trong bài kinh nào? Tứ Diệu Đế. Bài kinh đầu tiên: "Bản chất cuộc đời là đau khổ".
[44:19]Để hiểu được cái bản chất cuộc đời đau khổ này, ta phải sống đi qua cả một cuộc đời mới hiểu nó. Hiểu mới thấy rằng lời Phật dạy là chân lý. Mà đó là đi qua một cuộc đời ta hiểu là ta nhìn trên xã hội á mà ta hiểu á, nhưng mà nếu ta có kiến thức khoa học thì ta lại càng tin lời Phật dạy hơn, đúng bản chất cuộc đời là là đau khổ. Ví dụ như nơi cơ thể của ta vậy, bản chất cơ thể của ta là khổ đau, là bệnh tật. Ngồi nói: "Ủa, con đâu thấy con có bệnh đâu?" Là do may, do ta có cái phước nào đó nó gìn giữ, nó kềm để cho cơ thể ta không phát bệnh, chớ cơ thể ta luôn luôn trong trạng thái bệnh tật. Nhớ giùm, nhớ giùm sư phụ điều này:
[45:07]cơ thể ta luôn luôn trong trạng thái bệnh tật. Nhưng mà nhờ ta còn phước, thế là còn nội tiết tố này tiết ra, nội tiết tố kia tiết ra, cái gan còn hoạt động, cái túi mật còn hoạt động, thận còn hoạt động, đó cái thế là thôi ta còn sống, còn khỏe, thấy mình như không có bệnh. Nhưng chỉ cần một cái nó ngưng một cái chức năng ta phát bệnh liền. Bởi vì sao? Bởi vì bản chất của cơ thể ta là bệnh tật. Cũng giống như não ta vậy, bản chất của não ta là, ai nói đúng khen hay,
[45:39]bản chất của bộ não ta là, là gì? Đau khổ. Nhớ giùm điều đó. Bản chất tự nhiên của các tế bào não của ta là đau khổ. Nhưng mà chỉ bởi vì ta còn phước thì trong bộ não nó tiết ra một số chất nội tiết tố tiêu biểu nhất là endorphin và dopamine. Cái chất đó nó chặn đứng cái cảm giác đau khổ của bộ não lại, thế làm cho ta thấy bình thường. Mình đang ngồi đây thấy bình thường, nghe bài hát hay cái mình thấy sung sướng, ăn miếng ớt cay cái tự nhiên thấy phấn khích. Những cái điều đó nó kích thích não ta tiết ra dopamine. Ai khen ta đẹp cái ta, dopamine nó tiết ra liền. À ai chê ta xấu cái nó không tiết ra nữa.
[46:29]À mình không biết đường đâu vậy. À. Vậy đó là cái chất của hạnh phúc để nó chặn cái đau khổ lại. Mà nếu không có cái tiết không não không tiết cái chất đó ra thì bản chất tự nhiên của bộ não là đau khổ. Nên tại sao người ta bị bệnh trầm cảm? Bởi vì người đó không có cái chất dopamine tiết ra. Thì bộ não nó bộc lộ bản chất của nó là đau khổ liền, họ buồn không biết vì sao. Cái bản chất của bộ não là như vậy. Nên cái nỗi đau khổ máy không cảm nhận được. Ví dụ bây giờ mình hỏi cái ChatGPT: "Tôi buồn quá, tôi phải làm sao?", nó không hiểu nỗi buồn. Thì nó chỉ suy luận dựa theo dữ liệu mà nó đã được học thôi.
[47:12]Thì nếu buồn thì phải đi chơi, buồn phải đi du lịch, buồn kiếm bạn đi nhậu, buồn... Thì nó đã được học cái dữ liệu và nó sẽ trả lời một loạt cái đó, chứ không bao giờ nó có thể hiểu được nỗi buồn như một con người hiểu một con người, như một người có cái tâm hồn hiểu một người khác cũng có một tâm hồn. Không bao giờ nó hiểu được như vậy, máy không bao giờ hiểu được như vậy. Nên bây giờ bây giờ, ví dụ như Thầy đây, ông nói: "Bạch Thượng tọa, con buồn quá", Thầy hiểu liền. Thầy hiểu liền bởi vì Thầy là một con người đã từng u buồn, đã từng đau khổ, Thầy hiểu cảm giác nó như thế nào. Và lúc đó Thầy mới tìm cách mà phân giải vì con người với con người.
[47:54]Nhưng mà nếu Thầy nói: "Tôi buồn quá", Thầy hỏi cái ChatGPT, nó kêu Thầy đi uống rượu cho vui liền. Uống rượu vui lắm, nó tào lao. Còn đây con người với con người, mỗi người có một nỗi buồn, một trạng thái, một trường hợp nó khác nhau, khác nhau. Nên cái nỗi đau khổ đó dù có tiến bộ tới đâu, không bao giờ nó không bao giờ máy nó có đau khổ, và nó không thể nào hiểu được nỗi đau khổ và nó không xử lý được đau khổ. Nhờ nó xử lý, nó xử lý tào lao à, như kêu ChatGPT mà nó kêu ly dị vợ lấy nó đi, cái ông gì đó, là nó sẽ xử lý kiểu đó đó. À. Đó là nỗi đau khổ. Hoặc là một cái nữa mà máy không làm được là tình yêu thương.
[48:40]Cái tình yêu thương là cái máy không bao giờ có. Ví dụ như nó có thể hiểu dữ liệu một cách máy móc về tình yêu thương thôi. À ví dụ như bây giờ ừm mình gửi vô cái ChatGPT, ChatGPT nó nói rằng: "Tôi nhìn qua nhà cô hàng xóm, tôi thấy là cổ là single mom, không có chồng, có một đứa con gái ở với cổ, thấy cổ tất tả, vất vả, tôi thương quá, bây giờ tôi phải làm sao?", thì nó trả lời sao? Mình thử mình là ChatGPT coi, trả lời sao?
[49:22]Nó sẽ phân tích theo cái kiểu logic của nó, của máy móc. À nó nói rằng: "Nếu mà bạn thấy cô đó vất vả vì đứa con quá thì là bạn qua đó, hoặc là bạn xin đứa con về nuôi cho cổ đỡ cực, hoặc là bạn giết đứa con đó đi cho cổ đỡ vất vả". Nó suy luận nó máy móc như vậy, nó không hiểu được cái tình yêu thương của mình dành cho cô hàng xóm. Không hiểu.
[49:47]Con bị ChatGPT kêu hay sao mà chạy ồng ộc vậy con?
[50:00]Nó chỉ phân tích dữ liệu theo cái kiểu mà suy đoán đã được cung cấp chứ không bao giờ hiểu được cái tâm hồn đó. Còn khi ta nghe một cái người đến nói, ví dụ như nó nó đến nói: Bác ơi, cháu thấy thương cô hàng xóm vì thấy cổ là mẹ đơn thân nuôi đứa con vất vả, thì bây giờ làm sao?
[50:21]Thì ví dụ như là như anh Vinh thì anh anh anh trả lời sao mà đừng giống ChatGPT coi? Trả lời sao?
[50:33]Con cũng giống vậy hả? Chết cha, rồi làm sao?
[50:46]Anh Hoàng, anh trả lời sao nếu có ai hỏi anh như vậy?
[50:55]Không trả lời? Không trả lời là nuốt nỗi đau vào lòng hả?
[51:03]Ở đây còn nếu ta là con người với con người đó, mình nghe nói à cái anh này ảnh thương cô hàng xóm thấy cổ là người mẹ đơn thân mà thương đứa con gái như vậy, thì trong tâm ta ta cũng là con người nên ta có cái cảm thông. Cái cảm thông là cái cái thấy cái người phụ nữ vất vả, tận tụy lo cho con chu đáo đàng hoàng, cuộc sống ấy ta suy luận ra nhiều cái. Mà ta cũng phát hiện ra cái anh này cũng có một cái tình cảm lãng mạn với cô hàng xóm luôn. Vừa là thương xót vừa vừa thực sự là có cái tình cảm lãng mạn. Ôi mưa rơi ta ơi!
[51:37]Nhờ vậy hôm nay mình đỡ nóng hen. Hả? Mưa rơi. Phải không? Phải mưa rơi phải không? Vậy là hên hay xui cà? Hên hả? Thôi ngồi nghe tiếp, hên rồi.
[51:59]Nên nói cái tình thương yêu đó thì máy nó không có biết. Chỉ ta mới biết bởi vì ta có tình yêu thương, ta có trái tim, ta có tâm hồn, ta có tâm thức. Trong cái tâm thức đó nó có cái khối tình cảm. Và ta phân biệt được cái thương đó là lòng từ bi quảng đại hay là cái thương đó là sự thương hại hay là cái thương đó nó có cái sự lãng mạn của tình yêu nam nữ khác. Ta ta phân ra liền. Chứ còn ChatGPT nhiều khi không hiểu hết những điều đó. Nên dù khoa học tiến bộ tới đâu thì có năm điều mà máy móc cũng không thể thay thế được con người. Thứ nhất là: luật nhân quả. Thứ hai là: thiền định. Thứ ba là: sự giác ngộ. Thứ tư là:
[52:36]nỗi đau khổ và thứ năm là: tình yêu thương. Những điều đó khoa học không bao giờ thấu được hết như vậy.
[52:48]Ta cũng có một điều thế này: Như nãy nói vậy, cứ tưởng là có máy móc con người sẽ đỡ cực hơn. Tại máy móc làm thay cho người và máy móc năng suất rất là lớn, như vậy. Giống như trên chùa mình cũng vậy, thì khi xây dựng cái mình phải ráng mua máy, thấy mấy thầy cô mình đào đất cực quá cái mình mua cái máy múc. Thì nhờ cái máy múc vậy nghĩ rằng các thầy cô mình sẽ đỡ vất vả. Nhưng mà sư phụ nhìn kỹ lại, có máy rồi các thầy cô chưa bao giờ hết cực. Quanh năm suốt tháng vẫn vất vả như cũ. Chỉ là không đào đất thôi, nhưng mà vẫn cứ vất vả như cũ. Trời coi mưa nước nó chảy kìa. Ở bên ngoài đó có nghe không con?
[53:33]Bên ngoài đó có có nghe không? Vừa nghe pháp mà vừa ngồi dưới trời mưa hả?
[53:41]Có lẽ tụi con là những người hạnh phúc nhất trên đời này đó, chứ ít ai mà được như vậy lắm à. Vừa nghe pháp ở dưới dưới mưa rơi. Nghe pháp dưới mưa rơi làm được mấy bài thơ đó. Thôi ngồi tiếp ở đó đi.
[53:57]Một cái nữa là
[54:00]kỹ thuật càng cao, con người càng đau khổ hơn. Đây là điều rất là lạ. Cứ tưởng là có nhiều máy móc gánh vác được nhiều việc thì con người bớt cực, bớt cực con người bớt khổ, con người sẽ có nhiều thời gian dành cho mình, cho gia đình mình, cho người mình yêu thương. Cứ nghĩ như vậy, nhưng không, gia đình ly hôn nhiều hơn, xung đột nhiều hơn mặc dù là có máy móc, như vậy.
[54:30]Ví dụ như thế nói, ủa nói sao mà cứ có máy móc hơn thì gia đình đau khổ hơn? Bởi vì tại cái máy điện thoại mà gia đình ly hôn nhiều hơn. Nếu không có cái máy điện thoại, bà vợ không bao giờ biết ông chồng ổng tò te bên ngoài. Nhưng vì có cái máy điện thoại mới biết, mới phát hiện ra. Vô cùng mệt. Rồi ví dụ như giờ người ta muốn mua hàng gì ta không đi mua nữa mà ta gọi điện thoại kêu giao hàng bằng shipper đó, shipper. Và có shipper rồi bắt đầu mới lòi ra đủ thứ. Ông chồng ổng đi công tác ổng về, ổng muốn dành cho vợ bất ngờ ổng về sớm và ổng không xưng, ổng gõ cửa cúc cúc cúc. Cái bà vợ hỏi: Ai vậy?
[55:12]Ổng mới nhái giọng ổng nói: Tôi là shipper giao hàng. Bà vợ bả đâu có đặt hàng đâu mà tự nhiên có shipper giao hàng. Thì bả cứ tưởng là tình nhân, bả mới nói: Anh biết chồng em đi vắng rồi anh lại phải không? Bả mở cửa ra thấy ông chồng. Đó cái máy móc nó làm người ta đau khổ hơn là vậy đó, phải không? Đừng có shipper, đừng có điện thoại thì đâu có cảnh khổ đó đâu, khổ ghê gớm vậy đó. Anh Dung cẩn thận nghe không? Cẩn thận, máy móc bây giờ nó nguy hiểm vậy đó, cẩn thận. Cương là cẩn thận nghe không?
[55:47]Oanh, Oanh còn cẩn thận không cần? Nó phiền.
[55:53]Và trước cái sự tiến bộ của khoa học như vậy, nó thách thức con người. Ta phải nâng cấp chính mình lên. Ví dụ như người nông dân mà ta cuốc đất bỗng nhiên cái máy cày nó xuất hiện, thì giờ ta có hai lựa chọn. Một ta lựa chọn là ta đi học lái máy cày để tiếp tục có công việc mà mà lao động. Hai là ta bỏ về nhà đi xin ăn tại không có việc gì làm nữa, trước mình chỉ biết cuốc đất thôi, cuốc đất làm nông thôi, giờ có máy cày nó cày đất lên rồi. Ta không ta không theo được máy nữa thì đi xin ăn. Còn không ta phải nâng cấp mình lên là cái gì? Đi học lái xe máy cày. Thế là việc nhẹ lương cao. Đó, ta nâng cấp mình lên, thì cũng vậy, khi mà khoa học nó tiến bộ thì
[56:42]ta có ba chọn lựa. Một, ta trở thành nô lệ của máy móc. Cái gì cũng dựa vào máy, không có máy ra mình như người chết rồi. Giống như bây giờ sư phụ kêu: Con con tính cho sư phụ coi 25 + 87 là mấy? Cái là móc móc cái điện thoại ra bấm. 25 + 87 là mấy anh?
[57:08]Hết hả? Phương, 25 + 87 mấy? 112, đó. Đây là con người không lệ thuộc máy móc, nên là vượt qua được cái thách thức, không lệ thuộc máy móc. Còn không mà hỏi một cái là cái thọc thọc thọc tay kiếm túi kiếm điện thoại con mới bấm điện thoại ra được kết quả rồi phải không? Mấy năm đó đó đó, cái gì cũng phải nhờ máy và ta trở thành đàn em của máy, nô lệ của máy. Đó là một chọn lựa thứ nhất: Chấp nhận cái gì cũng nhờ máy hết. Ví dụ như bây giờ có cái máy massage rồi thì sao? Mệt mỏi leo lên bấm nút cho máy mát xa nó rung ấy rứa rứa. Còn chứ không chịu vận động, đáng lẽ là mỗi ngày ta phải chạy phải không?
[57:46]Tập khí công, tập phục hổ công ha. Nhưng mà không, mệt quá leo lên cho máy nó rung. Đó là cũng là một dạng lệ thuộc máy móc, mà giờ khoái lệ thuộc hơn, khổ vậy. Thay vì bây giờ vậy, nghĩa là chiều xuống tối lại ta kể chuyện cho con mình nghe một câu chuyện cổ tích. Cô Tấm không có cái chuyện mà đi gì bằm thịt cho người ta ăn, không có chuyện đó. Cô Tấm là người nhân hậu, yêu thương, tử tế, vị tha, tha thứ. Mặc dầu cứng rắn với cái xấu nhưng không bao giờ ác độc. Ta edit cái câu chuyện lại để kể cho con cho con mình nghe. Và sau này vậy, nhớ trên cuộc đời này con sẽ gặp rất nhiều người xấu ác với con.
[58:28]Vậy, nhưng con đừng nghĩ tới chuyện trả thù, chỉ ngăn đừng cho kẻ đó xấu ác nữa, đừng cho kẻ đó làm hại người khác. Đó, nhưng con đừng thù đừng ghét họ. Bây giờ phải tìm cách làm cho họ tốt lên, chứ không có đem bằm thịt họ mà cho bằm thịt con họ cho mẹ họ ăn. Ha, không có chơi kiểu đó, không chơi xấu kiểu đó. Ta edit cái câu chuyện lại nó nhân văn nó cao thượng hơn. Còn ta bật cái tivi, ta lệ thuộc máy rồi là không biết chuyện gì xảy ra sau đó. Cho nên trong ba cái chọn lựa mà khi có máy móc, cái chọn lựa đầu tiên là ta trở thành nô lệ của của máy móc, cố gắng vượt qua. Cái chọn lựa thứ hai là ta bị đào thải khỏi cuộc đời này.
[59:05]Ta không dùng được máy, không biết xài máy thì ta ra khỏi cuộc đời. Giống như vậy đó, hồi xưa ta không cần biết chữ, ta cần biết nói thôi. Nói nhau nghe nhau là ta tương tác xã hội được. Nhưng mà tới thời đại mà khi mà cách mạng Việt Minh nổi lên rồi phải diệt giặc dốt, dân phải biết chữ. Thế là cái nỗ lực mà tất cả các cán bộ, cộng sản đi khắp nơi là phải dạy cho dân biết chữ, xóa cái cái mù chữ vất vả vô cùng. Vì sao? Vì không bao lâu nữa, chỉ cần một vài năm nữa thôi, người không biết chữ là không thể sống trong trong xã hội này. Bây giờ nội cái điện thoại smartphone với cái điện thoại mà di
[59:47]động thời xưa cùi bắp á, nó đã cách xa một trời một vực. Thời đó mà mình liên lạc ai không được, mình khó chịu vô cùng, nói: "Trời anh đi đâu anh không có cầm theo giùm tôi cái điện thoại, có gì tôi gọi anh một cái cho nó nhanh." Còn hồi đó thì ráng mà kiếm nhau, ráng mà chờ nhau, tại có đâu ai có điện thoại. Gọi điện thoại về nhà nói: "Ổng ra khỏi nhà rồi là xong." Tại chỉ có điện thoại bàn, không biết bao giờ ổng trở về rồi thôi, tôi nhắn tôi gọi lại, rất là mất thời gian. Đến khi ta có cái có cái điện thoại cùi bắp đi tới bất cứ nơi nào. Vâng, cũng gọi lại: "Anh đang đâu?" Nói: "Đang lái xe, anh bấm còi cho em nghe."
[1:00:18]Tin tin, rồi được an toàn, rồi thôi được, tắt máy nói: "Cứ đi, lái tiếp đi." Ví dụ vậy, thấy chưa? Liên lạc mọi lúc mọi nơi. Nhưng mà nếu cái người lúc đó không có cái điện thoại di động cực kỳ khó chịu, giống như ta bị gạt ra khỏi mọi hoạt động của xã hội, lúc con người càng thông tin càng liên lạc. Bây giờ bắt đầu một điện thoại thông minh, tất cả mọi thứ nằm trong đây hết, cả cuộc đời cả thế giới nằm trong bàn tay. Tài khoản ngân hàng, gửi ngân hàng, chuyển ngân hàng, nhận hàng gì đó, gửi mail, nhận mail, xử lý công việc. Cái gì cũng nằm trong cái cái điện thoại di động mà bây giờ ta nhờ một công việc gì làm, nói:
[1:00:53]"Để tôi vô văn phòng, tôi mở máy này lên." Nữa, ta trễ mất của cuộc đời này 50 phút, 30 phút. Và đối với thế giới này 30 phút, 50 phút là cực kỳ quý giá, vì công nghệ càng cao thì thời gian càng có giá trị. Mà ta đánh mất cái thời gian của mọi người chứ không phải của mình. Mình ngồi tành tành mình uống nước trà 30 phút nữa không sao, không sao, nhưng mà cái người kia 30 phút đối với họ là cả một bầu trời, vì họ cần cạnh tranh với đối tác. Trễ 30 phút rồi họ mất một cái hợp đồng. Họ cần mình xử lý liền nhưng mình không có cái máy điện thoại di động, mình máy cùi bắp không xử lý được, mà chạy về công ty thì mất một thời gian xử lý.
[1:01:28]Và thời đại này cái gì cũng vậy, vội vàng hấp tấp. Mà đó là chưa nói tới những người, những chiến sĩ hoạt động tình báo. Những chiến sĩ hoạt động tình báo, cái sự liên lạc thông tin với họ là trong từng giây, trễ 3 giây mất chết mạng người bị giết chết liền. Nhưng mà nếu liên lạc kịp thời trong 3 giây đó họ thoát thân liền, họ thoát khỏi tình huống nguy hiểm liền. Cho nên nếu mà ta không có biết sử dụng máy móc, tự nhiên ta bị đào thải khỏi cuộc đời vậy. Nên bây giờ nói tại sao thấy người già nói: "Hồi sao con cái áo phải nhét cái điện thoại vô trong túi?" Nói: "Bà ráng cầm theo có gì con còn biết bà ở đâu,
[1:02:04]con đi kiếm con tới con nha, con chở bà đi. Ông bà đi lạc làm sao, bà mất rồi bà lỡ quên đường về làm sao?" Đó là lý do mà khi ta vào ngồi nghe pháp rồi điện thoại nó reo lên cầm không biết sao tắt, việc đó khổ vì nó không có nút, không biết sao mà tắt. Cứ mò qua mò lại bấm đâu rồi bấm kia, càng bấm nó càng la.
[1:02:25]Đó là cái thách thức thứ hai là ta bị đào thải. Thách thức thứ nhất là ta làm nô lệ của máy. Thách thức thứ hai ta bị đào thải khỏi cuộc đời vì ta không biết gì về máy. Và cái thách thức thứ ba ta chọn lựa thứ ba là ta kiểm soát được máy. Ta biết rõ về máy, ta sử dụng nó để phục vụ cho cuộc đời, phục vụ cho giáo dục, phục vụ cho sự tu hành. Giống như hôm nay vậy, bài giảng ta hôm nay đang diễn ra tại chùa Pháp Vân nhưng cả nước ta ai cũng có thể theo dõi được. Ta nắm vững được
[1:03:04]công nghệ để phục vụ cho cuộc đời, cho con người, cho xã hội, cho đạo pháp, cho cả sự tu tu hành. Rồi có nhiều người mới nói: "Lúc mà thầy đi giảng mà thầy online như vậy thì người ta nghe ở nhà, người ta nghe online người ta đâu có thèm tới nghe thầy giảng, như vậy buổi giảng nó sẽ vắng." Kệ, miễn người ta nghe được sao cũng được, nhưng mà có vắng không? Càng lúc càng đông, kỳ lạ.
[1:03:32]Nên ta đừng tính toán thiệt hơn quá, cứ hi sinh, cứ yêu thương, cứ phụng sự và luật nhân quả sẽ quyết định, ta hãy tin vào luật nhân quả. Cũng giống như có mấy người hay hỏi thầy, tại họ không biết thầy là thầy tu, hỏi: "Ông làm sao ông sống?" Thầy nói: "Tôi viết sách tôi sống, tôi bán sách tôi lấy tiền sống." Nói: "Ồ ông là tác giả viết văn?" "Ờ tác giả viết văn." Rồi ổng họ cứ hỏi tới: "Ông viết về cái gì?" Nói: "À tôi viết về triết học." "À triết học ở lĩnh vực nào?" Tức là người này biết đó nha, tại triết học có nhiều lĩnh vực, "À tôi biết, tôi tập trung về đạo đức, vì đạo đức nó nó nó thiết thực,
[1:04:05]có thể áp dụng vào cuộc sống, làm cho cái tương quan của mọi người nó tốt đẹp hơn, rồi tôi tập trung vào cái đạo đức." Cái cái họ hỏi riết cái mới nói là: "Nhưng mà tôi viết theo kiểu khác, thường là tôi viết tôi đưa lên mạng cho người ta đọc trước rồi sau đó khi người ta đọc xong hết rồi bắt đầu tôi mới xuất bản thành sách." Họ mới ngạc nhiên, họ nói: "Ủa, ông ông kinh doanh làm ăn kiểu gì kỳ vậy? Tại vì nguyên tắc á là phải in sách trước bán chán chê rồi người ta không ai mua nữa thì thôi mình thảy lên mạng cho người ta coi tự do. Chứ còn mà đưa lên mạng đọc tự do rồi thì còn ai thèm đi mua sách mình nữa không?
[1:04:41]Thì có đói mà mà chết." Vậy đó. Nhưng nói: "Dạ không, tôi đưa lên mạng cho mọi người đọc xong rồi khi người ta đọc xong rồi đến khi nghe tin tôi có bán sách, người ta tới người ta mua. Những người mua chính là những người đã đọc sách trên mạng rồi." Cái mấy ông họ ngạc nhiên họ nói: "Sao kỳ vậy ta? Có cái quy luật quy luật kinh doanh gì mà nó ngược đời như vậy?" Nói nó không ngược, nó ngược đời nhưng nó thuận với luật nhân quả. Là ta muốn share, ta muốn chia sẻ cái ý niệm tốt đẹp về đạo đức cho mọi người biết mà sớm một ngày, đỡ một ngày. Ví dụ như nếu mà mình xuất bản đàng hoàng 6 tháng sau cuốn sách đó mới ra.
[1:05:18]Trong 6 tháng đó mình không biết chuyện gì xảy ra với tâm hồn của một con người. Nhưng nếu hôm nay thầy viết xong, thầy post lên mạng liền thì cái người đó họ chuẩn bị làm một việc xấu, nhưng họ vừa đọc cái chuyện đó xong tâm hồn họ mềm lại, họ tránh được cái nghiệp của nửa phút sau đó. Họ chuẩn bị giận lên, chuẩn bị họ làm một cái gì đó, nhưng họ vừa đọc một bài đạo đức, họ dừng lại liền. Xã hội này, thế giới này ngăn chặn được một điều xấu bởi vì thầy viết thầy post lên mạng liền mà không tính tới lợi nhuận. Rồi sau đó mới in sách sau. In sách sau thì chính những người đã đọc trên mạng mới là người đi mua sách nhiều, vì sao vậy?
[1:05:58]Họ tội nghiệp tác giả, sợ tác giả đói mà mà chết, cho nên họ đi mua giùm chứ không gì hết trơn. Nên vẫn sống phây phây, tới giờ này vẫn còn sống nha, vẫn còn lết ra đây được không sao hết, ha. Nói vậy, khi khoa học tiến bộ về ta có ba cái thách thức, nhớ lại và ta phải chọn lựa. Một là ta làm nô lệ cho máy. Hai là ta bị đào thải vì ta không biết gì về máy. Ba là ta nắm vững máy, sử dụng máy, làm chủ máy để phục vụ cho cuộc đời, cho con người, cho đạo đức, cho Phật pháp, cho sự tu tu hành. Nhớ như vậy. Ba cái đó ta chọn cái nào?
[1:06:38]Mà khi như vậy, máy nó cũng đặt ra cái thử thách với ta lớn lắm. Vì nội cái ông ChatGPT ổng nói đủ thứ chuyện trên đời và ổng nói còn thiếu điều là còn hay hơn mình nữa. À, ví dụ hỏi đạo đức là gì? Ổng giảng cho mình 3 ngày chưa hết á, cứ hỏi á. Nhiều khi mình còn ú ớ hỏi đạo đức gì gõ một cái đi, ổng trả lời cái rẹt ra liền một trang đầy, trang A4 ổng trả lời liền. Đó, mà không biết ổng nói ổng có hiểu hay không thôi, nhưng mà ổng nói hay hơn mình. Mình trả lời được 2, 3 dòng là đã hết, không biết đường trả lời, ổng làm rẹt một trang A4 cho mình đọc muốn chết luôn. Họ hay hơn mình, giống như họ đạo đức hơn mình.
[1:07:11]Nhưng mà thực sự đó là chỉ là những dữ liệu được học thì thôi, nhưng mà trong đó khô queo, trong đó không có tâm hồn, không có một con người, không có một tình yêu thương, chỉ là cái máy thôi. Nên trước cái máy móc như vậy, cái thử thách của chúng ta là gì? Thứ nhất, ta phải đạo đức hơn hơn máy. Tại vì máy nó giỏi có thể làm điều thiện và nó có thể dùng để giết người, hại người. Ta phải đạo đức hơn máy, ta không có chuyện làm hại người, giết người, không có chuyện vi phạm pháp luật. Cái thứ hai, ta phải thông minh hơn máy. Cái nghe bắt đầu sợ rồi. Đúng không ạ? Bắt đầu sợ rồi. Ví dụ như với cái máy xe máy,
[1:07:54]lái xe, với cái máy cày, với cái máy giặt, ta thông minh hơn nó. Nhưng mà tới tới trí tuệ nhân tạo rồi thì dường như con người bắt đầu thua máy, vì nó tính toán nhanh quá. Nhanh hơn, vì một bài văn mình một bài một cuốn sách mình viết 6 tháng nó chỉ làm trong 1 phút, đẩy rẹt toàn bộ nó ra liền. Thì có vẻ nó thông minh hơn mình. Nó lấy dữ liệu nhanh hơn mình, nó tổng hợp, nó phân tích, nó chọn lựa và nó đưa ra trong chớp mắt nhanh hơn mình rất là nhiều. Nên cái yêu cầu thứ hai cái yêu cầu thứ nhất là đạo đức hơn máy có thể mình làm được. Thì nó nói thì nói chứ nó giả vờ thôi chứ nó không biết gì về đạo đức.
[1:08:34]Mình mới có đạo đức, mình mới có tâm hồn. Thì cái thứ nhất có thể mình đạt, nhưng cái thứ hai mình phải thông minh hơn máy, điều này ta bắt đầu lo sợ. Lo thì lo, sợ thì sợ vẫn phải làm cho bằng được, phải thông minh hơn máy mới kiểm soát được máy. Đây là điều bắt buộc. Tương lai loài người phải thông minh hơn trí tuệ nhân tạo. Tương lai loài người phải thông minh hơn robot, đó là điều bắt buộc.
[1:09:04]Nói thông minh hơn bằng cách nào, con chưa học qua hết cấp một. Cấp một kỳ đó cũng tính là là thi lên cấp hai mà bị rớt rồi thôi ghét ở nhà đi làm nông luôn. Bây giờ đòi phải thông minh hơn máy là thông minh bằng cách nào? Phải thông minh hơn máy. Có một cái điều máy nó không làm được, dù mình không học qua được cấp hai nhưng sẽ có một điều mình làm được là hàng tháng có khóa thiền ở Pháp Vân mình đi dự, nó không biết đi dự. Cái đó không mình đã hơn nó rồi, mình thông minh hơn nó rồi. Nó ngu lắm nó không biết tu, mình biết tu. Nha, cái đó mình thông minh hơn nó rất nhiều ha. Cái nữa là cái thứ ba, mình phải giác ngộ hơn máy.
[1:09:48]Máy nó không biết gì về giác ngộ, máy nó không biết trí tuệ, máy nó không biết cái vô ngã, máy nó không biết sự tự tại, sự bình yên, sự khoan dung, máy nó không biết. Mình mới biết những điều đó và mình đang trên con đường đi đến điều đó. Mình biết lễ kính Phật, mình biết yêu thương chúng sinh, biết lắng tâm trong thiền định, biết an trú nơi chính mình để có một ngày mà vượt khỏi chính mình. Những điều đó máy không biết, chỉ có chúng sinh có trí tuệ, có tu hành, có thiện căn mới biết được điều đó. Bây giờ mình hỏi máy: "Anh có biết an trú chính mình để vượt khỏi chính mình không?", nó ú ớ liền, nó sẽ trả lời cái câu:
[1:10:28]"Bạn vui lòng hỏi câu khác." Nó không biết điều đó.
[1:10:36]Nên cái thứ ba là ta phải giác ngộ hơn máy, và cái thứ tư ta phải làm phước nhiều hơn máy.
[1:10:45]Máy thì ta cần gì hỏi nó trả lời, đó cũng là một cách nó làm phước đó, nhưng đôi khi nó trả lời rất là tào lao. Còn mình, mình có con người chung quanh để mình yêu thương, để mình phụng sự; mình có cả một đất nước để mình tôn thờ; mình có cả một Đức Phật để mình yêu kính, những cái đó máy nó không có. Máy nó không có lập trình để nó biết những cái loại tình cảm đó, nên mình hỏi trả lời hỏi trả lời, nó chứng tỏ rằng cái người mà làm chủ công nghệ ChatGPT là người giỏi thôi và có thể thu được lợi nhuận vì cái hoạt động của máy, của cái phần mềm ChatGPT thôi. Còn ta, ta không cần lợi nhuận, ta sống ta yêu thương,
[1:11:28]ta phụng sự và ta tạo nên công đức từng chút từng chút một, ta phải làm phước nhiều hơn, nhiều hơn máy. Nên có bốn cái ta phải hơn máy: một là ta phải đạo đức hơn máy, nó nói gì nó giả vờ chứ nó không hiểu sâu đâu. Thứ hai ta phải thông minh hơn máy, cái này là điều khó nhưng phải thông minh hơn để đừng làm nô lệ cho máy, vì có nhiều cái điều chứ máy nó cũng bị hạn chế, nó cũng không biết hết đâu. Thứ ba ta phải giác ngộ hơn máy, và thứ tư là ta phải làm phước nhiều hơn máy, bốn cái điều đó nhớ vậy nha.
[1:12:11]Trước cái sự tiến bộ khốc... nghĩa là khốc liệt của khoa học kỹ thuật, nhiều tôn giáo chịu không nổi. Nếu tôn giáo nào mà chỉ có niềm tin, chịu không nổi. Ví dụ cái tôn giáo, ví dụ ông thầy đó ông thầy bùa, ông thầy pháp, ổng không có cái nguồn đạo đức để dạy ai, ổng chỉ có cái dẫn dắt người ta bằng cái niềm tin: "À, tin tôi tôi tôi cho bùa, tôi cho phép về buôn may bán đắt thế này thế kia." thì ai tin thì cứ đưa tiền cho ổng, và ổng ổng sống bằng cái kiểu lợi dụng lừa đảo đó,
[1:12:45]và bằng niềm tin. Còn ví dụ như cái nguồn đạo nào người ta có, có thể là người ta có niềm tin nhưng người ta có cái nguồn dạy đạo đức, người ta còn tồn tại được vì người ta còn cái phước. Còn mấy ông thầy pháp, thầy bùa không có nói về đạo đức, mà chỉ đụng một cái là lấy tiền, đụng một cái là nói về niềm tin mê tín, thì những người này không chịu nổi khoa học kỹ thuật. Khoa học kỹ thuật họ tiến bộ tới từ từ là mấy cái đó bị dẹp hết rồi. Mà các tôn giáo chỉ có niềm tin không biện luận nổi với khoa học kỹ thuật, khoa học kỹ luật... kỹ kỹ thuật càng lúc càng tiến bộ, niềm tin không còn đất sống, chỉ có Đạo Phật thôi. Vì sao?
[1:13:21]Vì Đạo Phật không cần niềm tin, lạ một điều như vậy. Ta thường thường ta hay ca ngợi niềm tin đối với tôn giáo, nhưng riêng Đạo Phật không cần niềm tin. Mà Đạo Phật chỉ cần cái gì? Trí tuệ. Cần anh thông minh, anh nhìn việc gì rõ ra việc đó giùm thì tức là anh đang đi trên con đường giác ngộ và anh đang đi trên con đường đạo đức. Nói nếu không có niềm tin làm sao có đạo đức? Có trí tuệ anh sẽ có đạo đức, không cần niềm tin. Ví dụ như con người ta tin có thần thánh theo dõi cho nên mình ráng sống tốt vì có niềm tin thần thánh. Bây giờ cắt bỏ niềm tin thần thánh đó thì mình dựa vào đâu có đạo đức?
[1:14:02]Thì dựa vào trí tuệ lương tâm của mình, hoặc là luật nhân quả của mình, cái nền tảng của luật nhân quả, mình biết rằng sự công bằng của trời đất là gì? Người xấu sẽ bị phạt và người tốt sẽ được thưởng. Đó là điều công bằng tự nhiên, không cần ai ban cho và cũng không cần cái gì bí mật, ta cứ theo luật nhân quả ta thấy mà sống thôi. Và nếu có thần thánh, thần thánh cũng phải theo quy luật đó, và ta yên tâm với quy luật đó rồi, ta sống hy sinh, ta sống phụng sự, sống giúp đỡ tử tế với mọi người và cần trí tuệ thôi ta cũng trở thành đạo đức được. Còn người nào mà chỉ khai thác niềm tin, ta từ từ bế tắc trước sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật.
[1:14:44]Mà cũng có cái may, cũng có cái may là nhờ kỹ thuật tiến bộ mà thế giới siêu hình bắt đầu mở ra, như hồi nãy ta nói rồi đó. Một phát hiện rất nhỏ nhưng các nhà khoa học bắt đầu giật mình, dường như đây là dấu hiệu của thế giới siêu hình trước cái hiện tượng gọi là vướng lượng liền lượng lượng tử hay là liên kết lượng tử. Cái cái chữ này ta cũng không hiểu đâu. Nhưng mà vì tới chỗ này nó là cấp cao quá của vật lý rồi, cấp cao quá của vật lý. Ta có mấy cái tử này nè: thứ nhất là ta phân tử, nhỏ hơn phân tử là nguyên tử, nhỏ hơn nguyên tử là lượng tử.
[1:15:23]Mà tới lượng tử mà ta không hiểu nữa thì cứ tự tử thôi, hết đường rồi, hết đường, hết biết rồi.
[1:15:33]Nên tới cái mức độ lượng tử nó sâu quá, nên khi mà thầy nói về cái vướng lượng tử hay cái rối lượng tử hay là liên kết lượng tử ngoài cái hiểu của ta. Chỉ những người học rất lâu năm về vật lý hạt nhân chuyên sâu thì mới tạm hiểu điều này. Và những cái nhà khoa học về vật lý hạt nhân chuyên sâu học tới lượng tử, khi mà phát hiện cái cái hiện tượng vướng lượng tử, họ giật mình họ nói: "Trời đất, cái cánh cửa của thế giới siêu hình bắt đầu mở ra với loài người." Nên là khoa học cứ tiến bộ rồi sẽ thấy những điều mà Đức Phật đã nói về các cõi giới như vậy, đúng không? Nên ta nhờ như vậy mà con người bớt ngoan cố và biết mở lòng hơn.
[1:16:13]Bớt ngoan cố là gì? Bớt ngang bướng á. Cứ nói cái gì cũng cũng cũng bác, cũng bài bác tại khoa học chưa biết. "Cái điều khoa học đã biết chỉ là một giọt nước, những điều khoa học chưa biết là cả một đại dương." Ta nhớ cái câu đó là một câu thần chú để mình nói chuyện với những người ngang bướng, ngoan cố, biết một vài khoa học sơ sơ mà đã bày đặt kiêu căng, ta nhớ cái câu đó để nói chuyện với họ. Hễ ai nói cái này khoa học chưa chứng minh thì ta có đem câu thần chú đó ra tụng liền: Cóc cóc cóc. "Những điều khoa học chưa đã biết chỉ là một giọt nước, những điều khoa học chưa biết là cả một đại dương." Nhớ nghe.
[1:17:11]Và tôn giáo cũng vậy.
[1:17:14]Tôn giáo là cả một hệ thống niềm tin.
[1:17:19]Trong cái hệ thống niềm tin đó, những cái niềm tin đúng của tôn giáo chỉ là một giọt nước và những niềm tin sai cũng là cả một đại dương. Cả tôn giáo cũng bị như vậy. Cho nên khi mà họ cứ kêu ta niềm tin niềm tin thì ta ta nói như vậy, ta cũng tụng cái câu đó: "Những niềm tin đúng của tôn giáo chỉ là một giọt nước và những niềm tin sai của tôn giáo là cả một đại dương." Ta đem câu đó ra trả lời, nhưng mà trước khi nói câu đó thì ta phải làm sao? Trước khi đem cái câu đó ra mà trả lời cho những người mà họ khai thác niềm tin trong tôn giáo, khi mà họ bắt ta phải tin, bắt phải tin mà không kêu gọi ta trí
[1:18:05]tuệ, cứ bắt ta phải tin phải tin phải tin, thì ta hãy nói với họ câu này: "Những niềm tin đúng của tôn giáo chỉ là một giọt nước, còn những niềm tin sai trong tôn giáo là cả một đại dương." Để trả lời cho họ. Nhưng trước khi trả lời câu đó thì phải làm sao? Phải nhờ một người bạn nổ máy xe máy đậu ngoài sân nha. Trả lời xong thì...
[1:18:32]Đúng rồi.
[1:18:39]Thông minh đấy, nó gọi là thông minh, nó nhớ như vậy đó.
[1:18:45]Ở đây ta để ý cái này một chút xíu, ồ hết giờ rồi. Chút xíu thôi. Tại sao khoa học tiến bộ? Bởi vì khoa học dựa trên cái hiểu biết có logic, có thực nghiệm, cho nên bước bước nào là chắc bước đó. Từ cái hiển nhiên 2 cộng với 2 là 4, mà họ cho ta cả cái đồng hồ, cả tòa nhà, cả cái micro, cả máy bay, chỉ từ cái 2 với 2 là 4 thôi, đi bước nào chắc bước đó, những cái điều hiển nhiên đó. Và đi bước nào chắc bước đó rồi, cho nên họ phát sinh một cái tâm lý là rất tự tin và rất bướng bỉnh. Đó là cái hệ quả của những người quá mê tín khoa học. Mê tín khoa học quá, quên mất cái câu là những điều khoa học đã biết chỉ là
[1:19:30]một giọt nước, họ cũng quên câu đó luôn, nên họ tự tin và bướng bỉnh. Còn tôn giáo làm sao? Thì chỉ có niềm tin và suy đoán, và tình cảm, yêu, kính, hãy tin, và họ suy đoán về thần, về thánh thế này thế kia chứ chẳng ai thấy cả. Rồi ai nói hay thì được tin vậy thôi. Rồi cũng tạo ra một cái tâm lý rất giống các nhà khoa học, là tự tin và bướng bỉnh. Hai ông thần đó rất giống nhau. Như là cái người mê khoa học quá cũng tự tin và bướng bỉnh, và cái người sùng tôn giáo quá cũng tự tin và bướng bỉnh, rất giống nhau. Còn ta không phải như vậy, ta có chừng mực, có lý trí, có trí tuệ. Ta tự tin, nhưng đừng tin quá.
[1:20:16]Cái câu này giống như một lãnh đạo nhà nước mà lúc mà mà sao? Trong cái đại dịch Covid vậy đó. Có khi ta thắng được, có những giai đoạn ta thắng được Covid, ta ngăn chặn được Covid, ta phục hồi lại mọi cái sinh hoạt trong nước mình bình thường, trong khi cả thế giới điêu đứng, có những giai đoạn như vậy. Đó là nhờ cái sự lãnh đạo quyết đoán của của của lãnh đạo nhà nước ta, thì mọi người vui mừng và tự tin ca ngợi lên, thì có một nhà lãnh đạo ta mới nói câu này, "Vui thôi, đừng vui quá." Có nhớ không ạ? Có câu đó không? Vui thôi, đừng vui quá. Vì cái bóng ma của dịch nó vẫn còn lẩn quẩn cả thế giới
[1:20:52]mà, nó sẽ tràn vào nước ta không biết lúc nào. Thì ở đây cũng vậy, khi ta có được chân lý, ta có được đường đi, ta dễ xuất hiện cái tự tin. Nhưng lặp lại câu đó, tự tin thì tự tin, nhưng đừng tự tin quá, nhớ như vậy. Vì ta cần một cái gì? Cần một sự khiêm hạ để có thể bước đi xa hơn. Nếu mà ta mất cái sự khiêm hạ, ta không tiến xa được nữa, ta đứng lại một chỗ rồi bắt đầu sai, bắt đầu bậy, nhớ như vậy. Nên làm gì thì làm, dù cho là niềm tin tôn giáo hay là sự tiến bộ của khoa học, điều mà mọi người vẫn đang cần, thế giới này vẫn đang cần là đạo đức trước đã. Đạo đức cần cho niềm tin, đạo đức cần cho trí tuệ,
[1:21:41]đạo đức cần cho khoa học kỹ thuật, đạo đức cần cho mọi thứ trong cuộc đời này. Ta muốn là một người tu hành giỏi, ta cũng phải có đạo đức. Ta muốn là nhà khoa học giỏi, ta cũng phải có đạo đức. Ta muốn cái gì giỏi cũng phải làm ơn có đạo đức trước. Và đạo đức nó là một cái chất xúc tác kết nối với con người, xây dựng cuộc đời để bảo vệ trái đất này tồn tại mà phát triển mãi. Còn nếu những cái thứ khác phát triển mà không có đạo đức, ví dụ như niềm tin tôn giáo phát triển quá cao mà không có đạo đức, hay là khoa học kỹ thuật phát triển quá nhanh mà không có đạo đức, thế giới này tan vỡ, tận thế liền.
[1:22:21]Nên làm gì thì làm, vui lòng morality first, đạo đức trước đã. Thì niềm tin cũng sẽ trở thành trí tuệ, cái khoa học máy móc khô khan cũng sẽ trở thành sự giác ngộ. Nên đạo đức trước đã. Mà trong cái đạo đức cần thiết cho cuộc đời, cho thế giới đó thì luật nhân quả chính là một định đề vừa là căn bản mà vừa là đỉnh cao của trí tuệ, luật nhân quả nhớ như vậy. Cái ta may mắn nhất là ta tin hiểu luật nhân quả ngay từ buổi đầu, ta có cái nền tảng rất là vững. Bây giờ ta đứng ở một góc trời nào, ta đứng ở một phương diện nào, một vị trí nào, một ngành nghề nào, một con đường nào, nhưng mà trong lòng ta đã có cái niềm tin,
[1:23:13]có cái sự hiểu biết về luật nhân quả vững chắc rồi thì ta không bao giờ lầm. Vị trí thấp cũng sẽ trở thành ta sẽ bước lên vị trí cao, từ có lỡ đứng chỗ sai cũng trở thành một vị trí đúng, ta có xấu rồi cũng sẽ trở thành tốt, bởi vì ta có định đề luật nhân quả. Mà nhân quả vừa là định đề căn bản mà vừa cũng là đỉnh cao của trí tuệ nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Cái gì? Cái này là cái gì? Quảng cáo bán hàng hả? Trời ơi, ta giảng sư chứ không phải là marketing. Trà Dây Thìa Canh Xáo Tam Phân, à à, cái này trị tiểu đường nè hay lắm nè, quên quên. Giúp ổn định đường huyết, phòng ngừa bệnh tiểu đường,
[1:24:02]đúng rồi đúng rồi, cái này không cái này quảng cáo được à. Cái này trà mình uống như trà uống cả ngày, ngừa bệnh tiểu đường mà trị được bệnh tiểu đường rất là hay. Và mà này bán hay cho? Bán hả? Cái gì? Bán ở ngoài quầy phát hành chứ không phải cho hả? Kì vậy ta! Thôi thôi, thôi nghỉ.
[1:24:25]Chúng con kính tri ân công đức trên Sư Phụ đã ban bố cho chúng con những lời pháp nhũ cao quý. Bây giờ chúng con xin mời trên Sư Phụ cùng toàn thể hội chúng cùng hồi hướng. Nguyện cho pháp giới khắp chúng sinh, ai cũng
[1:24:48]tìm ra được chính mình, để rồi an trú qua nhiều kiếp, cuối cùng tan vỡ hết vô minh.