Lời giảng: Người Trụ Trì Với Sinh Hoạt Phong Phú

[0:08]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:23]Thỉnh quý thầy, quý cô ngồi xuống. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chiều nay thì chúng ta nói tới đề tài là sinh hoạt phong phú. Đây là một khía cạnh nhỏ trong vấn đề trụ trì, mà chúng ta để ý thế này, là sự thực á, cái tâm lý con người nó thích có cái sự thay đổi để cho nó đỡ nhàm chán, vì đây là một cái tính chất của cảm thọ. Chúng ta biết á, con người mình thân tâm được cấu tạo bởi năm ấm là: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Thì trong đó đó, phần nào nó cũng đòi hỏi cái thức ăn và một cái sự thay đổi của nó hết. Ngay cả như sắc ấm đòi cái thức ăn đi, thì chúng ta thấy nếu mà chúng ta chỉ ăn một vị thì lâu ngày chúng ta ngán chịu không nổi.

[1:20]Dù cái món ăn đó ngon, mình thích vậy đó, mà cho mình ăn luôn hai, ba tháng á là mình khóc thét lên liền. Cho nên vẫn cần sự thay đổi: khi ăn mặn, khi cay, khi thì ngọt, rồi khi mà ăn rau lạt không cũng được nữa, như vậy. Thì tới cái thọ ấm cũng vậy. Cái thọ ấm, ví dụ như một người mà xem một cái vở kịch hay xem một cuốn phim, thì ngoài những lúc mà tình hình căng thẳng rồi có những lúc tình hình dịu dàng, những lúc buồn thảm rồi cũng phải có những lúc khôi hài, thì người ta bị hấp dẫn, thích thú. Rồi cái kiến thức con người để nạp vào trong cái bộ nhớ mình cũng vậy, gọi là phần thức ấm á, có cái ký ức ở trỏng á,

[1:59]mình hay gọi là tàng thức á, là khi chúng ta tiếp nhận một sự việc, sự vật vậy. Khi thì chúng ta nhận, chúng ta học một cái môn này, khi chúng ta học cái môn kia, đổi qua đổi lại nó đỡ ngán. Chứ ví dụ như mà cứ bắt mình đi vô trường chỉ học có một môn văn, học riết mình chịu không nổi. Rồi mình phải đổi qua toán, qua lý, qua anh văn ngoại ngữ rồi, đủ như vậy thì nó vui, nó đỡ nhàm. Đó là cái nguyên tắc, đó là tâm lý bắt buộc nó cũng vậy. Thì khi mà hiểu được điều đó thì chúng ta làm trụ trì, thì mình mới biết là cái sinh hoạt của chùa đừng bao giờ mà để cho nó đều đều một thứ hoài. Đều đều một thứ hoài thì nó hai, ba cái hại:

[2:41]vì thứ nhất là mình đối với cái người đệ tử xuất gia trong chùa, thứ hai là đối với người tại gia ở bên ngoài. Như nếu trong chùa mình tu thì cứ quy định đúng ngặt ngày nào cũng như vậy, đúng giờ đó làm gì, giờ đó làm gì, năm này qua tháng kia cứ như vậy, cái người đệ tử ở trong chùa chịu không nổi, từ từ không thích nữa, tâm bắt đầu hướng ra ngoài dần dần, họ bị nhàm. Lúc họ hay để ý ra bên ngoài coi có cái trò gì vui, có cái gì lạ hơn, lại hướng tâm về. Vì con người ta luôn luôn muốn tìm cái mới lạ, đó là một cái nguyên tắc, một cái chân lý, một cái nguyên tắc của tâm lý con người luôn luôn thích điều mới lạ.

[3:21]Nên tại sao vậy? Tại sao mà thường thường về âm nhạc luôn luôn thu hút con người hơn là hội họa? Và tại sao con người ta thích xem phim? Tại sao người ta thích du lịch? Vì những yếu tố đó là những yếu tố của sự thay đổi. Như chúng ta lắng nghe âm nhạc chúng ta sẽ thấy, nghĩa là cái người bình dân cũng hát được bài nhạc, người chuyên môn hát được, nhưng mà thưởng thức một bức tranh thì phải là người chuyên môn. Người có đầu óc mới thưởng thức được bức tranh, bởi vì nó tĩnh lặng quá, nó đứng yên quá. Là nét vẽ rồi nó nằm im, bất động, cố định cả trăm năm, mấy trăm năm bức họa như vậy, để người mà nhìn nó mà trầm trồ thán phục thì không được mấy người.

[4:01]Nhưng mà một bài hát thì ai cũng có thể chấp nhận thấy hay được, vì sao vậy? Vì cái tiết điệu nó luôn luôn thay đổi. Khi thì điệu này, khi điệu kia, khi nhanh khi chậm vậy. Ở đây ví dụ như bây giờ mình không hỏi thôi chứ hỏi ra thì trong chùa mình, trong giảng đường mình đây xem biết đâu có rất nhiều ca sĩ. Như quý thầy, quý thầy biết hát không? Thầy, lát chúng ta sẽ mời thầy hát một bài cuối cùng để rồi chia tay là vậy. Xin lát mình vỗ tay nha. Quý cô ở đây có biết hát không? Thấy thầy giơ tay liền quý cô. Chắc chắn có mà giấu nghề thôi. Nó vậy đó, cái âm nhạc vậy, bởi vì cái tiết điệu, chính cái sự thay đổi của nó làm chúng ta hấp dẫn.

[4:44]Rồi tại sao chúng ta khoái coi phim? Vì phim tình tiết luôn luôn thay đổi, luôn luôn thay đổi tới cái độ tinh vi của nó. Rồi tại sao con người thích du lịch? Ngồi trên xe mệt thấy mồ, chiếc xe chạy dằn dằn, nhưng mà vì sao? Vì cảnh vật nó thay đổi. Chiếc xe chạy ào ào ào tới cảnh vật hai bên, hết cảnh này tới cảnh kia là mình thích. Đó, chúng ta thấy cái tâm lý con người là vậy, luôn luôn thích điều mới lạ. Chúng ta phải hiểu chỗ này cho kỹ. Ví dụ như đến lúc nào đó mình già rồi, làm trụ trì thì mình già rồi, mình đâu còn ham vui nữa, mình cứ đều đều ngày nào cũng vậy cũng được chờ ngày về với Phật thôi, mình cứ đúng ngày đó tụng kinh,

[5:21]đúng ngày đó giờ đó ngồi thiền, đúng giờ đó mình lạy Phật. Nghĩa là mình đều, rồi ai Phật tử tới thì mình nói chuyện, ai tới chuyện gì dạy dỗ, giáo hội thì mình đi sinh hoạt đều đều đều mình không còn ham muốn gì nữa. Nhưng mà cái đệ tử mình trái tim chưa ngủ yên, cái đệ tử mình lộn xộn lắm, còn trẻ quá, nên mình phải hiểu, phải hiểu điều đó. Cho nên mình phải tạo ra sự mới lạ để cho người đệ tử bị thu hút vào trong sinh hoạt của chùa. Còn nếu mình không tạo ra sự mới lạ thì người đệ tử mình sẽ đi tìm cái mới lạ bên ngoài, rất nguy hiểm. Họ đi tìm cái mới lạ bên ngoài là sẽ gặp những cái không phải của đạo, thì tâm họ bị nhiễm liền.

[6:03]Chính vì đó, cái người trụ trì phải chủ động tạo ra điều mới lạ để cho thu hút cái người Phật tử, người đệ tử của mình. Đó là nói đệ tử trong chùa. Rồi cái người Phật tử bên ngoài cũng vậy, họ thì nhiều điều mới lạ lắm rồi, nhưng mà mình vẫn có một cái sinh hoạt phong phú biến đổi từ cái này qua cái kia để làm cho người Phật tử họ tới chùa thích. Nói: "Tới chùa vui thiệt". Thí dụ như một buổi lễ, ví dụ như một buổi lễ Phật Đản đi, cái mình lên đọc diễn văn, rồi cái sau đó giải tán mời vô ăn cơm rồi đi về, rồi năm sau không tới nữa, nói: "Ngồi nghe diễn văn hoài chán thấy mồ". Cho nên mình phải có cái cái gì đó để làm cho nó vui

[6:44]nhộn, cảm động, hứng thú mà sâu sắc trong đạo lý để làm cho họ bị hút vào trong cái phong phú đó, nhưng mà ở trong đạo không, giữ họ trong đạo. Thì như vậy là họ sẽ tới chùa hoài. Nên ở đây, cái sinh hoạt phong phú á chúng ta dùng nó giống như là một cái thuật. Nhưng mà cái thuật này nó xuất phát từ một cái nguyên tắc của tâm lý là con người thích mới lạ. Từ cái nguyên tắc tâm lý đó nên chúng ta biết là mình làm người trụ trì thì mình phải tạo ra nhiều cái loại hình sinh hoạt phong phú để nó phù hợp với nhiều hạng người. Nghĩa là một người, một hạng người là đã cần phải nhiều cái sinh hoạt thay đổi rồi,

[7:27]mà huống hồ là người trụ trì là phải đối tiếp hết người này tới người kia. Và mỗi một hạng người mình sẽ cho họ một loại hình sinh hoạt khác nhau, mà trong cái khác đó nó vẫn có cái phong phú của nó nữa. Cho nên chúng ta thấy này nha, ví dụ nè: Ví dụ như mình có ba hạng người đi, thì mình phải tạo ba loại hình sinh hoạt. Mà trong ba loại hình sinh hoạt đó, mỗi từng mỗi loại phải được biến đổi biến đổi nữa theo từng thời gian năm này qua tháng kia khác khác nhau nữa. Thì như vậy mới thấy vui, đi chùa mới thấy vui. Nhưng mà phải ráng là giữ là tuy là vui nhưng mà vẫn ở trong đạo lý. Đó, đó là cái khó, chỗ này bắt đầu mới thấy khó.

[8:07]Chứ còn mà nếu chùa mình cứ sinh hoạt năm này tháng kia đều đều, chùa vắng như chùa Bà Đanh. Không biết chùa Bà Đanh là chùa làm sao người ta nói vắng như chùa Bà Đanh nữa? Không biết có ai biết cái sự tích đó không? Chùa Bà Đanh, chắc cái bà bả dữ lắm. Ở đây á là người xuất gia thì thường thì bình lặng hơn, cho nên những cái sinh hoạt ở trong chùa để mình cho người đệ tử mình sinh hoạt thì nó không đến nỗi hiếu động lắm. Nó có cái gì ổn định mặc dầu có thể thay đổi từ điều này qua điều kia, nhưng mà nó không quá vui nhộn. Nhưng mà nếu mình tổ chức cho người tại gia thì phải vui nhộn hơn à, vì người tại gia họ hiếu

[8:44]động, mình phải làm cái gì cho vui hơn chút. Đó, đó là cái tâm lý như vậy. Mượn cái sinh hoạt đó vậy, luôn luôn giữ cho nó ở trong đạo lý chặt chẽ không lạc ra ngoài. Mặc dù cho mình vui nhưng cũng phải vui trong đạo lý đừng có nhố nhăng. Chúng ta để ý cái mà mình làm cho nó vui nhưng phải đừng để nhố nhăng. Quý vị có nhớ một lần cười thấy mồ luôn. Lần đó không biết cái ban nào tổ chức, hình như thấy thành hội gì đó, tổ chức một buổi văn nghệ các chùa lên trình diễn để quyên tiền mà mà ủng hộ cho cái cái gì mổ mắt cho người nghèo. Cái lần đó nghe nói thấy có từ thiện mình cũng ham, với lại đi lâu quá rồi không đi coi văn nghệ, coi hát gì đó.

[9:32]Tại đi tu lâu rồi, thôi cũng mua vé vô coi thử coi không khí trong rạp trong đồ nó làm sao. Hồi nhỏ thì cũng hay đi coi hát, chứ chừng đi tu rồi đâu có nữa. Vô cái rạp Hòa Bình, rạp Hòa Bình ở đường lớn thiệt lớn là đường Ba Tháng Hai á. Thì từ lúc họ xây tới giờ đâu bao giờ bước vô. Cho nên bữa đó bước vô, Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức Tăng Ni đầy hết, Phật tử đồ quá chừng. Thì văn nghệ sinh hoạt rồi thì thôi cũng được đi, kể cả có kịch của cô Kim Cương nữa. Mà có một cái màn cực kỳ hấp dẫn, trời ơi, lúc đó vô cái sững người hết trơn. Là bắt đầu cái tiếng nhạc, nhạc rap nổi lên giựt, giựt quá chừng disco, một cô mặc áo tắm ra nhảy, nhảy bằng lửa.

[10:12]Cúng nhảy lửa, cô vừa nhảy giựt rồi éo uốn éo rồi, trời ở dưới này mấy Hòa thượng đứng chịu trận luôn, giờ không lẽ mấy Hòa thượng đứng lên quay mặt chỗ khác, mà mở mắt dòm thì thấy cô mặc áo tắm cô nhảy đã đời trên đó. Cái ngồi cũng thấy rồi thôi rồi, chết rồi, chết tiêu mấy Hòa thượng mình hết rồi, với Thượng tọa. Thì dòm đó thì thấy mấy Hòa thượng, Thượng tọa thì cũng ngồi án binh bất động, mấy ngài thôi đành phải ngồi thiền niệm Phật lúc đó chứ biết sao giờ. Mà vì con ngồi đằng sau thì không biết mấy vị nhắm mắt hay mở mắt con cũng không biết. Nhưng mà dòm lại mấy thầy trẻ trẻ thì thấy thấy vỗ tay

[10:42]đồ cũng nghe bộ cũng phấn khởi, không biết sao. Rồi sau đó buổi chiều về, trời ơi nghe người ta gọi điện thoại lại người ta chửi quá chừng cái ban tổ chức. Ta nói sao mà hết màn sao mà cái đi hỏi thì nói: Hừ, tại cái cô đó là Phật tử của một cái chùa đó, mà cái chùa đó cũng ông thầy đó cũng quan trọng trong cái ban tổ chức đó lắm, nên ổng thấy ổng cho cô Phật tử biểu diễn một màn hấp dẫn để cho nhớ đời luôn. Thôi lần sau mời hết dám đi nữa, vô không biết màn gì. Cho nên ở đây á, nó là vui mà nó bị ra ngoài đạo lý một chút, ra ngoài đạo lý một chút. Rồi cái sinh hoạt chúng ta phong phú nhưng mà để ý thế

[11:18]này, là mình đừng có rườm rà nghi thức quá, vì mà rườm rà nghi thức quá thì lại mất cái nội dung. Cho nên mình thay đổi qua nhiều tiết mục, qua nhiều loại hình, nhưng mà nó luôn luôn là đi vào nội tâm, đi vào nội dung, đi vào đạo lý luôn, luôn luôn như vậy. Chứ mình cứ trình diễn, rồi chỉ toàn đi trên hình thức, chỉ đi trên lời nói, hoặc là phô bày cái màn liễn, hình thức giăng che đèn với đồ thì nó lại là đi trên hình thức. Cho nên mình tuy thay đổi sinh hoạt, nhưng mà luôn luôn giữ là nó được có chiều sâu đạo lý. Nghĩa là mỗi cái màn nào mà thay đổi là cái màn đó có giá trị về đạo lý, chứ không phải là mình trình diễn lấy vui rồi vui càn rỡ bên ngoài, nó là vậy.

[12:03]Mà cái giá trị á là phải đi vào tâm hồn người ta, nó mới để lại trong tâm hồn người ta một điều gì đó, chứ còn đi bên ngoài không hay. Đi trong tâm hồn là sao? Ví dụ ngày Vu Lan đi, mình nói về thường thường là mình hay nhấn mạnh cái lòng hiếu, hiếu đối với mẹ. Nhưng mà nói hiếu đối với mẹ hoài, ông già, ông cha bỏ ở đâu? Cho nên phải mở rộng ra là ngày đó là ngày biết ơn cha mẹ, đó mở rộng ra biết ơn cha mẹ. Là năm nay đã thay đổi thêm chút có ông cha, thì mấy ông già ở nhà mới chịu đi chùa. Chứ còn không bà vợ đi chùa ổng cấm, tại nói chùa toàn nói mẹ không, không nói cha, tôi không thèm đi nữa.

[12:43]Rồi qua năm khác cái mình mở rộng ra ngày Vu Lan là ngày biết ơn, tu người tu hạnh biết ơn. Nghĩa là biết ơn gì? Không phải cha mẹ không, mà bất cứ mọi điều trên cuộc đời này đều làm chúng ta biết ơn hết. Nghĩa là mình giẫm chân đi từng bước trên đường, mình biết ơn cái người làm đường, cầm bát cơm ăn biết ơn cái người nông phu, viết một nét chữ biết ơn cái thầy cô ở cái lớp mẫu giáo đã nắn nót giùm mình từng cái nét chữ như vậy. Thì mình mở rộng cái biết ơn đó ra, thì Vu Lan năm nay nó lại vui hơn nữa là nó mở rộng ra. Thì cái đó gọi là sinh hoạt phong phú nhưng mà luôn luôn đi sâu vào tâm hồn, đi vào đạo lý đó,

[13:22]nó biến đổi của đạo lý, chứ không phải là năm nay mình che cái màn đỏ, sang năm mình che cái màn xanh rồi cho nó vui, năm tới nữa mình nửa đỏ, nửa xanh, nửa vàng rồi cho nó vui. Cái đó là nó biến đổi mà biến đổi hình thức không có chiều sâu. Cho nên ở đây cái khó là cái đầu, quý thầy mình phải vận dụng đầu óc mà làm cho sinh hoạt nó phong phú, phong phú trong đạo lý, đạo lý được mở rộng, được biến đổi, được biến hóa, uyển chuyển. Ví dụ như vấn đề cài hoa cũng vậy, như thường thường vậy, mỗi năm tới mùa Vu Lan mình tổ chức cài hoa hồng. Thì cái cái hoa hồng á là thường là ban đầu cái ngày mẹ ở bên châu Âu á,

[14:01]hễ cái người nào mà còn mẹ cài cho hoa hồng, mất mẹ cài hoa trắng chỉ có nhiêu đó. Nay mình đổi tông mình cài hoa vàng chơi, cài hoa vàng hết. Cái nói: Ủa sao cài hoa vàng? Đó, ờ hoa vàng, vàng là tượng trưng cho Phật pháp. Cho nên ngày năm nay cái mùa Vu Lan là không phải để chết mẹ còn mẹ, sống mẹ chết mẹ gì nữa, mà nói nhắc các Phật tử năm nay là Vu Lan phải tu. Tại màu vàng là tượng trưng cho sự tu hành trong Phật pháp. Cái mình đổi màu đi cái cũng hoa hồng, nghĩa là mình vẫn giữ truyền thống cài hoa, nhưng mà đổi màu một cái, ý nghĩa đạo lý đổi đi một chút xíu nó khác lạ chút, nó mới lạ chút, nó vui vui.

[14:40]Rồi rồi cái hình thức mình cài như thế nào? Có khi cứ để Phật tử đứng người rải rác cầm cái giỏ hoa đi đầy sân chùa, ai lọt vô cái lại hỏi: Còn mẹ mất mẹ cài? Hổng vui nữa. Bây giờ vô làm lễ xong rồi mình sẽ chuẩn bị ban bệ sẵn trong cái tiếng nhạc thiệt là hay, từng người lên lạy Phật ba lạy rồi cài hoa hồng, hay là mình cài xong người nào được cài xong rồi lạy Phật ba lạy rồi đi. Hoặc là hôm đó mình tổ chức mình đổi qua năm khác, thì mình dặn hết những đứa nhỏ bây giờ là một đứa con phải cài mấy người sắp xếp hết, con đến cài, con xá, con chúc lành một điều gì. Đó, lúc đó là để sân chùa hết những vị già ngồi đó,

[15:18]thỉnh mấy vị mà Phật tử già rồi cho những Phật tử trẻ đến cài hoa hồng, rồi chắp tay chào để mà chúc lành cái người già, cái người trẻ chúc lành người già. Nó làm cho cái sinh hoạt phong phú. Cái quý cái khi người già cảm động là thấy đây là cái ngày đúng là người nhỏ thương nhớ, biết ơn đến người lớn tuổi. Nên từ cái lòng hiếu cha mẹ, mình đổi đổi đổi một lát cái tới cái năm mà thành ra là người trẻ để mà biết quý trọng người lớn tuổi. Nó đổi hết sinh hoạt như vậy, nó vẫn ở trong đạo lý, vẫn đi sâu được vào tâm hồn con người mà nó phong phú lên. Phong phú cái đi chùa coi bộ hấp dẫn như vậy. Mà khi ra khỏi chùa, sau buổi lễ Vu Lan về,

[15:59]trong lòng họ còn có một cái lắng đọng về đạo lý. Nó đi được vào nội tâm nó lắng đọng. Đó là một cái lễ Vu Lan. Rồi tới lễ Thành Đạo nữa, bởi vì đạo Phật mình chỉ có ba lễ chính: Phật Đản, Vu Lan với Thành Đạo. Nhất là Thành Đạo mình phải tổ chức cho thật cảm động, thật linh đình. Trong đạo Phật mình lễ Thành Đạo quan trọng hơn lễ Phật Đản, nhưng mà mình bị ảnh hưởng của đạo khác cái mình coi cái lễ Phật Đản quan trọng. Vì sao vậy? Ở các tôn giáo khác á cái việc ra đời một giáo chủ là một cái sự mặc khải, tức là sự ấn định của Thượng đế nó như một định mệnh, nên cái ngày ra đời nó quan trọng, là dấu hiệu khởi đầu của một định mệnh, một tôn giáo.

[16:42]Còn đạo Phật mình á thì chính cái sự cần khổ tu hành của Đức Phật mới tạo thành một đạo Phật, cho nên cái ngày Thành Đạo quan trọng hơn cả ngày Phật Đản. Nhưng mà chùa mình nhiều khi quên à: Nay ngày vía Thành Đạo hả? Ờ, cúng nấu mỗi nồi chè hả con, chiều chiều mấy thầy trò ăn rồi quên mất rồi. Đó, bây giờ mình phải đổi mới lại. Tới cái ngày 8 tháng 12, khuya 8 tháng 12 là Đức Phật thành đạo, thì nguyên cái buổi tối mùng 7 á là mình phải văn nghệ, ca hát, sinh động đủ màn thuyết pháp đồ, vui cả đêm ở chùa luôn. Đàn nhạc đồ đầy hết, rồi thức cả đêm ở luôn, tới 4:00 sáng bắt đầu làm lễ chính thức luôn.

[17:22]Vì Phật đắc đạo lúc buổi canh khuya khi sao mai vừa mọc, thì lúc đó là lúc mình làm lễ chính, không làm lễ ban ngày như là lễ Phật Đản hay Vu Lan, mà làm vào buổi 4:00 sáng, mà suốt đêm đó làm đêm không ngủ luôn. Thì như vậy nó phong phú, nó vui, nó đổi, chứ không phải lễ nào cũng giống lễ nào coi nó thường thường. Đó là cái mà mình làm đúng đạo lý mà đổi biến đổi từ này qua kia cái hấp dẫn. Quý thầy cô nghe con kể thấy hấp dẫn không? Hấp dẫn. Chính vì cái mà cái đó đó, chúng ta thấy là cái đạo tâm họ được vun đắp, được tăng trưởng mãi là vậy. Là họ bị hấp dẫn vào trong sinh hoạt của chùa, chùa cứ thay đổi hết cái cái hình thức sinh hoạt

[18:11]phong phú mà cái qua hình thức nào cũng đạo lý sâu sắc, nên người đi chùa cứ nhiều năm đi chùa chừng nào là đạo tâm càng kiên cố chừng nấy. Thì đó là mình thành công, mà phải như vậy, phải suy nghĩ như vậy. Cho nên vì vậy, ở đây là đọ chỗ mà chúng ta hợp tác nhau. Hợp tác nhau là cái sắp tới cái ngày lễ lớn chừng tháng á, quý thầy quý cô phải họp lại với nhau. Và yêu cầu quý thầy quý cô Tăng Ni càng trẻ càng tốt, tại người già mình nhiều khi mình lo nhiều việc việc, đề nghị năm nay mình tổ chức cái buổi lễ nó như thế nào, mới hơn năm ngoái, cách khác hơn, có đạo lý mở rộng, uyển chuyển hơn. Chứ mình một người mình thì có khi mình suy nghĩ không ra hết.

[18:54]Nhưng mà nếu mà mình ngồi chung với nhau bàn, thì người thêm mắm người dặm muối vô là lát ra buổi lễ là tưng bừng liền, nghĩa là vui mà sâu sắc liền. Ví dụ bây giờ đó, như thầy thư ký để ý, ngày Vu Lan sắp tới, giờ thầy cho họp hết lại Tăng Ni, năm nay Vu Lan mỗi chùa mình sẽ làm cách nào, mình góp ý nhau trước. Tới chừng đó mình chia ra về mỗi chùa mình làm thì chùa nào cũng làm nó phong phú mà nó vui, hay, hấp dẫn hết. Mình phải bàn, nghĩa là mình lấy trí tuệ của tập thể. Giờ mình tập đoàn kết, hòa hợp, không có làm chuyện riêng nữa, bàn bàn với nhau. Đó, mà người Phật tử được như vậy thì thôi cái đạo tâm họ

[19:30]được vun đắp, thì họ bị cuốn hút vào trong chùa, vậy. Thì cái sinh hoạt đó, nó phải làm được tăng trưởng cả tình cảm và lý trí đối với đạo là vậy. Và tăng trưởng được cả tình cảm và lý trí là sao? Nghĩa là cứ mà đi mà đến chùa nhiều, dự nhiều buổi lễ là càng thương mến đạo, càng thương quý thầy, quý cô, đó là thành công. Đó là quý thầy, quý cô mình thành công. Nhiều khi họ rảnh họ sạt vô chùa một chút á, sạt chùa một chút họ đi về mà vẫn tăng thêm lòng thương quý thầy, quý cô một chút. Là bởi cái gì? Bởi họ nhận được cái lòng thương yêu quý thầy, quý cô. Nhiều khi họ sạt vô chơi chơi một chút,

[20:10]gặp cái mình cũng hỏi, "Sao lúc này con sao? Sức khỏe con sao? Gia đình..." Xong mình có cái quan tâm rồi "việc tu hành con sao?" Đó, mình thương yêu bởi tấm lòng vị tha. Mà cái người mà thương yêu vị tha, lúc nào cũng quan tâm đến tâm tình của người khác, đến cuộc sống người khác để mong rằng mình có thể góp một cái lời nào đó chia sẻ được. Thì như vậy, bởi cái sự thương yêu chân thành, Phật tử thương lại mình mà không giả dối, đạo Phật không giả dối. Mình không phải xem cái đó như là một cái lối nói chuyện ngoại giao, đối xử ngoại giao, mà mình hỏi thăm Phật tử hay giúp đỡ Phật tử bằng cả cái chân thành sâu sắc của cái lòng thương yêu.

[20:51]Đó là ừ cái họ ghé một chút. Còn đến khi mà họ dự những buổi lễ chính thức thì bao nhiêu điều phong phú, hấp dẫn. Hoặc có khi tối đến họ đến chùa tụng kinh thì để ý, đừng có giữ cái buổi tụng kinh ngày nào như ngày nấy là không được, không được. Lát chúng ta nói. Chớ đa số chùa mình hay bị á, đúng mấy giờ khai chuông rồi tụng, cứ mở Phổ Môn ra tụng Di Đà, tụng Pháp Hoa tụng, cứ vậy năm này qua năm kia hoài. Thì cái lớp trẻ bây giờ nó không thích nữa. Nhất là vì sao? Vì cái giọng tụng của mình đó là mình lấy theo cái nhạc của thời đại, nhưng mà cái thời đại hôm nay nhạc nó đổi rồi mà chùa mình chưa đổi.

[21:29]Chùa mình vẫn giữ cái điệu tụng cổ của cách đây chừng 100 năm, 200 năm. Ngoài Huế thì tụng theo hò Huế, trong Nam thì tụng gần theo giống như vọng cổ. Nghĩa là sao? Nghĩa là luôn luôn chúng ta lấy cái âm nhạc ở bên ngoài để mình hát cái bài kinh của đạo Phật. Chữ tụng là như vậy đó, chúng ta phải hiểu như vậy. Nghĩa là chúng ta đã dùng âm nhạc để hát lên lời Phật dạy, mình gọi là tụng kinh. Mà bây giờ thì âm nhạc nó thay đổi, nên lớp trẻ bây giờ thì nó chỉ thích tân nhạc hầu hết, nhưng mà cái lối hát trong chùa này vẫn giữ cái lối cổ, nên mình đang bị lạc hậu về cái âm nhạc trong đạo Phật. Nên vừa rồi con có gan dạ con soạn thử một bài nhạc để tụng kinh.

[22:12]Có dạy cho tăng sinh ở Thiền Khánh, hổng biết mấy thầy có hát không. Cái chùa ở trên đó là tối nào cũng cho hát bài đó hết. Hát vì nó là theo lối tân nhạc rồi sau đó mới tụng trở lại theo cái giọng theo lối cổ. Mà thấy Phật tử đến chùa nghe thấy có bộ cũng thích lắm, vì có cái mới mới lạ lạ đó. Cho nên đây là cái như vậy, chúng ta bổ sung thêm. Thì đó là một buổi tụng kinh bình thường thôi mà cũng đã có những cái thay đổi, có cái phong phú. Là không phải tụng kinh không, bắt đầu bữa khác mình đổi á. Bữa nay vô đi chùa tưởng tụng kinh, ai ngờ đâu ông thầy ổng cho lễ Phật sơ sơ cái ngồi ổng giảng pháp thay buổi tụng kinh, nha, thú vị, tốt.

[22:50]Ừ, rồi bữa khác đến, đến cái thay vì là tụng kinh như mọi lần, cái ông thầy ổng lại cho là quý Phật tử đi niệm Phật, hay là tụng kinh ít nhưng mà để nhiếp tâm niệm Phật và ngồi thiền, ngồi thiền niệm Phật lát. Cứ thấy là lạ, đó nó thay đổi sự tu tập như vậy, cái người Phật tử họ bị hấp dẫn. Đó, mà tăng thêm được cái tình cảm đối với đạo, mà tăng thêm được trí tuệ đối với đạo. Đó, là vì mình cho người ta đạo lý. Mỗi lần đi về là họ hiểu sâu thêm nhân quả, họ bị ảnh hưởng bởi lòng từ bi. Ví dụ như là họ có chuyện buồn, họ đến họ sinh hoạt rồi họ hỏi han. Nói, "Con có cái chuyện như vậy: người bà con con vì tranh chấp đất đai đã nói con những điều này điều kia."

[23:37]Thì quý thầy, quý cô mình thì cái hạnh nhẫn nhục là mình đã quen quá rồi, nên mình đã từng chịu đựng bao nhiêu điều thị phi, nghĩa là công kích, chỉ trích, mình đã giữ tâm bình thản lâu ngày lâu tháng quen. Thì mình nghe đó, mình mỉm cười mình nói, "Thầy cũng hay bị như vậy. Nhưng mà con phải nhớ là trên đời mọi chuyện nó vô nghĩa. Tiền bạc tài sản rồi sẽ ra đi. Mà khi con hiểu cái điều đó, con không quý tài sản thì con thấy bớt căng thẳng với người bà con của mình. Rồi bây giờ những cái lời nói người ta có công kích, có chỉ trích, nhưng tận trong thâm tâm nếu mà mình trong sạch thì con không bận tâm lắm, cứ tập vậy, tập cái hạnh nhẫn nhục." Thì một lời

[24:16]khuyên chút vậy, người ta tăng thêm được cái đạo hạnh, tăng thêm được cái đạo lý, cái trí tuệ để họ ra về họ sống với cuộc đời cho tốt. Đó, cho nên mỗi khi đến chùa mà gặp các sinh hoạt là họ cứ tăng thêm được, đạo tâm họ được vun đắp mãi. Bây giờ chúng ta bàn qua một chút xíu về cái sinh hoạt cho người xuất gia. Người xuất gia đó cái sinh hoạt thì nó có ba điều chính nè: tu, học và tạo công đức. Tạo công đức này có khi mình nói chữ công quả đó, là ba cái điều đó. Mà suốt đời chúng ta phải giữ cái ba cái điều này. Nghĩa là dù cho cái người là tăng, ni sinh mới tu, hoặc là cái người này là đã tới hàng trụ

[24:59]trì, và có khi đã nhường chức trụ trì để làm hòa thượng rồi, thì ba cái nè: tu, học và tạo công đức cũng không bao giờ hết. Nhưng mà chỉ có mỗi thời nó khác nhau một chút. Như cái thời mà tăng sinh, ni sinh á, thì mình để ý cái công quả là nhiều nhất, bởi vì lúc đó là phải tạo phước, còn trẻ, rồi học, rồi tu. Đó, cái ưu tiên là công quả ưu tiên nhiều, học ưu tiên thứ nhì, còn tu là ưu tiên thứ ba, nhưng mà vẫn phải. Có nhiều người chỗ này cân đối sai nè. Nhiều khi mới vô gặp cái pháp môn thiền hay gì không biết, cái phải nói là đại tinh tấn, sống chết mà tu hành, bỏ hết tất cả đi. Thế là không thèm học, không thèm công quả, chỉ cứ tối ngày lo ngồi thiền,

[25:43]ngồi thiền mà tưởng như vậy mình mới là đại tinh tấn, thì đó là một sự sai lầm. Sai lầm bởi vì sao? Bởi vì nếu không có công quả tạo phước, không đủ phước thì tâm linh không khai mở, chúng ta nhớ điều này. Chúng ta niệm Phật được nhất tâm, ngồi thiền được nhất tâm, đạt được định chỉ khi nào mà có đủ phước thôi. Không có phước, không vào định được, đó là điều khẳng định. Nên chính vì vậy mà người mới vào đạo mà công quả nhiều chừng nào thì cái đời tu bền chừng nấy. Còn những người nào vô mới vô đạo mà không chịu công quả, cứ đòi mình đại tinh tấn, đại tử, là một đi không trở lại, rồi dứt khoát này kia nọ là mấy người đó ra đời sớm.

[26:24]Không có phước, tu không có lâu. Nên những vị mà ngồi đây, những vị thượng tọa, hòa thượng đang ngồi trước mặt chúng ta là phải hiểu là phước rất là dày mới tu được lâu dài như vậy. Còn phước không lâu dài, dù có giỏi gì giỏi, có khi gãy nửa đường. Cái việc mà được cái phước mà được làm tăng á, phước mà được làm người xuất gia, cái đó nó chi phối đời tu mình quan trọng lắm. Mình phước mà mạnh á thì mình làm người xuất gia được lâu, hết kiếp này. Phước mà yếu, nửa chừng gãy, bỏ ra liền. Mà phước mà mạnh siêu đẳng á thì đi luôn được năm mười kiếp làm người xuất gia luôn. Mà trong năm mười kiếp đó mình tu tốt, đắc quả luôn.

[27:01]Còn năm mười kiếp đó mà tu không tốt thì hết cái phước xuất gia rồi, trở ra làm người cư sĩ nha. Chớ không phải luôn luôn làm người xuất gia kiếp này kiếp kia đâu. Nhất là mình làm người xuất gia mà mình coi thường người khác, mình ỷ mình coi thường Phật tử là bị lẹ lắm. Nên cái công quả cái để tạo phước là cái ban đầu của người tăng sinh, ni sinh. Ví dụ, ông thầy thương đệ tử gì thì thương mà phải tìm cách cho đệ tử mình công quả. Có khi mình làm thầy mình thương đệ tử quá, mình muốn cho đệ tử học nhiều thôi, không muốn cho công quả nhiều cũng là một cái sai lầm của ông thầy, ông thầy nhìn không sâu.

[27:40]Cho nên dù thương đệ tử, muốn đệ tử mình sướng, nhưng cũng phải làm sao cho đệ tử mình tạo phước, đó là mình thương. Nó có phước rồi, nó mới tu hành suốt một đời yên ổn được. Rồi kế cái đó mới là cái học. Học để biết đường biết lối, biết có chánh kiến mà tu, hiểu sâu về nhân quả, luân hồi, rồi từng cái tông phái, từng cái pháp môn. Hiểu thế nào là cái không của Bát Nhã, mà hiểu cái nào là cái có của nhân quả để cân đối, chứ không có được mà chấp không Bát Nhã rồi cái thành ra đi trên lý, rồi thành ra ngơ ngơ tàn tàn, sống lập dị không giống ai là sai lầm. Nên phải hiểu sâu sắc đúng chánh kiến, đó là cái học.

[28:21]Rồi cái thứ ba mới là tu. Giai đoạn này người lúc đó mới sắp cái giờ nào ngồi thiền, tụng kinh. Chứ tụng kinh tụng kinh nhiều quá cũng là một cái sai, vì cái người tăng ni sinh mới đầu mà, vì tụng kinh là tu rồi. Tụng kinh là tu mà cho thời gian đó nhiều quá cũng không phải đúng. Lễ Phật nhiều thì được, vì lễ Phật là tạo phước nền tảng, phải cho lễ Phật nhiều. Nhưng mà còn những cái tu khác thời gian chưa tới lúc đó, chưa tới lúc. Rồi bắt đầu đến lúc nào đó lớn lên chút xíu nữa, thì có những lúc nhiều khi giai đoạn học quyết liệt quá cái bớt cái việc làm lại để cho dồn cho học, nhưng mà vẫn phải lạy Phật, ngồi thiền, vẫn phải như vậy.

[29:01]Rồi có những lúc nào đó việc học tạm ổn thì cái người này phải nhiều khi là phải nhập thất luôn, 3 tháng, 6 tháng, 1 năm luôn, là dồn cho tu không, không công quả, không học để tăng cái tâm linh lên. Cho nên ba cái gọi là tu, học và công quả à nó phải cân đối, linh hoạt, uyển chuyển tùy thời tùy lúc chứ không có được đều đều. Chớ lúc nào năm nào cũng vậy, ngày nào cũng vậy là một cái sai. Cái sai vì nó không có phù hợp. Phước người ta thay đổi, cái duyên người ta thay đổi thì ba cái tu, học, công quả phải thay đổi. Còn đến lúc mà chúng ta đã già, làm thượng tọa, hòa thượng rồi, thì cái việc mà công quả nó tự nó thành tự động à.

[29:47]Hổng làm nó cũng thành nữa. Sao kỳ vậy? Đó, đây là cái điều lạ nè. Mấy vị mà thượng tọa, hòa thượng á, tới cái tuổi già rồi, hổng làm nó cũng ra phước nữa. Không làm nó cũng ra phước nữa, kỳ khôi vậy? Đức lớn rồi nó vậy, ngồi một chỗ à nhưng mà vì mình những người khác họ đi chùa, vì mình những người khác họ làm phước, vì mình họ hướng về chùa họ trùng tu tam bảo, hướng về chùa họ lo học truyền bá đạo đức, mình ngồi một chỗ nhưng mà vì thương hòa thượng đó, nên hòa thượng tới tuổi đó không làm không làm công quả mà vẫn là công quả do cái đức cái đức cả một đời tích lũy. Thì lúc đó đó, vị hòa thượng thượng tọa đó thì không có trực tiếp làm

[30:32]nữa, ngồi một chỗ nhưng mà vẫn đang làm công quả, vẫn không mất. Mà nói tu thì ông hòa thượng già là ổng chuyên tu rồi, đâu còn việc gì nhiều nữa, là cứ ngồi lặng lẽ lần chuỗi niệm Phật hoặc là cứ ngồi thiền, lễ Phật thì thôi. Còn cái học, cái học này thì cái vị hòa thượng thượng tọa già bớt học nhưng mà vẫn không quên. Vẫn phải nhiều khi vẫn phải đọc báo, đọc các tạp chí đạo Phật, đọc các báo bên ngoài, tạp chí bên ngoài. Ừm, rồi để chi? Để hòa thượng vậy chứ nhận định được tình hình, rồi nhắc nhở đệ tử nói: "Mấy ngày hôm nay, cái thời cuộc nó đã thay đổi, tụi con tu phải phù hợp, nó không giống như thầy hồi xưa."

[31:13]Hoặc là nhiều khi hòa thượng xem báo thấy ở đâu có cái tai nạn, thiên tai, ngập lụt gì đó rồi mới dặn các đệ tử: "Tụi con coi khuyến khích nhau gom góp người một miếng đi cứu trợ người ta có cái lòng." Đó, do đó cái vẫn là phải tiếp nhận kiến thức bên ngoài chứ không phải là đóng kín. Đó là vì hòa thượng già chỉ chuyên tu thôi nhưng mà vẫn không quên cái học, mà công đức thì thường là tự nó nó thành nó thành cái trớn. Đó. Còn hồi tuổi nhỏ thì mình phải nương theo người lớn mình mới làm được công đức. Ví dụ mình muốn công quả cất chùa thì cái đó toàn là do các vị lớn họ chủ xướng à, mình nương theo cái đức của vị lớn mình mới cất chùa được.

[31:54]Hoặc là mình đi công quả mà một đoàn đi vận động cứu trợ người nghèo thì những vị lớn họ chủ trương à, thì mình chỉ đi theo mình phụ khiêng đồ, làm này làm kia gọi là công quả là mình nương theo cái đức của vị lớn mình mới tạo được công quả. Nhưng đến khi mình lớn rồi cái đức mình đủ rồi thì hàng hậu học nương theo đức của mình để họ làm việc đó thì mình tự nhiên mình vẫn có phước. Đó. Đó là cái gọi là các vị lớn được cái hay vậy đó. Là bất chiến tự nhiên thành á, bất tác mà tự nhiên đạt á, bất tác tự nhiên hoạch, tự nhiên vẫn được kết quả như thường. Nhưng mà muốn được như vậy, cả một đời phải tu,

[32:30]học, công quả chân chính mới thành, lúc đó mới chín muồi mà tự nhiên luôn. Thì trong chùa vậy, là mình chúng ta sắp xếp cái giờ tu, giờ học, giờ công quả đều thay đổi có linh động người này người kia. Nhưng tuy nhiên, phải có cái thay đổi, thay đổi về là gọi là những sinh hoạt ngoại khóa. Cái này gọi là những sinh hoạt ngoại khóa. Chúng ta có thể kể ra một vài cái trường hợp để quý thầy, quý cô tham khảo rồi mình chế biến thêm. Ví dụ lâu lâu chùa mình có một vị học giả nào đến, một vị tôn túc nào đến thì mình mời vị đó nói chuyện với chúng, mình mời vị ở lại, tập hợp chúng, kêu gọi Phật tử thêm đến để nghe vị đó nói chuyện.

[33:12]Thì đó là một sự thay đổi á. Có khi vị đó nói chuyện đặc biệt những đề tài lạ, có những khi vị đó cũng không có gì hay lắm nhưng mà cũng nêu ra được cái sự tinh tấn thì cũng làm cho chùa vui lên một chút, nó cũng phong phú một chút. Như vừa rồi chùa con vậy, có hai cái vị đó là hai cái nhà mà nghiên cứu về tâm linh của Việt Nam, của Nhà nước á. Một ông là ông tên là Nguyễn Văn Nhã, ông là người mà đi tìm mộ từ xa đó, quý thầy, quý cô nghe không? Nghe. Tức là mồ mả liệt sĩ mà thất lạc trong chiến tranh không biết đâu, đến gặp ổng. Ổng hỏi một số chi tiết tên tuổi rồi xong cái ổng ngồi ổng cầm cái bút ổng vẽ đường, ổng nói:

[33:54]"Bây giờ đi về cái tỉnh đó, đến gặp cái ông đó, quẹo một con đường đó bao nhiêu thước, từ bao nhiêu thước đó gặp cái nhà ai rồi quẹo rẽ trái, rẽ phải bao nhiêu thước, đến cái bãi đồng đó, trên đó có cái cây, có cái nấm, có cái hoa, có con chó nó ngồi đó, ngày đó thì đào xuống đó là gặp mộ." Ổng ngồi một chỗ mà ổng nói vậy. Người ta đi tìm và ổng nói ổng đã giúp người ta tìm được 1.000 ngôi mộ theo phương pháp đó. Chính xác như vậy luôn. Người ta đi tìm tới nơi đúng hết những chi tiết. Thì coi như ông là Nhà nước là có một cái ban để làm việc này. Rồi một cái ông nữa là ông phó giám đốc Trung tâm

[34:32]Nghiên cứu và Ứng dụng Năng lượng Sinh học. Cái chữ "năng lượng sinh học" mình phải hiểu là vấn đề tâm linh á, phép lạ, thần thông á. Nhưng họ dùng cái từ theo khoa học là "năng lượng sinh học" nhưng đó là nhân điện, thần thông, phép lạ. Thì Nhà nước lập hẳn ra một ban á, thì ông này ổng là phó giám đốc. Thì hai ông với một vài người bạn lên chùa chơi thì con tổ chức con mời liền, mời ngồi nói chuyện với đại chúng và với Phật tử rất là đông. Rồi nói lên quan điểm của mình. Thì ông Nguyễn Khắc Hữu là ông phó giám đốc ổng nói hay lắm. Ổng nói cái nghiên cứu nó thì bao la, các nước họ nghiên cứu lâu,

[35:07]mình mới đi sau mà trước hết thì mình nghiên cứu để ứng dụng về sức khỏe. Nhưng ổng nói câu này một lát nghe chùa vỗ tay quá chừng. Ổng nói: "Khi mà tôi chữa bệnh nhiều ca, dùng cái nhân điện để chữa bệnh cho mọi người nhiều ca, thì đến lúc đó tôi mới hiểu một điều bệnh con người là do nghiệp.

[35:29]Đến lúc người ta đủ phước, hết nghiệp thì tự nhiên có cái tác động của mình làm người ta hết bệnh chứ không phải là cái tài năng." Ổng nói câu đó mình vỗ tay quá chừng, tại đã bắt đầu đã gặp được đạo Phật rồi, phải không? Từ cái nghiên cứu năng lượng sinh học như vậy, về tâm linh một cách khách quan vậy họ đã đụng được, chạm được, giao tiếp được với cái luật nhân quả của đạo Phật. Cho nên đây là một chiều hướng rất là tốt mà Nhà nước đang thực hiện âm thầm, họ đang nghiên cứu vậy. Về ông Nhã vậy, ông lên ông kể về những trường hợp mà đi tìm mộ, rồi có những cái vất vả lắm, vì ông vẽ bản đồ ra rồi chứ tới nơi cũng

[36:06]mà miếng đất nó mênh mông vậy nhiều khi đào không biết, không dễ. Thì ông mới dặn vậy, là trước khi mà đi tìm mộ lại nên đến làm một việc thiện gì đó, đến thăm những người tàn tật, đến thăm những trẻ em mồ côi, cái lòng mình có cái cảm xúc đối với cái nỗi bất hạnh của người khác thì tự nhiên cái đi tìm mộ dễ tìm. Tức là có cái phước vậy đó, tăng trưởng được cái phước, cái đức thì dễ tìm được cái mộ lạc. Họ nói mình vỗ tay quá chừng luôn vì nó nó gặp được cái đạo đức và cái đạo lý của đạo Phật, hay như vậy. Thì những buổi sinh hoạt như vậy làm cho chùa phong phú lên, hay lắm. Hoặc là gặp vị thầy mà mình biết ông thầy này cũng là giảng sư,

[36:47]thế là mời ông giảng cho chúng nghe, đó cũng là như vậy. Ừ, nhiều cái trường hợp vậy cũng là làm cho chùa nó vui lên. Hoặc là có lần vậy có cái nhóm mấy em trẻ trẻ, thanh niên nam nữ lên chùa chơi, hỏi ra là toàn là võ sĩ, võ sư không, là đi nó đoạt giải á, thi thành phố nó đoạt huy chương này, huy chương kia. Thế là mình mời biểu diễn cho chúng coi, nó lấy côn, lấy đao nó múa tít, lấy kiếm rồi múa đánh quyền, đánh đồ thấy hấp dẫn lắm. Rồi sau đó nhờ chỉ cho đại chúng mình vài cái thế võ để luyện tập. Thì như vậy nó là những sinh hoạt ngoại khóa nhưng nó cũng làm phong phú thêm cái sinh hoạt trong

[37:24]chùa, mà người đệ tử mình nhờ vậy thấy ở chùa tu ông thầy mình coi bộ vui, bớt hướng ra ngoài. Chứ mình cứ đều đều ngày nào cũng tụng kinh cầu siêu, cúng thí thực, tụng kinh cầu siêu, cúng thí thực, cái bắt đầu nó cứ lén lén dòm hàng xóm bên đó đang coi phim gì bển á, mò mò leo rào qua coi mệt mình lắm. Đây là cái cái chỗ mà chúng ta thấy khéo như vậy. Ừm. Rồi nhiều khi mình nhờ mấy vị mà họ biết về phương pháp dưỡng sinh Thái cực quyền á đến chùa họ hướng dẫn cho chúng cũng là cái sinh hoạt ngoại khóa mà làm phong phú thêm cái hoạt động của chùa. Rồi bình thường như vậy nhưng mà vào những cái đêm nào có

[38:02]ý nghĩa, ví dụ đêm trước Vu Lan và một đêm tưởng nhớ một cái điều gì hay có cái gì vui bất ngờ, đêm Trung thu chẳng hạn, thậm chí là đêm lễ Noel luôn cũng được.

[38:17]Thầy trò mình tổ chức ngồi uống trà, ăn bánh, đàm đạo, ngâm thơ, ca hát với nhau. Làm cái tình thầy trò thắm thiết mà nó vui. Như có lần ở chùa cũng vậy không chuẩn bị, ngày đó ngày Vu Lan mà không biết sao mấy cái chú Phật tử chú nô nức quá, bị chú quen cái tật mà Vu Lan đi chơi á. Giờ cái lên chùa công quả, cái tới Vu Lan cũng nao nao, quen. Thấy mấy chú nôn quá chịu, thôi bày bánh mứt lấy đàn đồ ra đi thầy trò ngồi hát với nhau. Thế là bữa Noel ở dưới kia thì nhà thờ họ đổ chuông đi gì đó thì trên chùa mình cũng ngồi ăn Noel luôn, ăn rười vi dông. Thế là con phải giảng một bài về Chúa cho trong chùa nghe để họ

[38:57]hiểu thêm về đạo Thiên Chúa, Chúa Giê-su là ai, lịch sử như thế nào, có những cái giáo lý gì mà nó giống đạo Phật, vân vân. Khi mà nói như vậy cái vừa tăng thêm kiến thức, tăng thêm đạo lý mà chùa vui nữa rồi bắt đầu cho hát, ai thích hát, ngâm thơ gì đó hát. Ép quá thì thầy mình cũng hát luôn, không sao hết thầy. Mấy thầy già già chứ nhiều khi hát hay lắm nha, không sao hết. Thì đó là những cái gọi là ngoại khóa bất ngờ. Hoặc là những đêm như đêm Tết vậy, nhất là Tết, Tết là thôi bỏ hết chuyện chùa. Chuyện gì cũng bỏ mấy thầy trò cứ ngồi chơi không. Ban ngày thì tiếp khách, đêm đến khách nào ở lại thì mình cũng bày trà,

[39:35]bày bánh mứt, thầy trò ngồi ca hát những bài nhạc đạo với nhau cho vui vậy. Nói chuyện kể chuyện này chuyện kia thì đó là những cái sinh hoạt ngoại khóa bất ngờ nhưng mà làm cho cái chùa nó không có tẻ nhạt mà tình thầy trò thì nó ấm cúng. Đó, chúng ta để ý điều đó vậy. Ừm. Rồi lâu lâu cũng cho đi tham quan, đổi gió một chút.

[40:00]Mà quý thầy, quý cô mình chứ cũng hay lắm, như người tổ chức Phật tử đi hành hương á, đó cũng là một hình thức du lịch, nó làm thay đổi sinh hoạt của chùa, làm cho nó vui mắt, bởi vì du lịch cái cảnh vật nó thay đổi, nó làm luôn mình đi về vùng núi, lâu lâu đi về vùng biển, hoặc có khi mình kết hợp cái đi hành hương với việc làm từ thiện. Mình biết trong cái đó là xóm người Thượng nghèo, dân nghèo, đi vào đó phát quà tặng người ta, thuyết pháp rồi cũng là đi chơi luôn, nó vậy kết hợp vậy, cũng là những sinh hoạt ngoại khóa nhưng mà làm chùa nó phong phú lên như vậy. Ừ. Nhưng có vài cái này chúng ta cảnh giác để ý một chút nè:

[40:39]là đừng cho coi tivi đều vì không thì giờ, Ấy chứ hầu hết chùa mình giờ chùa nào cũng có một, hai cái tivi phải không quý thầy? Có không? Có không quý thầy? Có. Có hả? Quý thầy, ở Cần Đước, Cần Giuộc mình bắt đài rất tốt chứ hả? Tốt vậy hả? Euro quý thầy có coi không?

[41:03]Quý thầy coi thường mới biết tốt đó nha. Thì ở đây vậy, bởi vì cái thời gian mà coi tivi thường là nó trùng với cái thời gian mà chùa mình đang công phu tụng niệm ha, nên nó cũng khó. Khó, chùa mình thật là khó coi tivi. Khó. Vì thì giờ nó sát sát không có coi được. Coi nhiều nó mất thì giờ. Tuy nhiên có cái này được nè, thỉnh thoảng mình cho chiếu phim, có cái đầu máy video mình cho chiếu phim mà những cái phim có đạo lý, lâu lâu vậy. Nhưng đừng cho coi tràn lan, cái đó phải cấm ngặt à. Tại có lần đó có người Phật tử họ đem lên chùa họ cúng cái tivi mà lúc đó con đang bệnh tưởng chết, kỳ đó bệnh tim tưởng chết,

[41:42]thì con sực nhớ là trên chùa có một cái tivi đem tới gần chùa rồi, mới dặn: "Nếu thầy chết đem tivi trả liền, không được. Thầy còn sống thì mới được để cái tivi trong chùa. Vì coi hay không coi thầy kiểm soát, mà không có thầy không được đem vô." Rồi sau đó là qua cơn bệnh thì không chết. Nhưng sau này cũng có người cúng lại cái tivi thì con kiểm soát kỹ lắm. Có cái đầu máy mà đích thân mình đi lựa phim cho đệ tử coi, lâu lâu vậy. Như vừa rồi coi cái bộ phim du hành vũ trụ Star Trek á, phim á phim khoa học viễn tưởng. Cái nghe người Trái Đất mình ở cái thế kỷ thứ 23 là mấy trăm năm nữa, đủ sức đưa phi thuyền đi khắp nơi trong vũ trụ,

[42:26]tiếp xúc với nhiều nền văn minh, nhiều cái loại con người, kể cả có những hành tinh mà họ tiến rất xa về tâm linh. Thì cái bộ phim đó đó, nó là khoa học giả tưởng nhưng mà làm cho chúng hiểu được là thế giới họ suy nghĩ điều gì, họ suy nghĩ gì về vũ trụ, về con người, về tâm linh, về môi trường, về khoa học, họ suy nghĩ điều gì. Thì cái người tu trong đạo Phật mình mà biết những điều đó rất có lợi, thì mình luôn luôn mình đưa cái sinh hoạt, cái giáo lý của mình nó kèm theo đi phù hợp phù hợp lên với cái sự tiến bộ của nhân loại, làm cho đạo Phật không bị lạc hậu, mà người tăng ni sau này dễ bước ra giáo hóa.

[43:05]Vì càng về sau này đó thì người Phật tử họ càng có học cao. Lớp trẻ sau này thì ít nhất nó 12, còn không nó phải vào cái cao đẳng, đại học nào rồi. Thì lực chừng đó mà tăng ni lớp mình già thì bỏ rồi, nhưng mà những đệ tử mình lớn lên mà nếu không đủ trình độ nói chuyện người ta không nghe. Cho nên phải có cái kiến thức đồng hành được với nhân loại, thì lâu lâu mà tham khảo những bộ phim sâu sắc như vậy rất là cần thiết. Nhưng mà phải lựa bộ phim sạch, bộ phim sạch, không có cái cảnh mà mùi mẫn, phải tránh cái đó. Rồi một cái nữa là chùa nên có cái tập võ. Thì nó cũng là một lối tập thể dục, mà cũng là một lối phòng thân.

[43:49]Cái truyền thống chùa hồi xưa thì tập võ dữ lắm, nhưng mà càng về sau này mình bị không chú ý, chứ đúng ra là cũng nên cho tập võ. Thì đó là cái dũng, mà rèn luyện thân thể, mà cũng là cái tự vệ chính đáng, cần thiết á. Người thầy tu phải biết võ, dù ít dù nhiều gì. Quý thầy có biết võ không? Có không? Có phải không? Quý cô? Cho nên quý cô phải thỉnh quý thầy qua dạy, dạy cho ni chúng. Ni chúng phải năn nỉ sư phụ bắt phải cho tập võ hết mới được. Người nữ là như vậy, như là sư trưởng ni trưởng Như Thanh á, Ni trưởng Như Thanh á, bà nhỏ con vậy chứ bà xuất chiêu đánh một cái là chết người liền.

[44:37]Không, đó là chuyện có thật á. Tại một lần đó lúc bà còn trẻ, thì bà ở một cái chùa vắng ở Thủ Đức á, thì mà hồi xưa thì thường mình hay có cái tật là cái nhà vệ sinh mình để xa cái nhà ở, còn bây giờ thì mình mới xây nhà vệ sinh sát vì mình có cái kỹ thuật để xử lý à, chứ hồi xưa là xa xa, thì lần đó bà tới giờ bà đi tắm, bà cũng bước ra một khoảng đồng xa xa vào nhà tắm, thì cái nhà dựng cất sơ sơ, cái ông nào ổng vạch vách ổng nhảy vô, bà đánh một cái rớt tại chỗ chết liền. Bà có nội công, rồi một lần bà đi vậy, bà đi tham học ra ngoài miền Trung, miền Bắc, đêm đó ghé một cái ngôi chùa ở đỡ, thì hai huynh đệ nằm ngủ chung

[45:18]trong cái đơn, nửa đêm một cái bóng người đàn ông mở cửa sổ nhảy vô, bà đá một cái bay từ trong này băng, phăng ra khỏi cửa sổ rớt ra ngoài sân liền. Sư trưởng Như Thanh á, nhưng mà người ni cũng phải cần như vậy. Bà được gia đình dạy cái nội công rất là giỏi. Giờ thì sư bà tịch rồi. Rồi một cái gọi là cái sinh hoạt ngoại khóa nữa là tập cho chúng diễn giảng. Làm các phương pháp diễn giảng, đề tài diễn giảng soạn ra cho đệ tử mình tập rồi ngồi giảng trong chùa cho Phật tử. Có những lúc mà những ngày rằm sám hối thì thay vì mình là thầy lớn mình giảng, mình không giảng, mình sai người đệ tử tập giảng.

[46:00]Mà tập luôn hai, ba người. Ví dụ thời đó, nói với Phật tử kiên nhẫn ngồi nghe hai, ba thầy trong chùa giảng một lần, để tập từ từ cho đệ tử mình biết giảng. Thì ngoài cái việc mà giáo hội tổ chức những cái khóa diễn giảng, đào tạo tăng ni trong trường lớp chính quy, thì tại chùa mình, mình vẫn đào tạo bổ sung thêm. Có khi người đệ tử mình được đi học hay không đi học, mình vẫn tìm cách đào tạo cho người đệ tử mình làm được việc dần dần, để thay thế mình về sau vậy. Ở trong chùa phải có ít nhất một, vài người biết thuyết pháp, chứ đừng để mà trong chùa đó hoàn toàn không ai biết thuyết pháp thì cũng là một cái cái nhược.

[46:35]Nhưng chúng ta nhớ nhà thờ, ông cha nào cũng biết thuyết pháp hết. Nhưng trong chùa mình có khi mình tính ra vậy chứ chỉ trong 10 chùa mình nhiều khi có 3 chùa không có người biết thuyết pháp đó nha, có không? Có phải không thầy? Có tình trạng đó đó. Cho nên bây giờ phải lấp đầy, bất cứ chùa nào phải ít nhất một người, hai người biết thuyết pháp, phải đào tạo cấp tốc về điều đó. Rồi một cái sinh hoạt trong chùa nữa là những khóa chuyên tu nữa. Ví dụ như lâu lâu vậy thấy thuận tiện mình tổ chức luôn 7 ngày cho chúng chuyên tu luôn, bỏ hết công việc không học không làm, chỉ sắp xếp thời gian nghỉ, lạy Phật, niệm Phật, kinh hành suốt 7 ngày luôn như vậy.

[47:14]Thì đó là những cái khóa chuyên tu. Hoặc là những chùa nào mình tu thiền thì cũng sắp xếp suốt 7 ngày như vậy là cứ ngồi thiền, kinh hành, nghỉ, lạy Phật gì đó, là cứ suốt như vậy thôi, miên mật nằm trong giờ giấc, có cái thiền bảng. Nghĩa là ai mà đi trễ giờ là ăn thiền bảng liền. Nghiêm túc như vậy. Đó là lâu lâu mà tổ chức một cái khóa. Lại lúc đó là bỏ hết việc chùa, nhờ Phật tử thân tình nào đó vô nấu cơm lo cho quý thầy. Mà mấy cái khóa chuyên tu mệt lắm, nhiều khi còn mệt hơn đi lao động nữa. Là mỗi khi mà ngồi thiền, một thời ngồi thiền, niệm Phật, đi kinh hành ra chứ là toát mồ hôi, phải cho nước chanh rồi uống như vậy.

[47:55]Đó một cái thì lâu lâu như vậy làm cho tăng trưởng được cái sức tinh tấn và cái tâm linh lên. Đó là những cái gọi là những cái bất chợt á. Còn đều đặn thì tu học công quả đều đặn, nhưng mà nhiều cái hình thức tu tập như vậy, thay đổi trong chùa, chứ không phải là lúc nào cũng chỉ đều đều, ngày nào cũng giống ngày đó quanh năm suốt tháng là một thất bại, một thất bại. Bây giờ thì chúng ta nói qua về cái người cư sĩ. Thì người cư sĩ với nhiều hạng lắm, tăng chúng trong chùa chớ thường là ví dụ như họ có thể khác nhau về tuổi tác, về trình độ, nhưng mà đi chung một đường lối được. Còn cái người cư sĩ bên ngoài thì nhiều hạng nên cái

[48:38]sinh hoạt mà thu hút được họ phức tạp, khó, khó. Thì chúng ta kể thế này, bây giờ trường hợp là người cư sĩ lớn tuổi. Là cái tuổi lớn á thì sức khỏe kém và không còn hiếu động nữa, ham vui rồi cũng bớt. Nhưng, nhưng một cái nguyên tắc tâm lý chung không bao giờ mất, vẫn thích điều mới lạ, cái đó tới già tới chết vẫn không bao giờ hết á. Đó. Thì chúng ta tùy thuộc vào những cái điều kiện đó, chúng ta tổ chức cho người già. Thì thường là người già thích lễ Phật, thích tụng kinh, thích nghe giảng, đó ba cái điều đó gọi là cái sự tu tập của người già.

[49:22]Là lễ Phật, tụng kinh, nghe giảng. Có những vị nào già cả mà có căn cơ thì mình cho tập ngồi kiết già ngồi thiền luôn, một khóa như vậy. Nhưng mình ráng là để người già sinh hoạt có khi chung với người già với nhau cho cùng một loại, có khi cho chung với người trẻ, chứ đừng có nghĩ là người già cứ với người già, người trẻ với người trẻ không cũng là một cái dở. Nhiều khi chúng ta hay suy nghĩ như mình lập cái chùa, "Tôi sẽ lập cái chùa cho người già, nuôi người già", cũng không hay lắm, vì người già thiếu người trẻ không có vui và cũng không ai chăm sóc. Đó, trẻ theo trẻ già theo già thì nghe thì thấy hợp lý, nhưng mà nó cũng buồn.

[50:00]Giống như rút kinh nghiệm ở các viện dưỡng lão ở các nước trên thế giới vậy, họ mở viện dưỡng lão, người già vô đó ở với nhau sinh hoạt với nhau, nhưng mà mỗi lần mà có một cái bóng người trẻ tới họ mừng không thể tưởng được. Đó là một nhu cầu. Một nhu cầu vì người già cần có người trẻ để nương tựa, để nhìn cái người trẻ vui tươi, khỏe mạnh mà làm cho người già cũng thấy phấn khởi. Còn chung quanh mình ai cũng lọng khọng, ho hen hết mình cũng mau chết luôn nữa, già mau chết. Cho nên đây là chỗ vậy. Tuy mình có cái loại hình sinh hoạt cho người già, nhưng mà phải kèm kèm người trẻ một bên cho vui người già lên. Là vậy.

[50:38]Còn những cái nào nó ồn náo, hiếu động quá thì nó của người trẻ thì người già không có thích hợp. Nhưng mà vẫn chừng chừng gần nhau. Ba cái đó: lễ Phật, tụng kinh, nghe giảng là căn bản. Rồi cái quan trọng á là cho các cụ được có điều kiện ngồi nói chuyện với nhau, mà mình ngồi nói chuyện nói chuyện chung với các cụ già hết, hỏi han gia đình, con cháu, rồi nhắc nhở quý Phật tử đó là trong việc giáo dục gia đình. Quý Phật tử lớn tuổi rồi, có con, con lớn đi làm, bắt đầu có tới cháu. Thì thế hệ con có khi là mình đã dạy được, có khi mình đã quên không dạy được cho nó theo Phật pháp. Nhưng còn thế hệ cháu, bây giờ tới đời ông bà mình phải kèm chặt lại.

[51:20]Tại mình hỏi một lát chắc chắn thế nào là thế hệ con đã bị bỏ sót rồi. Vì lúc đó mấy vị Phật tử đó cũng chưa có tâm đạo mạnh, cho nên đã không dạy những người con mình vào đạo cho mạnh. Nhưng bây giờ tuổi lớn, tâm đạo mình mạnh thì còn mấy đứa cháu, bây giờ lấy cái quyền của ông bà kèm mấy đứa cháu cho nó mến đạo sớm luôn. Đó, mình nhắc mấy Phật tử như vậy. Ngồi nói chuyện mình hỏi thăm như vậy. Rồi mình hỏi thăm về quan hệ với hàng xóm, với thân tộc rồi khuyến khích các cụ làm việc phước thiện. Các cụ lớn đi tới lui thăm hỏi những người trong xóm, trong làng, nhắc nhở người này người kia. Đó, mình hỏi một lát, thế nào cũng tìm ra được những

[52:00]việc cần làm, cái mình khuyến khích các cụ làm. Rồi nhờ mấy Phật tử người này giúp người kia, người kia hỗ trợ người nọ làm nên được những việc từ thiện trong xóm, trong làng. Như biết đâu có người cất nhà, mình cũng rủ kêu Phật tử lại phụ người một tay một chân. Hoặc là biết đâu có người nghèo quá thì mình kêu hàng xóm lại coi giúp người đó cách nào để thoát họ khỏi cảnh nghèo khổ, chứ đừng có bỏ mặc người ta. Thấy người ta làm bữa đói bữa no, bữa đói bữa no, cứ dòm cứ chép miệng: "Tội nghiệp nó, tội nghiệp nó", hổng được, đạo Phật không được vậy. Phải đến tìm hiểu, hễ là mình là thầy trụ trì

[52:35]thì giống như ông cha vậy, trong cái làng nguyên cái xóm đó mình phải có cái tầm nhìn đó. Mình thấy trong làng có người nghèo rồi là phải tới hỏi nghèo tại sao. Khi mà rồi cái bắt đầu mình nhờ Phật tử phụ giúp người đó, dựng người đó lên. Giống như người Hoa, người Hoa chứ lọt một người vô cộng đồng của họ rồi họ giúp người đó nên nhà nên cửa, nên sự nghiệp luôn, tinh thần họ vậy. Còn người Việt Nam mình bỏ lơ. Nhưng bây giờ đạo Phật mình phải làm cái đó. Ở trong xóm trong làng mà có một người nghèo, mình phải xóa đói giảm nghèo, phải phá cái nghèo người ta. Không để cho người nghèo vì họ nghèo lâu quá

[53:10]có khi là họ bần cùng sinh đạo tặc, có khi họ bỏ bù lăn bù lóc con cái nó không được giáo dục, được dạy dỗ, lớn lên nó hư, thành những người xấu trong xã hội. Cho nên đừng để cho có người nghèo trong cái khu vực mà chùa mình có tọa lạc. Nơi cái chùa mình tọa lạc, mình phải quan sát. Hễ xóm có người nghèo phải tới tìm hiểu, rồi khuyến khích các Phật tử giúp vốn, giúp công ăn việc làm dựng người đó lên, đừng để người đó nghèo hoài. Đó, đó là như vậy. Thì những cái sinh hoạt phước thiện như vậy nó phù hợp với người lớn tuổi. Thì đó là cái mà họ đã biết lễ Phật, tụng kinh, nghe giảng rồi mọi cái thì thúc đẩy họ làm việc thiện những việc đó.

[53:50]Một điều nữa là cái người già họ vẫn thích nghe hát, vẫn thích xem phim. Thì đó là tâm lý chung thôi, tuổi nào vẫn thích nghệ thuật hết. Cho nên lâu lâu lâu lâu mình vẫn tạo điều kiện cho người già đến chùa được nghe hát, cho mấy đứa nhỏ nó múa nó hát trong buổi lễ nào đó, cũng là cái làm vui. Hoặc cái phim nào hay mình rủ Phật tử lại coi. Tìm được cái phim nào có ý nghĩa đạo, sai chúng nói: "Đi mời hết mấy vị, nói tối nay nói tới chùa này coi phim." Nói: "Tối nay không tụng kinh hả thầy?" Nói: "Thôi, nay thầy xin phép Phật rồi, Phật ừ rồi. Lên lễ Phật ba lễ xuống coi phim." Nhiều khi lâu lâu nghỉ tụng kinh bữa tự nhiên thấy nó đã, nó khoái.

[54:31]Tụng kinh hoài coi bộ cũng buồn, lâu lâu sao ông thầy mình ổng ngon lành thiệt, cho lễ Phật ba lễ cái xuống mở phim ra coi, thích gì đâu. Cưng ông thầy mình quá, tới hoài. Đó là cái mà gọi là phong phú về sinh hoạt á. Rồi một cái điều nữa, đây là điều mà quý thầy quý cô mình để ý cho người già, là người già rất cần tập dưỡng sinh, tập võ, tập thể dục. Nay chúng ta sẽ thấy ở Sài Gòn ở những cái công viên á, buổi sáng sớm mấy người già họ tập Thái Cực Quyền. Quý thầy quý cô thấy không? Thấy không? Ở đây bộ hổng thấy hả? Dạ, sao mà quê dữ vậy nè trời!

[55:12]Thì bây giờ á, cái việc mà là tập dưỡng sinh nó cần cho người già thì chùa mình phải tự tổ chức, thu hút người già tới. Đúng cái giờ nào trong buổi sáng á, thế là mời mấy cụ lại ở sân chùa mình hướng dẫn, hướng dẫn rồi có nước trà cho mấy cụ uống rồi cái nọ rồi mấy cụ đi về trong buổi sáng. Là chùa trở thành cái nơi nương tựa luôn. Cái gì sinh hoạt gắn bó trong làng xóm, sáng sáng cái tập mình ở nhà buồn, nhiều khi làm biếng. Thôi chịu khó chống gậy tới chùa cái sân chùa đó, rồi trong chùa có một người chúng ra hướng dẫn các cụ tập các động tác dưỡng sinh nhẹ nhàng trong nửa tiếng rồi đi về. Thì đó cũng là một cái sinh hoạt nó phong phú lên,

[55:49]mà làm cho cái người Phật tử họ gắn bó với chùa. Họ thấy chùa thật sự là nơi nương tựa mọi thứ hết trơn, tinh thần, vật chất. Mà tới chùa mình nhận được cái sự quan tâm, lo lắng, thương yêu của quý thầy quý cô. Mấy cái đó hay không mất công nhiều đâu, không mất công nhiều, nhưng mà cái tác dụng giáo hóa lòng người rất là lớn. Nên quý thầy quý cô mình chịu khó, mình suy nghĩ chút mình sẽ thấy còn nhiều việc phải làm, mà trước đây giờ mình hay quên để làm cho cái sinh hoạt chùa phong phú lên. Là vậy. Còn cái người trẻ tuổi, người trẻ tuổi thì hầu hết là hiếu động, ham vui, thích hoạt động. Thì đối với người cư sĩ trẻ tuổi á, mình phải có tổ chức cái gì

[56:33]cho họ vừa tu, vừa học, vừa vui chơi và làm việc từ thiện. Bốn cái điều đó: tu, học, vui chơi, làm việc từ thiện, bốn điều đó cho người trẻ tuổi. Hồi xưa có cái sinh hoạt gọi là có cái tổ chức gọi là Gia Đình Phật Tử. Hổng biết ở mấy huyện mình còn hình thức đó không ta? Chưa hả, chưa tổ chức hả? Dạ. Nhà nước đang khuyến khích cái loại hình Gia Đình Phật Tử á. Nhưng mà nó có mấy khuynh hướng thế này: thì cái sinh hoạt Gia Đình Phật Tử là những thanh thiếu niên Phật tử tới để sinh hoạt, họ vừa tu vừa học vừa vui chơi, lâu lâu làm việc từ thiện. Nhưng mà nó có hai cái khuynh hướng: một khuynh hướng á là gia đình nó lệ thuộc vào cái chùa đó

[57:16]luôn, theo sự hướng dẫn của thầy hay cô trụ trì đó luôn. Nhưng một cái khuynh hướng á là muốn tách ra, muốn độc lập với chùa, mà chỉ đi theo cái ngành của mình. Họ có nguyên một hệ thống Gia Đình Phật Tử của họ từ trung ương xuống địa phương, họ muốn tách ra khỏi quý thầy quý cô, không lệ thuộc, không nghe lời, chỉ nghe lời huynh trưởng của mình thôi. Thì cái khuynh hướng này nó không tốt lắm, hơi nguy hiểm. Vì nó là từ xưa để lại như vậy, nhưng mà họ muốn xé lẻ ra nên nó cũng không có hay lắm. Ví dụ như Thượng tọa Viên Giác ở chùa Từ Tân ở Sài Gòn thì Thượng tọa ổng trực tiếp ổng lãnh đạo Gia Đình Phật Tử do ổng xây dựng nên.

[57:51]Thế là ổng xây dựng nên là ổng trực tiếp ổng lãnh đạo luôn, không có xen ở đâu hết và gia đình đó rất mạnh, sinh hoạt rất tốt. Còn có những nơi thì huynh trưởng cứ muốn xé lẻ, muốn tách ra khỏi chùa, mà nhiều khi họ có ý muốn chống Giáo hội nữa, thì đó là điều không nên. Đó là một cái tinh thần chia rẽ. Hôm bây giờ thì chúng ta thấy rằng nên tổ chức cái sinh hoạt của thanh thiếu niên Phật tử như vậy. Quý thầy quý cô mình phải đi tìm người, đi gọi là phải cầu hiền á, tìm những người đã từng là huynh trưởng Gia Đình Phật Tử mời họ về để họ gây dựng cái sinh hoạt cho thanh thiếu niên, rồi kêu Phật tử mình phải cho con em tới chùa vào ngày Chủ nhật để sinh hoạt.

[58:31]Buộc phải như vậy, đừng để Chủ nhật nó đi lang thang nó chơi rồi hư hỏng, bụi đời, ma túy nó kéo nó đi. Tới chùa nó sinh hoạt lành mạnh, vui chơi thì sẽ tốt hơn. Dĩ nhiên cái sinh hoạt Gia Đình Phật Tử thì còn phải cải cách nhiều lắm. Họ có cái hệ thống giáo lý họ soạn ra để dạy từng cấp, từng lứa tuổi, nhưng đến ngày hôm nay thì nó đã lạc hậu lắm rồi. Hôm trước có một số huynh trưởng đến gặp con thì con cũng góp ý là nói là giáo lý phải thay đổi. Chớ những giáo lý mà đã dạy mấy chục năm trước bây giờ lạc hậu lắm rồi, không có đủ để thay đổi lòng con người, không đủ nâng cao cái đạo lý và kiến thức, phải thay đổi lại.

[59:08]Và họ cũng nghĩ như vậy, nhưng hiện nay trong họ không có ai chủ xướng. Nhưng qua đây, nếu quý thầy quý cô mình tổ chức thì quý thầy quý cô mình chủ động dạy giáo lý, hướng dẫn giáo lý nè. Mà còn tập hợp cái ngành ví như mặc đồng phục nè, cách xếp hàng, cách tập hợp, thổi còi, chạy, đứng, đi, ngồi theo đội hình thì cái đó là phải người chuyên môn. Rồi các trò chơi, các trò chơi tập ở sân chùa, mình có cái bãi sân cho các em tập hợp lại thì cái đó là phải những người huynh trưởng có kinh nghiệm họ bày ra, chứ còn mình chỉ cố vấn thôi, đứng nhìn, góp ý, dạy dỗ thôi. Đó. Rồi cái việc thiện, việc thiện cũng là một điều cần thiết.

[59:51]Vì lớp nhỏ mà làm việc thiện thì sau này cuộc đời của chúng sẽ được may mắn tốt đẹp. Còn lúc tuổi trẻ mà chúng không có điều kiện làm việc thiện, thì lớn lên cuộc đời nó thường nó không có gặp may. Nên vì vậy, là lúc mà cái lớp cư sĩ trẻ đang còn sức khỏe, mình phải đi tìm việc thiện cho chúng làm. Phải đi tìm, quý thầy quý cô mình đi tìm. Nên người trụ trì cực lắm, không ngồi một chỗ được đâu. Đó, mình phải đi quan sát chuyện gì. Ví dụ như mình đi qua mình thấy nguyên cái con đường ở làng bên kia chứ không phải làng mình. Làng bên kia người ta đi nó ổ gà nhiều quá, thì khuyến khích nói: "Bây giờ tụi con tổ chức một buổi đi đắp lại".

[1:00:30]Thế là cho cái nhóm thanh thiếu niên nó vác cuốc vác đồ đi. Đi đắp đi về, rồi nhờ mấy Phật tử lớn tuổi ở nhà nấu tụi nó chè, bữa cơm ngon gì, thưởng công mấy đứa. Thì đó là tuổi trẻ đi làm thích lắm. Vừa đi rồi để nguyên cái máy cassette ngoài đồng á, hát mấy bài nhạc đạo, nhạc gì mà trong sáng á, vừa làm vừa nghe nhạc vừa vui chơi. Nó vừa được cái niềm vui mà nó vừa được việc thiện. Nên cái khó vậy, cái khó là quý thầy quý cô phải đi tìm việc thiện cho Phật tử làm. Giống như mấy ông giám đốc vậy đó. Quý thầy quý cô trụ trì giống như giám đốc. Nghĩa là sao? Giám đốc đi tìm việc cho công nhân làm.

[1:01:11]Vì nếu không có cái hợp đồng mới, không có ai đặt hàng, công nhân thất nghiệp hết, chết luôn. Cho nên người giám đốc cái nhiệm vụ chính là cứ chạy đôn chạy đáo đầu này đầu kia đi tìm việc, tìm hợp đồng để ai mua hàng mình, ai đặt công trình xây dựng, có chuyện cho nhân viên mình làm. Thì trụ trì cũng vậy đó. Nghĩa là mình dạy đạo cho người xuất gia trong chùa cho ổn định nề nếp tu hành, nhưng với Phật tử phải đi kiếm việc thiện rồi rủ Phật tử làm. Đó, cũng cực khổ lắm đó. Lên làm trụ trì mà, sướng ích gì đâu chức trụ trì đó. Không ai đành phải gắng thi vi, vào luồng ra cúi dâu trăm họ, sướng ích gì đâu chức trụ trì.

[1:01:50]Cực cực nhưng mà mình giống như người là mang cái trách nhiệm đối với Phật, phải ráng mà làm. Mà cái làm đó không phải là vì cái vinh quang cho mình, mà làm sao mình đứng ở cái chùa đó mình trụ trì đó, làm tăng được tâm đạo hết cho mọi người lên luôn. Tất cả người trong chùa, cả một cái vùng đó là theo đạo Phật hết, Phật tử rồi tăng trưởng được đạo tâm hết nên xã hội tốt đẹp lên hết. Đó là mục tiêu người trụ trì như vậy. Còn đối với người tuổi trẻ đó, thêm vấn đề nữa là cái tuổi mới lớn. Tuổi mới lớn thì cái nhu cầu về yêu đương, trai gái nó bắt buộc nó phải có. Không tránh không chạy đường nào hết trơn.

[1:02:28]Có nhiều người vui lắm, có ông thanh niên nó vào chùa gặp sư cô: "Sư cô ơi, không biết cuộc đời con sao mà không có cô nào thương con hết". Rồi cái sư cô tự nhiên cố vấn: "Thôi con đi tụng Pháp Hoa có phước cái có người ta thương". Anh chàng bèn nghĩa là ngày nào cũng tới chùa tụng Pháp Hoa, tụng được một, hai tháng về: "Con báo sư cô mừng, có cô thương con rồi".

[1:02:52]Tụng kinh để cho được có người thương. Nhưng mà đây nó khổ cái này, là nó là cái nhu cầu tâm sinh lý tự nhiên của con người, mình không có tránh được. Vì cái thấy trong một ngàn người thì không chắc được là một người sẽ đi tu. Chứ còn đa phần là người ta lớn lên người ta phải dựng vợ gả chồng hết, không ai tránh được. Và người Phật tử họ phải như vậy, thì mình là người mà cha của họ, là thầy của những trẻ như vậy, mình phải nhìn thẳng vấn đề đó, đối diện để hướng dẫn chúng, không được bỏ qua. Không được nói đây là điều cấm kỵ trong đạo Phật. Đạo Phật là tránh nói tới ái dục, nói tránh nói tới tham ái, nên tụi con đừng có vô chùa

[1:03:31]mà nói ba cái chuyện yêu đương lăng nhăng đó, không có được nghe không. Nói vậy là sai. Sai. Quý thầy quý cô mình phải dạy, phải hướng dẫn tâm tình của chúng, để chúng biết chọn cái người thương yêu nào đó và giữ cái tình cảm của chúng trong đạo lý đúng đắn. Còn cái người nào mà mình thấy có thể là sau này tu được thì mình nhắc nhở người đó, nói con có thiện căn tu hành, con đừng lập gia đình, đừng thương ai hết, giữ tâm trong sạch để đi tu. Thì đó vậy. Còn những người mà mình nhìn thấy biết cái người này nghiệp đời còn, nghiệp trần còn, phải lập gia đình không tránh, thì mình dạy đạo đức, dạy việc thiện và dạy cách đối xử gia đình,

[1:04:10]dạy hôn nhân, biết chọn người thương yêu, biết chọn vợ chọn chồng tương lai, biết dạy con dạy cái sau này thế nào. Để khi mà họ là một người Phật tử có gia đình, là người Phật tử rất tốt, gia đình ổn định, thì họ vừa đóng góp được xã hội, xây dựng gia đình, rồi hỗ trợ lại cho đạo. Đó, đó là cái mà mình phải thấy để dạy họ, phải hướng dẫn họ, chứ không thể là bỏ lơ chuyện đó. Như hôm rồi vậy, có mấy cái người lên thỉnh thỉnh con nói: "Nhờ thầy dạy giùm cho cái lớp trẻ tụi con một cái bài về hôn nhân, đề tài về hôn nhân". Thầy tu mà đi dạy về hôn nhân? Dạy luôn, nhận luôn, không sợ. Nói: "Hồi xưa đó thì con cũng bị như vậy.

[1:04:53]Cũng bị là mình đi tu rồi không để ý chuyện đó. Có một lần mới đi giảng, một em sinh viên đứng lên nó hỏi chuyện đó. Nó: "Thưa thầy, cái chuyện mà thương yêu, vợ chồng là chuyện bình thường của con người, nhưng mà trong đạo Phật thì hay ngăn cấm về ái dục, thì như vậy có đi ngược với cuộc đời hay không? Nếu ai cũng như vậy hết rồi thế giới này sẽ ra sao?". Cái lần đó con trả lời ú ớ, không rành. Hỏi cái gì cũng trả lời được, mà hỏi tới câu đó cái nói lọng ngọng lệu nghệu. Thôi về để chờ thầy sẽ rửa hận. Bắt đầu mới gặp mấy Phật tử già, mới nói: "Bây giờ xin bà, xin ông xem thầy như con, kể hết cho thầy nghe mọi chuyện.

[1:05:37]Bữa nay thầy quyết tâm học đạo. Kể hết nghe, đời sống vợ chồng yêu đương thế nào nói hết cho thầy nghe từng chút đừng giấu gì nữa hết trơn cho thầy biết". Thì hai vị đó kể, mà hai người đó lớn tuổi, cũng già rồi, kể hết nghe rồi bắt đầu mình suy nghĩ thêm, rồi bắt đầu mình quan sát. À, cái người hàng xóm mình vợ chồng họ đã sống như vậy, họ cái nhân nào ra quả nào. Cái trong gia đình anh chị em mình họ đã lập gia đình họ sống như vậy, nhân nào quả nào, rồi sinh con đẻ cái, giáo dục thế nào quan sát hết. Quan sát và coi tính ra là khoảng 8 năm sau, thì con giảng luôn 6 cái bài Đạo Phật Trong Đời Sống Gia Đình.

[1:06:18]Hai cái bài về quan hệ vợ chồng, hai bài về dạy con, vân vân luôn. Làm luôn, mà người ta rất là thích. Đến nỗi người ta nghe xong người ta nói: "Ông thầy này giống có vợ rồi á". Mà sự thật là vì mình quyết tâm học đạo, cho nên mình hiểu biết. Nên bây giờ vậy, nên gặp mà lớp thanh niên trẻ, họ đến họ nói chuyện về ví cái người mà có thể tu được thì mình giữ họ tu thôi, nhưng mà cái người họ đến họ có những cái tâm tình của họ về chuyện tình cảm yêu đương của tuổi trẻ, mình góp ý được. Ngồi nói chuyện nói được. Nói ví dụ: "Tụi con, con thương cái anh đó như vậy vậy, thầy thấy được không?". Nói thế này:

[1:06:56]"Con phải để ý điều này, cái tình yêu nó ích kỷ. Yêu cầu nó cao lắm. Người ta khi thương yêu nhau người ta chỉ muốn là của nhau, không muốn san sẻ gì cho ai hết. Nên nó ích kỷ, chính vì nó ích kỷ nên nó phải có đạo lý nó quân bình lại. Là phải là người rất thông minh, rất đạo đức mới yêu thương đúng nghĩa, còn đa phần chỉ là những ham muốn, những ham muốn của cá nhân, những bồng bột của tuổi trẻ hoặc là cái duyên nợ của quá khứ thúc đẩy, chứ nó chưa hẳn là tình thương yêu đúng nghĩa. Cho nên là tụi con phải lựa cái người nào, tụi con đừng có thấy họ tốt với mình là con tin. Con phải nhìn họ tốt với gia đình họ hay không, tốt bạn bè họ hay không.

[1:07:38]Thì như vậy họ có đạo đức. Họ có đạo đức rồi thì sau này đối với gia đình, đối với vợ con họ cũng sẽ dễ là người tốt. Chứ còn nếu mà họ nói họ thương mình trên mây trên xanh, mà mình nhìn ra ngoài thấy đụng bên kia họ chửi thề, với cha mẹ họ không coi ra gì, thì yên tâm thứ đó thứ xạo, đừng có nghe. Mà phải phải dùng đạo lý để quân bình bớt, quân bình bớt cái tình cảm của cái tình yêu hay là của vợ chồng. Chứ nếu mà vợ chồng dồn hết tình thương yêu với nhau, rồi sẽ làm nhau khổ thôi. Vì ích kỷ là đau khổ. Cho nên như một danh nhân đã nói: "Yêu nhau là không phải nhìn nhau, mà là cùng nhìn về một hướng".

[1:08:18]Là hai vợ chồng phải có chung một hướng đi, một lý tưởng cuộc sống. Nói như tụi con là phải có chung một cái niềm tin đối với đạo, một cái đạo lý để sống. Như vậy cái người yêu con có đạo Phật chưa? Nếu chưa con phải đem tới chùa, tập cho biết quy y, học thế nào là nhân quả, thế nào đạo lý vô ngã. Cùng có cái đạo lý chung rồi, sau này dễ sống. Đó cho nên mình không có tránh né chuyện đó, mà mình nói thẳng, đối diện và hướng dẫn luôn trong cái tuổi trẻ vậy. Vì nó là một cái điều đứa nào cũng bị, ai cũng bị hết. Ngay cả quý thầy chứ hồi chưa đi tu coi chừng cũng bị luôn á. Có không? Quý thầy nói nhỏ nhỏ nghe, lát không ai Quý cô có không?

[1:09:02]Không bị luôn. Nhưng mà rồi do cái thiện duyên nhiều đời là quý thầy quý cô đã thoát ra mà rồi theo Phật dành cả cuộc đời cho đạo, thì đó là một cái rất là hay. Nhưng mà điều đó mình không tránh né đối với trong việc mà giáo hóa, hướng dẫn người cư sĩ tuổi trẻ thì rất là tốt như vậy. Còn những người mà họ có căn lành, ví dụ mình nhìn thấy người gương mặt thanh thản, không có nhiễm việc đời, biết người này có thể đi tu được, khuyến khích nói: "Thôi con ai có dụ con con đừng có theo. Con là người có thể xuất gia được, hãy giữ đi, rồi ngày nào con sắp xếp gia đình về đây được thầy cho con xuất gia." Vì những người tuổi trẻ đó mới là những năng lực của Phật pháp.

[1:09:46]Như chúng ta lớp người già rồi dần dần đi qua, thì cái tương lai Phật pháp giao lại cho người trẻ. Nên có được những người tuổi trẻ mà xuất gia thì chúng ta rất là quý trọng, phải đào tạo, xây dựng người đó để cho cái người đó mà gánh vác Phật pháp, nên người trẻ xuất gia rất là quý, rất cần thiết. Đối với tuổi trẻ là như vậy đó. Thì trong cái tuổi trẻ thì cái việc mà vui chơi chúng ta không lo hết, thì chúng ta chỉ để ý này là tìm cái người để giao cái việc đó lại. Và nhất là hình thức sinh hoạt Gia đình Phật tử đó, mình đi tìm huynh trưởng mời về chùa, nhờ họ tổ chức lại cái Gia đình Phật tử để xây dựng cho thanh thiếu niên.

[1:10:26]Cứ nhẹ nhàng thôi, đừng có ràng buộc tổ chức. Nhưng mà quan trọng là được học giáo lý và có nhiều trò chơi vui, được học ca, học hát, học múa. Đó là như vậy. Rồi thậm chí là có thể cho học đàn, học vi tính, học Anh văn trong chùa luôn. Như cái chùa Đức Sơn ngoài Bà Rịa - Vũng Tàu vậy, là trong chùa quý thầy có trình độ, quý thầy mở cái lớp dạy Anh văn, dạy miễn phí cho mọi người, cho trẻ trong làng tới học. Cả người Thiên Chúa cũng cho con tới học luôn. Đó cũng là một cái sinh hoạt từ thiện mà thu hút được cái lớp trẻ đến chùa rất là tốt. Nếu trong chùa có ai biết Anh văn cho dạy, hoặc là mình nhờ một người cư sĩ,

[1:11:05]người cư sĩ phát tâm công quả, hoặc có khi mình bồi dưỡng, mình chấp nhận: "Bây giờ nói quý Phật tử biết Anh văn, Phật tử thì thầy với cô sẽ mở cái lớp Anh văn miễn phí cho chùa, thì quý Phật tử phát tâm dạy công quả. Nhưng nói là công quả, nhưng mà thầy sẽ bồi dưỡng tiền xe đi tới đi lui, Phật tử yên tâm." Mình chấp nhận bỏ tiền ra. Bỏ tiền ra nhờ thì mở một cái lớp Anh văn trong chùa như vậy cũng là một lối thu hút vì cái nhu cầu học Anh văn lớn lắm. Lớp trẻ phải được học Anh văn. Hoặc là nếu mà chùa mình có điều kiện nữa mình mở dạy vi tính luôn. Mua vài cái máy vi tính về, cho những người Phật tử mình có

[1:11:44]con em tới tuổi học mà đâu có máy, chạy tới chùa học. Thì những điều đó quý vô cùng. Người ta mới thấy chùa là hiện đại, đi theo được thời đại, làm lợi ích được cho những người tín đồ của mình. Người ta sẽ quý chùa vô cùng. Cái mà mở dạy vi tính từ thiện miễn phí trong chùa là vấn đề hay lắm á, mà chưa thấy chùa nào làm. Nên sau này quý thầy, quý cô phải đi tiên phong vấn đề này. Để coi Long An, Cần Giuộc, Cần Đước mình thử tiên phong dạy vi tính miễn phí từ thiện cho con em Phật tử. Cái người Phật tử đến chùa họ cho gửi con họ tới học vi tính trong chùa, thì chính là cái điều kiện để con em họ được tiếp xúc với Phật pháp luôn.

[1:12:24]Nhiều khi cha mẹ độ không được, đưa nó tới chùa học vi tính rồi nó được học Phật pháp luôn. Đó cũng là một hình thức dụ dỗ hay hay.

[1:12:34]Rồi bây giờ một đối tượng nữa là những người bình dân ít học. Người bình dân ít học thì họ những có những điểm thế này chúng ta để ý, là họ thiên về cảm tính, họ không có nghe cái lý luận cao siêu tỉ mỉ được. Thí dụ nói là: "Phật tánh không này không kia", phải không? "Lý Bát Nhã là không trên không dưới", họ nghe một lát họ ngủ à. Nên ở đây đừng nói dài dòng, mình chỉ nói chắc như đinh đóng cột thôi. Cái chắc như đinh đóng cột là sao? Mở miệng chửi người ta, xuống địa ngục quỷ sứ cắt lưỡi. Vậy sợ, tin: "Ủa, vậy hả thầy?" Ờ, vậy đó, không dám, vậy không dám chửi bậy nữa. Đó. Đi câu cá hoài, mai mốt bị người ta lừa gạt, người ta lấy hết tiền:

[1:13:17]"Ủa, vậy hả thầy?" Ừ. Nói vậy cái tin liền. Họ là vậy thôi, nói cái gì mà nghe hợp lý xuôi tai là chấp nhận liền, chứ còn lý luận dài dòng không có, không được. Nói: "Niệm Phật á thì nửa chết được về chỗ Phật mà ở, nghe không? Ráng niệm." "Vậy hả thầy?" Dạ, làm liền. Nên ở đây chúng ta thấy là cái người bình dân ít học á thì mình phải đúc kết thành từng cái nguyên tắc, từng cái mẫu á, nói cho vào tâm họ, rớt luôn vào tâm họ chứ không có nói nhiều. Ví lâu lâu thì cũng tổ chức làm ca nhạc, văn nghệ đồ để cho họ tới chùa cho vui. Rồi cho lạy Phật, tụng kinh, niệm Phật cho vui. Nhưng mà còn đạo lý đối với họ đừng nói dài dòng.

[1:13:59]Mình phải lập ra những cái mẫu câu sẵn, giao cho một câu rớt vào trong tâm họ để họ nhớ suốt đời thôi. Nói là không có được nói dối, là không được nói lời ác độc, không được nói lời chia rẽ. Vì nói lời chia rẽ kiếp sau sứt môi ráng chịu á. Giật mình sợ liền, nói sứt môi xấu. Đó. Nói là thường xuyên mà khen người khác, ó kiếp sau đẹp vô cùng. Nói phải nhớ, nhìn, phải nói, sao biết là đời trước khen người ta mà đời sau được đẹp thầy? Nói: "Hãy nhìn quý thầy ở Cần Giuộc, Cần Đước nè. Thấy mấy thầy đẹp trai ghê gớm chưa? Đó là nhờ đời trước mà khen người ta không, nên bây giờ được đẹp như vậy. Đẹp mà đi tu được mới hay đó,

[1:14:37]suýt là không đi tu được chứ không phải là không đâu. Suýt tí nữa là bị hết á, nhưng mà nhờ căn lành đó, thấy không?" Đó. Thì nghĩa là mình nói gì nói như đinh đóng cột, nói một một là hai, không chứng minh. Cái người Phật tử không có chứng minh dài dòng, nhưng mà vậy đó mà người ta chấp nhận, người ta hiểu đạo. Nên chúng ta nhớ chùa ngày xưa đó hay có cái hình mà Thập Điện Diêm Vương á, cái người mà cắt cưa đôi nấu dầu nè, rồi cái người bị cắt lưỡi, người bị quăng xuống cho cái ba ba rồi ăn, thuồng luồng rồi ăn. Cứ cái treo hình ở ngoài cứ bước ra bước vô dòm cái tự tự tin. Nhưng mà lớp trẻ giờ hết tin rồi, bị học quá tự hết tin.

[1:15:15]Nhưng mà cái người đời xưa vậy đó, không có học nhiều, mấy chuyện đó tin. Nhờ tin vậy chứ mà làm lành lánh dữ, rồi tới khi chết cũng có cái chết rất là nhẹ nhàng an lành, nhờ tin như vậy. Cho nên cái người bình dân ít học vì thường những người xưa xưa mà nhất là miền quê hẻo lánh chúng ta hay gặp thì ở đây đó mình phải nói cho mạnh, mình nói khẳng định như đinh đóng cột. Mà đây là nguyên tắc của những giáo chủ xưa nay trên thế giới. Họ nói như đinh đóng cột á. Họ nói bằng tất cả cái tâm huyết, thần lực của họ cái rớt cái đó vô trong tâm người tín đồ luôn, họ đi theo tới suốt đời luôn. Từ Chúa Giêsu cũng vậy, Mahomet cũng vậy, mấy cái người mà họ lập những cái tôn giáo

[1:15:58]lớn trên thế giới họ đều có cái lối nói xác quyết, nói không thể nào gỡ ra được. Chỉ có Đức Phật chúng ta là Ngài nói vừa xác quyết mà vừa từ ái nhẹ nhàng. Còn các vị giáo chủ khác là nói mạnh lắm, nói như đinh đóng cột. Cho nên mình đối với người bình dân ít học á, chúng ta cũng phải dùng cái lối nói như vậy. Họ không phải suy nghĩ nhiều, mà làm cho họ tin chắc cái đạo lý đó, tin chắc cái đạo lý này. Nói: "Lạy Phật, siêng năng lạy Phật một ngày mà được 30 lạy là sau này trở thành làm quan." Nói thôi đừng nói dài dòng nữa. Thật ra cũng không phải là làm quan, nhưng mà nhiều khi họ nói một câu cho nó gọn để dễ hiểu vậy, thấy không? Hoặc nói:

[1:16:44]"Cái người nào mà hay bố thí thì kiếp sau được giàu sang." Mình nói nói mạnh, nói gằn giọng lại cho mạnh vậy cái họ nghe họ tin, họ ráng họ bố thí. Cái người mà bỏn xẻn, chết làm quỷ đói không ai cúng cho ăn, nói hù vậy cái lật đật không dám bỏn xẻn. Mình không phải muốn dữ, nhưng mà nhiều khi cái người bình dân mình nói xác quyết, chắc để cho họ câu nào nó lọt vào tâm câu đó, họ không cần suy nghĩ nhiều. Rồi nhưng mà như vậy, lâu lâu vẫn phải tổ chức văn nghệ trong buổi lễ hội này kia nọ cho họ tới, nghe ca, nghe hát, nghe ngâm thơ rồi thấy vui thích, không hiểu gì hết, thấy hát cái bài nhạc kia thấy hay hay, không biết gì trỏng.

[1:17:26]Nhưng mà vẫn phải tổ chức như vậy để thu hút, thấy không? Rồi cái quan trọng nữa là mình dùng cái tình thương dịu ngọt để mà nâng đỡ tinh thần người ta. Vì người ta đi về con đường lý trí là không đi được rồi, đi về con đường lý luận là không đi được rồi, chỉ còn đi con đường tình cảm để vào đạo thôi. Các vị tôn túc mình cũng bảo vậy: Có hai con đường để vào đạo. Một là con đường của lý trí, hai là con đường của tình cảm. Mà cái người tri thức á họ đi vào bằng con đường lý trí, còn người bình dân đi vào bằng con đường tình cảm. Cái người tri thức á nghe giảng một thời dài dằng dặc vậy, hiểu rồi vào đạo.

[1:18:06]Còn người bình dân mà nghe giảng một thời dài dặc vầy là ngủ một giấc rất ngon, phải không? Nên mình chỉ bằng cái gì? Tình cảm thôi. Mỗi lần đến gặp: "Sao năm nay trúng mùa không? Lúa gieo chưa? Rồi ráng nha, thầy thương lắm đó nha." Lại đây hỏi: "Thầy thương con hả thầy?" "Thương chớ, thương nhất à." Vậy đó mà dụ dụ vậy nhưng mà đi chùa. Đó. Thì đó là quý thầy mình, quý cô mình phải biết cái lối nói dịu ngọt đối Phật tử. Mà mình dịu ngọt chứ mình cũng thật lòng, chứ không phải mình dịu ngọt mà mình đãi bôi. Lòng mình cũng thương thiệt, nhưng mình phải nói. Vì có những người mình thương mình không nói,

[1:18:44]nhưng có những người mình thương mình phải nói ra, nói trắng ra người ta mới hiểu. Thí dụ như với những người đệ tử mà ưu tú của mình á nhiều khi mình không nói, không nói là thầy thương con, mà cái cách mình đối xử người kia có trí tuệ hiểu, hiểu là thầy mình tin mình, thương mình. Nhưng mà cái người bình dân không nói là: "Ông thầy sao ông ghét tôi quá hà. Ông thầy sao ông ghét tôi?" Như như con có người đệ tử vậy, mỗi lần nghiêm một cái cái vô than: "Thầy không thương em." Thầy không thương em, nhưng mà sự thật là thương người đệ tử đó nhất á, nhưng mà cứ nói câu đó vậy. Và có nhiều khi họ trí tuệ mà vẫn không hiểu

[1:19:22]á, cho nên thường thường về phải nói, lâu lâu thầy phải nói, nói: "Con phải yên tâm là thầy rất thương con. Cuộc đời thầy đi tu thì đâu có ai đâu, chỉ có tụi con là người để thầy thương yêu thôi, phải tin như vậy." Đó một vài lời nói thẳng vậy, bày tỏ như vậy mà làm cho tình thầy trò cũng thắm thiết. Thì gặp Phật tử cũng vậy, ví dụ người Phật tử mà họ tri thức trí tuệ, trong cái đối xử dịu dàng, ân cần của mình họ hiểu, nhưng mà cái người bình dân là phải nói á, phải nói thẳng ra, nói: "Thầy thương lắm đó nha. Đi." Như là: "Mai là chùa có lễ giỗ là lại phụ thầy một tay nghe không?" Có thêm chữ "thầy thương" rồi là sống chết gì cũng theo thầy luôn.

[1:20:02]Đó, đó là cái người bình dân như vậy. Cái cách đối xử hay cách nói chuyện mình dùng từ nó cũng khác. Còn gặp cái người trí thức, chà, người trí thức thì hơi mệt á. Lý luận dông dài và họ hoài nghi, không tin liền. Nhưng mình nói đạo đã đời khô lưỡi nhiều khi họ vẫn nghi nghi ngờ ngờ sao chỗ nó chưa hợp lý, cho nên ở đây là hơi hơi khó, đòi hỏi quý thầy quý cô mình phải có cái trình độ lý luận cao mới thuyết phục được những cái người trí thức, ha. Chứ còn bình thường hơi khó, nên trong trường hợp đó nếu mình là một giảng sư sâu sắc uyên bác, hay là lý luận vững chãi thì mình có thể độ được họ. Nhưng mà trong trường hợp mình lượng sức mình không đủ

[1:20:46]cái người trí thức này thì mình phải mượn, phải nhờ, nhờ cái thầy khác tới hoặc mình nhờ đưa sách, thỉnh băng về cái nào hay mình tặng họ, cho họ nghiên cứu. Thì mình cũng phải nghe qua xem qua nhưng rồi mình thấy cuốn này có thể thích hợp nè, mình tặng người đó. Thì nhờ họ nhờ xem những lý luận đó họ từ từ họ đến với đạo. Thì có thể họ sau này họ đến với đạo là nhờ mình, là mình độ. Mình đưa sách đưa băng rồi họ đến chùa mình họ lạy Phật, nhưng họ sẽ không quy y mình tại vì có khi họ nghĩ mình trình độ không bằng họ, họ sẽ đi phương trời nào quy y thì càng tốt, họ cũng sao cũng được hết, không cần,

[1:21:22]miễn mình đưa họ vào đạo được thì mình đã có cái công rồi, là chư Phật đã khen ngợi, đã ghi là đã tốt rồi, đó, chứ không cần. Mình đưa họ vào đạo miễn họ sau này họ sẽ đi quy y ông thầy khác mình cũng được không sao, vui, về là mình hoan hỉ mình mừng liền. Nói, "Đệ tử quy y chưa?" Nói, "Dạ, con lên Hòa thượng ở đó con quy y rồi." Nói, "Đúng, ờ vậy đạo hữu là đã chọn đúng rồi đó, đúng thầy. Đó, vậy là quý lắm, thôi ráng tu nha." Đó, nhưng mà họ thấy cái tâm mình vậy họ đâu bỏ chùa. Họ quy y Hòa thượng xa lắc nổi danh đâu á nhưng mà Phật sự chùa là luôn luôn tới để giúp đỡ. Thì đó, mà tại cũng do lòng của mình hoan hỉ,

[1:21:58]mình muốn người ta vào đạo mà không cần người ta phải là đệ tử mình, mà người trí thức là vậy đó. Và mình cũng phải sống rất là tốt, không sơ hở, chứ mấy người đó họ tinh ý lắm, họ dòm họ thấy hết trơn. Họ cần những bài giảng hay nè, những cái buổi đàm đạo hoặc là văn nghệ coi cũng phải có chiều sâu, ừm. Mà khi mà họ vào đạo rồi á thì bắt đầu mình khuyến khích họ đem cái năng lực ra mà làm lợi cho đạo, cho đời. Họ hiểu đạo rồi thì họ sẽ làm tốt hơn. Như có lần con cho mấy cái cô đệ tử đi học vi tính, rồi cái một hôm mấy cô mới lấy cái cuốn sách Nhân Quả của con cho cái ông thầy dạy vi tính ổng đọc.

[1:22:39]Mấy cô mới kể đó, "Hồi trước ổng dạy ổng không có nhiệt tình. Ổng dạy hỏi gì ổng trả lời khó khăn, nhưng mà từ cái bữa ổng đọc cuốn Nhân Quả xong cái ổng dạy nhiệt tình lắm." Là vì sao vậy? Vì trong cái cuốn sách đó con có viết là cái người mà có trí thức á mà mình đem kiến thức mình mình tận tình dạy cho người khác á thì cái nhân quả trở lại đời đời mình là một người cực kỳ giỏi, một nhà bác học, một thiên tài. Còn nếu mình có tài mà mình giấu á thì đời sau mình trở thành người ngu. Mình có tài mình giúp người khác mình trở thành thiên tài luôn. Có lẽ ổng đọc câu đó ổng hết hồn nên từ đó ổng dạy học trò ổng dạy tận tình.

[1:23:18]Thì chúng ta thấy là đã tốt lên được cho cuộc đời một chút, tốt hơn được. Rồi đến khi mà những người đó họ thấu hiểu về nhân quả sâu rồi họ thiết tha làm phước, mình mới khuyến khích họ là vào chùa mở những cái lớp học tình thương gì đó, những cái lớp miễn phí về Anh văn, vi tính á để dạy cho con em Phật tử lần lần như vậy. Thì người trí thức đó mà đến với đạo hiểu rồi, có lợi, lợi nhiều. Nhưng mà giai đoạn đầu để đưa họ vào đạo rất là khó, đòi hỏi cái tâm của mình. Nếu mình mà sắc bén về trí tuệ thì mình trực tiếp độ họ luôn, mà nếu mình nhắm mình không đủ thì mình nhờ phương tiện sách băng của vị khác độ họ mà lòng mình vẫn bao dung.

[1:24:00]Thì đó là cái cách như vậy. Bây giờ chúng ta nói cái buổi sinh hoạt chung, ví dụ những buổi lễ hội đông như Phật Đản, Vu Lan, Lễ Thành Đạo, thì đây là vài điều chúng ta để ý một chút. Là đừng để tụng kinh dài quá, vì như vậy nó đơn điệu, nó không có thay đổi, mà không thay đổi thì nó không có hấp dẫn. Cho nên mình phải quy định cái thời mà tụng kinh lạy Phật ngắn, nhưng sau đó đổi qua những cái hình thức khác, ví dụ như cho từng người lên dâng hoa, từng người bưng hoa lên lạy Phật, rồi đi người cài hoa hồng cho người kia, hoặc là có thuyết pháp, hoặc là đêm trước cái buổi lễ là mình phải tổ chức văn nghệ để chuẩn bị đón mừng.

[1:24:38]Như ngày mai là Phật Đản thì bữa nay tối nay là văn nghệ Phật Đản, mai là Vu Lan tối nay là văn nghệ Vu Lan, mai là Thành Đạo tối nay là văn nghệ Thành Đạo. Thì nó nhiều cái loại hình như vậy chứ đừng có tụng kinh dài. Nhiều khi quý thầy quý cô mình không để ý mà cũng không có nghĩ ra cái sinh hoạt gì nhiều, cứ tiếp tục tụng bài sám này qua bài sám kia, bài sám này qua bài kia, nó thành ra đơn điệu, quỳ riết họ mệt mỏi rồi không có cái hứng khởi trong cái việc đến chùa, đó. Rồi có khi chùa mình cũng tổ chức đi hành hương, tham quan, cứu trợ, từ thiện cũng là vừa thay đổi không khí mà vừa có đạo lý, thực hành được cái đạo lý mà mình đã học từ bấy lâu nay.

[1:25:20]Về cái việc từ thiện á thì chúng ta để ý là chùa mình phải lập ra được một vài cái nhóm từ thiện nòng cốt. Ngoài những cái Phật tử họ tới lui vãng lai rồi, mình xem coi những người nào mà gọi là họ có tâm đạo vững chắc, thành lập liền cái nhóm làm việc từ thiện. Đề ra, vạch ra đề cương, vạch ra cái phương hướng làm việc, những việc thiện gì cần làm, giúp đỡ người bệnh, người nghèo trong xóm hay là dọn dẹp vệ sinh trong đường phố, trong xóm cũng là một việc từ thiện luôn. Hay là ví dụ như người nào mình biết người nào mà có biết về luật giao thông, mình cứ tổ chức về cái lớp học luật giao thông trong chùa. Vì sao?

[1:25:58]Vì vì tai nạn giao thông nhiều quá. Là do hai điều: Thứ nhất là người dân mình không biết luật. Thứ hai là biết chạy xe Honda chứ mà không biết cách điều khiển cho nó khéo léo trên đường. Biết chạy đó, biết đạp máy nổ, đề máy nổ, gài số, bóp thắng gì đó, nhưng mà khi đụng chuyện không ứng xử, ví dụ gặp tới khúc đó, khúc quanh, khúc cua, lên dốc, xuống dốc, đông người, ít người, người ép bên phải, người ép bên trái, muốn quẹo phải, quẹo trái thì không biết, không biết ứng xử cho khéo, cứ chạy đại. Và thường hay dễ gây tai nạn, mình chết đã oan rồi tông người khác người ta chết nữa. Cho nên đây cũng là việc từ thiện là mình sẽ rút kinh nghiệm

[1:26:37]mình tổ chức lớp dạy về giao thông, trong đó dạy luật cái biển nó như thế nào, đoạn đường có vạch trắng ở giữa, vạch đứt, vạch nối là nó ý nghĩa gì, rồi cho những vị mà đã từng mà những Phật tử mà họ lái xe trên đường nhiều có kinh nghiệm họ đến họ dạy lại. Tổ chức lâu lâu vậy, một tháng tổ chức một lần. Là nói ví dụ khi mà chúng ta chạy thì đi theo đúng tuyến của mình, muốn quẹo trái, quẹo phải làm sao, gặp tình huống đó phải xử lý sao, họ đúc kết những kinh nghiệm họ dạy lại. Thì những người Phật tử mình dù già, dù trẻ gì cũng đến dự học, mà nhờ học như vậy cái tai nạn giao thông nó giảm bớt đi.

[1:27:12]Đó là một việc từ thiện rất có ý nghĩa. Đó. Hoặc là dạy Anh văn, vi tính căn bản cho Phật tử, đó là những cái chúng ta tổ chức như vậy, đó. Mà nhất là cái lo cho xóm làng á, cái chùa mình ở đâu, mình lập ra được nhóm từ thiện nòng cốt lo quanh xóm, quanh làng như vậy, rất là tốt. Đó cũng là những cái sinh hoạt phong phú mà ứng dụng được đạo Phật đi vào cuộc sống. Vì nào giờ chúng ta học đạo nhiều quá, mình ăn cơm đàn na tín thí nhiều quá, nhưng cái để mình đóng góp lại cho cuộc đời còn ít quá. Ngoài cái việc thuyết pháp đi, nhưng mà những việc từ thiện cụ thể thì còn rất là ít. Cho nên do đó chúng ta phải có cái nỗ lực.

[1:27:54]Chúng ta để ý điều này, nói đi nói lại cho mênh mông thiên địa, nhưng mà cái đạo đức, cái trí tuệ của cái người trụ trì hay là của cái ban trụ trì mới thật sự là cái chỗ dựa cho mọi người. Nên người trụ trì phải phải huân tập cái đạo lực sâu dày mãi mà không được tự mãn. Ví dụ mình đã trụ trì ngôi chùa rất là tốt, điều hành tăng chúng trong chùa, giáo hóa Phật tử nào giờ rất là thịnh, không bao giờ được tự mãn. Hễ mình khởi một chút tâm tự hào là có ngày đổ vỡ, chuyện xảy ra liền. Nên dù mình được cái gì đó, không có được nhìn lại quá khứ để tự hào, mà phải nhìn tới tương lai để thấy là còn nhiều điều mình chưa làm được.

[1:28:32]Còn rất nhiều điều mình chưa làm được trong Phật pháp. Dù bây giờ trong chùa mình chúng đông ba bốn chục người, Phật tử mấy trăm người, lễ nào cũng làm tốt đẹp đối với Giáo hội, nhưng mà đừng nhìn cái đó thấy là hơn, mà phải nghĩ rằng xưa nay nhiều vị tôn túc họ đã làm được nhiều điều lớn lao hơn nhiều. Nhìn lại mình chỉ là hạt cát thôi, nên phải cố gắng nữa, không được tự mãn. Nhờ không tự mãn mà chúng ta có phước để làm được hoài. Còn bản thân mình vậy, trong cái âm thầm phải có cái tu tập sâu dày, thường xuyên lễ Phật, niệm Phật, tọa thiền, quán từ bi, tác ý khiêm hạ để giữ cái đức lâu dài.

[1:29:12]Như Hòa thượng Trí Thủ, Hòa thượng già ngày nào cũng lễ Phật Hồng Danh Sám Hối, sáng sớm tắm rửa là lên lạy Phật suốt như vậy cho tới ngày tịch luôn. Đó là những cái gương của những vị mà lớn tuổi chừng nào lại tinh tấn chừng nấy, thì chúng ta cũng phải vậy nếu mình muốn là làm người trụ trì vững chắc để làm cái bóng che cho mọi người. Rồi trong những lúc mà lạy Phật hoặc ngồi thiền, niệm Phật như vậy, mình phải quán từ bi, phải tâm nguyện thương yêu tất cả chúng sinh, ngồi ngồi đó mà tưởng tượng mình rải cái lòng thương phủ trùm hết pháp giới, cả đông tây nam bắc như vậy, và tâm nguyện bởi cái tâm nguyện của mình vậy,

[1:29:48]bởi cái lòng thương mình rải ra vậy, rồi chúng sinh cũng sẽ thương yêu lẫn nhau. Đó là cái tâm nguyện của người trụ trì. Phải có cái âm thầm bí mật tu tập, mình tu người ngoài không thấy, nhưng phải miên mật, phải tinh tấn, ở trong cái chỗ kín đáo riêng của mình á vẫn phải tích lũy cái công đức tu tập thật là sâu dày chứ không có được mà lơi, đừng có nghĩ mình ờ tu nào giờ nhỏ lớn tu nhiều giờ bớt bớt, chết á. Bớt bớt có khi là mình sẽ đổ vỡ về đạo hạnh, già rồi mà vẫn đổ vỡ về đạo hạnh, đó là điều rất đáng sợ, ha. Rồi thêm cái khiêm hạ, khiêm hạ nữa là mặc dầu già rồi mà không bao giờ dám nghĩ vì tuổi lớn mà mình kiêu mạn.

[1:30:27]Mình nghĩ dù mình tuổi lớn chứ, nhưng mà cái tuổi chưa chắc đã là cái trí tuệ nó đi theo, mà luôn luôn mình thấy mình vẫn là nhỏ bé so với chư Phật, chư Bồ Tát, chư Thánh Hiền Tăng. Để nuôi dưỡng cái lòng khiêm cung mãi như vậy, không bao giờ dám. Hôm nay chúng ta trao đổi với nhau về cái đề tài là sinh hoạt phong phú. Là chúng ta phải có cái sáng kiến để làm sao cho luôn luôn ở trong đạo lý sâu sắc mà hình thức sinh hoạt thì đổi từ hình thức này sang hình thức kia, làm cho mọi người vui mà đến được với đạo, vui mà học được đạo. Thì hôm nay vậy cũng là cái nhân duyên là con được về đây trao đổi một ít đạo lý với quý thầy, quý cô, quý bậc tôn túc.

[1:31:11]Cũng là cái phước của con mới được gặp quý thầy, quý cô như vậy. Thì quý thầy, quý cô cũng đã hết sức là khiêm cung mà ngồi lắng nghe con là một người một kẻ hậu học mà trình bày như vậy thì con cũng rất là kính quý. Thì có thể là không biết bao lâu, mấy năm nữa mình mới gặp lại nhau, thì tiện đây con xin kính chúc quý thầy, quý cô được nhiều sức khỏe, là việc làm đạo được mọi điều dễ dàng, mãi mãi là bóng bồ đề che mát cho chúng sinh. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca.