Lời giảng: Lời Khen Tiếng Chê Làm Thay Đổi Thế Giới

[0:05]À hôm nay là đúng vào khóa thiền định kỳ hằng tháng. Rồi à Sư phụ cũng về cũng về đây, thì cũng mong rằng là ừ những cái khóa thiền như thế này nuôi dưỡng cái đạo tâm của ta. Bởi vì cái đạo tâm là một điều vô cùng quý giá, nhưng nó phải được nuôi dưỡng cả một thời gian rất là dài bởi rất nhiều đạo lý, bởi nhiều cái khóa tu, thời tu, rồi tụng kinh, lạy Phật, làm các cái công đức rất là nhiều. Chứ nếu ta không được nuôi dưỡng, nếu đạo tâm của ta không được nuôi dưỡng, đạo tâm của ta sẽ bị lui sụt, rồi suy tàn, có khi mất luôn, rồi ta trở thành con người rất là tầm thường giữa cuộc đời này. Còn ngày nào mà đạo tâm của ta còn được nuôi dưỡng

[0:56]thì ta còn sống trong hào quang của Phật, trong niềm vui của Chánh Pháp, và ta cứ dần dần bước lên trong cái nấc thang của trời đất này, ta lên cao dần dần. Vậy. Nên thật là hạnh phúc khi ta còn có cơ hội được sống trong một đất nước bình yên, mỗi tháng ta về đây dự cái khóa tu. Huynh đệ quây quần bên nhau, sống trong cái tình yêu thương với nhau để nuôi dưỡng cái lòng từ bi. Vì thực sự ta về đây cái đầu tiên của ta là ta có cái niềm tin với nhau trong đạo lý, trong đạo đức. Còn ta bước ra ngoài cuộc đời nơi mà có nhiều điều ta phải lo toan, phải tính toán và phải trao đổi sòng phẳng. Đôi thi khi cuộc đời rất là khắt khe

[1:50]và người ta không có cái tình với nhau nhiều chỉ bởi vì người ta phải sòng phẳng với nhau. Lúc đó ta phải thủ thế, phải đóng trái tim mình lại à không có cơ hội để cho cái lòng từ bi phát triển. Còn về với đạo tràng nơi đây không có mua bán, không có hơn thua, không có trao đổi. Cơm thì hoàn toàn miễn phí. Miễn phí mà không biết có ngon không kìa? Ngon. Ngon hả? Cơm thì hoàn toàn miễn phí, à Pháp thì hoàn toàn miễn phí, và chúng ta chỉ có một việc duy nhất thôi là mở tấm lòng mình ra. Những cánh cửa đã đóng ở ngoài kia vào đây mở chốt, mở khóa hết để ta đón nhận tình yêu thương của huynh đệ với mình, và mình cũng gửi trao cái tình yêu thương của mình cho

[2:44]tất cả các huynh đệ ở đây dù là nhiều khi cũng không quen, không biết nhau. Nhưng mà nhìn thấy gương mặt nhau ở nơi ngôi chùa này là mình đều hiểu rằng là ta đang yêu thương nhau. Đúng không ạ?

[3:04]Hôm nay ta nói chuyện về một cái công cụ

[3:10]của lời nói thấy nó vô hình nhưng lại rất là quan trọng cho đời sống của chúng ta, đó là lời khen, lời chê.

[3:30]Sư kể chuyện này nhưng mà nghe xong đừng có nói cho ai biết nha. Vì cái chuyện này nó hơi nhạy cảm. Cái chuyện này. À cái à hồi xưa cũng mấy chục năm trước rồi, cũng đâu ba bốn chục năm trước, lúc đó là máy vi tính chưa có đâu. Chùa không có, Sư muốn làm gì cái phải đi đi từ trên núi về Sài Gòn rồi đến một cái tiệm vi tính nào ở bên đường đó, vô mình gõ bài, ngồi lặng lẽ mình gõ bài như mọi người. Quanh quanh mình thì nhiều đứa con nít nó cũng ngồi quanh, trong khi mình thì mình gõ bài đạo lý thôi. Thì lúc đó là có cái ông chủ bà chủ tiệm vi tính. Cái cái ông chủ á thì ổng ổng cứ trầm trầm ổng ngồi ổng hướng dẫn.

[4:09]Ví dụ mình nói sao cái chỗ này phải làm sao thì ổng bước tới ổng hướng dẫn mình. Lúc đó là Sư cũng chưa rành hết về cái vi tính, giống như cái phần mềm Windows hay Word đồ không biết. Ổng ngồi ổng chỉ thì mình à mình làm theo để mình tiếp tục làm. Rồi cái ổng bỏ đi đâu thì bà chủ lại bả làm. Mà nhìn người hai người thì tuổi tác cũng cách là xa. Tuy nhiên cái Sư mới theo thói quen thì mới khen ông chủ một tiếng trước rồi khen bà chủ sau. Khen, "Ồ, ông ông chủ ổng dễ thương quá ha." Tại thấy ổng mình cần hỏi cái gì ổng lại ổng giải đáp, ổng ân cần. Cái ổng nói, "Có mình thầy khen." Hơi ngạc nhiên rồi.

[4:44]Cái à lúc lại gặp bả, bả nói, "Ồ," cái mình lúc coi thấy bả nói tiếng Anh với ai mình cũng Sư cũng nói tiếng Anh chào chào đón lại và khen bả, "Ồ, bà cũng rất là xinh xắn." Thì bả cũng đáp lại theo kiểu tiếng Anh là, "À You are very kind." Nhưng Sư nhìn thấy bả động tâm liền. Sư mới giật mình, Sư nói, "Ủa, tại sao người phụ nữ khi nghe khen xinh đẹp thì bị động tâm?" Cái cái thái độ của bả biến sắc một cái ám ảnh Sư phụ suốt mấy mươi năm.

[5:14]Sư mới thấy là cái lời khen tại sao nó nó làm biến dạng tâm lý người ta ngay lập tức, trong khi Sư lúc đó là một thầy tu à mình cũng lớn tuổi, tuổi đó cũng lớn nhưng mà chỉ khen bả cái, bả động tâm liền. Sư nói thế giới này cái lời khen tiếng chê thực là ảnh hưởng không đơn giản tí nào. Rồi lần lần vậy, sau này trên mạng ôi đủ thứ chuyện để mình có thể có cơ hội để đọc, mới thấy là lời khen tiếng chê ảnh hưởng đến con người rất là lớn và ta, ai chúng ta cũng đang sở hữu trong mình một cái vũ khí là lời khen và tiếng chê. Sau này vậy, sau này Sư làm việc trên bắt đầu khi mình viết nhiều nhạc, rồi mình quen với các anh nhạc sĩ,

[5:59]mình cùng nhau làm việc, phát triển âm nhạc thì cái anh nhạc sĩ ảnh là một người có tài, có tiếng, viết nhạc cũng hay. Nhưng mà ảnh không thành công như là những cái người đồng nghiệp của ảnh, mà theo như Sư phụ đánh giá thì những người đồng nghiệp của ảnh nhiều khi không giỏi bằng ảnh, nhưng ảnh vẫn không thành công bằng. Sư phụ cũng hơi thắc mắc thôi, nói, "Đúng ra với cái tài anh này thì ảnh phải hơn cái ông kia à. Hơn kia tại sao ảnh lại không thành công hơn?" Nhưng mà để trong bụng mình cũng không hiểu nhân quả. Nhưng khi làm việc mấy năm với ảnh phát hiện một điều, ảnh không bao giờ khen ai.

[6:40]Cực kỳ hà tiện lời khen, mà dường như không khen luôn chứ không phải hà tiện nữa. Cái người hà tiện còn có khi khen, khen ít ít. Anh này ảnh tuyệt đối không khen luôn, giống như là cái cái vùng não khen của ảnh nó bị hư. Ờ, không khen ai được hết, chưa bao giờ khen ai. À, Sư nói cái đây chính cái nguyên nhân mà cuộc đời ảnh không thành công lớn là vì không biết khen ai. Lúc đó nhìn lại trong đạo Phật, ta nhớ mười mười hạnh Phổ Hiền có một cái hạnh rất đặc biệt là gì? "Nhất giả" là "lễ kính chư Phật", "nhị giả" "xưng tán Như Lai". Ngài Phổ Hiền cái công đức thứ hai mà rất là quan trọng sau cái lễ

[7:26]Phật là phải tôn vinh, ca ngợi Đức Phật cho chúng sinh biết. Đó là một trong những hạnh Bồ Tát quan trọng đấy. Và chúng ta cũng vậy, cái khen tiếng chê nằm đâu? Nằm trong cái miệng của mình đó, không có tốn tiền; nằm trong trái tim của mình không có tốn tiền; nằm trong cái trí óc của mình không có tốn tiền, nhưng nó sẽ trở thành một cái công cụ rất là là quan trọng. Và cũng vậy, ví dụ như khi có một người nào đó họ cái cái khen thì ta nhiều loại hình để khen. Ví dụ ta khen cái người đó vì họ có tài. Giống như nãy Sư khen Cao Minh Sơn, khen bé Khánh Vy vì hát hay; khen Hoài Linh vì bài nhạc rất là độc đáo, mới lạ nơi cái khung trời xứ Nghệ này.

[8:11]Sư khen là vì sao vậy? Bởi vì đó là những điều đáng khen. Và khi Sư phụ khen như vậy, Sư làm một việc công bằng. Mà không khen mới là điều bất công. Giống như khi ta ngồi nghe nhạc, ta ngồi nghe hát vậy, cái người hát họ hát hay, bài nhạc hay, ta không vỗ tay, mang tội liền, ngay lập tức mang tội liền. Vì ta không đối xử công bằng với cuộc đời này. Sư phụ cứ hăm he hoài mà mọi người không hiểu, chứ sự thật cái vỗ tay mình đó là nhân quả hết. Người ta hát bài nhạc hay như vậy, ta viết bài nhạc hay như vậy, mà mình lòng mình lạnh băng, cái vỗ tay không đưa lên. Bị thay vì la lên nói: "Ồ, hát hay quá!", mình chỉ vỗ tay cũng là thể hiện được cái đó.

[9:05]Và đó là một điều công bằng của cuộc đời này, nhưng ta xử sự bất công ta không vỗ tay, ngay lập tức ta mang tội liền. Vì vỗ tay là một lời khen mà. Có một lần vậy, mới nói cái người mà nghe hát mà không vỗ tay, người đó sau này bị quả báo gì nhở? Què tay. Sợ chưa? Què tay. Hồi đó hồi nhỏ đọc cái bài kinh bài sách gì đó, bài kinh nói là Phật nói, nhưng có lẽ chắc ai nói. Có khi không thấy Phật nói, nhưng mà một người nào đó mượn mượn danh Phật nói: "Nếu ai mà cầm ly rượu mời người khác uống thì 500 đời không có tay." Mình nói gì dữ thần vậy trời! Thấy mấy ông nhậu mời qua mời lại, mời qua mời lại, riết mấy ông này kiếp sau 500 đời không

[9:51]có tay, mà làm gì mà không có tay, ai mà què mà không tay thê thảm? Trên thế giới này thấy người ta mời rượu dữ lắm à, mời rượu nhau rần rần đâu có thấy người nào mà không tay đâu. Què tay thì một hai người gì thôi chứ. Ngồi cứ thắc mắc cái đó hoài. Thực ra thì nó cũng không đến nỗi là khi ta mời rượu ai mà ta bị 500 đời 500 kiếp không tay. Vì sao vậy? Vì có những lúc tay ta mời rượu nhưng cũng có những lúc tay ta làm những điều tốt đẹp cho cuộc đời, nó bù lại cái nghiệp báo, nên ta không đến nỗi bị què tay. Nhưng cái quả báo mà không tay có thật. Có những loài không tay. Ví dụ loài gì? Rắn không tay, chỉ có cái mình thôi là mình sợ chết khiếp luôn.

[10:34]Cá chỉ có vây, không có tay. Hoặc là những loài chim, cánh tay không rõ ràng, nó chỉ là cái cánh chứ nó không phải là cái tay để có thể sử dụng linh hoạt được.

[10:48]Nên cái việc mà khi cái đôi tay ta làm điều bậy bạ, ta sẽ bị cái quả báo là không tay có thật chứ không phải... Có những loài không tay, không phải là loài người. Nếu ở lại được với loài người thì ta cũng là một loài người tay bị có khuyết tật. Vậy đó. Rồi vậy cái ừm

[11:16]Bây giờ mình nói ra hết thì nó mít lòng quá tại vì phải đụng chạm. Thôi bây giờ nói cách khác để luôn, lát nói cách khác.

[11:24]Ta dùng lời khen tiếng chê để ta bày tỏ, để ta đánh giá cái thành tích, cái phẩm hạnh, cái trí tuệ tài năng của nhau trong cuộc đời này. Có khi cái người đó cần phải khen mà ta không khen, có khi người đó cần phải chê trách mà ta không chê trách thì nó có cái tác dụng phía sau liền, có cái quả báo phía sau, có cái hiệu ứng phía sau liền. Nên vì vậy, ta phải biết sử dụng cái lời khen tiếng chê cho nó phù hợp, cho nó đúng lúc và cũng trở thành cái tội phước cho ta và cũng trở thành cái động lực cho người kia. Ví dụ như nói là như Cao Minh Sơn vậy hát rất là hay, mà thí hát xong rồi không ai vỗ tay,

[12:15]không ai khen một tiếng là thì hiệu ứng xảy ra là thế nào?

[12:21]Bỏ chùa luôn, không bao giờ, cạch mặt chùa Viên Quang luôn, đúng không à? Nơi bất công, nơi cư xử bất công. Bỏ nghỉ chơi chùa này luôn. Nói vui. À tại vì mình hát hay không mình biết chớ, mình học mà, mình có học nên mình đã đã sử dụng kỹ thuật nó tới mức độ nào mình hiểu chớ. Cái độ ngân nga, cái sự cái độ khỏe và độ diễn cảm mình biết chớ, mà hát xong rồi cứ ngồi nhìn lầm lầm lì lì không ai nói tiếng nào là bỏ chùa luôn không bao giờ tới nữa. Nhưng nếu mà khi mình hát xong, mọi người vỗ tay quá sức đi, vỗ tay bởi vì cái người ta công nhận cái hay của mình, tự nhiên là mình làm sao? Lần sau tới hát nữa.

[12:58]Rồi mình yêu mến chùa. Mà yêu mến chùa là vì sao? Là vì yêu những con người công bằng ở nơi cái chùa này. Phải không à? Những con người ở chùa này rất công bằng. Mình hát hay người ta khen. Bởi như bởi vậy đó là lý do tại sao mà sư phụ không hát nữa. Là vậy. Vì sao vậy? Hát thì mọi người phải vỗ tay, đau khổ, thôi không thèm hát luôn. Không thèm để còn tới chùa nữa mấy Còn ví dụ như lời chê, cái tác dụng của lời chê là gì? Khi ta bị chê thì chuyện gì xảy ra? Ngay lập tức mất lòng liền, giận liền, đúng không à? Dù chê đúng hay chê sai gì cũng đều làm mất lòng nhau. Cái lời chê là cái điều làm cho cái thế giới này tan vỡ, bởi vì sao?

[13:51]Bởi vì làm cho bao nhiêu trái tim tan nát và làm cho cái mối liên hệ giữa người và người ngăn cách lại. Cái lời chê cực kỳ nguy hiểm. Nhưng mà nếu người ta làm dở mà mình không chê thì chuyện gì xảy ra? Có phải bất công không? Hồi nãy ta vừa nói, cái người mà có có hay ta phải khen vì đó là sự công bằng của trời đất. Nhưng cái người dở ẹt ta chê ta mà ta không chê có bị bất công không? Và ta chê thì có phải là công bằng không? Nhưng mà ta hiểu một điều cái tiếng chê cực kỳ nguy hiểm. Lời chê cực kỳ nguy hiểm, làm mít lòng nhau hết. Nhưng mà liệu không chê khi người ta kém dở có phải là điều bất công hay không?

[14:42]Nên nói mình nói là công bằng mà. Mình cần sự công bằng, người ta hay phải khen vì người ta dở phải chê mới là sự công bằng. Nhưng có phải đúng như vậy hay không? Cẩn thận với điều này, hết sức cẩn thận điều này.

[15:00]Vì khi bị chê, không ai vui cả. Dù là thật sự là cái người đó xấu, ta vừa bước ra mặt: "Ủa, chị ở đâu tới sao chị xấu vậy nè?", là vĩnh viễn sao? Từ đây mãi mãi không thấy nhau. À, nghĩa là người ta có xấu gì xấu vẫn phải ráng khen là: "Chị không xấu tí nào", nha, khen đẹp không được thôi nhưng cũng phải nói là: "Chị không xấu tí nào" để đỡ mít lòng nhau.

[15:29]Vì chỉ những người rất tàn nhẫn mới chê thẳng vào mặt nhau. Vì lời chê dù có chê đúng vẫn là một sự xúc phạm. Đây là cái hiệu ứng giữa khen và chê rất là khác nhau, rất là khác nhau. Do đó ta phải hết sức cẩn thận trong cái lời chê. Có một tác giả Mỹ nổi tiếng là ông Dale Carnegie, ông viết cái cuốn Đắc nhân tâm. Ông viết cuốn Đắc nhân tâm đọc hết cuốn của ổng rồi có duy có duy nhất có một chi tiết à: Làm ơn ráng mà khen. Khen sai cũng khen, đúng cũng khen, cứ khen khen từ đầu tới cuối, khen từ dưới lên trên, khen khen tới dưới thì mình sẽ được mọi người yêu mến. Và tránh làm ơn tránh lời chê, vì chê tới đâu mình tan vỡ

[16:13]cuộc đời tới đó, làm hư hỏng hết mọi mối quan hệ tới đó. Trong cuốn sách của ông ấy thì nó cũng không hay lắm, nó hiệu quả trong cái cuộc sống giao tế, nhưng nó cũng không phải là đạo lý lắm. Tuy nhiên ông viết rất thuyết phục, bởi vì sao? Bởi vì ông dẫn chứng nhiều quá. Ông đi ông gặp gỡ người này, ông gặp gỡ người kia, ông viết rất nhiều câu chuyện của từng cuộc đời mà ghi tên, ghi địa chỉ đàng hoàng trong mỗi câu chuyện ông kể. Và ông chỉ chứng minh một điều duy nhất thôi: Muốn sống giữa cuộc đời này vui vẻ, có cảm tình với nhau, làm ơn khen nhau nhiều thêm một tí. Chỉ nhiêu đó thôi. Nhiêu đó thôi. Đó là bí quyết của toàn bộ cuốn sách rất là dày,

[16:52]rất nhiều câu chuyện kể, làm ơn khen nhau nhiều hơn một tí. Và nghĩa là ta cần phải hào phóng lời khen để cho mọi người vui lòng, mà khi mọi người vui lòng như vậy, tự nhiên họ mến ta. Đó là một thủ thuật. Nhưng vào trong đạo Phật ta rồi thì điều này cũng không phải là hay. Ta hiểu nó thôi, nhưng ta sử dụng phải sử dụng theo đạo lý chứ không phải sử dụng theo cái thủ thuật để tìm cách chiếm cảm tình người khác. Không phải là để win the heart of others, không phải là để chiếm cảm tình người khác mà ta phải sử dụng cái công cụ khen chê đúng với đạo lý để tạo thành những điều phúc cho ta và cho người.

[17:34]Hôm nay ta nói về lời khen tiếng chê và để ta phân tích nó ra: Khi nào lời khen tiếng chê trở nên nguy hiểm? Khi nào lời khen tiếng chê chỉ là thủ thuật? Và khi nào lời khen tiếng chê là đạo lý? Hôm nay ta nói như vậy để phân ra làm ba như vậy. Ngoài cái khen mà khen quá sức đi nó thành còn cái gì nữa? Thành tới nịnh luôn. À. Còn cái chê mà chê quá sức luôn thì nó trở thành cái gì? Trở thành mạt sát, chửi bới người ta luôn. Nhưng mà ở đây ta thu gọn lại giữa lời khen tiếng chê thôi để xem cái hiệu ứng nó như thế nào vậy. Nên cái khen chê thứ nhất vậy

[18:13]là giống như một sự nhận xét khách quan. À. Thấy ổng đó đẹp tui nói ổng đẹp, thấy ổng đó xấu tui nói ổng xấu. Đó là vậy. Ổng xấu tui chê ổng xấu, ổng đẹp tui khen ổng đẹp. Khách quan. Nhưng cái khách quan đó liệu có cần cho cuộc đời này hay không? À. Bây giờ, xấu tui cũng khen để chi? Để đừng mít lòng, để cho họ mến tôi, tôi cứ càng nhiều người mến càng tốt. Thì cái này nó được lợi cho ta về mặt giao tiếp xã hội nhưng về mặt đạo lý có đúng hay không?

[18:58]Thế còn cái người hiểu đạo sử dụng lời khen tiếng chê như thế nào để đem được cái đạo lý, đem đến đạo đức cho mọi người là một vấn đề khác nữa. Rồi cái người ta là người thấp ở dưới thì ta dùng lời khen tiếng chê đối với người trên mình như thế nào? Còn nếu ta là người trên thì ta dùng lời khen tiếng chê của mình như thế nào đối với những người dưới? Đây không ngờ trở thành bài toán rất là phức tạp. Nói ví dụ như vậy,

[19:29]như Thomas Edison ổng là một nhà phát minh lớn, chế ra bóng đèn và đủ thứ, ổng mấy ngàn cái bằng phát minh gì đó. Mà khi ổng đi học thì ổng bị đuổi, bị đuổi vì học kém hay sao đó. Về nhưng bà mẹ không, bà mẹ bả nói: "Con, con là người giỏi của mẹ, con là đứa con giỏi của mẹ." Và bà cho ổng học ở tại nhà.

[19:51]Thì cái lời chê ở trong trường á làm ổng nhụt chí rồi, ổng không muốn học nữa, à chỉ muốn đi làm gì cái lớn lên chút xíu rồi phụ mẹ đi kiếm sống rồi thôi. Nhưng bà mẹ thì tin, nói: "Không, con là đứa con giỏi, con ráng học." Bà mẹ lại cho ổng động lực lại. Cái lời khen của bà mẹ cho ổng động lực mà đúng là sau này ổng trở thành nhà phát minh vĩ đại, mấy ngàn cái bằng phát minh. À. Đến đây những điều ta sống ở đây chứ có khi là ta đang thừa hưởng cái phát minh của Edison lúc đó. À. Chỉ bởi vì ổng được một người khen.

[20:26]Mà người khen đó là lời người mẹ cho ổng động lực đứng lên. Và cái lời khen của bà thành cho ổng trở thành một người thiên tài phát minh và đem lại lợi ích cho cả cái thế giới này luôn. Thì cái lời khen đúng đã cứu cả một cuộc đời là như vậy. Cái giá trị của lời khen đúng là cứu cả một cuộc đời. Còn cái lời chê thì sao? Còn mà có khi cái lời khen hại cả một cuộc đời. Cái này thì mẹ sư phụ hay kể câu chuyện không biết ngày xưa đi dự tòa án hay nghe ai kể lại, hồi nhỏ vậy, mẹ sư phụ hay kể một câu chuyện vậy đó. Tòa tuyên án tử hình một tên cướp của giết người. Và kêu nó nói nói lời sau cùng.

[21:14]Cái nó nói nó muốn được ôm mẹ nó một lần cuối để trước khi nó bị chết. Cái tòa vì dắt bà tới. Khi tới bả rồi cái nó cắn bả một cái thật đau trên ngực của bà.

[21:30]Bả nói rồi kìa nó mới nói thế này: "Ngày tôi đứng đây ngày hôm nay bị tuyên án tử hình vì bà này." Vì sao? Vì mỗi khi nhiều khi lẩn quẩn đi chơi nhà hàng xóm hay ra chợ lén thò tay ăn cắp được một cái trứng về, bả khen: "Thằng này hay." Và nó thấy cái việc nó ăn cắp là được khen, được động động viên thêm, nó phát triển cái kỹ năng đó. Sau này cứ lớn dần lớn dần trở thành tên cướp chuyên nghiệp rồi phạm tội giết người khi người ta bị khi cướp của bị người ta phản ứng nó giết người ta luôn. Thì khi bị bắt mới tuyên án tử hình. Nó nói cái ngày hôm nay cuộc đời nó tan vỡ, nhục nhã, chết thảm chỉ vì cái lời khen của một người mẹ sai lầm này.

[22:14]Ta thấy sợ chưa? Cái cái điều mà không có công bằng hoặc một lời khen sai lầm giết một cuộc đời. Còn cái lời khen của bà mẹ của ông Edison thắp sáng lên cả cái thế giới này bằng bóng đèn điện. À.

[22:33]Rồi một chàng trai vậy khen một cô gái

[22:39]làm cho cô gái đó xiêu lòng.

[22:44]Mà nó không phải là một điều khen thật, nó chỉ là một lời tán tỉnh bóng bẩy, tạo ra một cái cuộc tình giả tạm, tạm bợ, để lại nhiều đau khổ phía sau, nó cũng không phải là cái thật lòng. Rồi... Rồi người thầy bói, không biết ổng có biết coi bói hay không mà cứ khen thân chủ và đặc biệt là khen đứa con của thân chủ. Là khi cái ông bố dắt cái đứa con trai lại coi bói, không biết tương lai nó ra làm sao, thấy nó kỳ kỳ. Thì ông thầy bói biết ông này giàu mà, khen lấy khen để. Có bao nhiêu chữ "sĩ", bao nhiêu chữ "sư" trên cuộc đời là gán hết vô cái đứa bé đó. Này sau này là bác sĩ, cái này nó là tiến sĩ, sau này nó là nhân sĩ, đại khái vậy.

[23:33]Rồi nếu mà nó không thích đi "sĩ", nó sẽ biến thành "sư", là kỹ sư, là giáo sư, bao nhiêu sĩ, sư cho thằng bé hết. Thế là ông bố về yên tâm thôi không lo gì nữa, mà sau này thằng bé nó đúng là thất nghiệp rồi đi ăn trộm cắp tầm bậy tầm bạ luôn, chỉ bởi vì cái lời khen tào lao của ông thầy bói.

[23:53]Còn cái lời chê cũng vậy.

[23:57]Có khi lời chê giết chết cả một cuộc đời vậy. Mất chí con người, bị chê quá rồi mất động cơ sống có khi tự tử luôn, làm người ta trầm cảm luôn vì cái lời chê. Và có khi lời chê

[24:14]có thể xảy ra án mạng. Như diễn viên Thành Long vậy, năm nay ổng 68 tuổi, ổng ngồi ổng trả lời phỏng vấn. Ổng nói: có một lần ở trong phim trường, lúc ông cũng chưa nổi tiếng lắm, đóng phim bị đạo diễn chê mạt sát. Ổng kiềm chế, nhưng mà đạo diễn chê chê tới mẹ ổng luôn, nói: "Mẹ mày ăn cái gì mà đẻ mày ra hôm nay mày đóng cái cách này nó kỳ quá?" Ổng rút con dao lên liền, ổng túm tới là ổng giết chết cái người đạo diễn. Đấy là nóng giận tới mức độ đó. Nếu mà giết người đó thì ổng trong tù luôn rồi. Nhưng mà may mắn là lúc đó có Hồng Kim Bảo cũng đóng ngay đó, thì Hồng Kim Bảo lại dùng một thế võ khóa tay chặn Thành Long lại.

[24:52]Giãi bày thì thôi ổng vượt qua ổng không bị phạm tội, rồi từ từ vượt qua rồi trở thành diễn viên nổi tiếng. Cũng cái lời chê, thấy không quý vị? Nhưng có một cái lời chê... Có một tổng thống của Mỹ...

[25:14]Sư quên cái tên đời mấy, ổng này cũng bị ám sát chết. Con truy cho sư phụ có một tổng thống vào thời xưa của Mỹ cũng bị ám sát chết. Không phải là là là là là Kennedy. Thời xưa, những tổng thống mà Mỹ đã bị ám sát. Nhanh đi con, tra đi con, để sư nói cái tên đó ra liền. Thì lúc đó là nước Mỹ nó rộng mênh mông, nó có nhiều nông trại, thì nông trại lớn cho nên người ta không đủ sức làm mà có tiền người ta thuê người. Thì có một anh chàng đó đến một cái nông trại

[25:48]làm thuê, rồi anh phải lòng cái cô con gái của ông ông ông ông trại chủ, phải lòng, anh thương quá đi, và anh anh ngỏ lời yêu và xin cưới. Tên gì con? Tên gì? Lâu quá sư phụ không đọc tên, sư phụ quên mất cái tên. Không phải. Đưa đưa lên đây sư phụ coi. Có bốn người. Bốn người. Không phải, Lincoln không phải. James A. Garfield, đúng rồi đúng rồi. Thì khi mà ổng... cái cô gái cũng xiêu lòng, thì ổng mới đến gặp ông chủ, ổng đặt vấn đề là ổng yêu và cô này cũng yêu ổng, ổng xin được cưới. Thì ông chủ trại ổng giàu mà, người đi làm thuê mà, mới trả lời câu này: "Tao làm sao tao gả đứa con gái tao cho một thằng

[26:43]không học, không nghề nghiệp, không tương lai, không tiền bạc như mày?"

[26:50]Thế là ảnh ảnh đi ra. Rồi ảnh nửa đêm xách gói đi mất luôn, nghĩa là cũng không từ từ giã cô người yêu đó, hai người cũng... Thế là ảnh đi mất luôn. Ba mươi năm sau thì cái nhà kho mà cái anh chàng đó ở nó mới hư, thì ông chủ lúc đó ổng cũng già rồi, ổng cho người tháo dỡ để không để nó hư, làm lại, thì mới tới cái chỗ mà anh chàng ảnh nằm, ảnh mới khắc cái tên ảnh đó. Thì lúc đó mọi người mới đọc cái tên của ảnh, ảnh lấy cái dao ảnh khắc cái tên ảnh chỗ ảnh nằm ngủ mỗi đêm: James A. Garfield, lúc đó đang là Tổng thống Mỹ.

[27:25]Cái lời chê bỗng nhiên lại biến thành một động lực, tức là anh này tự thấy mình không phải là người bất tài, nhưng mà vì điều kiện thôi, nhưng mà tức quá vì cái lời chê đó ra phấn đấu, phấn đấu tới mức độ trở thành Tổng thống Mỹ. Lúc đó làm Tổng thống Mỹ rồi thì cũng không còn thời gian để quay lại xin cưới nữa vì mọi việc đã trôi qua hết rồi, nhưng cũng thỏa ức cái lòng của mình, và cũng dạy cho cái gia đình đó một bài học là đừng vội vàng chê người ta sớm quá, vì có khi tương lai, tài năng của ta nhiều hơn cái mình vừa mới nhìn thấy. Ở đời như vậy, nên cái lời khen và tiếng chê có khi tạo nên một cái hiệu ứng rất là lớn trên cuộc đời này.

[28:10]Còn trong đạo,

[28:14]thì khi ta đến với đạo ta tu tập, từ một người chưa biết gì rồi ta siêng năng ta lễ Phật, lễ rất là nhiều với lòng thành kính. Nhờ lễ Phật nhiều với lòng thành kính, bắt đầu ta có cái sức mạnh nội tâm, ta có cái sức mạnh tinh thần. Nhớ như vậy nha, cái người nào mà tinh thần yếu đuối là đều ít có lễ Phật. Ta lễ Phật nhiều bỗng nhiên sức mạnh tinh thần ta tăng lên dần, tăng lên dần. Khi sức mạnh tinh thần ta tăng lên rồi, bỗng nhiên ta có nghị lực, ta làm được những việc khó làm, ta siêng năng công quả chùa, rồi ta siêng năng đi làm phúc bên ngoài, đi đắp đường, đi giúp người nghèo, tự nhiên sức mạnh tinh thần ta lên rất là cao, làm được nhiều công đức.

[28:57]Làm rồi đến nỗi địa phương thấy lại khen luôn á, là phát giấy khen luôn, là một công dân tốt của địa phương, của phường, của xã vậy. Rồi ta bắt đầu ngồi thiền. Lúc đó ta có sức mạnh, ta có trí tuệ, ta hiểu được cái chiều sâu thiền định là cái gì, ta bắt đầu bước vào ngồi thiền. Thì ngồi thiền ban đầu cũng khổ sở vì cái chân đau, vì chân tê, tâm loạn, nhưng mà cứ kiên nhẫn lễ Phật mãi, sám hối mãi, làm phúc mãi rồi ngồi bắt đầu ngồi được. Tâm bắt đầu yên, chân bắt đầu hết đau, tìm được những trạng thái an lạc trong thiền định. Thì khi ta tiến được cái mức độ đó là người ngoài nhìn thấy liền. Ví dụ huynh đệ ngồi ta thấy rõ ràng ta ngồi lâu hơn hồi xưa.

[29:38]Hồi xưa ngồi ba mươi phút, nay ổng ngồi một vèo qua một tiếng rưỡi ổng không ổng không thèm xả, mọi người xả hết lên chánh điện còn một mình ổng, làm ta nể phục liền. Rồi cái cái tư cách, cái thái độ, ánh mắt bắt đầu khác đi hết rồi. Hồi xưa là nói năng còn sốc nổi, bây giờ mỗi một lời nói ra nó điềm đạm, nó sâu sắc, ẩn chứa nhiều cái đạo lý bên trong, người ta ai cũng nể. Và khi nể như vậy ta khen, phải không ạ? Ta bắt đầu nhận được lời khen, người ta khen mình trước mặt và khen mình sau lưng. Rồi nói: "Anh Vinh bây giờ ảnh..." Hổng khen Vinh, ảnh không được, không nên, khoan khoan hãy khen. Ví dụ vậy.

[30:15]Ờ, ổng nói ổng này ổng thật là tinh tấn, có nhiều cái tiến bộ, vân vân, vậy. Khen như vậy, khi ta khen như vậy ta nghe ta mát lòng không? Mát lòng chứ. Tức là cái công công lao mình cả mười năm tu hành, bữa nay mọi người đã nhận ra. Mà người nhận ra thì thật ra quỷ thần họ cũng nhận ra, mình bắt đầu có cái đức độ, có cái đức của sự tu. Nhưng mà chỉ vì cái lời khen chưa phải lúc, ta bị cái kiêu mạn rớt vào trong tâm. Ta thấy mình hơn huynh đệ. Cái sự vất vả mười năm của mình, bữa nay đã có sự tiến bộ trong thiền định, mà nhìn lại mấy huynh đệ coi chơi không bằng nha, ông này ngồi trầy trật chưa được một tiếng mà,

[30:58]mình ngồi cái vèo qua một tiếng rưỡi tới hai tiếng bình thường. Thấy khinh người. Rồi nhìn mọi người cái mức độ hiểu đạo họ cũng chưa sâu sắc, nhìn mình thấy hết trơn, tại khi mình đã vượt lên cao rồi nhìn mọi người mình rõ hết trơn, mọi người nhúc nhích cái tâm làm sao mình biết liền á mà. Nhưng mà rồi khi mình được cái lời khen, mình hài lòng, mình thỏa mãn, lập tức nó xuất hiện cái tâm lý kiêu mạn vì những cái lời khen đó. Khi tâm lý kiêu mạn đấy rớt vào trong tâm rồi, nó như một hạt cỏ dại, một hạt giống dại rớt trong tâm đó, nó mọc mầm lên, rễ nó bươn nó từ từ nó tỏa ra, cây nó từ từ nó lớn lên.

[31:37]Và ta bắt đầu có cái thái độ xấc xược, coi thường người khác. Lúc nào trong tâm hay có ý niệm lặp đi lặp lại là mình hay hơn người khác. Nó như một con rắn độc tiềm tàng tiềm tàng trong cái tâm hồn của mình, cho đến cái ngày mình làm những điều bậy bạ và sụp đổ hết tất cả. Cái đó mới đáng sợ. Cái kiêu mạn như vậy cũng chỉ bởi vì sao? Bởi vì ta thành công, ta được lời khen, không ngờ cái lời khen đó lại là giết chết cái đạo đức của ta từ từ mà ta không hay. Lời khen lúc này trở thành điều nguy hiểm như vậy. Nên lời khen có thể là một sự động viên, có thể nâng dậy một tâm hồn, nâng dậy một cuộc đời cho người ta vượt qua những đau khổ khó khăn,

[32:27]nhưng lời khen cũng có thể giết chết một cuộc đời, giết chết một tâm hồn, giết chết cả một công phu tu tập nếu ta khen không đúng. Nguy hiểm vô cùng. Mà không khen là không được á, không nói một cái gì cũng không được á. Ví dụ như khi người hát họ hát hay như vậy ta không vỗ tay ta mang tội. Trong chừng mực nào đó để ta động viên cho cái người ca sĩ đó họ có thêm động lực để mà phục vụ cuộc đời, đem lời ca tiếng hát của mình phục vụ cuộc đời. Cái vỗ tay của ta có cái giá trị làm cho cái người đó tiếp tục hát, tiếp tục đem cái niềm vui, chuộng nghệ thuật đến cho rất nhiều người khác, chính cái vỗ tay của ta đơn giản thôi.

[33:09]Nhưng mà đó là cái khen đúng á, nhưng có những cái khen ta khen rồi ta giết chết người đó luôn. Cũng vậy, cái lời chê cũng vậy. Có ngài... ngài Cảm Sơn, thiền sư đó, ngài Cảm Sơn, ngài tu với thầy của mình ngài được ngộ đạo. Này tâm ngài bừng ngộ lên một cái, ngài đến gặp thầy mình trình kiến giải. Ông thầy ổng lắc đầu, ổng nói: "Có gì? Sai rồi con." Ngài lấy làm lạ, bởi vì khi người được ngộ rồi họ tự tin lắm, không thể sai được. Cái trạng thái nó hiện ra trong tâm rõ ràng, không thể sai được. Nhưng ông thầy ổng lắc đầu: "Không, sai rồi con", chê. Thế là ngài cứ lặng lẽ tiếp tục tu tiếp. Lần sau ngài đạt được một cái trình độ cao hơn nữa,

[33:58]chứng một cái trình độ thiền cao hơn nữa đến trình thầy, trình ra ông thầy ổng lắc đầu: "Không có đâu con, sai rồi con." Ngài ngạc nhiên, bởi vì cái trình độ, một bước tiến rất là vượt cao hơn trong thiền, cái nội tâm mình tung vỡ là mình biết liền chứ, mà thầy ổng cứ chê. Tới lần thứ tư, khai ngộ thứ tư ông thầy mới gật đầu. Ổng chỉ gật đầu. Mình tu gần chết lại ổng chỉ gật có cái đầu, nhưng đó là bằng một tỷ lời khen. Ông thầy ổng gật đầu là bằng cả một tỷ lời khen, tại mấy ông thiền sư ổng cẩn thận về cái lời khen chê. Cũng giống như lại có một thiền sinh đến gặp thiền sư, nói... đối đáp thiền ngữ.

[34:42]Đến khi đối đáp đúng hết rồi, ông thiền sư ổng nói câu này: "Chú mày nửa đêm đi thả con gà đen." Mình nghe mình chả hiểu ổng nói cái gì, nhưng đó là lời khen, bằng một tỷ lời khen. Nửa đêm đi thả con gà đen, kim... có kim ô, kim kê chứ, phóng kim kê... Bán dạ phóng kim kê, nửa đêm đi thả con gà đen. Đó là lời khen phù hợp, đúng với đạo lý: Mày với tao ăn khớp nhau rồi.

[35:20]Khen kiểu đó đó, khen kiểu đó mình nghe không biết nên cười hay nên khóc nữa. Có những người khen vậy. Cho nên, ví dụ như sư phụ vậy, sư phụ cũng dạy các đệ tử của mình, xuất gia và tại gia, thì thấy ai tiến bộ rất là mừng, vì cái người đó thêm cuộc đời này, thêm những con người có cái đạo tâm vững chắc. Rồi người đó nếu cứ vững chắc tiếp tục thì người đó sau này làm chỗ tựa cho những người khác. Mà Phật pháp cần như vậy, cần những con người mà đạo hạnh, đạo lực kiên cường sau này đứng vững như một cột đồng để cho bao nhiêu người về nương tựa. Chứ mình cái cây mình èo uột quá, người ta hai ba người dựa cái nó ngã cái rầm mất tiêu à.

[36:04]Còn nếu mình là một cái cổ thụ, đại thụ to, cả ngàn người tựa vào đó, cây vẫn đứng vững, không bao giờ ngã. Đạo ta cần như vậy. Nên khi mà có những đệ tử có những tiến bộ, sư phụ mừng nhưng không bao giờ khen. Tại vì cái người đó chưa đạt được trình độ bất động trước lời khen. Tiến thì có tiến, nhưng hễ khen một câu nhúc nhích liền, giống như cái cô gái hồi nãy gặp, vừa khen bả xinh một cái là bả động tâm liền, không dám... bỏ tiền vi tính đó luôn, hổng dám tới nữa. Thấy bả động tâm cái rồi từ đó không tới. Sau này tự mua máy vi tính rồi tự, chứ lúc đó mình cũng không có tiền mua. Thấy dễ sợ như vậy, cái lời khen như vậy.

[36:44]Nên huynh Minh Trụ đừng có làm thơ khen ai nghe không, ông hay làm thơ khen người ta hoài chết á.

[36:53]À, đó thấy cái ông kia cũng vậy, thì ổng lấy được vợ là nhờ cái bài thơ ổng khen. Sau này bài thơ được công khai lên trên mạng thì phải nha, gởi lên thì mới phát hiện thì ra là... Nhưng rồi thôi cũng được, cái mối lương duyên này cũng cho sư phụ một chú đệ tử, Minh Hạnh cũng được, đẻ ra rồi giao đứa con cho sư phụ đi tu cũng được. Thì ban đầu cũng nhờ bài thơ, dụ người ta bằng bài thơ.

[37:21]Chúng ta thấy lời khen tiếng chê nó tạo nên sức mạnh, tạo sự biến đổi, tạo sự tác động lớn vào... vào cuộc đời, vào tâm hồn của người khác, có khi vào cả cái sự nghiệp của người khác luôn. Cho nên nếu ta biết sử dụng lời khen tiếng chê, ta có thể change the world, thay đổi cái thế giới này, dễ sợ như vậy. Không cần phải tiền, không cần phải quyền, mà chỉ cái lời khen tiếng chê ta có thể change the world, dễ sợ như vậy. Nhưng mà khen chê cho đúng thôi. Và cũng chính vì hiểu điều này, tất cả các thế lực chính trị tập trung khai thác khen chê rất nhiều. Nhưng mà cái khen chê của những thế lực, những tổ chức đó nó bị làm sao?

[38:09]Nó là không có khách quan, nó có cái mưu đồ ở trong á. À và nó thay đổi thế giới này theo cái điều... chiều hướng sai lầm, sai lầm. Và đôi khi làm sao? Khen chê giả dối, không có thật, bất chấp tội phước. Là không thích ai là tập trung cả ngàn cái bản tin, tài khoản tập trung chê người đó, vùi dập cho người đó mất hết uy tín trên cuộc đời luôn, để tiêu diệt cái đối tượng đó luôn, mất hết uy... nghĩa là người không còn cơ hội nào để tương tác với quần chúng được nữa, bởi vì tất cả khóa lại hết rồi. Những cái đó, những cái lời chê kiểu đó là gì? Đó là vài mưu đồ chính trị. Ta lên ta thấy: "Ủa, ông này bị chê khủng khiếp vậy nè,

[38:52]comment người ta chửi bới quá chừng", làm ta rúng động, ta... ta né con người đó liền, vì dòm dưới cái comment thấy chê quá chừng chê. Nhưng sự thật đó là một tổ chức, một ý đồ, chứ nó không phải chê thật, bị lịnh phải chê. Và họ trong tay họ có mấy chục ngàn tài khoản mà, họ ra lệnh một cái loạt một cái, cả triệu tài khoản vào chê một cái người nào đó liền, và người đó biến mất khỏi cuộc đời, độn thổ kiếm chỗ mà trốn luôn, không còn nhìn ai được nữa, mà không biết cãi với ai được nữa, không đủ sức biện minh nữa. Một cái miệng của mình không cãi lại một triệu người. Thế là đến... đến như vậy là họ đó đủ thủ thuật.

[39:25]Bây giờ cũng vậy, muốn nâng ai lên vậy, họ muốn dựng ai lên làm một đạo sư, giáo chủ, họ cho ba triệu cái lời comment khen vào, ca ngợi cái người đó là thần là thánh. Thế là làm sao? Nhiều người ngạc nhiên, tò mò và bị hiệu ứng đám đông xúm tụm lại tụm lại theo một cái người nào đó để dựng lên cả một cái giáo phái nào đó cũng không phải là có thật, cũng không phải là chân chính. Và giữa cái thế giới mà cái truyền thông nó... nó dễ dàng như thế này, ta không còn nhận được cái sự khách quan, chuẩn xác trong cái lời khen tiếng chê ở trên mạng xã hội nữa. Nhưng mà ta cũng không thể bỏ mạng xã hội được

[40:07]vì nó đã thành phương tiện rồi, tự nhiên. Ta gọi là thế hệ Generation Z, cái thế hệ Z từ năm một ngàn chín trăm mấy tới hai ngàn... khoảng 2010 là thế hệ Z. Cái thế hệ này là họ không hiểu được tại sao ngày xưa mà ông bà mình sống mà không có internet mà sống được cà, đáng lẽ phải chết hết rồi chứ. Mà sao sao sao mà mà mà mà mà sống được? Bởi vì trẻ em bây giờ không có internet làm sao mà sống! Phải có internet để vào mạng, tương tác tùm lum chuyện. Nó trở thành một hơi thở tự nhiên, ta cũng không chối được cái mạng xã hội. Nhưng trong đó làm sao? Đầy rẫy những sự sai lầm trong đó, đầy rẫy những sự sai lầm.

[40:48]Ví dụ như vừa rồi á, mới cách đây hai ngày cái Lễ hội ma Halloween ở bên Hàn Quốc đến ngày hôm nay là xác định là chết 150 người vì giẫm đạp nhau, chen cứng nhau một cái khu phố. Xác định hôm trước ta tưởng bốn mấy người, hôm nay xác định lại con số chính xác từ trong tư liệu bệnh viện đi ra là chết đúng 150 người. Ta nhớ một người là đã khủng khiếp rồi, tới 150 người trong một cái lễ hội vì chen cứng nhau, vì giẫm đạp và do cái quần áo thùng thình giả làm ma, chết thật luôn. Mà lúc đó hình như là ma nó cũng giận á: "Cho mày muốn là... mày muốn làm bạn tao phải không? Thì thôi cho chết luôn." Đúng là cũng là một loại nhân quả

[41:28]nào đó ta không hiểu, mà muốn làm ma thì được làm ma. Cho nên những cái văn hóa cũng không phải là hay. Mà tại sao người ta bị hiệu ứng đám đông lôi kéo vào một cái... cái... cái phong trào kỳ lạ: Lễ hội ma? Lễ hội đó hoàn toàn không có tính giáo dục, chỉ vui chơi thôi, mà xúm nhau, cũng bởi vì cái mạng xã hội. Nhiều người kêu gọi khen vui, thế nọ lạ, tham gia, ta bị hiệu ứng đám đông, vì những cái lời khen, những cái comment tào lao ở trên mạng, ta không làm chủ được, ta không nhận xét đúng sai được và tham gia vậy. Mà ở Việt Nam cũng bị như vậy. Cho nên Thầy kêu gọi dẹp cái lễ hội đó đi, không để những cái loại đó nó nó xâm nhập vào

[42:07]cái văn hóa đời sống của người Việt Nam ta. Tại vì sao? Vì cái văn hóa đời sống của Việt Nam ta vốn nền nã, cái gì cũng có tính giáo dục. Ví dụ như ở Quảng Bình ta, mỗi năm có cái lễ hội là lễ hội rước nước. À, cái ngày đó mọi người... dân họ sẽ xuống cái giòng... con sông, sông Quảng Bình là sông gì ta? Nhật Lệ, phải không? Ừ, sông Nhật Lệ. Xuống xách nước đem lên đền để cúng bái. Ta dòm thấy: "Ủa, kỳ vậy, mắc mớ tự nhiên xách nước sông lên cúng bái làm chi?" Nhưng thực sự trong đó là gì? Cái ý nghĩa giáo dục rất là sâu sắc. Con người ta phải yêu nước, không phải là yêu quốc gia, yêu nước là chắt chiu từng giọt nước mình có được.

[42:51]Có những khi nước trở thành cuồng phong tàn bạo, nhưng có khi nước là sự sống, là điều vô cùng quý giá. Ta phải biết yêu từng chút cái nước, và biết yêu từng chút cái nước tức là biết yêu cái cây lúa, biết yêu cái mái nhà, cái lu, bóng cây, vì nước bao phủ trong cuộc đời của ta. Ta hiểu những điều vậy, ta có tính giáo dục. Rồi ngoài Bắc của ta ngày xưa có cái... có những cái đền thờ những cái bộ phận sinh dục...

[43:25]mà nhiều nha, ngoài Bắc bị nhiều. Nên vua Trần Nhân Tông khi mà ông xuất gia rồi, ông phải chống gậy đi từng nơi. Vì ông là vua mà, giao ngôi lại cho con nhưng quyền lực vẫn còn. Vua Trần Anh Tông là cho biết bao nhiêu người đi theo bảo vệ, vừa là cư sĩ, vừa là tu sĩ đi theo. Là vua Trần vua vua là Điều Ngự Giác Hoàng ngài đi tới chỗ nào mà có cái đền thờ đó, ngài đứng ngay đó, ngài ra lệnh: "Đập!" Ngài dẹp biết bao nhiêu cái đền đó. Trong sử còn ghi: ngài phá hoại, phá hủy hết tất cả, dẹp bỏ tất cả các dâm từ. Từ tức là miếu đình á, dâm từ là cái miếu đình mà thờ cái bộ phận sinh dục, vì nó không có tính giáo dục.

[44:04]Có thể là người ta nói nó có một cái ý nghĩa gì về sinh sản, nhưng cái cái cái cái phản cảm của nó nhiều hơn là cái tính giáo dục, ngài yêu cầu dẹp cho rồi. Vậy chứ ngoài Bắc còn sót vài nơi mà bây giờ báo đưa lên, mấy ông báo cũng tào lao nữa. Không hiểu rằng một điều rằng hễ ta nói tới lễ hội, ta cần cái tính giáo dục, chớ không phải lễ hội cho vui, cũng phải là lễ hội để ta tưởng nhớ cái gì xa xưa vô ích, không có! Hễ lễ hội là phải giáo dục, giáo dục cho tương lai, cho đời sau. Ta dùng quá khứ để ta giáo dục cho tương lai, chứ không phải ta dùng quá khứ để vui, để tốn tiền, vô nghĩa, không có!

[44:48]Ta mượn quá khứ để giáo dục về tương lai, đó là ý nghĩa của lễ hội. Và ta cũng cần Bộ Văn Hóa phải hiểu về điều này, chứ không phải là lễ hội nào cũng bảo tồn. Nếu lễ hội đó không có tính giáo dục cho tương lai là dẹp nó đi cho đỡ tốn tiền, đỡ tốn thời gian, đỡ tốn công sức.

[45:14]Rồi bây giờ vậy, ta trở lại cái lớp học. À, khi người học trò mà làm bài tốt, ông thầy sao? Chấm điểm cao. Điểm của ông thầy chính là lời khen, và cứ nhiều cái điểm cao đó rồi thì nhà trường phát cho cái bằng bằng khen. Tổng hợp của nhiều cái lời khen bằng số điểm thì ra một cái tờ giấy khen cuối tháng hoặc là cuối năm. Mà nếu làm bài dở thì điểm thấp, mà thấp nữa thì ngày xưa là ông thầy đánh đòn á.

[45:45]Bây giờ thì nó đánh cái la làng lên, mới gửi lên mạng nó mét tùm lum rồi thầy bị kỷ luật. Đúng là thầy giáo bị bị áp lực quá. Chứ ngày xưa là thầy giáo được quyền đánh học trò, mà nếu mà đứa con về nhà mét: "Thầy con đánh con" là bố mẹ đập thêm trận nữa, tức là ổng đứng về phía thầy cô giáo. Hồi xưa là như vậy. Ngày xưa là cha mẹ đứng về phía thầy cô giáo, nhờ vậy đứa nhỏ nó rất là ngoan, không ai bênh cho cái sai nó cả. Và mà là dù cho thầy đánh quá tay, vẫn bảo vệ thầy, bảo vệ cái thiên chức của thầy giáo. Nhờ vậy mà đứa trẻ nó ngoan. Ta có biết bao nhiêu anh hùng, ta có biết bao nhiêu danh nhân chính

[46:24]là nhờ cái sự nghiêm khắc từ trong nhà trường tới gia đình. Bây giờ thì cha mẹ và thầy giáo là đối thủ, và cái phe thắng luôn luôn là cha mẹ. Đụng chút là là cha mẹ bu vô. Rồi thầy cô giáo là người làm ăn lương và nghèo khổ, đứng ở cái vị thế yếu, làm cho cái văn hóa của ta, cái giáo dục của ta, cái đạo đức của trẻ bị tuột dốc rất là thảm hại. Một ngày nào đó ta phải phục hồi cái nét đẹp văn hóa truyền thống của Á Đông ta, là làm sao? Cha mẹ phải đứng về phía thầy cô giáo, và thầy cô giáo được quyền trách phạt học trò. Đó là lý do mà Sư phụ có viết bài thơ "Xin thầy cô hãy trách phạt em" và thầy Toàn Pháp viết nhạc đó.

[47:10]Con còn nhớ bài đó không con? Hát được không? Thì con hát mà? Nếu có bài nhạc thì hát được ha? Không thì lát mở ra cho nghe cũng được. Ở trong trường học thì nó không có cái khen và chê kiểu lấy lòng, mà nó là đòi một sự khách quan, chuẩn xác. Bốn điểm là bốn điểm, năm điểm là năm điểm, bảy điểm là bảy điểm. À, và sau này sau này ở cái thời gian sau này Sư mới phát hiện là thầy cô giáo chấm điểm dễ hơn thời xưa của Sư phụ. Thời Sư đi học, thầy cô giáo hà tiện điểm, tức là không bao giờ khen đúng mức cái khả năng của học trò mình, phải trừ bớt một hai điểm đi. Cho nó chi? Cho nó còn phấn đấu. Sau này em của Sư phụ nó học, nó có những bài văn mười điểm là bình thường.

[47:59]Sư hơi ngạc nhiên, đọc bài văn nó thì hay thiệt. Nhưng mà nói: "Tại sao em được mười điểm?" - "Tại vì em không có gì sai thì phải cho mười điểm, đó là quy định." Nó nói cái thời của anh mà học không có một cái gì sai, văn tại vì văn nó nhiều thể loại, làm nghị luận, văn chương, miêu tả gì đúng hết, tối đa chỉ được là mười tám điểm, tức là chín điểm thôi, không bao giờ được, vì không còn cái gì sai nữa. Vậy đó. Còn bài văn mà hay, ông thầy đem ra đọc cho cả lớp nghe. Sư phụ làm bài văn mà ông thầy cái đề bài ra là tả ngày Tết, ngồi trong lớp tả ngày Tết, tuần sau ổng đem lên lại ổng bắt đầu ổng trả bài làm lại:

[48:39]"Nè, đây, trong mấy bài văn này có bài của Vương Tấn Việt nè, bài này hay nhất để đọc... đứng lên đọc cho lớp nghe đi." Mình nghe ổng đọc cho lớp, mình chắc phen này yên trí cũng được điểm cao cao. Được mấy điểm biết không? Sáu điểm, vừa đủ trên. Còn mấy đứa kia không biết nó mấy điểm nữa, nếu mình sáu điểm mà được đọc cho cả lớp nghe thì vậy toàn bộ cái lớp này được mấy điểm cà? Chắc ổng cho bốn điểm, năm điểm, ba điểm gì thôi. Hà tiện tới mức độ đó như vậy. Mà nhờ cái điểm thấp, nhờ cái điểm thấp nên mình không bao giờ dám tự mãn, nghĩ còn phải còn phải phấn đấu nữa. Hà tiện, hồi xưa thiệt hà tiện dễ ghét thiệt chứ, nhưng nhờ vậy mình cố gắng.

[49:16]Còn sau này rồi sau này cái vào cái lúc mà sau 75 Sư đi học, cái lúc đó được giao cái bài tập vẽ một cái mẫu gạch hoa, thiết kế một cái mẫu gạch hoa đi. Ngồi về mình loay hoay loay hoay ngồi thiết kế rồi cái tô màu, ghép ba bốn cách lại, nói nhiều cách ghép lại, đem lên nộp ổng cho mười điểm. Ngồi ngẫm ngẫm nghĩ nghĩ về thôi, ổng cho mười điểm chắc tiêu cuộc đời, lúc đó đã quá lớn rồi, thấy cái nguy hiểm của điểm số rồi. Nhớ hồi xưa làm gì làm cũng được điểm rất là thấp, không sai điểm nào cũng không bao giờ cho được điểm tối đa. Bây giờ cái thấy dễ cho bắt đầu thấy ngại ngại. Có một lần gặp một cái người đạo diễn viết kịch bản phim,

[50:03]lúc ngồi nói chuyện, nói là tại sao điện ảnh Việt Nam mình thua điện ảnh thế giới? Thua điện ảnh thế giới. Thế giới nó phát triển quá đi. Sư mới nói một cái câu mà cái cô đạo diễn đó cổ hơi ngỡ ngàng. Sư nói: "Cái lỗi là tại lúc ở trong trường kịch điện ảnh, cái người thầy giáo cho điểm sinh viên nới tay quá, làm hư cả hệ thống điện ảnh Việt Nam luôn. Ta không bao giờ có kịch bản hay, mà không có kịch bản hay thì không có phim hay. Tất cả đều phải kịch bản hay cái đã, rồi mọi yếu tố khác đi theo. Ta viết kịch bản xoàng xoàng ông thầy ổng cho mười điểm rồi, hư cả một cái nền kịch điện ảnh của Việt Nam luôn."

[50:57]Cứ tưởng giỏi thật, nên rất là cảm ơn cái điểm số hà tiện của thầy cô giáo. Điều đó có nghĩa là gì? Chê khen là điều làm người khác vui lòng, nhưng nó cũng là thuốc độc giết cuộc đời của người ta, giết sự nghiệp của người ta, và nhiều khi không ngờ giết luôn cả một đất nước á, chỉ vì những cái lời lời lời lời khen

[51:20]nguy hiểm. Ví dụ như bây giờ nếu mà hỏi Cao Minh Sơn ngày xưa đi học được mấy điểm mà bây giờ hát hay như vậy, Sư phụ tin một điều là hồi đó điểm thấp. Chính vì cái điểm mà không tối đa, nhưng mà ngày hôm nay ta có một ca sĩ Cao Minh Sơn tuyệt vời.

[51:44]Chớ cái giọng này là giọng trời cho, nó đã hay từ bé rồi nó mới mới mới được cái giọng này, đúng không? Nhưng mà ngay từ đó là cứ được khen, được cho điểm cao thì ngày hôm nay ta không có một Cao Minh Sơn như thế này, cái giọng hay đến như vậy. Nhiên Thiền Lạc thấy không? Thiền Đêm Lạc à Minh Lạc, quên, I'm sorry, này bị Covid, Sư phụ cũng bị Covid cho nên quên, Minh Lạc. Minh Lạc, hồi đó học được mấy điểm? Trung bình. Nhờ thầy cô giáo trung bình nên ta có một ca sĩ Minh Lạc có giọng rất là hoành tráng là vậy đó.

[52:26]Bây giờ ta mới hiểu một điều thế này: cái lời khen, tiếng chê nó thay đổi thế giới không có đơn giản. Trong kinh Phật có một câu chuyện là có một Tỳ kheo

[52:41]ổng mắc cái tật thích chê, mà ổng... cái chê của ổng trở thành giống như một loại bệnh nghiện, mà khi chê ai được ổng có khoái cảm. Ồ. Bây giờ sư phụ phát hiện cũng rất nhiều người bị cái bệnh này. Có một số người bị cái bệnh này: chê người ta, mà khi chê ai mình có cảm giác khoái cảm. Khoái cảm gì? Mình hay hơn người ta mình mới chê người ta được, mình mới thấy được cái nhược điểm của người ta vì mình giỏi hơn người ta. Tìm cái khoái cảm bằng cách chê người khác.

[53:17]Ở đây ta có bị cái đó không? Có ai bị cái đó không? Bị cái đó là xuống địa ngục nha. Lạ như vậy, nói chuyện qua lại lát thích chê à. Vì ở đây trong cuộc đời này ta hầu hết là đi tìm khoái cảm. Tất cả chúng sinh đều đi tìm khoái cảm.

[53:38]Chúng ta nô lệ cho khoái cảm. Tất cả mọi người đều bị, nhớ sư phụ nói câu này là một lời chê, nhưng là một chân lý. Chúng sinh si mê, chìm đắm chỉ bởi vì đi tìm khoái cảm. Tất cả là như vậy hết. Nhưng ta khoái cảm loại nào, chỗ nào ta biết kềm chế, biết kiểm soát, biết dừng lại. Nhưng khi ta đang còn vô minh, tất cả chúng ta đều là nô lệ của của khoái cảm. Nhưng mà khi ta biết đạo lý, ta phát hiện ra có một số khoái cảm dễ thương. Ví dụ như đi đắp đường, ban đêm mọi người ngủ hết, xe vắng rồi, ta rủ nhau ta đi ta đắp đường. Lâu lâu có chiếc xe pha đèn chạy vụt qua, vụt là họ nhìn nhìn ta cái rồi họ chạy luôn. Có người dừng lại:

[54:29]"Ồ, mà mà các cháu đâu mà dễ thương vậy?" Có người họ hào phóng, họ dừng lại, họ thả xuống một lời khen. Mà có người họ không hào phóng, họ nhìn nhìn cái họ chạy luôn. À, rồi họ cũng không quan tâm, họ biết mình đắp đường cho họ đi đó nhưng họ không quan tâm, người không có hào phóng lời khen. Còn cái người hào phóng lời khen thì chầm chậm lại khen một cái rồi chạy tiếp. Và rất ít ai biết là ta đang đi làm một việc thiện và đi đắp đường. Nhưng dù không ai biết, dù làm ở trong đêm, nhưng ta có cái niềm vui kỳ lạ khi ta đi đắp đường. Có đúng không ạ? Ở đây ai đắp đường rồi?

[55:13]Ai đã sống trên cuộc đời chưa vác cuốc đi trong đêm để đắp đường? Ai? Sống trên cuộc đời phải có lần nha không? Vác cuốc đi trong đêm mà mà vá, đắp sửa đường rồi ta mới phát hiện ra có cái niềm vui. Cũng là một loại niềm vui nhưng niềm vui đó rất là dễ thương, dễ thương vậy. Thì cái ông Tỳ kheo này ổng có khoái cảm chê người ta, ai nói làm gì ổng cũng chê, cũng phê bình hết. Cho đến ngày ổng chê đúng ngài Xá Lợi Phất. Mà ngài Xá Lợi Phất là một bậc A La Hán vĩ đại, bậc trí tuệ vĩ đại, người thượng thủ của Tăng đoàn, điều hành, quản lý, chỉ huy Tăng chúng, mọi việc ra mọi việc vào ngài sắp xếp hết.

[55:58]Cực kỳ thông minh trí tuệ. Gặp ổng, ổng cũng chê.

[56:05]Ổng chê rồi Đức Phật mới kêu lên rầy. Nói Xá Lợi Phất là một bậc A La Hán trí tuệ thánh thiện, hy sinh cả cuộc đời vì chúng Tăng, vì đạo pháp, vì chánh pháp của Như Lai, ông đừng nói như vậy nữa. Ông này nói: "Dù Thế Tôn có nói như vậy nhưng trong lòng con, Xá Lợi Phất vẫn là một kẻ không ra gì."

[56:32]Thì phước còn để sống không? Không, hết phước rồi. Đụng tới ngài A La Hán là hết phước rồi. Thế là ổng bỏ chúng đi, bắt đầu người phát bệnh lên liền. Nổi những u u u bướu ung thư, sưng lên nằm rên rỉ mà nằm không có chết. Phải chết dễ à, không chết. Rồi lần lần ăn không được, những cái khối u nó vỡ ra, đau đớn tới chết luôn. Chỉ bởi vì cái miệng. Chê là một, tìm khoái cảm bởi cái cái cái miệng này, cái quả báo của nó cũng khốc liệt lắm.

[57:09]Bây giờ ta vì ta ở trong đạo ta hiểu cái khen, hôm nay ta nói với nhau ta mới thấy cái ảnh hưởng của lời khen tiếng chê. Ta có thể không có tiền, ta có thể không có quyền, nhưng ta có cái cái miệng. Và miệng ta răng cũng vừa mới sửa xong, ta có quyền sao? Dùng cái lời khen tiếng chê để điều chỉnh thế giới. Ta không nói là thay đổi thế giới lớn quá, nhưng ta có thể điều chỉnh thế giới, điều chỉnh cái cộng đồng chung quanh mình lại cho nó tốt đẹp hơn bằng lời khen tiếng chê.

[57:55]Ví dụ như ta ăn cơm xong, ta gọi nhà bếp đến ta chê.

[58:03]Chê làm sao?

[58:08]Mình vào chùa mình ăn cơm, ăn cơm no xong mình ngoắc cái người nấu bếp lại mình chê.

[58:19]Chê làm sao mà không mích lòng mà lần sau mình tới chùa người ta kéo mình vô ăn liền? Ai cho ý kiến coi? Ai nghĩ ra cái lời chê thế này thử?

[58:34]Đưa micro coi coi ai nghĩ ra. Chứ thường thường nấu ăn rất là vất vả. Có nhiều bà vợ giận từ mặt ông chồng luôn chỉ bởi vì bả nấu ăn rất vất vả về ông chồng cứ cắm đầu ăn rồi đi ngủ. Ổng đi làm về xong ổng lên ngồi ổng ăn xong rồi ổng đi ngủ, không khen một tiếng nào, và vợ bả từ mặt ông chồng không nhìn luôn. Đúng không Huế à? Đúng rồi, vậy đó. Nên phải có cả một cái khóa học của ông chồng là thế nào: đầu tiên phải biết khen vợ nấu ăn ngon dù nuốt không vô. Đó là cái đó là cái khóa học, khóa học làm chồng đó, khó lắm chứ không phải dễ. Nuốt nghẹn ngào nước mắt rơi mà phải: "Em nấu ăn ngon quá", vậy đó.

[59:16]Bây giờ sư phụ ra một bài toán: ta vào chùa ta ăn cơm, xong ta kêu nhà bếp lại ta chê. Chê làm sao mà lần sau người ta vừa thấy mình là người ta kéo vô mời ăn cơm ăn ăn cơm liền? Có món ngon nhất là mời liền, chê cách nào?

[59:35]Ai có ý kiến ai giơ tay lên nghĩ ra?

[59:42]Đây sư phụ chỉ cho cái cái lời chê nha: mình ăn đâu mình chê đó thì lần sau mình sẽ có ăn nữa, chứ thường thường mình chê là người ta đuổi mình ra đó. Nhưng mà nếu chê theo cách của sư phụ thì thế này: mình chê mình mình mới nói ví dụ như mình chỉ cái món này: "Món này o nấu phải không?" Nói: "Phải". "Tại sao o tệ đến như vậy? Cái món này mà chỉ để có một dĩa làm sao mà ăn? Nó ngon đến như vậy mà tại sao o tệ chỉ cho tôi có một dĩa, làm sao mà tôi sống nổi qua ngày hôm nay?" Thì lần sau mình tới chùa là người ta kéo mình vô cho ăn món ngon liền.

[1:00:22]Thường ta không có để ý tới công lao của người khác. Cái hay của người khác ta không quan tâm. Ta chỉ quan tâm tới cái hay, cái khổ, cái cực của mình, cái công lao của mình. Mà trong cuộc đời này, cái người có trí tuệ và người có đạo đức là người thấy được công lao của người khác. Như ông chồng, ổng đi về thì ổng chỉ thấy công lao của ổng thôi. Ổng đi làm ra tiền, ổng đem tiền lương về ổng nộp cho vợ là xong bổn phận, và ổng thấy ổng vĩ đại, trong gia đình ổng là trụ cột.

[1:00:55]Nhưng bà vợ thì không hiểu lắm điều đó, bà vợ mới thấy công lao của bà thôi: ở nhà mới vất vả, chăm con chăm cái đủ thứ mọi thứ, cực vô cùng. Mới mang nặng đẻ đau, cực vô cùng. "Ông có ông có đẻ chửa gì đâu mà ông biết nó đau nó khổ tới mức độ nào. Tôi là đẻ chửa tôi mới biết nó khổ đến mức độ nào khi có đứa con. Đẻ ra rồi ông ôm, ông bồng, ông hôn hít rồi đó là con của ông, nói con của ông mang tên họ của ông. Nhưng mà sự thật là tôi đẻ, tôi chửa đây nè." Thì ông chồng không biết, không hiểu tới điều đó. Và cả cái thế giới này như vậy, ta không quý nhau chỉ bởi vì ta không hiểu công lao của nhau.

[1:01:29]Và vì không hiểu công lao của nhau nên ta không khen nhau, không cảm ơn nhau vì những điều tốt đẹp mà ta làm cho nhau. Cái người có trí tuệ, có đạo đức chính là người thấy được công lao vất vả của người khác. Mà cái người mà lãnh đạo, càng lãnh đạo cao là càng phải hiểu ra điều này.

[1:01:51]Bởi vậy nên khi Sư phụ hay dặn các thầy các cô vậy, thấy Phật tử tới, thấy Phật tử tới đông quá coi thường. Nhiều buổi lễ hội chùa mình nó mấy chục nghìn người ấy mà. Thế mình coi thường. Thực sự mỗi một con người đặt chân đến chùa là cả một cuộc đời, cả một công lao, cả một quãng đường, cả tính toán, cả sắp xếp, biết bao nhiêu điều mới đặt chân được tới chùa. Giống như hôm nay vậy, để có mặt ngồi đây với nhau vậy, ta phải sắp xếp, tính toán chuyện của gia đình mình, chuyện công việc của mình đủ thứ, cắt cái này gọt cái kia cái nọ ta mới có mặt đây ngồi với nhau phải không ạ? Cho nên mỗi một gương mặt ngồi đây đều là cái điều gì đáng yêu, đáng quý.

[1:02:33]Nhưng mà ta nhìn đông quá ta coi thường. Có khi coi thường, nói tới đông quá ăn cơm hao cơm chùa. Cơm chùa càng hao càng mừng nha, chỉ sợ nấu cơm không ai ăn. Mỗi một người đến ngồi đây đều là đứa con cưng của Phật, đều là một huynh đệ yêu quý, thân thiết của ta, là những con người mà họ đem cả tâm hồn, cả tình thương, sự quý mến theo mới về được ngồi ngồi ở đây mà nhìn nhau như thế này. Mà cái người lãnh đạo là phải thấy như vậy. Huynh Vinh có thấy không? Dạ, con thấy. Các thầy phải thấy điều đó nữa. Các thầy, tụi con phải thấy điều đó. Mỗi một Phật tử đặt chân đến chùa là một điều gì vô cùng quý giá.

[1:03:19]Vì thấy quý giá như vậy thì ta phải khen.

[1:03:24]Khen là khen làm sao? Khen làm sao vừa đủ ấm lòng để cái người ấy cái công lao vất vả của người kia hiểu rằng công lao của mình, cái tấm lòng của mình được ghi nhận. Và họ có niềm tin nơi này, nơi chùa này có cái sự công bằng, có cái đạo đức, có tình yêu thương, có sự quan tâm, có từ bi và họ tìm tới nữa. Chỉ bởi vì cái lời khen đúng mức của ta. Vì cái lời khen nó bày tỏ cái gì? Bày tỏ cái cái thấu hiểu của ta đối với công lao của người khác. Cũng như tại sao ông chồng phải khen, cảm ơn cái bữa cơm của người vợ? Chứ không phải cắm đầu ăn rồi đi ngủ, ăn một cách vô tâm không có. Ngồi mà cầm bát cơm lên ngồi nhai nhai là lửa nè,

[1:04:13]củi nè, gia vị nè, nước nè nấu canh chừng từng chút từng chút đủ thứ trơn vậy. Phải rất là tinh tế mới có cái bữa cơm. Mà mình chỉ ăn mình chỉ biết là ngon hay không, mình no hay không, mình cảm nhận nơi mình không nhìn ngược lại cái bữa cơm đó ừ sự tinh tế, vất vả của của người vợ, của người con. Mà nếu mình hiểu bắt đầu làm sao? Không bao giờ ta tiếc cái lời khen, cái lời cảm ơn với nhau. Và chính cái ta nhìn ngược được cái công lao đó, ta mở một lời khen đó, ta kết nối cuộc đời lại, ta làm đầm ấm cái mái nhà lại, ta vun đắp cái cái cái hạnh phúc gia đình lại, chỉ bằng một lời khen, lời cảm ơn thôi.

[1:04:54]Đó, ta điều chỉnh cái thế giới này lại bằng cái lời khen, tiếng tiếng chê. Ờ, vậy. Còn nếu lỡ có chê vợ mình nấu ăn dở quá mình lỡ chê thì phải chê theo một cái cách nào đó mà sao? Không mít lòng. Không mít lòng.

[1:05:15]Giống như là thí dụ như Sư phụ muốn chê một cái người nói tiếng Anh dở quá. Sư phụ không có nói: "Úi, con nói tiếng Anh dở ẹc." Nói như vậy là thầy trò nó tan vỡ. Sư phụ chỉ nói câu này: "Sư phụ ráng học 3 năm nữa mới hiểu con nói cái gì." Thì thôi, vậy sao ta nói?

[1:05:42]Thiệt đó, không biết khen hay chê mà nói. Tức là mới nghe giống như là khen, tại vì con nói đến nỗi trình độ cao Sư phụ không hiểu nổi, Sư phụ phải học thêm 3 năm nữa. Nhưng mà nếu ngồi mà về tối mà nằm gác tay lên trán mà suy nghĩ thì mới thấm thía là ừ thầy chê mình thì phải chứ đâu phải khen. Ráng mà ráng mà học, ráng mà tập nói lại sao cho đúng. Như vậy. Thành thử ra chê nhưng mà nó vừa dí dỏm, vừa khôi hài, không có sự nhục mạ, không có sát phạt mà có tình yêu thương vì chê trong cái khôi hài. Nhớ như vậy. Đừng có chê vì sự tức giận. Nếu ta phải chê ai thì phải nhớ chê trong cái tình yêu thương

[1:06:20]và thêm chút dí dỏm khôi hài để cho không khí nó làm sao? Nó lắng dịu, lắng dịu. Ờ. Ví dụ như ví dụ thấy một cái người đó mà họ muốn chê sao bữa nay họ xấu quá vậy trời nè. Xấu quá, bệnh gầy guộc mới Covid xong mặt ốm xom xong muốn chê xấu. Nhưng mà mình không có chê trong cái sự tức giận hay sự khinh bỉ của cái tình cảm tiêu cực đó. Mình chê để chi? Để người đó bắt đầu phải rèn luyện sức khỏe lại để cho để cho nó tươi tỉnh mặt lên, chứ không phải là mình chê để mà hạ nhục người ta, chê để cho người ta phấn đấu. Thì mình mới nói vầy: "Con đẹp hơn thầy chút. Mà thầy thì nổi tiếng xấu ở cái xứ này."

[1:07:02]Đó, người ta hiểu sao đó hiểu, nhưng mà hiểu rằng mình vừa không hài lòng với cái cái cái dung sắc đó rồi để người ta phải cố gắng phấn đấu lại, để rèn luyện lại cho mặt tươi tỉnh, khỏe khoắn, hồng hào lên chứ không có để mà nó nó nó tàn tạ như vậy bởi vì cái gì đó mình không biết. Như vậy. Ờ. Rồi ví dụ như Sư phụ kêu đệ tử tập viết chữ đẹp.

[1:07:27]Sư phụ kêu lên bảng viết cho Sư phụ cái chữ đó coi, chữ L coi. Con viết chữ hoa cho Sư phụ coi. Viết. Ổng viết xong Sư phụ mới nói vầy: "Nhìn chữ L con viết làm Sư phụ nhớ địa long quá." Nhớ mấy con nó ngoằn ngoằn ngoằn giống mấy con giun nó bò đó, nhưng mình không chê nó xấu, chỉ nói thế này thôi: "Con thấy con làm Sư phụ nhớ mấy con địa long quá." Rồi, rồi thôi. Chữ L nó không ra chữ L, nó giống con giun nó đang bò ở đâu đó không biết. Nhưng mà có một chút dí dỏm như vậy, cái không khí nó nhẹ, mặc dầu là mình trách đó, nó chưa đạt, muốn chê là chưa đạt, nhưng mà nhẹ nhàng. Nhưng mà nhờ như vậy cuộc đời nó bớt u ám, mọi người điều chỉnh cố gắng lên thêm.

[1:08:07]Cho nên khi chê ta không bao giờ được chê trong cái tức giận. Ta chê con cái mình, ta chê huynh đệ mình, ta chê bạn bè mình không bao giờ được chê trong cái cái tức giận. Có khi ta cũng chê cán bộ nữa. À nhưng mà nhớ một điều khi ta đụng tới cán bộ là ta đụng tới cả hệ thống chính trị của ta, ta đụng tới Tổ quốc của ta, cho nên phải hết sức cẩn thận. Ví dụ cái người cán bộ đó họ có làm cái gì ta không vừa ý thì đừng có le te mà chê tầm bậy tầm bạ vì ta đụng tới hệ thống chính trị ta, ta làm tổn thương Tổ quốc ta. Có chê cái gì đó thì nó cũng cẩn thận, tách cái người đó ra, người đó một cái sơ suất của người đó, một cái gì đó chưa thôi.

[1:08:44]Chứ đừng có vì chê một người cán bộ mà ta đụng luôn cả một hệ thống chính trị của mình là ta mang tội nặng. Tại vì sao vậy? Cái hệ thống chính trị của một quốc gia là một điều tối thiêng liêng. Nói sau Phật pháp, cái hệ thống chính trị của ta là một điều tối thiêng liêng vì cái hệ thống đó gì? Giữ gìn cả một đất nước này, đem lại độc lập, hòa bình, thống nhất và đem lại sự phát triển. Cái hệ thống chính trị thiêng liêng lắm. Cho nên đừng có vì để ta có một ông cán bộ nào đó ví dụ phát hiện ổng sao? Ổng đi karaoke. Thì thì ổng cũng thèm karaoke mà ổng muốn đi hát mà trong karaoke mình nghi ngờ có tiêu cực ở trỏng.

[1:09:20]À, thì mình không biết. Thì mình không biết nhưng mà đừng có nói mà phê bình ông cán bộ đó mà móc khều qua cái hệ thống chính trị là một điều mang tội sai lầm. Đó là thành một cái tội chưa có nói là ta ta mất quan điểm chính trị mà chỉ nói rằng đó là một cái tội vì ta chê người này ta đụng đến một cái hệ thống thiêng liêng khác của ta. Cũng giống trong Phật pháp cũng vậy, có ông thầy ổng làm bậy chuyện của ổng thôi. Không bao giờ mà được vì cái sai của ông thầy đó ta đụng tới cả một hệ thống chính trị, á hệ thống Phật pháp, Chánh pháp của ta. Phải cẩn phải bảo vệ cái hệ thống Chánh pháp của ta

[1:09:58]vì đó là điều tối thiêng liêng của vũ trụ này. Còn cái người sai đó chuyện của họ thôi. Và đôi khi cũng vậy, đôi khi cũng đừng chê bai ai bằng cái sự tức giận của mình. Nhớ cẩn thận. Khen thì đương nhiên ta không giận mà khen rồi, nhưng ta rất dễ vì giận mà chê. Nên cái bị cái cảm xúc, cảm xúc giận điều khiển cái lời chê, nguy hiểm vô cùng, làm tan vỡ hết tất cả. Phải tập từ đây về sau phải tập chê là chê để khuyến khích nhau tiến lên, chê trong cái dí dỏm, chê trong cái khôi hài và chê trong cái tình yêu thương. Chê trong cái tình yêu thương, nhớ như vậy. Ví dụ bây giờ mình gặp một người nghèo,

[1:10:43]gặp người giàu thì mình khen rồi. Ví dụ bây giờ ta nói: "Anh Nguyên à anh làm giám đốc công ty cầu đường rồi anh hay làm phúc, chùa có việc gì cần anh cho người cho thợ cho máy tới." Thì thôi dễ khen vì một người thành đạt. Nhưng bây giờ ta gặp một người thất bại, nhìn gương mặt này 3 ngày nay chưa có miếng tàu hũ nữa. Gầy guộc, có vẻ xơ xác, ta biết là người thất bại. Ví dụ vì ta gặp một người thành công ta khen, người thất bại ta chê có đúng không ạ? Về đạo lý, về đạo đức cũng là sai. Điều này ta không ta không điều chỉnh cái thế giới này được bằng cái lời chê thẳng thừng và khinh bỉ, xúc phạm đó.

[1:11:25]Cho ta chỉ nhìn ta chỉ nói câu này ta chê nếu có chê ta phải chê ta phải chê kiểu này.

[1:11:34]Cái gương mặt của anh làm tôi nhớ lại lúc mà

[1:11:42]Mạc Đĩnh Chi thi chưa đậu trạng nguyên. Ổng đậu rồi ổng cũng xấu hoắc à, Mạc Đĩnh Chi nổi tiếng xấu. À. Nhưng mà lúc chưa đậu trạng nguyên thì còn xấu hơn nữa. Nhưng mà vì văn ổng hay quá đi, vua phải cho làm đậu trạng nguyên. Qua tới Tàu đậu thêm một trạng nguyên nữa, không thi mà vua bên Tàu phong luôn trạng nguyên luôn, vì nể cái văn tài của Mạc Đĩnh Chi. Mà ổng không biết sao ổng xấu đến nỗi đến nỗi mà thêu dệt thành một cái giai thoại là mẹ ổng bị con vượn nó hiếp đẻ ra ổng, chứ không nếu mà con người không ai xấu tới mức độ như thế này. Tới nỗi nó dệt thành một cái giai thoại đó luôn khủng khiếp

[1:12:18]như vậy, xấu đến mức độ như vậy, xấu tàn tạ như vậy. Trên đời mà nói vậy nhưng mà sao là một người rất thành công, đem lại vinh quang cho tổ quốc. Khi ta đọc lại những áng văn của ổng mà cái cái hay của ổng là gì? Trong lúc bất ngờ nhất không có chuẩn bị, dệt ra những áng văn cực hay, cực đẹp làm cho cái triều đình của Trung Hoa rất là nể phục.

[1:12:43]Thì mình nhìn một người vậy, mình chê cái mặt xấu, nói nhìn gương mặt anh nhớ lúc Mạc Đĩnh Chi chưa đậu trạng nguyên. Tức là xấu. Nhưng mà vì chưa đậu trạng nguyên tức là phía sau còn gì? Còn rất nhiều hy vọng. Còn rất nhiều hy vọng để vượt lên. Không phải vì cái xấu này mà ta chôn vùi cuộc đời. Tuy ta bị nhược điểm cái xấu này nhưng ta sẽ phấn đấu ở một cái lĩnh vực khác và ta vẫn có thể thành công, đem đến cái vinh quang, đem thu về sự kính trọng. Thì cái chê mà chê như vậy thì nó vẫn làm sao cho người ta một sự hy vọng, một sự cố gắng. Chứ trước đây có thể là cũng nhiều người chê và chê người ta dìm hàng người ta luôn, làm người ta mất động cơ để sống luôn.

[1:13:27]Nhưng bây giờ thì sao? Chê xong làm người ta có niềm hy vọng để sống. Dạ, sư cụ có hứa trả trả lời câu hỏi phải không?

[1:13:40]Hết thời gian rồi sư cụ nói gì dài dòng dữ vậy cà. Nãy giờ mà... sư...

[1:13:49]Hôm qua cũng bị, à bữa Pháp Vân cũng bị vậy, hết giờ mà.

[1:13:56]Phật cũng vậy, cũng có dạy ta là đừng khen kẻ đáng chê mà đừng chê kẻ đáng khen. Rồi những điều đó làm cho ta mang tội. Còn có một cái này nữa, có một cái phái thiền nghĩa là ai tới đó thiền là họ khen nức nở và họ thu hút mọi người bằng lời khen. Thì cái này không phải là đạo lý, mà đây là một thủ thuật, một thủ thuật để thu hút người về, thu hút tín đồ chứ không phải là đạo lý. Bởi vì nếu một người hiểu đạo lý, lời khen có thể là động viên nhưng lời khen có thể là thuốc độc hại nhau, phải cẩn thận. Nhưng bởi vì ta gặp một cái phái thiền nào, ta đến một cái đạo tràng nào mà người ta khen nhau

[1:14:36]dễ dàng quá thì đó cũng là điều nguy hiểm. Họ hại nhau chứ không có tốt lành gì. Vì sao? Như nãy ta nói gieo một hạt giống kiêu mạn vào trong tim ai rồi là ta giết cả cuộc đời của người đó. Nên cẩn thận là như vậy.

[1:14:55]Có nhiều khi ta phải khen nhưng không thể nói thành lời, vì lúc đó ta bận, vì lúc đó lời nói không thích hợp thì ta sẽ khen bằng cách khác.

[1:15:13]Khen bằng cách gì? Như hồi nãy vậy, mấy em hát xong ta vỗ vỗ tay, đó chính là lời khen. Vỗ tay cũng là một cái khen, nhưng có khi vỗ tay không không hợp thì cái gì?

[1:15:28]Chỉ một ánh mắt thôi. Ta ánh mắt nhìn vô là người kia hiểu rằng ta vừa mới khen họ. Chỉ một nụ cười, chỉ một cái gật đầu nhẹ nhàng là một lời khen. Thì có một vị thiền sinh vậy nghe đến trình kiến giải với một thiền sư.

[1:15:47]Ông thiền sư ổng hỏi vậy: "Thế nào là ba cân gai?" À không, nói: "Thế nào là đại ý Phật pháp?" Nói: "Ba cân gai." Ngài gật đầu. Đó là chỉ cái gật đầu là cả cuộc đời thay đổi, là ngài công nhận vị này ngộ đạo, kiếm cái gật đầu. Còn ta với nhau vậy có khi chỉ là một cái cái nhìn ấm áp, nụ cười ân cần cũng là thay thế cho một lời khen. Và ta để ý cái này:

[1:16:22]người mà ít chịu khen ai mắc cái lỗi gì? Bỏn xẻn, cũng giống như là có tiền mà không bao giờ cho bố thí vậy đó, cũng mắc tội bỏn xẻn. Cái miệng mình có mà không chịu khen ai, mắc tội bỏn xẻn. Mà nếu đó là không khen á là bỏn xẻn, mà nếu chê bai thường xuyên à cái tội gì? Ác độc. Nhớ giùm như vậy. Cho nên ta cần phải khen và khen đúng mức, đúng chỗ, đúng người là ta làm được nhiều việc phước trên cuộc đời. Nếu phải chê, chê một cách dí dỏm, khôi hài và tìm cách để tạo động lực cho nhau bước lên. Lời chê đó mới là là lời chê của đạo đức, của đạo lý, chứ không phải chê trong cái ác ý, chê dìm hàng và thành ra sự sự ác độc.

[1:17:16]Cái lợi của cái lời khen là gì? Khi ta khen ai thì sẽ có nhiều người bắt chước điều tốt đẹp đó. Ví dụ như ta kể một câu chuyện là bên xóm kia có bà cụ chồng thì mất, mấy đứa con đi làm xa vì ở đây không có chuyện gì làm, bà rất là cô độc mà hiện nay cái tình trạng xảy ra rất nhiều. Để thế có mấy em thanh niên hễ cuối tuần cái tranh thủ chạy lại thăm bà, ngồi nói chuyện với bà, đem cho bà một ít bánh trái. Vậy chứ mà bà có thêm một chút niềm vui lấp lánh để sống tiếp trong những quãng đời còn lại. Chứ còn con của bà thì nó cứ mải mê làm ăn rồi nó yêu đương rồi nó vợ chồng, con cái nữa, bỏ mất bà luôn.

[1:17:59]Thì thôi trách nhiệm của ta ở gần đây ta thấy làm vậy thì ta mới khen mấy em thanh niên đó. Ta khen. À ta khen là: "Tụi con vừa làm được một việc rất là ý nghĩa, đi thăm những người già cô đơn mà hiện nay cả thế giới đang khủng hoảng vì cái tình trạng người già cô đơn. Nên tụi con đến khen được, tụi con đến thăm bà được là một điều rất là là tốt đẹp." Mà mà ta nói về những điều đó rất là nhiều thì ta khen người này, nhưng sự thật ta đang bắt đầu tạo nên cái làn sóng, thành cái phong trào cho nhiều em khác cùng bắt chước, như vậy. Nên cái lời khen cũng có thể làm cho điều tốt được lan truyền ra.

[1:18:36]Cũng giống như vừa rồi ở Hà Nội vậy, có cái lớp học tiếng Anh của các bà cụ già, hết báo này tới đài kia đưa lên quá chừng đưa. Rồi có một ông ổng mới viết bài, ổng nói: "Nhìn các cụ tôi cảm thấy hổ thẹn vì sao tôi mới 50 mà tôi nghĩ rằng cái tuổi này hết học rồi. Đến khi phát cái đài báo đưa lên cái bà đó 80, tám mươi mấy bà vẫn học tiếng Anh. Tôi bắt đầu thấy hổ thẹn và đúng là là là phải học, bắt đầu có động cơ để học trở lại." Nên khi ta khen một điều tốt vậy, điều tốt đó sẽ được lan truyền. Còn khi ta chê một điều xấu, điều xấu đó có thể được chặn lại. Nên phải chê cái điều xấu vậy, nên ta chê điều xấu để điều xấu đó dừng lại, đừng ai bắt chước.

[1:19:18]Ví dụ như cái lễ lễ hội ma vậy, ta phải chê nó thậm tệ để đừng ai bắt chước nó nữa, vì không đáng để ta phải tham gia cái lễ hội tào lao đó. Cái người mà ví dụ ta nói cái người tham gia lễ hội này không có cái suy nghĩ sâu, vọng ngoại và vô nghĩa, không có tính giáo dục và xúc phạm người cõi âm. Người cõi âm người ta đâu có xấu như vậy đâu. Người cõi âm người ta đâu có xấu như vậy. Có khi xấu nhưng mà ta không đến nỗi mà tàn tệ, lưỡi thè dài ra rồi đi càn ngóc ngò ngưu rồi làm đủ thứ vậy đó. Có cái công ty đó vậy, có cũng là vừa rồi làm cái lễ hội ma thì cái anh chàng đó ảnh giả làm ma, cũng hóa trang làm ma mà què tay, cụt chân, máu me đầu óc tùm lum hết trơn.

[1:20:03]Tức là ma mà bị bị thương tật rất là nặng rồi mới chết đó. Qua cái cõi kia rồi mà cái vết thương rồi cũng còn máu me rồi mặt mày rồi khổ sở, và ảnh đeo cái bảng trước ngực: "Vì cãi lời vợ".

[1:20:21]Hiểu chưa?

[1:20:31]Vì cái lời vợ.

[1:20:36]Nhìn con ma thấy sợ mà đọc hàng chữ xong cái phá lên cười, ừ, phá lên cười đó.

[1:20:44]Rồi bây giờ vậy, nên cái người tốt thì ta nên khen, vừa là khen công việc của người đó, vừa là khen danh tính của người đó. Còn người xấu thì ta đừng chê danh tính cụ thể mà chỉ nên chê điều xấu mà thôi, chứ đừng chê con người xấu. Tức là này, mọi người nghe thì biết việc đó là xấu nhưng không biết ai làm, để tránh tổn hại cái danh dự của người đó thì ta cũng bớt tội. Nhưng mà ta giúp, cái lời chê của ta giúp là cái việc xấu nó dừng lại, nó không lây lan nữa. Chứ nếu ta không chê, cái điều xấu nó sẽ lây lan. Phải chê cái điều xấu để điều xấu dừng lại, nhưng đừng nói danh tính cụ thể để bảo vệ, giữ danh dự của người kia, như vậy.

[1:21:29]Ví dụ như bây giờ vậy, à có một số người Phật tử cũng nhiệt tình để đưa cái đường link bài giảng của sư phụ lên trên Facebook là ý muốn cho mọi người bấm vào đó nghe. Đưa cái đường link thôi, không nói gì nữa. Tôi nói: "Thiệt chán gì đâu, mấy người đệ tử gì đâu. Làm ơn khen giùm một tiếng đi cho người ta tò mò người ta vô người ta nghe, để đường link không ai thấy đường link thôi không coi." Phải thêm cái này: "Bài pháp rất tuyệt vời, không nghe là mất nửa cuộc đời." Ha, "nghe rồi là phải than trời." Như vậy, thì nói mấy câu như vậy cái là người ta bấm vô ta nghe liền. Thiệt, người ta nghe xong bài pháp người ta thay đổi cuộc đời người ta, phải không?

[1:22:09]Phải nói: "Bài pháp rất tuyệt vời, không nghe mất nửa cuộc đời, nghe rồi chỉ biết than trời" là ai cũng vô nghe, để đường link đó ta chả biết cái gì đâu ai thèm nghe. Nên cái lời khen nó quan trọng, phải khen đúng. Không chịu khen, thả cái đường link để đó, tôi nói chán gì đâu, đệ tử của sư phụ chán quá, không biết nịnh một câu nữa. Trong khi chùa mình có nguyên một cái hội nịnh, ha, không nịnh giùm một câu cho người ta nghe pháp, ác độc gì đâu.

[1:22:41]Trong mười hạnh Phổ Hiền vậy, có cái hạnh là nhị giả xưng tán Như Lai. Nhất giả là lễ kính chư Phật, nhị giả xưng tán Như Lai. Ta phải ca ngợi về Đức Phật để cho cả cái thế giới này theo theo Phật, phước ta là vô tận. Nên người nào biết ca ngợi Đức Phật, người đó từ từ mọi công đức mở ra dần dần, vượt lên, vượt lên từ từ đi tới những thành công. Nhưng mà muốn ca ngợi Đức Phật thì ta phải ca ngợi làm sao? Sâu sắc, cảm động, thuyết phục được người khác, người khác chấp nhận. Bởi vì ta quá hiểu Đức Phật, ta hiểu về đạo lý của Phật dạy, ta hễ hiểu về cuộc đời Đức Phật, về những câu chuyện của cuộc đời Đức Phật.

[1:23:21]Nên khi mình kể về Đức Phật, mình ca ngợi Đức Phật, nghe bị thuyết phục liền. Nên muốn làm cái công hạnh mà xưng tán Như Lai, ta phải đọc kinh rất là nhiều, đọc về cuộc đời Đức Phật rất là nhiều. Mà nếu xưng tán được Như Lai, phước của ta rất là lớn, rất là lớn, như vậy.

[1:23:41]Trong cái cuộc đời này, phàm thánh đồng cư, nhiều phe phái đối nghịch, nhiều người thương ghét bất chừng và ta phải khôn ngoan, phải trí tuệ, phải đạo đức dùng lời khen tiếng chê để điều chỉnh cuộc đời này lại cho tốt đẹp hơn. Nên ta không có cụ thể, ta không có phương pháp cụ thể lắm, nhưng ta có những ví dụ, mỗi người tự mình suy nghĩ ra là từ bắt đầu từ hôm nay, nha, lát nữa ta dùng với nhau một bữa cơm chiều đầm ấm là ta bắt đầu thực hành lời khen tiếng chê. Nha, nha, kêu nhà bếp lại chê một tiếng. Rồi đó, gặp nhau khen một tiếng, ví dụ vậy, thực hành. Rồi khi ta rời chùa về nhà bắt đầu ta thực hành

[1:24:29]đem lời khen tiếng chê điều chỉnh thế giới này lại. Ta không change the world, ta không có tham vọng thay đổi cả thế giới, nhưng ta sẽ điều chỉnh thế giới này tốt đẹp hơn bằng lời khen tiếng chê, như vậy.

[1:24:49]Có một số câu hỏi để sư trả lời chút.

[1:25:04]"Con bị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, khi ngồi thiền 2, 3 thời trong ngày con thấy cổ con hơi cứng mỏi." Cái này là do có mấy lý do: thứ nhất là có khi ta còn bị chú ý vào cái vọng tưởng nó kéo ta lên trên, bị vọng tưởng nhiều cho nên tâm mình chạy lên trên; cái thứ hai là hơi thở ta còn hơi mạnh quá, cái nó làm căng thẳng cái não, cái nó làm cứng cổ ta thêm. Chứ còn cái thoát vị đĩa đệm cổ thì có thể dùng thuốc để chữa được, ta hỏi thêm chú hỏi Thiện Thanh Phước đó, cố vấn về cái đĩa đệm nha con cho huynh đệ. Còn mà ta bị căng thẳng não là do vọng tưởng ta không dừng được, ta phải để tâm phía dưới và giữ hơi thở cho êm,

[1:25:46]hơi thở mạnh cái cũng làm căng não liền, như vậy.

[1:25:55]"Kính thưa Thầy kính yêu." Chà, nghe sướng ha.

[1:26:02]"Cho con hỏi làm sao làm sao là cảm giác đắc khí và đắc khí lực rồi có hỗ trợ gì cho thiền không?" Đắc khí lực rất là quan trọng cho thiền. Người tu thiền phải đắc khí mới thiền được, đó là điều bắt buộc đó, luôn luôn phải. Trong cái thiền của ta là đã có luyện khí lực trong đó rồi. Ngoài cái khí công ta luyện bên ngoài thì trong khi ngồi thiền tất cả những phương pháp thở đúng cách đó đều tạo nên khí lực. Nha. "Đức Phật phía sau Thầy đẹp uy nghi quá." Không, sau này còn tượng Phật đẹp hơn nữa. Tại vì những tượng này là do các các vị điêu khắc họ làm, họ làm rồi mỗi người cứ tạc ra một vẻ khác nhau.

[1:26:42]Có một lần sư phụ trong lúc ngồi thiền sư phụ thấy cái dung mạo của Đức Phật tuyệt vời, mà sư phụ không phải là điêu khắc, cũng không phải họa sĩ nên thấy rồi cứ để trong bụng mà không có làm được. Rồi mấy người điêu khắc họ cứ đem hết mẫu này tới mẫu kia cho sư phụ sửa, sư phụ sửa riết sư phụ phiền quá. Cái hôm đó cũng lợi dụng hình như lúc đó là dịp Covid phải không con, cái gì mà sư phụ ở nhà cả tháng vậy á. Cái sư phụ nói: "Thôi, để sư phụ tự tạo hình Đức Phật." Nói các thầy mình làm cái bàn xoay tròn, mua đất sét về bắt đầu đắp lên, mấy thầy trò làm tạo hình. Rồi thưa, sư phụ tạo được cái hình cái dung

[1:27:16]mạo của Đức Phật cũng khoảng được 70%. Đó, hiện nay là ta bắt đầu từ đây về sau là sản xuất tượng Phật theo cái mẫu đó hết. Nhìn là ta... Như cái cái cái cô chúng trưởng ở Bắc Giang vậy, cổ mới xây cái thiền đường xong thì thỉnh cái tượng Phật về, vừa tháo cái vải ra cổ khóc òa lên liền. Rồi khi mà trưng lên rồi, các huynh đệ ngày hôm đó tới làm lễ, mọi người vừa nhìn thấy tượng Phật là ôm nhau khóc liền.

[1:27:48]Nên sau này, thật ra sư phụ có cái ý nghĩ mà nó cũng tốn kém quá, sau này sẽ thay lại hết tượng này bằng cái dung mạo kia cho nó thống nhất toàn bộ các chùa của mình hết. Và cái dung mạo đó là được 70% cái dung nghi của Đức Phật thời xưa, rất là đẹp, rất là đẹp. Như vậy.

[1:28:13]"Hiện tại cảm giác con là không thực sự hứng thú với bất cứ điều gì." Cái đây là con đang chuẩn bị rơi vào trầm cảm. Từ cái không hứng thú, không có động cơ để làm gì cho tới khi buồn vô cớ là bắt đầu rơi vào bệnh trầm cảm và bắt đầu cứ nghĩ tới cái chết, là tới cái cái ranh giới đó rồi đó. Nếu ta không chữa được là rớt vào bệnh trầm cảm liền. Thì làm sao để có thể hứng thú với mọi điều? Khi nào con có thể khởi lòng tôn kính Phật, khi nào có thể khởi lòng yêu thương được mọi người là sẽ chữa được cái bệnh này. Từ đây bắt đầu ta có động lực để phấn đấu, ta sống sống vì hạnh phúc của người khác,

[1:28:48]ta đi làm ta đi làm vì niềm vui của người khác, ta sống cho hạnh phúc, cho niềm vui, cho đạo đức, cho sự tiến bộ phát triển của cộng đồng, ta không sống cho ta. Khi nào có cái suy nghĩ đó được, ta sẽ bắt đầu có động cơ chính đáng để sống, nha.

[1:29:07]"Trong thời gian gần đây không hiểu con bị bệnh gì hay ngồi thiền sai mà con thấy nóng hai bàn chân, nóng từ đầu gối xuống bàn chân." Nóng phía dưới thì thường là tốt, nha, ấm bàn chân. Bắt đầu ta thấy bớt một số bệnh khi bàn chân mình nóng. Chân nóng từ đầu gối xuống, ta thấy tự nhiên bệnh ở phía trên này lại bớt là bắt đầu có khí lực, không sao, từ từ nó hết thôi.

[1:29:39]Con làm giáo viên, làm phật tử đi mà chịu áp lực từ cấp trên. Cấp trên thì bắt phải dạy học sinh cho giỏi, cho ngoan, nhưng học sinh thì nghịch phá quá nhiều, nên con hay bực dọc và nổi sân. Con làm sao để giữ tâm khiêm hạ trước sếp của mình và hiền lành với học sinh? Đúng là bây giờ nếu muốn làm thầy giáo phải làm thánh á, mới chịu nổi cái áp lực kiểu đó. Lương thì ít, mà mọi người đều đòi hỏi mình, đòi hỏi mình mà không có biết ơn, không có lời khen, không có sự đãi ngộ, nên giáo viên bây giờ là quá khổ luôn. Nên cái này Bộ Giáo dục phải nhìn lại điều này, phải có cái ưu đãi cho giáo viên và đề cao vai trò của giáo viên như ngày xưa vậy:

[1:30:19]Quân - Sư - Phụ. Cao nhất là vua, cao thứ nhì là thầy, thứ ba mới là cha mẹ. Đến như vậy, ta đặt vai trò của thầy cô giáo còn hơn cả cha mẹ, rồi thầy cô giáo mới có động lực để dạy học chứ. Nhưng bây giờ học sinh thì nghịch phá, tại sao học sinh bây giờ nghịch phá hơn đời xưa? Cũng bởi vì cái văn hóa, cha mẹ chiều chuộng con quá, cái tôi của con nó lớn lên. Vô trường rồi cái chính cha mẹ ở nhà cũng vậy, nói những lời nói không tôn trọng thầy cô, làm cho con nó vào lớp nó không tôn trọng thầy cô, nó nghịch phá. Chứ nếu ở nhà mà cha mẹ cứ phải nhắc tới nhắc lui là phải kính trọng thầy cô thì đứa trẻ nó sẽ đỡ, nó sẽ ngoan hơn.

[1:30:59]Cho nên cái lỗi mà học trò bây giờ nó nghịch phá nhiều là lỗi tại cha mẹ, lỗi tại cha mẹ. Rồi sau này con mình nó hư vì nó không kính trọng thầy cô giáo là chết, ráng chịu á. Cái này cả một cuộc cách mạng của xã hội chứ không đơn giản chỉ là của thái độ của thầy cô giáo phải làm sao hết á. Đừng đòi hỏi thầy cô giáo nữa, mà ta phải đòi hỏi sự thay đổi của toàn xã hội: cha mẹ phải biết yêu quý thầy cô giáo, xã hội phải biết tôn trọng thầy cô giáo. Dạ, ừm. Cho con hỏi, con không biết mắc nghiệp gì mà con cứ lắc đầu? Này thầy cũng lắc đầu luôn, không biết sao trả lời.

[1:31:47]Thật ra đó, nếu mà ta phân tích theo bệnh lý á thì ta bị một cái bệnh khiếm khuyết ở trong vùng não. Trong cái vùng não đó nó cứ xuất hiện cái tín hiệu và nó cứ ra lệnh ta cứ phải lắc đầu. Cũng giống như cái người mà nhai á, trong vùng não nó xuất hiện một cái tín hiệu cứ bắt ta phải nhai nhai chứ không phải ta muốn. Hoặc là cái người bị run tay, họ đâu có muốn đâu nhưng mà tay cứ run là do tín hiệu trong não nó phát xuống cứ run tay. Ta bị một khiếm khuyết trong não, nhưng mà cái khiếm khuyết đó cũng do một cái nghiệp. Do một cái nghiệp, à cái tay ta lúc trước cũng có một cái gì sai giờ nó run, hoặc là miệng ta ăn cái gì bậy giờ nó cứ nhai hoài,

[1:32:28]hoặc là cái điều đáng phải chấp nhận ta cứ lắc đầu từ chối, giờ cho mày lắc luôn.

[1:32:41]Nói theo bệnh lý là nó đều xuất hiện từ một tín hiệu lạ trong não, nhưng mà nếu theo nhân quả thì do ta có một cái cư xử sai. Điều đó ta phải chấp nhận, phải đồng ý. Ví dụ như cái người đó họ đến họ nói: "Anh anh anh cái cái anh có cây tre nó mọc qua dài dài quá ấy, anh cho tôi chặt cái đó tôi về tôi làm cái cán cuốc." Thấy cây tre nó ngả ra ngoài nó không là mình lắc đầu, tiếc cây tre. Mà thật ra cây tre không có giá để làm cái gì, tức là ta vừa lắc đầu từ chối một điều cần, điều đúng mà ta lại lắc đầu thì sau này cho lắc đầu luôn. Cho nên từ đây về sau về nên gật đầu. Mà gật đầu cái gì sai gật đầu mai mốt nó gật hoài luôn là chết!

[1:33:26]Gật đầu đúng và lắc đầu đúng thì thôi nó không bị bệnh nha quý phật tử.

[1:33:34]Con bị bệnh thần kinh trầm cảm, tự kỷ. Cái bệnh trầm cảm, tự kỷ như vậy à nó là một bệnh tâm lý mà là do nghiệp. Nó là một nỗi buồn mà không biết lý do tại sao. Trước đây thì ta biết bệnh là do bệnh bệnh lý cơ thể, cơ thể này thôi, nhưng bây giờ nó bệnh tâm lý là vậy. Khám thì nó không có ra bệnh hết nhưng mà cứ có buồn buồn buồn, buồn và nhiều khi buồn tới tuyệt vọng, buồn mà nhiều khi tới tự tử, nguy hiểm như vậy. Bây giờ cái trầm cảm trở thành cái báo động thì nó có hai lý do thế này: Một lý do là ta biết rằng cái vui hay cái hạnh phúc nó là một loại cảm giác, phải không ạ? Chỉ là cảm giác, nhưng mà nếu theo y học á

[1:34:22]thì cái cảm giác vui hay hạnh phúc đó nó là một hóa chất ở trong não. Khi mà cái vùng não đó nó tiết ra một cái hóa chất đó, tự nhiên ta vui. Mà có người mà nó không tiết ra được thì ta phải bơm thuốc vô cho nó vui. Cái thuốc mà bơm vô cho nó vui là kêu thuốc gì? Thuốc gì? Ma túy. Ta bơm vô tự nhiên ta vui, ta phấn khích, rồi khi hết thuốc rồi cái bắt đầu nó nó buồn, phải bơm thuốc vô tiếp, và càng ngày cái lượng thuốc phải càng nhiều hơn. Cho đến cái ngày mà bao nhiêu cũng không đủ thì thuốc sốc tim ta chết liền, mà vẫn không tìm thấy niềm vui. Đó là cái tai hại của niềm vui nhân tạo từ bên ngoài.

[1:35:07]Tức là thuốc mà ngoại ngoại ngoại sâm á, cái hình thức mà ngoại ngoại ngoại nhập vào trong cơ thể ta. Còn nếu ta không dùng thuốc thì cái khả năng mà tự tiết ra cái hóa chất làm vui trong não ta của mỗi một con người nó có hạn. Như ví dụ cái người khi ta đẻ ra thì cái cuộc đời người đó đã được ấn định là cái hóa chất này sẽ tiết ra được 2 ký. Ta sẽ có 2 ký niềm vui, nếu đem cân đo 2 ký niềm vui rải rải rải rải trong suốt cuộc đời của mình, rồi tới chết là thôi. Có khi chết rồi vẫn chưa hết thì chết làm ma vui. Ma mà gặp cười toe toét, mình hiện ra mình cười, nhe răng ra ai cũng thích hết trơn.

[1:35:50]Bởi vì sao? Là khi chết rồi mà hóa chất tạo niềm vui chưa cạn, vẫn còn thì ta làm con ma vui, ta hiện ra cười cái là mọi người vui theo, con ma vui. Nhưng mà lỡ ta xài nhiều quá, ta tham gia lễ hội này, ta dự tiệc kia, ta hào hứng, ta hò hét, ta tham dự buổi tiệc cho vui, ta tiêu thụ cái hóa chất đó, mới nửa cuộc đời mà 2 ký hóa chất tạo vui đã cạn hết. Từ đây nửa cuộc đời còn lại làm cái gì thì làm, không bao giờ vui được nữa vì cái hóa chất tạo vui đó đã hết rồi. Bắt đầu ta rơi vào trạng thái trống rỗng, muốn vui mà không thể vui. Và có nhiều người như vậy, người nghệ sĩ họ tung tiền ra họ mua vui bằng những cuộc

[1:36:35]vui mặc dù tốn tiền, nhưng mà hóa chất tạo vui nó cạn rồi họ buồn tự tử chết luôn. Đó là một dạng của trầm cảm vì không còn gì để vui. Một loại thứ hai là do nghiệp đời trước ta gây niềm nỗi buồn cho ai, ta gây đau khổ cho ai. Giờ mà cái đau khổ đó nó không phải là do cái tổn thương vật chất, ví dụ như mình giết người ta mai mốt người ta lấy dao người ta đâm lại, đó là tổn thương vật chất, còn đây mình chỉ gây cho người ta nỗi buồn của tinh thần thôi, gây cho nỗi buồn tinh thần thôi. Nỗi buồn tinh thần đó là làm sao? Mình hứa yêu ai suốt cuộc đời, nhưng mà mới có được một, hai năm cái không yêu nữa, cái người kia người ta hụt hẫng,

[1:37:19]mang cái nỗi buồn, mang nỗi nhung nhớ, mang nỗi tức giận, bị xúc phạm, bị lừa dối, cái nỗi buồn dai dẳng dai dẳng. Mà mình làm chừng chục người như vậy thì bảo đảm những kiếp sau mình sẽ bị cái nỗi buồn vô cớ không biết lý do gì, buồn có khi tự tử chết luôn. Nếu cái người mình làm buồn đời trước họ tự tử chết, đời này chắc chắn mình sẽ bị trầm cảm tự tử chết luôn. Đó là quả báo hai loại, bệnh trầm cảm có hai loại như vậy. Do vậy, bây giờ để tránh cái này thì ta cũng vậy, cũng hai loại: Thứ nhất, đừng khờ dại mà đi tìm niềm vui vì nó sẽ hao hụt cái kho hóa chất vui trong trong tâm mình. Giữ tâm bình tĩnh mọi cái, không tìm niềm vui.

[1:37:59]Giúp người, giúp đời, vui bằng cái việc phước thôi, không vui bằng những trò vui. Ta nhớ vậy. Ta không tìm vui bằng những trò vui mà ta chỉ vui vì ta làm được nhiều điều thiện, giúp đời, giúp người, ta vui bằng cách đó thôi. Cái thứ hai, nếu lỡ ta bị cái nghiệp từ đời trước ta đã làm buồn ai thì bây giờ phải mà sám hối, lạy Phật mà sám hối. Nói: "Kiếp xưa con đã vì vô minh, vì tham lam, vì đua đòi, vì hơn thua, vì phản trắc, con đã làm buồn ai đó, xin cho con sám hối. Xin cho con cả cuộc đời này chỉ đền bù lại vì không biết người xưa là ai nữa, nhưng bây giờ xin cho tất cả mọi người đến với cuộc đời con, gặp con, con sẽ làm tất cả để cho mọi người được

[1:38:52]yên tâm, tin tưởng, vui vẻ, hạnh phúc và không thất hứa với ai nữa, không hứa lèo với ai nữa." Nhớ như vậy. Và cứ phải ráng, phải ráng làm phước nhiều lắm, đem lại niềm vui cho nhiều người để bù lại cái nỗi buồn mà ta đã gieo cho ai mà ta không biết, chứ ai cũng bị như vậy.

[1:39:12]Cho con hỏi, khi ngồi thiền con thấy nó vui vui làm sao đó? Chà, cái này hơi lo nha.

[1:39:22]Như vậy có lọt vào tưởng không? Với sư phụ nói để tâm đáy bụng nhưng con để tâm không được, nó cứ nằm ở trên bụng. Thì từ từ nó mới xuống. Ví dụ mình có cái công phu lâu rồi thì mình để tâm đáy bụng được liền, có người để không được vậy. Cái cái cái tâm vui á nó có hai loại, khi ngồi thiền mà tâm vui nó có hai loại: một là do ta tâm ta yên xuất hiện niềm vui liền, hỷ lạc liền. Có hai loại vui là do ma làm vui, nó ảo tưởng vui, phải coi chừng. Mà cái vui nào cũng phải tránh hết, dù là do do thiền định, do nhiếp tâm được mà tạo vui cũng phải trốn nó, phải nhiếp tâm để giữ đáy bụng, tránh nó đi. Còn nếu mà ma nó làm mình cảm giác vui giả dối thì càng phải

[1:40:01]tránh rất là xa, phải sám hối dữ lắm á, chứ mấy cái vui đó nguy hiểm, nó làm cho ta cạn cái kho vui ở trong não mình, cái kho hóa chất vui á, cái vui đó không nên. Nên phải lúc nào cũng vậy, đừng có tìm vui mà nó cạn cái kho vui. Cạn kho vui rồi khi chết làm ma không vui, rất là xấu. Nên ta phải giữ cái kho vui lại trong não mình khi chết vẫn còn làm ma vui cho nó đẹp, nhớ như vậy.

[1:40:33]Khi ngồi thiền có bị nặng tay, nặng tay này nó có hai loại. Nếu nặng tay, tay thấy nặng nhưng mà người thấy dễ chịu, đó cũng là một loại khí lực xuất hiện. Một loại nặng tay, nó dụ cho mình để tâm ở ngoài tay, không để trong người trong bụng được nữa, là nguy hiểm vô cùng, vì nó làm ta hư não về sau. Tại nhiều người an trú cái tâm nơi tay, cũng nhiếp tâm được, nhưng một thời gian sau não bị hư. Còn nó nặng tay kệ nó, cứ để tâm ở trong bụng, ừ không bị cái hư não về sau nha. Còn cái...

[1:41:11]À ngồi thiền chân thì bớt đau rồi, nhưng vọng tưởng vẫn khởi liên tục. Vọng tưởng khởi liên tục là do hai lý do: một có thể là phước chưa đủ, hai là cái phương pháp ta chưa đúng. Thì kiên nhẫn đến hỏi quý thầy kỹ, nha, đến gặp quý thầy hỏi kỹ để quý thầy kiểm tra lại lúc đó mình ngồi dụng công như thế nào. Có khi mình nói ra hết rồi quý thầy mới phát hiện là mình dụng công sai, chứ còn mình cứ ngồi lặng lẽ, mình sai mình không biết, cho nên cứ không nhiếp tâm được, vậy nha. Ồ 5:00 rồi, 5:00 rồi. Thôi, chúng ta nghỉ nha. Cảm ơn đã lắng nghe, hẹn tháng sau gặp lại.

[1:41:49]Nãy giờ nghe giảng có hay không ạ?

[1:41:53]Phải khen một tiếng nha cho có động lực. Chúng con vô cùng tri ân sư... dành cho... gần 2 tiếng đồng hồ đã dành cho chúng con bài pháp vô cùng sâu sắc và tuyệt vời. Rất là tiếc vì thời gian của chúng con không có đủ để mà được nghe được sư phụ nhiều hơn nữa. Và... Thực hành liền thấy không? Khen bài giảng tuyệt vời đó đó ha.

[1:42:20]Và chúng con cũng rất là tiếc cả cuộc đời khi mà ai mà chưa được nghe cái bài này ạ. Và

[1:42:29]chúng con xin đại chúng chúng ta cùng chắp tay hồi hướng. Nguyện pháp giới chúng sinh, cùng tinh tấn tu hành, thoát chướng ngại vô minh, đồng viên thành Phật đạo.