Lời giảng: Thái Quá Và Bất Cập

[0:09]Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau đề tài là thái quá và bất cập, là hai cái thái độ đối với cái việc làm của chúng ta, đối với cuộc sống, đối với sự cư xử, cũng như là đối với cái sự tu hành của chúng ta như vậy, ừ. Thường á là chúng ta hoặc là đi quá cái mức cần thiết hoặc là chúng ta chưa đủ, thì cả hai cái điều đó đều làm cho nó không có đạt được kết quả mỹ mãn. Do đó, chúng ta nói chuyện với nhau làm cho chúng ta từ đây chúng ta lưu tâm đến mọi cái thái độ, mọi việc làm của mình, phải làm sao cho nó chuẩn nhất. Thái quá nghĩa là nhiều hơn cái sự cần thiết, trong khi bất cập lại là chưa đủ so với sự cần thiết,

[0:58]ví dụ như là giờ mình bệnh, mình bị nhiễm khuẩn thì mình phải uống kháng sinh. Thì nguyên tắc của bác sĩ là cho mình uống kháng sinh 3 ngày, uống 3 ngày là cũng phải uống cho đủ 3 ngày, hết bệnh rồi cũng phải uống 3 ngày. Thì uống cái 3 ngày đó là vừa đủ, nhưng mà nếu 3 ngày hết rồi mà mình sợ bệnh quá đó, mình làm luôn 6 ngày thì gọi là thái quá, bệnh đã hết rồi mà vẫn uống thì nó sẽ làm cho cơ thể mình bị tổn hại, mình mệt, bị giảm sức đề kháng. Nhưng mà nếu mới có một hai ngày cái mình uống xong cái mình thấy hết sốt rồi cái mình dừng lại thì gọi là bất cập, uống không đủ, thì con vi khuẩn nó chưa hết hẳn,

[1:36]vi khuẩn chưa hết hẳn nó còn nằm trỏng á, thì mình dừng thuốc cái nó tỉnh lại, mà khi tỉnh lại mới đáng sợ, khi nó tỉnh lại thì nó có cái khả năng gọi là lờn thuốc. À cái lờn thuốc nên lần sau mình trị nó lại nữa thì cực khổ ghê lắm, có khi không hết, mà con vi khuẩn mà đã lờn thuốc mà nó lây cho người khác, người khác chữa cũng chết luôn, chữa rất là cực, đó là lý do tại sao mà người ta cứ phải chế ra cái thuốc kháng sinh mới. Là vì cái thuốc kháng sinh cũ nó bị con vi khuẩn nó lờn, là do những người uống thuốc mà không đủ liều, gọi là mấy người bất cập uống thuốc cái hại cả thiên hạ, hại cả thế giới á.

[2:12]Thế là thế giới cứ phải chế thêm thuốc kháng sinh hoài, mà mỗi lần chế kháng sinh mới nó phải nặng đô hơn, nó tiêu diệt con người ghê gớm hơn. Thì đó là mình nói một cái chút trong cái việc dùng thuốc, rồi còn vô số điều khác trong cuộc sống này mà chúng ta dễ rơi vào cái thái quá bất cập. À ví dụ thế này, ví dụ khi mình gặp một người quen, à cái mình đến gần người đó chào hỏi mình nói chuyện, thực ra nó có một cái thái quá bất cập ở cái khoảng cách giữa mình và người đó nữa. À ngộ lắm nha, mấy cái tinh tế, ví dụ như gặp nhau với cái tình cảm mức độ đó thì đáng lẽ mình phải đứng cách người đó một

[2:47]thước rưỡi là vừa, mức trung đạo, nhưng mình đứng ép sát người ta nửa thước thì hơi thái quá, mà đứng dan dan ra ba thước đứng nói chuyện thì hơi lợt lạt quá. Một chút xíu thôi nó cũng có nữa, có không? Như vậy. Nhất là thầy tu chúng tôi vậy, thầy tu chúng tôi là sợ thái quá, có nhiều người lại gặp chào cái đứng sát còn mấy tấc là lật đật lui ra liền, thủ thế liền. Đó là thái quá, còn những cái người mà bất cập thì không sao, thấy gặp thầy à đứng xa xa giơ tay chào là thôi được rồi, khỏe, nhẹ nữa. Là nó có những cái điều như vậy, mà cái để mình nhìn thấy mọi điều trong cuộc sống này đó, làm sao mình xử sự cho nó vừa chừng vừa

[3:25]mực, là một điều rất là trí tuệ, mà rất là thích hợp, và có hiệu quả tốt, mà cả đời mình cứ như vậy á, thì đó là một đời rất là thành công, mà việc tu tập cũng có kết quả nữa. Nên ở đây, khi mà chúng ta nói về đề tài thái quá bất cập, có nghĩa là chúng ta đang nói tới cái trung đạo, cái vừa chừng vừa phải. Mà ở đây nó trong rất nhiều lĩnh vực, nên khi mình nói đề tài này thì nó không nói riêng một lĩnh vực nào, mà chúng ta phải từng giây phút cuộc sống trong mọi lĩnh vực mình đều phải có cái trí tuệ để nhìn thấy mình làm ở thế nào là vừa chừng, là đúng mức nhất. Nên hôm nay cái bài giảng này, chúng ta sẽ nghe rất nhiều ví

[4:03]dụ, à riêng cái bài này lạ như vậy, có những bài lý thuyết nhiều, bài này là ít lý thuyết, bài này ví dụ không. Hồi nãy mình mới nói tới cái ví dụ về dùng thuốc, bây giờ mình nói ví dụ là ví dụ như một người cư sĩ phải dạy con, khi mà dạy con á, cái thái độ của cha mẹ đối với con á thì nó có hai cái thái độ ngược nhau, là sự trìu mến thương yêu và sự nghiêm khắc, à nghiêm khắc để dạy bảo. Đó là hai cái thái độ trái ngược, nếu mà mình thiên về cái thương yêu trìu mến, chiều chuộng thì con sẽ, con rất là dễ hư, phải không? Mình chiều hoài cái nó làm nư, bản ngã nó tăng lên, và nó cứ đòi hỏi mãi, nên những cái lỗi lầm của nó nó không chịu sửa.

[4:50]Cho nên cái việc mà chiều con là làm con hư. Nhưng mà nếu lúc nào cũng nghiêm, vì sợ con hư nên lúc nào cũng nghiêm khắc, rầy la, thì có cái tai hại gì kế theo? Chắc sư biết không? Có sư biết nè, sư biết là sao, nếu nghiêm quá thì sao?

[5:17]Sư nghiêm khắc quá thì nó như nó không còn gắn bó với cha mẹ nữa phải không? Như vậy, vậy là sư rất kinh nghiệm, không biết sao, sao sư kinh nghiệm dữ vậy sư? À à à à, ra sư cũng có kinh nghiệm thật sự, dạ. Cảm ơn sư nhiều. Còn mấy Phật tử đồng ý không? Phải không? Đó, khi mà cha mẹ nghiêm khắc quá thì nó mất tình thương, nó giảm bớt cái tình thương giữa cha mẹ và con cái, cho nên vì vậy mà cái gọi là một cái chừng mức vừa phải trong cái tình thương yêu và sự nghiêm khắc nó phải là một cái trung đạo tùy lúc tùy nơi. Ví dụ cái lúc mà nó ngoan thì mình rất là thương, bày tỏ tình thương yêu liền, bày tỏ rất là mạnh,

[5:55]còn những khi mà nó hư thì phải cực kỳ nghiêm khắc. Lúc nào nên dùng cái cái nào là vừa chừng thì đó là cái trí tuệ của cha mẹ, nên ở đây đừng có một cái chủ trương chung chung, ví dụ có người chủ trương là cứ thương nó, chiều nó rồi từ từ nó sẽ nghe, không hẳn như vậy. Có lần Mỹ có cái phim là đứa bé siêu quậy, đứa bé siêu quậy không phải là đứa bé còn nhỏ nhỏ ngồi nó bò đâu, nó lớn rồi, nó là một đứa con nuôi với gia đình đó, mà nó quậy tanh bành cái nhà đó luôn, không còn gì hết. Nhưng mà người cha cứ kiên nhẫn thương nó, đến một ngày kia bỗng nhiên nó hối cải và nó ngoan lại, thì chuyện đó chuyện trong phim,

[6:30]còn ngoài đời không có, ngoài đời mà cứ chiều chuộng như vậy thì nó leo nóc nhà luôn, không được. Đó là một cái ví dụ vậy, thì không phải là riêng đối với dạy con cái đâu, với mọi người trong cuộc sống cũng như vậy, là mình có cái thái độ thương yêu, cái thái độ khoảng cách, một cái gì đó giữ vừa chừng với tất cả mọi người cho nó thích hợp. Bây giờ với người hàng xóm của mình, với người bạn của mình, với bà con thân quyến của mình, cái thái độ mình đối xử với mỗi người cũng như vậy nữa. Là cái sự thân tình cũng như là mình giữ khoảng cách cần thiết, cũng là điều rất quan trọng, chứ không phải mình gặp ai mình cũng ân

[7:09]cần, vồn vã mà thân mật thái quá, nhiều khi không có thích hợp, bởi vì cái liên hệ với nhau chưa phải đúng lúc như vậy nên không cần. Nhưng mà có những người ví dụ như là mình biết là người tốt, mối liên hệ thắm thiết, thì mình cũng phải khéo léo bày tỏ một cái sự ân cần, tình cảm, cho nên cái mà để chọn cái thái độ đó rất là quan trọng mà đòi hỏi cái trí tuệ, người càng có trí tuệ thì mình có cái thái độ rất là đúng mức. Bây giờ ví dụ như mình qua ví dụ khác, là người Phật tử thì mộ đạo, mộ đạo tức là mình yêu mến Phật pháp, à mình kính quý chư Tăng Ni, thì thái độ nó rất là tốt. À nhưng cũng coi chừng thái quá, cũng coi chừng bất cập, thái quá là sao?

[7:52]Ví dụ như mình mộ đạo mà thái quá nghĩa là sao? Người Phật tử á thì phải có cái nhiệt tâm hộ đạo, điều đó rất là đúng, rất là cần thiết, nhưng mà không được thái quá, là vì sao vậy? Là bởi vì mình còn bổn phận đối với gia đình, à đối với xã hội, mà nếu mình mộ đạo quá, cái gì chỉ biết tới chùa, tới sư không thì chắc chắn là sẽ gây phiền toái cho gia đình và cho cộng đồng của mình, thậm chí có thể mình không đủ trách nhiệm đối với nhà nước, đối với xã hội nữa. Ví dụ như các sư, các cô đi tu hẳn thì lại bước qua một lĩnh vực khác, à mình có được quyền là sống trọn vẹn cuộc đời cho đạo, để mà đem đạo lý dạy cho chúng sinh, thì ở mức độ đó là thích hợp.

[8:38]Nhưng với người cư sĩ còn rất nhiều bổn phận, cho nên cái việc mà mình mộ đạo thái quá, chỉ còn biết chùa chiền không, nhiều khi lại gây một cái phản ứng không tốt, làm cho những người thân của mình mới ban đầu họ không có ghét đạo, họ không ghét các sư, các cô lắm, nhưng mà thấy mình làm quá đi, trên đời không còn biết ai, chỉ còn biết có các sư ở chùa Linh Quang không thì bắt đầu họ bực, bực nhiều khi nói bậy nữa, rồi nhiều khi công kích các sư, các cô nữa. Thành ra họ mang tội, do đó cái mộ đạo của mình nó phải có một cái giới hạn nào đó thích hợp tùy hoàn cảnh kinh tế gia đình, tùy thái độ của người

[9:13]thân trong gia đình mình, chứ không có được quá đáng, thái quá. Cái này có nhiều người bị lắm á, nhiều người Phật tử có duyên với Phật pháp từ đời trước á, tới chừng gặp chùa hiểu đạo rồi là dồn hết cuộc sống vào đó, mà không chịu đi tu, thà đi tu luôn được, không đi tu cứ ỡm ờ bước ra bước vô mà như vậy cái chọc giận thiên hạ, chọc giận người chung quanh mình. Tuy nhiên là cũng không được mà lơ là với chùa quá, nếu mình lơ là với chùa quá thì đạo tâm sẽ từ từ lui sụt, à vì sao vậy? Vì cái việc mà mình tới lui với chùa, mình sẽ được nghe quý thầy quý cô dạy bảo về đạo lý, có những khi là quý thầy

[9:49]quý cô trong một buổi ngồi nói chuyện bình thường thôi, mình cũng nghe được những lời khuyên đạo lý, hoặc là mình nghe một buổi giảng, hoặc là dự một buổi lễ, thì lúc nào cũng nuôi dưỡng được cái đạo tâm của mình tăng tiến. Cho nên vì vậy, một người đệ tử Phật là mộ đạo là đúng, mà phải biết giữ một cái sự chừng mức trong cái quan hệ đối với chùa, làm sao cho nuôi dưỡng được cái tâm đạo của mình nhưng cũng đừng có quá đáng để làm cho những người trong gia đình mình hay bà con mình phải bực bội, đó là một cái khéo léo như vậy. Ở đây trong đạo Phật của mình á thì không có cái gọi là bắt buộc, không có bắt buộc người tín đồ phải đi chùa,

[10:29]như các đạo khác, các đạo khác họ có cái bắt buộc nghiêm khắc lắm, nếu mà không đi đến đền thờ, nhà thờ thì bị rầy, bị trách, bị phạt đồ gay gắt, nhưng đạo Phật mình thì không, tự giác. Nhưng mà chính vì cái tự giác này đó, cho nên đạo Phật nhiều khi phát triển rất là chậm, mà chỉ phát triển được nơi những người có trí tuệ, có thiện căn. Cái người mà có trí tuệ đó là tự họ biết được Phật pháp là hay, họ đi đến thôi, thì những người đó tâm đạo rất là mạnh, còn những người mà tâm đạo yếu yếu á thì dường như ít đến chùa, rất ít đến chùa. Cho nên vì vậy, ví dụ như chúng ta so sánh hai tôn giáo, một cái tôn giáo là mỗi ngày lễ mình thấy đứng đông nghét,

[11:06]đừng nghĩ họ mộ đạo nhiều, tại vì họ bị bắt buộc, còn ở trong đạo Phật á thì nhiều khi đến cái chùa ừ thấy lưa thưa, nhưng mà thường là những người rất mộ đạo mới đến, đúng không? Phải không, quý Phật tử? Thường là rất mộ đạo mới đến tại không ai bắt mình hết, nó vậy. Tuy nhiên cái khéo của mình là cái thái độ đó là làm sao cho vừa chừng như vậy, ừ. Thì chúng ta nói cái thái quá bất cập là như vậy. Thì ở đây đó, thực ra đó, cái gọi là mức độ mà vừa phải, thích hợp, không thái quá, không bất cập á, nó thay đổi tùy theo mỗi người, chứ không phải là ai giống ai. Ví dụ như là thế này, chúng ta so sánh cái này để chúng ta thấy cái

[11:46]ý nghĩa của đạo lý và của luật pháp nó liên quan với nhau nha. Ví dụ như trong luật pháp á thì trừng trị kẻ có tội. Còn trong cái đạo lý, trong cái giáo dục á thì dạy bảo để người ta đừng làm tội. Thì hai cái đó là sao? Bổ sung cho nhau, phải không? Bổ sung. Vì có những người mà họ hiểu biết á, chỉ cần dạy họ thôi, đây là điều sai, đây là điều đúng, thế là tự họ tránh điều sai họ làm điều đúng. Họ không làm tội nữa, thì luật pháp đỡ phải xử lý, cái ngành công an, ngành tư pháp đỡ cực, đó. Nhưng mà có những hạng người nói không biết nghe. Không có cái trí tuệ, không có thiện căn, không nhận định được đâu là đúng sai, thiện ác.

[12:26]Họ cứ dấn vào cái điều lầm lỗi, rồi gây tội. Thì những người như vậy thì nói không nghe được thì buộc phải có công cụ của pháp luật để xử lý họ. Cho nên là chúng ta thấy là ngành giáo dục rất cần thiết và ngành luật pháp công an cũng rất cần thiết là như vậy để giữ gìn một cái ổn định xã hội. Tuy nhiên, là nếu một cái xã hội mà cái giáo dục được phát triển mạnh thì ngành luật pháp đỡ vất vả. Còn nếu cái giáo dục đạo đức mà yếu thì các anh em công an phải rất là cực. Đó là nguyên tắc. Giờ chúng ta phân ra những hạng người để chúng ta thấy mỗi hạng người nó có cái mức độ vừa phải khác nhau trong cái việc mà giáo dục đạo đức á.

[13:06]Ví dụ bây giờ có cái người, cái hạng người thứ nhất là hạng người thiện căn nè, là mình chỉ nói khẽ là họ biết lỗi liền, biết lỗi liền. Ví dụ như là họ vừa hơi sừng sộ lên một chút, nói chuyện với ai họ hơi sừng sộ một chút, thì mình chỉ nhắc nhẹ họ, mình chỉ vỗ vai mình nói "bạn đừng". Chỉ một chữ một à. Cái họ xìu xuống liền, họ xuống nguội liền, họ biết đó là lỗi liền. Một chữ một. Đó, giống như Đức Phật á, Đức Phật ví dụ cái này, nó như những con ngựa hay á, chỉ cần thấy cái người nài phất cái roi lên là chạy liền, không cần phải đánh. Hoặc là đang cỡi vậy, mà chỉ nói "nhanh lên con", phất cái roi cái là đâm đầu chạy liền, không cần phải đánh đau.

[13:49]Cho nên trong cái kinh có nói là, "Như ngựa hay ở thế", thế tức là đời đó, "thấy bóng roi liền đi". Đó là cái, cũng như con người mình có trí tuệ, chỉ có ai có thái độ, nhiều khi chỉ nhìn cái ánh mắt người ta cái thôi là biết liền, không cần phải nói nữa. Ví dụ như là mình đến nhà người ta, mình đến nhà một người khác, cái lúc đó cái mình thấy nơi cái nhà người ta có trưng một cái món đồ rất là quý, món đồ cổ gì đó, nhìn vô rất là quý, cái mình đến mình đứng rất là sát để mình nhìn, thì mình thấy người chủ nhà họ nhìn mình hơi ái ngại, chỉ ánh mắt nhẹ thôi, chứ không có tới nỗi: "Đừng, đừng có đụng tới", họ không có nói.

[14:27]Họ chỉ nhìn mình với cái ánh mắt hơi lạ, hơi khác chút xíu, hơi lạnh lẽo một chút xíu, hơi hoài nghi một chút, là mình dội ngược, lui lui lại nói: "Xin lỗi, xin lỗi", lui ra liền, lui đứng xa ra một khoảng cách liền. Tức là đó là những người có trí tuệ. Tức là chỉ cần thấy một cái dấu hiệu, một ý kiến nhẹ của người khác qua một chữ một hay qua một ánh mắt là đã biết cái sai của mình, thay đổi liền. Thì trong xã hội có những con người như vậy, đó là những người rất là, phải nói, là những cái bông hoa đẹp trên cuộc đời này. Mà chúng ta mong mọi người mình phải như vậy, mọi người đệ tử Phật là đều phải có cái trí tuệ như vậy, có cái đạo đức như vậy.

[15:03]Ờ do đó trong cái tương quan nói chuyện với nhau á, mình hạnh phúc lắm. Mình không cần phải nặng lời với nhau, không cần phải gay gắt với nhau. Bởi vì ai nấy đều biết cái đúng sai thiện ác, cái tội phước rõ lắm. Mình chỉ nói nhẹ nhau, góp ý nhẹ nhau là công nhận liền, đúng liền. Ờ nên có thể làm bạn tốt với nhau được, làm huynh đệ với nhau được. Và cuộc đời này như vậy rất là đẹp. Đó là hạng thứ nhất. Hạng thứ hai á là phải nghiêm mặt rồi mới sợ. Ví dụ như trong nhà, mình có cái người em của mình. Lúc đó là đang có khách ngồi nói chuyện, thì cái nó nó nói lớn tiếng. Cái mình nhìn mình nghiêm mặt lại một cái. Thay vì mình chỉ khoát khoát tay,

[15:46]nếu nó là trẻ ngoan mình khoát khoát tay vậy thôi là nó biết liền. Nhưng mà có đứa này nó mức độ bướng hơi chút xíu, mình phải nhìn trừng mắt một cái, thôi nó biết lỗi rồi thôi. Tức là mức độ hơi phải gay gắt thêm một chút. Hoặc là ở trong chùa cũng vậy, như mình là một người sư huynh, thì mình có những người sư đệ. Thì ngoài việc là thầy mình là dạy dỗ chung, thì người sư huynh phải có cái bổn phận dạy dỗ những người sư đệ. Thì sư đệ là người mới tu sau mình, cho nên cái oai nghi, cái tế hạnh, cái giới luật đồ cũng chưa kỹ. Mình biết rồi thì dạy thì có dạy đó, nhưng mà đụng trong cuộc sống đôi khi quên.

[16:22]Quên mình đụng chuyện mình phải nhắc. Bây giờ nhằm cái chú mà chú có trí tuệ đó, mình chỉ nhúc nhích ngón tay thôi là chú biết điều đó sai, không làm. Nhưng có chú phải trừng mắt một cái. Ví dụ như à Phật tử vào chùa thì thấy chú đó cứ thích kết thân với một người Phật tử nào đó. Thay vì á là cái người tu mình có cái thái độ chan hòa, ai đến chùa mình cũng vui vui vui vui hết. Nhưng tự nhiên nhìn thấy chú đó có vẻ gắn bó đặc biệt với người Phật tử đó, mà đặc biệt Phật tử đó cũng hơi giàu có, hơi khá giả. Thì lần kỳ sau cái thấy cái người Phật tử đó bước vào chùa cái thấy chú này cũng lân la đi tới liền.

[16:58]Nhưng đứng nghiêm mặt nhìn một cái, chú biết sợ liền. Chú biết à, như vậy có cái gì sai đây? Có cái gì sai trong cái việc mà mình ân cần với người Phật tử này, mà ông sư huynh mình ổng vừa mới trừng mắt. À biết thôi rút lui lại, xá chào rồi lui vào, rồi từ từ tới gặp sư huynh mình hỏi sao? Hỏi là: "Dạ thưa sư huynh, là hồi nãy em đến mà sư huynh trừng mắt có vẻ là rầy, em không biết lỗi gì, xin sư huynh dạy bảo". Thì lúc đó mình là sư huynh thì mình sẽ dạy, mình phân tích cái thái độ của người tu đối với Phật tử như thế nào, mà nhất là dè dặt đối với người giàu như thế nào, vân vân. Thì đó là có người phải tới cái mức độ là phải trừng mắt, đó, là người thứ hai đó.

[17:34]Tới cái hàng người thứ ba khó hơn chút nữa là phải rầy la. Phải rầy la, tức là lên thành tiếng rồi đó. Ờ ví dụ bây giờ là thường thường á là quý thầy, quý cô mà đối với Phật tử á thì Phật tử đó vừa là một người đệ tử mà vừa là khách. Cho nên cái đối xử phải rất là tế nhị, phải không? Đó, người Phật tử đến chùa á thì rõ ràng là đến học đạo, xưng với quý thầy quý cô xưng là "con", cho nên giống như tự nhún mình xuống thấp hơn quý thầy quý cô, là coi như mình là một người đệ tử. Nhưng mà khổ cái là nói là đệ tử chứ không phải đệ tử thiệt, vừa là khách nữa, vừa là khách. Nên vừa rồi mà chúng tôi giảng một cái bài cho quý thầy quý cô ở dưới Long

[18:18]An, chúng tôi có nói là ở trong cái thời đại mới này đó, nghĩa là đừng có nghĩ người Phật tử tức là cái hạng thấp hơn người xuất gia, mà giống như ở ngoài mà thương trường buôn bán á, người ta nói khách hàng là gì? Khách hàng là Thôi nói "Thượng đế" ghê quá, nói khách hàng là "vua". Bây giờ trong chùa phải vậy, Phật tử là Phật tử cũng là vua. Giờ tới cái mức, tức là thời thế thay đổi rồi, tức là quý thầy quý cô cũng phải biết ân cần, vừa là chiều chuộng mà vừa là dạy dỗ Phật tử. Quý thầy quý cô bây giờ cũng cực khổ như vậy, là vừa phải biết dạy dỗ Phật tử tại mình là thầy mà, nhưng cũng phải biết chiều chuộng nữa, không chịu bỏ đi mất à, khổ vậy.

[18:58]Cho nên là Phật tử hôm nay là vua, khổ vậy đó. Còn quý thầy quý cô là gì? Là thì là thầy của vua chứ có gì đâu.

[19:08]Nên ở đây là trong cái vị trí mà khi một người Phật tử đến với chùa á, thì vừa là đệ tử, vừa là khách, nên quý thầy phải có cái, thường thường là đối xử nhã nhặn, thường là như vậy. Nhưng mà đôi khi mình gặp có những người Phật tử trướng quá đi, trướng vì dữ, đụng đâu là rầy la người khác, nói xấu huynh đệ qua lại, gây chia rẽ tùm lum trong chùa. Cái người mới ban đầu á mình thấy cái cô này cô đến, cổ cổ gay gắt với người khác, mình chỉ khoát tay thôi, khoát tay. Mình dùng áp dụng theo kiểu người thứ nhất, chỉ khoát tay, là như khoát tay thấy không ép phê. Cái lần thứ hai, bắt đầu cũng sừng sừng sộ sộ

[19:44]lên cự nự huynh đệ khác thì mình trừng mắt. Trừng mắt bả trơ lại chứ, cũng không ép phê. Thì bắt đầu tới lần thứ ba là sao? Phải kêu lại nghiêm khắc rầy. Nói là: "Cô đến chùa cô là Phật tử, cô phải biết thương yêu huynh đệ. Mình là đệ tử Phật phải có lòng từ bi. Từ bi đó phải thể hiện ra cái thái độ là phải ân cần với mọi người, không bao giờ được sân si, gay gắt, phẫn nộ, nói xấu bên này, châm chọc bên kia". Mới rầy, lúc đó bắt đầu mới lên tiếng rầy. Nhưng mà nếu hên, đặt trường hợp hên, là cái người Phật tử này ngang cái mức độ thứ ba thôi, nghĩa là khi quý thầy lại rầy đàng hoàng thì biết sửa.

[20:20]Nghĩa là cái mà khoát tay, cười cười khoát tay là không biết lỗi, trừng mắt không biết lỗi, nhưng mà kêu lại rầy thì biết lỗi. Tức là thôi cũng còn được, cũng còn có biết lỗi. Ở đây ai trường hợp đó giơ tay lên? Có ai vô đây mà cự nự huynh đệ mình không? Đừng nha, đừng. Mình phải tiếp tay với quý thầy, quý cô. Quý thầy, quý cô á là muốn cho xây dựng cái chùa thành một cái chỗ cực lạc, một cái tịnh độ. Nghĩa là bước ra khỏi chùa đó thì chúng ta biết đó là thế gian, đó là biển đời mênh mông đau khổ, nhưng mà lọt vào cổng chùa một cái thì biến trở thành liền đó là một cõi cực lạc, thanh bình, hạnh phúc.

[21:03]Nghĩa là hai cái thế giới khác nhau liền. Thì quý thầy nè quý cô là muốn xây dựng điều đó. Muốn xây dựng là quý Phật tử có thể mệt mỏi vì chuyện đời, chuyện thế gian, thì những lúc mình bước vào chùa, mình phải nhận ra được một cái hạnh phúc từ nơi cái đạo đức của quý thầy quý cô, từ nơi cái cư xử, từ nơi đạo lý của Phật, vân vân. Đó, thì mình phải tiếp tay với quý thầy quý cô trong việc xây dựng cái chùa thành một cái cõi Tịnh độ như vậy, một cái thiên đường như vậy. Đó, chứ mình không được vào đây mà phá cái thiên đường này làm cho nó thành địa ngục, không được. Mà nghĩa là làm sao? Nghĩa là khi mình bước vào chùa đó mình thấy quý

[21:39]thầy quý cô luôn luôn đối xử với mọi người bằng cái lòng từ bi thì mình phải bắt chước điều đó. Những người Phật tử khác đến, mình cũng phải đối xử bằng cái lòng từ bi như vậy, để cho họ đến họ cũng nhận được cái hạnh phúc như là mình đã nhận được. Nên nếu ta tiếp tay như vậy, do đó là đừng có gay gắt với huynh đệ khi đã đến chùa rồi. Nghĩa là khi chúng ta bước vào cổng chùa, xin bỏ lại đằng sau, xin bỏ lại cổng chùa những cái gì? Những cái tham lam, thù hận, ích kỷ, chê bai, đố kỵ, ganh ghét nha. Lát ra xách lên đi về nhà lại, không sao hết. Lát ra gánh lên vai đi về lại. Nhưng mà khi bước vào chùa xin bỏ mấy thứ đó trước cổng hết giùm.

[22:22]Còn nếu ai mà đi ra đó, bỏ luôn, đá bỏ luôn, về nhà không còn thứ đó nữa thì tuyệt vời. Number one, tuyệt vời. Thì đó là hạng người thứ ba. Ừm. Bây giờ tới hạng người thứ tư. Tới hạng người thứ tư, hạng người này thấy gay gắt lắm. Đây là hạng người mà khi kiểu lại mình rầy, không nghe nữa, thì phải làm sao? Hỏi mấy chú nè, phải làm sao con? Hả? Phải phải đánh đòn. Ở một số quốc gia, họ còn có cái luật là cho phép đánh đòn trẻ khi trẻ hư nha. Mà luật pháp, công an đánh đàng hoàng. À, ở một số nước khác thì họ không cho phép đụng chạm tới cơ thể, nhưng mà một số quốc gia Á Đông cho phép. Ví dụ như là vừa rồi có một đứa trẻ bên Mỹ

[23:15]thì nó sang Singapore thì nó làm một chuyện lỗi. Thì theo luật pháp của nhà nước Singapore nó bị đè ra đánh đòn, quất đâu khoảng năm mươi roi. Thì khi mà bản án nó được tuyên ra thì chính tổng thống Mỹ yêu cầu can thiệp. Không, mà nói gì thì nói, bên kia cũng quất roi xong họ trả về. Họ nói đến đâu là phải tôn trọng pháp luật ở đó. À, thì đó là trường hợp, bây giờ mình nói trong gia đình thôi. Thường thường đánh roi thì mình chỉ áp dụng ở đâu? Ở trong trong gia đình, chứ mình không thể nào mà kêu Phật tử mà đánh đòn được nha. Quý thầy nhớ, quý sư nhớ giùm cái đó nha. Thế không, đừng có cự ai quá, nói rầy không nghe kêu xuống đánh đòn, mít lòng.

[23:52]Lúc đó họ thưa công an đó. Nên trong gia đình thôi. Như có những đứa con vậy, có những đứa con là nhiều khi mình phải rầy nó bằng cái đòn roi để cho nó bị cái dấu ấn, nó biết đó là lỗi nặng nó phải bỏ. Nhưng mà đôi khi coi chừng mình lạm dụng. Có những bậc cha mẹ đụng đâu đánh đó thì đó là thái quá. Mà có những khi cần phải đòn roi mà mình cũng không dùng tới vì nó thuộc đứa thứ tư rồi. Tới mức độ thứ tư là phải dùng tới đòn roi rồi mà mình không biết dùng thì nó sẽ hư, không sửa được nó. À nên dùng tới đòn roi thì bắt đầu nguy hiểm, phải cẩn thận. Như ở bên các nước mà Tây phương á, như bên Canada á thì trong nhà trường dạy cho con trẻ chống đối lại cha mẹ.

[24:35]Dạy cho con là khi ở nhà, các em hễ cha mẹ làm gì đó các em phải gọi cái số này kêu công an lại. Tức là dạy cho con trẻ một thái độ biết cách để phản kháng với cha mẹ, cho nên cái tình gia đình ở Canada rất là lỏng. Cha mẹ không dám đánh con, không dám la hét nó. Đụng chuyện kêu công an liền. Mà nó bày tỏ thái độ hỗn láo, đành tức mà chịu không dám làm gì. Ví dụ nói nó, rầy nó cái gì, nó bước vào phòng nó đập cửa cái rầm ngay trước mặt mình, không được quyền nói gì hết. Bởi vì cái nền giáo dục nó như vậy. Nhưng mà bên Nhật thì ngược lại, là từ đứa nhỏ mà được vô trong trường là được dạy cách đối xử với cha mẹ, với anh em, với làng xóm rất là chu

[25:09]đáo và cha mẹ được quyền đánh con, mà đừng làm nó bị thương thôi. Thì nước Nhật đúng là ngoan hơn. Bởi vì cái mà đó người ta dạy cách đối xử, dạy cho đứa bé nó biết diệt bớt cái ngã của nó, nó bớt bướng bỉnh, để nó biết thương yêu, nó biết nhường nhịn với người khác. Vì vậy có đạo đức. Còn ở những cái quốc gia Tây Âu thì nó dạy cho đứa trẻ cái tôi, cho cái phép cái tôi của đứa trẻ nó phát triển sớm quá, cho nên nó thành bướng bỉnh và hư hỏng. Nên ở đây cái thái độ mà đối với đòn roi phải rất là chính xác. Mà có những trường hợp phải dùng tới đòn roi, như vậy. Rồi có người á là đánh đòn cũng không được nữa.

[25:44]Có người này đánh đòn cũng không được nữa thì phải làm sao?

[25:51]Ai nghĩ ra cái gì? Đúng. Ủa, sao sư giỏi ta? Trả lời đâu đúng đó, phải bắt vô tù, đúng rồi. Ví dụ có những cái người mà họ hung hăng quá, họ hung hăng giống như là xã hội đen vậy đó, du côn quá, côn đồ quá, đụng đâu oánh lộn đó. Nghĩa là đụng hàng xóm gây gỗ, đụng gì có thể là hung hăng quá. Lúc cái người đó mà mình khoát tay nhẹ nhẹ cười cười nói không nghe, trừng mắt họ trừng lại, mà mình rầy la họ chửi bậy lại, mà đánh đòn họ oánh lại thì lúc ấy chỉ còn đứa nhờ công an. Và những người mà dữ quá, hung hăng quá, vì gây tội tới phải đi trộm, đi cướp, giết người, cướp của, vân vân. Những hạng người mà trong cái đầu họ cái mức ác độc á nó cao

[26:30]quá thì phải dùng tới cái hình thức là tù tội, nghĩa là giam giữ họ lại một chỗ để họ không có làm hại người khác. Cho nên đây là cái tù cũng cần thiết và đó là mức độ thích hợp với họ. Còn cuối cùng có hạng người mà tù tội cũng không xứng đáng nữa thì phải làm sao? Thì phải phải cho dựa cột, xử tử. Trong luật pháp có như vậy. Trong luật pháp là có những cái người mà tội nặng quá, ở tù không có không có đáng với cái tội của họ, thế là quan tòa tuyên án xử tử hình luôn. Cái việc mà quan tòa tuyên án xử tử hình thì nhiều nước trên thế giới tranh cãi lắm. Có những nước họ bỏ hẳn hình phạt tử hình, nhưng có những nước còn duy trì, như vậy.

[27:13]Thôi thì mình phân loại ra như vậy để mình hiểu thế này. Nãy giờ mình phân loại ra nhiều hạng người mà mình nói chuyện á, cái mức độ mà góp ý á, là để mình hiểu thế này: là mình đừng bao giờ chủ quan với một cái phương pháp giáo dục duy nhất mà cho là hiệu quả với tất cả mọi người. Ừm. Ví dụ như là nào giờ mình chủ quan mình nói rằng: là tôi chỉ cần dùng cái lời nói ngọt ngào là có thể dạy được người khác, đừng nghĩ như vậy. Có những người lời nói ngọt vô ích, đạo lý không cảm hóa được, mà phải có biện pháp cứng rắn hơn. Có như vậy. Nên mình hiểu điều này đó mình mới là một cái người giáo dục được.

[27:53]Ai là người giáo dục? Trong tất cả chúng ta ngồi đây, ai phải là một nhà giáo dục? Quý thầy, quý cô, à đúng được một phần. Rồi ai nữa? Tất cả mọi người đều phải có bổn phận làm nhà giáo dục, chứ không phải riêng ai hết. Nghĩa là trong suốt cuộc sống của chúng ta, nghĩa là lúc nhỏ thì chúng ta học được cái nhiều điều hay lẽ phải, lớn lên bắt đầu mình phải biết dạy những người đi sau mình, con mình, em mình, học trò mình. Rồi nếu mình có những cái trách nhiệm hơn nữa thì mình phải có trách nhiệm giáo dục cộng đồng của mình luôn, hàng xóm, là đồng nghiệp của mình, vân vân. Bất cứ ai đều phải là một nhà giáo dục tốt hết.

[28:35]Do đó khi mà chúng ta phân ra nghĩa là sáu cái mức độ, sáu cái hạng người này để mình biết mà tùy nghi linh hoạt mà mình xử lý. Có những người hiểu biết, mình biết là mình chỉ nói một lời nói êm ái, nhẹ nhàng thôi, trao đổi với nhau một cái đạo lý thôi là họ được. Nhưng có những người phải rầy la gay gắt. Cho nên vì vậy đừng có bao giờ chủ trương là một cách. Có những người đó ví dụ như họ có cái uy, lúc nào cũng dùng cái uy để mà rầy la người khác, để giáo dục người khác, cái đó không hay. Có lần thì chúng tôi gặp cái ông thầy trụ trì đó. Ông thầy trụ trì, ổng có một cái lối giáo dục rất lạ là bất

[29:13]cứ chuyện gì nhỏ lớn ổng đều la hết, la gay gắt hết. Ừm. Nghĩa là nhúc nhích chút là ổng trừng mắt lên ổng la oang oang lên. Mà đụng chuyện nhỏ lớn gì cũng vậy hết. Và ổng nghĩ tại vì một hai lần ổng làm như vậy ổng thấy thành công, người ta bộ nghe lời. Nên từ đó là luôn luôn làm như vậy. Thì như vậy là làm sao? Hậu quả là làm sao? Hậu quả là nhìn thấy ông thầy không còn từ bi nữa, phải không? Và nó làm giảm bớt cái đẹp của hình ảnh một người tu sĩ, mà chính ông thầy đó lâu ngày hết phước á. Tại vì luôn luôn đụng ai cũng rầy la tức là mình thiếu tôn trọng con người. Mà thiếu tôn trọng con người thì cỡ nào cũng hết phước.

[29:49]Ông vua cũng hết phước luôn chứ đừng nói ông thầy tu. Tức là ông vua phước rất là lớn á, mà đụng ai cũng coi thường, cũng gay gắt nạt nộ thì cũng hết phước luôn. Còn thầy tu cũng vậy. Phải cẩn thận nhất là quý thầy quý cô, người đi tu cẩn thận lắm. Sở dĩ mình được mặc cái màu áo đạo để cho mọi người tôn trọng mình là bởi vì những đời trước mình đã biết tôn trọng mọi người. Chính vì mình biết tôn trọng trời Phật, tôn trọng Bồ Tát, tôn trọng thần thánh và tôn trọng chúng sinh, ngày nay mình được mặc cái áo đạo. Nếu bây giờ mình mặc cái áo đạo rồi mình nghĩ những người Phật tử là kém hơn mình, trong tâm mình thoáng một chút coi thường Phật tử thì mình sẽ hết phước.

[30:34]Mà hết phước thì chuyện gì xảy ra? Không còn mặc áo đạo được nữa. Do đó, cái người tu sĩ phải là người rất là khiêm tốn, luôn luôn quý trọng mọi người dù đó là người cư sĩ hoặc là đàn em của mình, mặc dù mình dạy dỗ nhưng trong tâm mình vẫn tôn trọng. Như vậy cái phước mình giữ gìn được lâu dài, là như vậy. Ừ, nên mình nói là nhiều hạng người là như vậy đó. Mà bây giờ mình nói tới cái mức độ mà vừa phải, thích hợp này. Ví dụ bây giờ là Phật tử chúng ta đó thì ai cũng biết làm việc từ thiện, thích làm việc từ thiện, phải không? Mình là Phật tử mình có thích làm việc thiện không? Thích không? Thích phải không? Là mình rất thích bố thí, à mình thích thấy ai nghèo khổ

[31:16]mình giúp đỡ, hoặc là lâu lâu đọc báo mà thấy có những người nào cần giúp đỡ mình có gửi tới báo, vân vân. Như vậy, chúng ta đều thích làm việc thiện, nhưng mà cái mức độ làm việc thiện á thì không có giống nhau, tùy hoàn cảnh, tùy khả năng của mỗi người, không giống nhau. Tức là điều kiện của gia đình mình, sự phát tâm, tùy đối tượng mà làm. Ví dụ có người á là mỗi tuần làm một việc thiện là vừa phải là thích hợp với một số tiền. Ví dụ như một tháng làm một tuần làm việc thiện 100.000đ, à có người như vậy là vừa phải là thích hợp đối với gia đình của họ, gia đình cũng cảm thấy dễ chịu, vừa chừng, là không ít quá, không nhiều quá, là thích hợp.

[31:58]Nhưng mà có người cái mức độ đó không thích hợp. Có người là phải một tháng mới làm việc thiện được 100.000đ thì với mức độ đó là thích hợp, là vừa phải, không được hơn. Mà có người á không được, có người mỗi ngày phải làm một việc thiện khoảng 100.000đ, mà nếu không làm á thì để dành lại, 10 ngày thì phải làm việc thiện 1 triệu, bởi vì cái thu nhập của gia đình nó khá hơn. Mình làm một ngày 100.000đ á thì không ảnh hưởng gia đình, gia đình hoan hỷ mà cái phước mình tăng nhanh hơn. Tại vì làm nhiều thì phước tăng nhiều thôi phải không? Làm càng nhiều càng tốt, nhưng mà làm nhiều quá ảnh hưởng gia đình thì không

[32:34]được, cho nên ở đây mình lựa chọn cái mức độ thích hợp vừa phải. Đó là cái trí tuệ nhận định của mình nên không ai bắt chước ai. Giờ cùng đi chùa với nhau à thấy ba tháng an cư huynh đệ mình cúng một tuần bao gạo cho chùa, cái mình tính bắt chước, nhưng không được. Bắt chước chạy đua kiểu đó không được, quý sư ăn cũng không hết mà mà gia đình mình khó khăn, cho nên tùy nghi, người huynh đệ mình cúng bao gạo thì mình cúng một bó rau, bó rau muống mà rau sạch không có xịt thuốc trừ sâu là cũng tốt lắm rồi. Hoặc mình cúng bao phở mà không có formol là cũng được rồi phải không? Rồi ví dụ thế này nữa, cái mức độ vừa phải thế này nữa.

[33:12]Ví dụ có người ngồi thiền à nửa tiếng là thích hợp bởi vì mình mới tập, ngồi nửa tiếng là thích hợp, nhưng có người ngồi nửa tiếng là không được chấp nhận, phải ngồi 45 phút mới chấp nhận. Và ví dụ một Tỳ-kheo thì phải ngồi bao lâu thì mới thích hợp? Một Tỳ-kheo phải ngồi một tiếng trở lên, từ một tiếng trở lên mới tính là một Tỳ-kheo. Ví dụ sau này vậy, sau này ví dụ khi mình cho thọ giới, nhiều khi trong giới đàn là ngoài cái việc kiểm tra giáo lý, giới luật, kiểm tra thời gian ngồi thiền nữa, hễ ai ngồi được một tiếng lên cho thọ Tỳ-kheo không có, biết đâu sau này có cái model đó nữa, quý sư nào chưa thọ cẩn thận. À như vậy.

[33:53]Và có người ngồi một tiếng không đã, phải 2 tiếng hoặc là 4 tiếng, vân vân. Thì tùy theo cái mức độ, nhưng mà nếu mình chưa tới cái mức độ đó mình xả sớm mang tội nha. Ở đây cẩn thận, ví dụ cái người tu thiền ví dụ khi mà mình ngồi được một tiếng rưỡi là thích hợp thì đừng ngồi dưới. Ngồi dưới lâu ngày cái mình mất cái phước, mất cái sự tinh tấn, nhưng mà đừng ráng lên 2 tiếng. Ráng lên 2 tiếng thì nó tàn phá vào trong sức khỏe mà cố gắng quá nó làm tăng cái bản ngã lên, cho nên lựa cái mức độ thích hợp cho mỗi cá nhân mình khác nhau và phải rất là thông minh, đừng ai bắt chước ai hết. Giờ thấy sư kia ngồi 2 tiếng tôi ráng gồng ngồi 2 tiếng thì ổng không

[34:36]sao, nhưng mình ráng mình gồng 2 tiếng ít bữa mình bỏ tu luôn. Cho nên phải có cái vừa chừng tùy theo khả năng của mình, không ai bắt chước ai hết. Về vấn đề ăn uống cũng vậy, trong chùa mình ai ăn uống nhiều nhất? Ai ăn nhiều nhất? Sư hả? Hay quá, sư gì cũng giơ tay trả lời hay thiệt, cái gì cũng nhất hết trơn. À cái này nó tùy theo cơ thể và tùy theo tuổi tác nữa. À ví dụ như một người trẻ mới lớn mà hoạt động nhiều, có khi một bữa ăn 8 chén cơm cũng có nữa và thấy không đủ, có không? Có ai vậy chưa? Có, có người có. Và có người đó thì ăn 2 chén là vừa chừng, nhưng mà khi lớn tuổi rồi á thì cẩn thận,

[35:20]cẩn thận với cái miệng thích ăn ngon của mình. Ví dụ có người khi mà lớn tuổi rồi á, ví dụ miệng mình ăn ngon được có thể là được 3, 4 chén, kềm lại ăn 2 chén, 2 chén rưỡi nếu mình không phải lao động nặng. Vì sao vậy? Vì coi chừng tiểu đường. Người lớn chút thì phải giảm cái lượng bột từ từ đi, đó là cái vừa thích hợp vừa khôn ngoan. Bây giờ còn cái giấc ngủ vậy, một ngày mình ngủ chừng mấy tiếng? Nó tùy theo tuổi nữa, tùy theo tuổi mỗi người, tùy theo sức khỏe và tùy cái độ sâu của giấc ngủ nữa. Ví dụ cái người mà họ có giấc ngủ sâu á thì họ ngủ ít mà vẫn tỉnh. Rồi cái người mà trẻ thì đòi hỏi ngủ nhiều, nhưng mà người lớn tuổi á thì hơi

[35:59]khó ngủ nên ngủ ít thì đừng tưởng người lớn tuổi là không cần ngủ nha. Người lớn tuổi mà ngủ ít là dấu hiệu nguy hiểm: tim mạch, tăng xông. Cho nên phải biết dỗ giấc ngủ, phải biết tập khí công, ngồi thiền để được cái giấc ngủ sâu, ổn định. Và tùy công việc của mình, tùy sức khỏe của mình, đó gọi là mức độ vừa phải. Hôm nay mình nghe cái bài này toàn thí dụ không à. Rồi cái trường hợp này nữa, ví dụ có cái người á họ cần được khen nhiều để khuyến khích họ siêng năng, tinh tấn, nhưng có người đừng khen nhiều, khen nhiều họ hư. Nên đây là mỗi người một cái mức độ vừa phải khác nhau. Ví dụ bây giờ huynh đệ mình đi chùa với nhau

[36:39]thì cái mình thấy cái người bạn của mình nghĩa là mới biết tu đó cho nên còn khoái khen, hễ ai khen thì đi chùa nữa, làm phước nữa, còn không nghe ai khen cái bộ buồn, mình biết cái người vậy thôi mình khen. Nói công nhận: "Trời, chị tinh tấn ghê!" Gặp ai nói: "Tôi có người bạn thiệt tinh tấn tu hành, đi chùa là thấy mặt chị à, giỏi ghê lắm!" Nói vậy là cứ khuyến khích để bả tu riết, bả đi tu riết. Ừ, còn mà đi tu ít bữa xiên xỏ không ai khen hết thôi né đi đánh bài tứ sắc. Khổ. Cho nên vì vậy có những người phải dùng lời khen để khuyến khích, à nhưng có những con người đừng khen. Là mình chỉ trao đổi đạo lý thôi vì cái người này họ tự họ tinh

[37:17]tấn được, họ không cần bị huyễn hoặc bởi lời khen mà lời khen nhiều khi nguy hiểm, nó gây một sự tự cao vô ích. Nên có một cái câu chuyện là có một cái ông thiền sư, đầu tiên ổng đi tu tập theo ông thầy ổng, thì lần đầu tiên ổng ngộ đạo, ổng bừng ngộ mà thật ra ngộ thì có nhiều mức độ lắm. Khi ổng bước vào cái phòng, cái phương trượng của ông thầy để tính trình cái sở ngộ của mình, ông thầy ổng lườm mắt một cái đuổi ra liền, lườm mắt cái đuổi ra. Thì ông đệ tử rất là giỏi, thấy ông thầy lườm mắt là biết thầy biết cái chỗ ngộ mình còn cạn. Quay về tu tiếp, không nói, ông thầy không khen, trong khi bao nhiêu người chưa ngộ ổng đâu thèm lườm,

[37:53]mà cái người ngộ ổng lườm không khen mà còn lườm mắt nữa. Về tu tập mấy năm sau quay lại, mấy năm sau tu lại thì ổng nhìn ừ ổng không lườm nữa, ổng không nói gì, không thèm nói gì. Biết thầy vẫn chưa hài lòng mình. Cái về tu tiếp mấy năm sau, nghĩa là vào đảnh lễ thầy, bước vào đảnh lễ cái ông thầy hơi gật gật đầu một chút xíu, là nói thấy thầy gật đầu mà chưa mạnh, chưa mạnh về tu tiếp nữa. Tu tiếp nữa thì lần sau đạt một cái trình độ cao hơn nữa, khi bước vào phòng ổng, ổng trải sẵn cái chiếu ổng mời ngồi cái ổng nói chuyện. Tức ngay đó ông thầy ấn chứng đó, thầy công nhận đệ tử đã bằng mình về mức độ tâm chứng.

[38:32]Thì chúng ta thấy có những người như vậy, có những người mà cái thiện căn họ mạnh quá, nghĩa là họ tự biết đúng hay sai, biết là đủ hay chưa thì không cần lời khen. Chỉ cần nói một câu nhẹ hay thái độ gì đó biết là họ chưa có phải là hoàn hảo là họ tự họ đi tìm cái hoàn hảo. Có những người vậy. Nhưng mà có những người như vậy không được, có những người vô mà nói: "Tôi đi chùa tôi siêng gần chết, vô ông thầy ổng lườm cái rồi không bao giờ tôi tới cái chùa đó nữa." Nó lại khác. Có những con người ví dụ họ siêng đi chùa, tới rồi thôi thầy cũng phải khen vài câu, nói khen: "Ờ, sao thấy con tinh tấn giỏi quá ha?

[39:08]Thôi vô chẻ củi đi con, tiếp làm việc." Ví dụ vậy. Đó, có như vậy, nên đây là cái mức độ vừa phải đối với từng người. Nhưng mà có những người mình khen họ thừa, họ không cần. Có những người Phật tử thuần rồi không cần lời khen. Bởi vì sao? Cái giá trị của họ nằm nơi cái việc làm và cái trí tuệ của họ nhận định được, còn mình khen giống như là đãi bôi mà họ không thích. Có không? Ở đây có ai vậy không? Biết đúng là làm, không cần khen. Có không? Giơ tay lên. Có không? Sao không thấy giơ tay lên? Có ai thích khen không khen rồi mới tới chùa giơ tay lên thầy coi coi. Ồ không ai giơ tay lên vậy đây làm sao ta? Nó như vậy.

[39:50]Đó là chúng ta thấy là cái gọi là cái mức độ trung đạo vừa phải rất là khác nhau mỗi người ha. Do đó mình có cái thái độ ứng xử thích hợp vậy đó. Bây giờ chúng ta nói tới cái mức độ trung đạo nó vừa phải thích hợp không thái quá không bất cập. Nó thay đổi theo từng lúc. Vì mình không nói tới con người mà mình nói đến thời gian. Và lúc thì thế này là thích hợp, lúc thì thế kia là thích hợp chứ mình không được có cố chấp cứng nhắc một điều nào đó mức độ nào đó. Ví dụ như thế này. Như bây giờ mình tổ chức buổi lễ à. Ví dụ trong buổi lễ đó mình có dùng đến âm nhạc và nhạc đạo thì trong buổi lễ chừng mấy tiếng đồng hồ 2 tiếng đồng

[40:31]hồ á thì mình có phát nhạc ra cho mọi người nghe. Tuy nhiên có khi á thì phát nhạc nho nhỏ thôi. Là bên cạnh buổi lễ đang cử hành bên cạnh cái bài thuyết pháp có tiếng nhạc nho nhỏ nho nhỏ văng vẳng đi theo nghe rất là thích. Rồi có những cái giai đoạn ví dụ như Phật tử lên lạy Phật dâng hoa không có thuyết pháp không có gì nghi thức gì khác thì lúc ấy cần mở nhạc rất to. Thế là cái âm nhạc nó xâm chiếm hết cả cái không gian trong buổi lễ làm cho mọi người thấy mình chìm hẳn trong những bài nhạc đạo những bài ca ngợi Tam Bảo như vậy, ca ngợi Phật pháp ca ngợi cái lòng từ bi là thấy chìm hết trong đó lúc đó mở nhạc to là thích hợp.

[41:13]Và có những lúc tắt nhạc luôn. Ví dụ lúc đó đi tới cái giai đoạn tụng niệm thì không mở nhạc được bởi vì mọi người phải nghe tiếng chuông tiếng mõ để tụng theo phải không? Nên vì vậy là chúng ta thấy cái gọi là mức độ vừa phải nó cũng tùy lúc tùy nơi chứ không có được giống nhau. Giờ bản thân mình cũng vậy, về nhà mình sống cũng vậy. Có những khi mình thích nghe nhạc. Có những lúc mình mở cái nhạc khe khẽ ờ rồi dễ chịu rồi mình làm việc khác mình mắc suy nghĩ một điều gì đó mình làm việc đầu óc mình soạn bài gì đó. Thì cái tiếng nhạc khe khẽ nho nhỏ nhỏ văng vẳng nhiều khi thấy dễ chịu dễ soạn bài.

[41:48]Mà có những khi mà thời giờ rảnh thực sự mình muốn là thưởng thức một bài nhạc mình mở hơi to lên để mình nghe kĩ. Nghe kĩ từng cái tiếng đệm nho nhỏ lóc tách lóc tách của cái dàn hòa âm á, những tiếng tưng tưng chút chút chút chút mình nghe cho ra hết luôn để thưởng thức vừa cái giọng hát mà vừa những cái tiếng nhạc cụ nho nhỏ mình nghe ra hết luôn, thấy được cái hay của cái sự phối hợp của từng cái nhạc khí như vậy nghe hết thì mở lớn lên chút. Nhưng mà cứ mở hoài thì sao? Thì thiên hạ giận rồi có những lúc tắt đi giùm để mà để mà tu tập phải không? Ví dụ vậy, đó là chúng ta thấy là mỗi nơi mỗi khác với nhau.

[42:26]Rồi ví dụ như thế này cũng là cái mức trung đạo nữa nè. Cái thái quá không thái quá không bất cập thế này. Vì có những lúc á khi mà người ta công kích mình á thì thái độ hay nhất là im lặng. Có lúc như vậy, im lặng không trả lời không cần biện minh, có lúc vậy. Nhưng mà có những lúc ngược lại, có những lúc mà trước cái sự công kích của người khác á mình lại phải lên tiếng giải thích. Cái đó mới là thích hợp, lúc đó là đúng lúc. Chứ đừng chấp một chiều. Đừng có nghĩ luôn luôn một chiều. Ví dụ mình nhiều khi mình có đọc cái Luận Bảo Vương Tam Muội mười điều tâm niệm á. Oan ức thì không cần không cần bày tỏ vì bày tỏ đính chính thì là là hèn nhát.

[43:06]Mà nếu tức tối trả thù thì thì oán đối kéo dài. Đó nghĩa là mình học như vậy rồi cái luôn luôn mỗi khi người ta công kích mình, mình cứ im. Đó cũng là một cái cố chấp không đúng không có thích hợp. Vì trong Phật pháp nó không phải luôn luôn như vậy mà chính Đức Phật là tấm gương điều đó. Chính Đức Phật trong suốt cuộc đời Đức Phật vậy. Có những khi Ngài không thèm trả lời, nhưng có khi Ngài trả lời. Như có một lần vậy. Có một lần có một sự kiện là lúc đó cái ảnh hưởng của Đức Phật lớn quá, nhiều người đổ xô đi quy y tu theo Phật. Thì những tôn giáo bạn thời đó bây giờ mình gọi là ngoại đạo á, hồi xưa gọi là ngoại đạo bây giờ mình gọi là tôn giáo bạn.

[43:53]Những tôn giáo bạn tức tối, họ tức tối quá mà không biết làm cách nào, họ cũng vu khống đủ cách rồi mà không ai tin. Họ nói xấu Đức Phật và nói xấu tăng đoàn, nói đủ cách rồi không ai tin hết. Bởi vì cái nhân cách của Đức Phật vòi vọi như đỉnh núi Thái Sơn, như đỉnh núi Hy Mã Lạp Sơn không ai có thể mà lung lay được. Cái nhân cách, cái trí tuệ, cái đạo đức, cái uy nghi của Đức Phật quá tuyệt vời, quá hoàn hảo, không ai lung lay được. Cho nên nói xấu gì nói không nhúc nhích. Bắt đầu họ mới để cho cái lời nói họ là đúng, họ mới âm mưu một chuyện mà phải nói rất là ác độc. Là họ cho một cái người nữ đệ tử của họ

[44:28]cứ đi tới lui để thăm viếng cái cái tinh xá của Phật. Đi làm quen hết cho ai cũng biết mặt. Thì cô kia chỉ nghe lệnh nên cái cô đó cô không biết phải làm cái gì. Thì ông kia ông cứ cho tiền ông nói: "Cô cứ đi tới lui cho tôi chừng nào tốt." Rồi bất ngờ khi mà thấy cô này đã quá quen thuộc ai cũng biết rồi thì họ giết cô đó luôn. Họ chôn xác trong tịnh xá luôn. Thì sau đó cũng chính họ là người rêu rao để mà moi cái xác lên thì họ la rằng: "Là coi như Đức Phật và các chư tăng ở đó đã làm cái chuyện ô uế rồi giết người phi tang." Phải nói là một điều rất là ác độc, quá ác độc. Mình nghe chuyện mình thấy quá đau.

[45:06]Đức Phật vô vàn tôn kính của mình mà dám đem nói cái chuyện như vậy, mình đau lắm. Mà trong cái chuyện đó thì Đức Phật không hề nói tiếng nào. Ngài không thèm trả lời một tiếng một nữa. Tức là Ngài cứ lặng lẽ buổi sáng đi khất thực rồi về tu, rồi đụng chuyện duyên thì có hội chúng thì thuyết pháp. Ai hỏi đạo thì trả lời. Và cả chư tăng cũng theo Đức Phật mặc dầu bên ngoài là ngoại đạo họ tung cái tin đi trời ơi gặp ai họ cũng nói, nói không chịu nổi. Là được cớ rồi họ đi từng nhà từng người họ nói, nói vu khống như vậy. Mà Đức Phật không hề trả lời trả vốn. Đó là một trường hợp là Ngài tuyệt đối im lặng trước cái sự công kích.

[45:42]Nhưng mà đã có những cái lần Đức Phật đã trả lời. Mà nhất là trường hợp như ngài Xá Lợi Phất vậy. Có một lần đó một cái người Tỳ Kheo vì ganh tị với cái uy tín của ngài Xá Lợi Phất trong chúng nên đã công kích, mạt sát ngài Xá Lợi Phất không tiếc lời. Nói ngài là là ác dục, là dâm ô đủ thứ hết. Là hồi xưa khi cái tâm đố kỵ người ta mà lên rồi đúng là không chuyện gì mà người ta không dám làm, rất là sợ. Thì lần đó Đức Phật tập họp hội chúng lại kêu ngài Xá Lợi Phất ra. Buộc ngài Xá Lợi Phất phải tự biện minh cho mình. Tức là không được làm thinh. Ngài Xá Lợi Phất phải tuyên bố rằng mình là một con

[46:25]người trong sạch, không có làm điều sai lầm. Thì lần đó thì Đức Phật không phải làm. Tại vì cái Luận Bảo Vương Tam Muội coi vậy chớ là cái luận nó sau Phật là mấy trăm năm sau cả ngàn năm sau mới có cái bài luận đó. Thế còn chính thời Đức Phật thì Đức Phật cũng không chủ trương. Mặc dù thường Đức Phật hay chủ trương im lặng, nhẫn nhục là phần lớn. Nhưng có những khi cần thiết cũng phải biết lên tiếng nói để giải thích. Đó là cái trung đạo đó. Rồi bây giờ qua một cái ví dụ khác để chúng ta hiểu cái thái quá và cái bất cập này thôi. Thường á trên nguyên tắc của đạo lý á thì chùa với chùa thương nhau hay ghét nhau?

[47:04]Theo đạo lý thôi chứ mình không nói theo thực tế. Theo thực tế nhiều khi nó khác chút. Ví dụ như chùa này đối với chùa kia thì thương nhau hay ghét nhau? Thương nhau phải không? Đó là là đạo lý. Còn thực tế thì sao? Thì thì thương hơn nữa, ví dụ vậy ví dụ vậy. Phải không? Thôi bây giờ mình cứ nói theo đạo lý thôi ha, chứ đừng nói thực tế nhiều khi nghe nó buồn. Theo đạo lý á thì chùa này phải thương chùa kia. Hoặc là chùa này phải thương tịnh xá, tịnh xá phải thương tịnh thất, tịnh thất phải thương cốc, cốc thương am, am thương chùa, chùa thương tịnh xá cũng vậy, cứ vòng vòng thương qua thương lại vậy.

[47:44]Nguyên tắc vì sao vậy? Là bởi vì ai cũng là đệ tử Phật. Ai cũng là những người hiến mình cho đạo. Ai cũng là người đem cả cuộc đời này để tu theo Phật pháp và để để giáo hóa chúng sinh. Thế là những người rất giống nhau thì phải phải thương nhau, đó là nguyên tắc. Nhưng mà trong cuộc đời này nó kỳ lắm, có những người rất giống nhau thì lại rất ghét nhau. Ví dụ ai? Ví dụ những người ca sĩ. Họ rất giống nhau, giống nhau làm sao? Là đều cầm micro đứng trước công chúng mà mà hát. Giống nhau gì nữa? Vừa hát vừa nhún nhún nhảy nhảy. Rồi giống nhau gì nữa? Là lúc hát mặc đồ hở tùm lum. Rồi giống nhau cái gì nữa?

[48:30]Giống nhau là đứng hát phía trước đằng sau có một số người nhảy loi choi cái gì đó, gọi là múa minh họa gì đó. Tức là nhiều cái giống nhau lắm. Nhưng mà những người đó là những người sao? Thường ghét nhau rất nhiều. Cuộc đời nó có những cái kỳ khôi vậy, có nhiều khi rất giống nhau mà lại lại ghét nhau. Nhưng mà ở trong Phật pháp thì không được phép như vậy. Là mình càng giống nhau thì phải càng càng thương nhau. Nghĩa là khi mình cùng giống nhau ở điểm là càng tôn kính Đức Phật thì mình phải thương nhau. Mình giống nhau ở điểm là thương yêu tất cả chúng sinh thì mình phải thương nhau. Mình giống nhau ở một điểm là cùng học chung những cái

[49:06]lời Phật dạy như vậy thì mình phải phải thương nhau. Rất là vậy, đầu cùng trọc lóc thì phải thì thương nhau. Mà lớn hơn nữa, rộng mênh mông hơn nữa nước mắt chúng ta cùng mặn, máu chúng ta cùng đỏ thì phải rất thương nhau, thương nhau nhiều hơn. Đạo lý Phật đã dạy chúng ta như vậy. Nên tuy nhiên là đôi khi cũng có vài người lúc tu hành đã tạm quên đạo lý cho nên đôi khi đã ganh ghét nhau, đã công kích nhau, đã đố kỵ với nhau. Thì những điều này làm cho Phật pháp bị suy giảm à bị yếu bớt đi vì những cái người tu mà đã đôi lúc tạm quên cái đạo lý. Còn những người tu mà nhớ được cái đạo lý lời Phật dạy

[49:52]thì sẽ làm cho Phật pháp mạnh lên rất là nhiều. Thì ở đây chúng ta nói theo nguyên tắc đạo lý là chùa này thương chùa kia, thầy này thương thầy kia, nguyên tắc như vậy. Bây giờ thì tuy các chùa thương mến nhau nhưng mà trong đạo Phật á thì ít có chú trọng tới vấn đề tổ chức. Ít có chú trọng là phải tổ chức rồi phân công rồi kiểm soát thế nào, ít có lắm. Trong đạo Phật thường là để tự giác nhiều hơn. Cho nên tuy là có giáo hội chung tuy các chùa vẫn qua lại thăm viếng nhau trao đổi thương yêu nhau nhưng mà cũng ít có cái giềng mối quan hệ cho chặt. Thì ở đây tức là trên cái trung đạo ở trong cái

[50:35]mối quan hệ giữa chùa và chùa là thế này: Một á là gắn bó với nhau, hợp tác với nhau để làm Phật sự, đó là hơi bận rộn chút, là gắn bó, hợp tác với nhau để làm Phật sự vì chúng ta thương nhau. Đó là một cái một phía. Một cái phía ngược lại đó là tuy thương nhau mà chùa nào cứ yên tu chùa đó. À không cần phải là gắn bó với nhau nhiều quá, không cần phải chung tay góp sức với nhau nhiều quá. Đó là hai phía. Thì ở đây đó, chúng ta thấy mỗi phía như vậy nó trái với nhau, thì chỗ này là mình nói cái mức độ trung đạo nè, không thái quá, không bất cập nè, là tùy lúc. Ừm. Không phải lúc nào cũng mạnh chùa nào chùa nấy yên tu.

[51:25]Có lúc thì phải yên tu, là biết ờ chùa mình với chùa bên kia thương nhau đó, chùa mình với các chùa nọ thương nhau đó, nhưng mà rồi thôi, lúc này không có chuyện gì xảy ra nhiều thì cứ lo yên tu, rồi Phật tử đến chùa thì cứ giáo hóa, mà Phật tử mình thì đi đủ thứ chùa hết, khi ghé chùa này, khi ghé chùa kia thì chùa nào cũng tốt. Và quý thầy, quý cô cứ tùy duyên như thế mà giáo hóa và tu hành ở yên, không quan trọng. À, nhưng mà có những cái lúc thì lại không phải yên tu như vậy. Trên cái tình thương yêu với nhau giữa các chùa thì các chùa phải gắn bó, hợp tác, đoàn kết với nhau một cách nghĩa là chặt chẽ.

[52:04]Lúc nào cũng liên lạc với nhau bằng điện thoại, bằng qua lại, hỏi ý kiến nhau từng chút, từng chút, rồi chùa này trao đổi người qua chùa kia, chùa kia trao đổi lại để cùng làm một chuyện gì đó quan trọng, chứ không phải là lúc yên tu. Lúc nào xảy ra chuyện đó? Hử? Lúc nào xảy ra chuyện đó? Ví dụ như là có những lúc mà có các Phật sự lớn lao. Ví dụ bây giờ như Quận 4 mình tổ chức một cái đại giới đàn đi. À để tổ chức một cái đại giới đàn mà quy tụ cả hai, ba ngàn giới tử thì cái khối lượng công việc rất là lớn. Thì chư tôn đức phải họp bàn với nhau, họp đi bàn lại, gọi điện thoại tới, gọi lui, gặp nhau vậy, rồi khi mà bắt đầu tiến hành thì

[52:43]chùa nào cũng phải góp công, góp sức vô, chúng trong chùa phải góp sức để làm. Đó là những Phật sự lớn lao. Hoặc là ví dụ như mình tổ chức đi cứu trợ đi. Thôi đừng nói cứu trợ nạn lụt, xui lắm. Lỡ trù năm nay lụt nữa mệt nói tại ông giảng, giảng xui. Thôi, giờ không biết nói cái gì. Giờ nói cháy nhà thì người ta nói trù cháy nhà. Nói đói thì trù. Đi cúng dường các trường hạ thì cũng chút chút, có chuyện gì lớn hơn chút. Thôi mình đừng nói Việt Nam, ví dụ mình nói qua Campuchia cứu trợ nạn lụt để mình có lụt, lụt bển không lụt bên đây, ví dụ vậy. Ví dụ như mình đi cứu trợ một cái vùng rất là lớn,

[53:17]mà không phải Việt Nam nha, không có nói nha, mai mốt dưới lụt không phải tại tui nha. Ví dụ mình đi cứu trợ một cái vùng lụt rất là lớn, thì một chùa mình lo không xuể, thì mình phải họp bàn nhiều chùa, góp nhiều Phật tử, nhiều tăng ni chung sức để mà đi một chuyến đi cứu trợ như vậy. Đó là lúc mà có những Phật sự lớn. Hoặc là thế này nữa phải góp tay, chung sức, hợp tác nè. Ví dụ, mình nói ví dụ thôi, là có những lúc nào đó cái tôn giáo bạn bỗng nhiên họ khởi cái tâm sai lầm, họ có cái âm mưu là tiêu diệt Đạo Phật, chia rẽ Đạo Phật, phân hóa Đạo Phật cho mất đi. Tức là họ âm mưu là làm sao xúi chùa này chống chùa

[53:56]kia, ông thầy này chống thầy kia, nhóm Phật tử này chống nhóm Phật tử kia để cho Đạo Phật suy yếu đi. Hễ mà có ai làm được việc nổi tiếng một xíu thì họ xúi nhiều người chống cái người đó để cho Đạo Phật đừng có nhân tài, ví dụ vậy. Là có những lúc mà đôi khi tôn giáo bạn chúng ta lại có những ý nghĩ sai lầm như vậy và tìm cách có những cái âm mưu nguy hiểm, hiểm độc để mà phá Đạo Phật. Thì lúc đó không phải là lúc mà chúng ta yên tu, mà lúc đó là lúc mà chúng ta cần gặp gỡ nhau nhiều, chùa này phải gặp gỡ chùa kia để bàn bạc, để trao đổi, có những cái biện pháp nào đó mình giữ được cái sự đoàn kết trong đạo lại.

[54:34]À ví dụ như là khi mà chư tăng gặp nhau như vậy, chùa gặp nhau vậy, mình mới bàn, mới nói rằng: "À, bỗng nhiên có một cái chùa ở trong Quận 4 này nổi lên mà chống đối với chùa nọ, thì không biết là lý do gì? Như là bí mật phía sau là một cái âm mưu của một thế lực nào đó, nhưng mà trước mắt mình chỉ thấy tự nhiên có một cái chùa nổi lên chống tùm lum." Thì lúc đó chư tăng họp lại bàn bạc với nhau, đến gặp những người trong chùa đó mình nói chuyện phải quấy là khuyên đừng có làm như vậy nữa. Thì cái này nó cũng khó, lời khuyên nhiều khi cũng khó hết lắm. Nếu mà cái chùa đó mà được mua chuộc bởi tiền bạc thì

[55:09]họ sẽ khăng khăng, họ chống tới cùng để gây rối trong Đạo Phật, vì họ đã được mua chuộc bằng tiền bạc. Nên những người mà chúng ta thấy á, thường á đúng là đệ tử Phật á mình ít có ghét ai lắm, mà ít có cự nự, ít có chống đối ai lắm, phải không? Thường mình sống hiền lành. Nên mình thấy cái trường hợp mà một người nào mà chống ai gay gắt quá đi, chống một cách điên cuồng, chống hoài lì lợm chống hoài, thì thường là nó có một cái thế lực bên ngoài mua chuộc tiền bạc thì mới làm chuyện đó, chứ còn đúng cái người đệ tử Phật mình đó không ai ghét ai dai hết trơn. Trong cái luật Phật dạy mà, không được giận quá qua đêm.

[55:44]Trong cái luật không được giận qua đêm, tối đa ba ngày hết. Mà cứ chống ai, ghét ai ghét hoài, ghét hoài, coi chừng, coi chừng là đã có thế lực bên ngoài mua chuộc rồi. À thì đây là trường hợp mà có những lúc thì thay vì là mình ở yên tu à thì bây giờ phải hợp tác, gắn bó, gặp gỡ, trao đổi thường xuyên. Đó cũng là cái mà chúng ta nói là đừng thái quá, đừng bất cập mà tùy theo từng lúc, từng nơi như vậy. Rồi trong cái cuộc đời tu hành của mình như vậy, trong cuộc đời tu hành của mình thì thường là có hai cái công việc, hai cái trạng thái: Một á là mình tĩnh tu, tĩnh tu, tránh duyên, đôi khi tĩnh tu đến mức độ phải nhập

[56:25]thất luôn, là không nói chuyện với ai hết, tịnh khẩu luôn. Đó là một cái trạng thái mình tĩnh tu. Và một cái giai đoạn cái trạng thái thứ hai là siêng năng tạo nhiều công đức, làm nhiều việc phước, tạo nhiều công đức, làm nhiều Phật sự, ráng công quả, là phải tiếp xúc nhiều, phải làm việc nhiều. Đó là hai cái trạng thái, hai giai đoạn, hai yếu tố của người tu, người xuất gia nào cũng phải biết cả hai như vậy. Là có những khi mình phải tĩnh tu, có những khi phải công quả, phải tạo công đức, như vậy. Thì ở đây đó, "có khi" tức là tùy lúc. Ừm, ví dụ bây giờ mình mới vào chùa thì mình phải làm cái gì?

[57:03]Mình có tĩnh tu không? Mới vào đừng có tĩnh tu. Mới vào chùa đừng khờ dại tĩnh tu, tại phước mình chưa có nhiều. Mới vào chùa thì phải siêng năng công quả, tạo phước. Rồi đến khi phước đủ rồi á, bỗng nhiên cái thì giờ rảnh nó đến với mình rất nhiều, lúc đó mình sẽ có cái duyên được tĩnh tu để mình đi sâu vào cái tâm linh như vậy. Nhưng mà đừng có tưởng đi sâu vào tâm linh rồi là mình đi một lần một là tới rốt ráo, không có. Cái phước mình mới được một khúc thôi, là cái phước mình chỉ đi được ba, bốn bước thôi, thế là mình để dành thời gian mình đi ba, bốn bước vào tâm linh thôi, rồi bước ra trở lại làm công quả tiếp,

[57:40]là tạo phước tiếp, tạo công đức tiếp một thời gian, rồi lại trở lui vào để tĩnh tu, đi sâu vào tâm linh trở lại. Đó là cái mà đổi qua đổi lại giữa hai cái giai đoạn, hai trạng thái, hai yếu tố đó của một người tu. Cho nên thế nếu mà trường hợp có người nói phát nguyện nói: "Tôi đi tu một đời tôi phát nguyện công quả thôi, chỉ lo làm thuốc thôi, chữa bệnh người thôi." thì người này hiểu sai, đây là cố chấp, đây là thái quá. Rồi có người nói: "Tôi đi tu rồi là tôi chấp nhận là ngu dốt, không làm gì hết, để một đời này chứng đạo cho xong rồi tôi mới bước ra giáo hóa chúng sinh, tu hoài, tu hoài chừng nào chứng thôi,

[58:15]cứ nhập thất hoài." thì đây cũng là một cái cái thái quá. Tại vì mình có biết phước mình đủ phước chứng đạo không mà cứ tu hoài, tu hoài ăn hết cơm hết gạo đàn na tín thí rồi mà không chứng đạo, phước gì cũng hết, phước tâm linh không có mà phước vật chất cũng không có, khi mà ra khỏi thất sống rất khổ. Cái người mà nhập thất dai quá, ra khỏi thất sống rất khổ. Đó, trừ trường hợp mình phước đời trước đủ, nhập thất mình đắc đạo luôn thì thôi không nói. Chớ còn không là hưởng hết phước rồi đi ra rất là khổ. Cho nên vì vậy, một thái độ hay nhất là một thái độ trung dung, tùy lúc. Có những lúc nào đó mà mình thấy những Phật sự chính đáng,

[58:51]mình chịu cực chịu khổ, mình đi làm lụng, mình gánh vác cho chư tăng để cho huynh đệ mình được yên tu, để cho Phật tử được nhiều lợi lạc, gánh vác. Và có những lúc mình thấy lúc đã tới lúc phải trau dồi tâm linh rồi, thì mình xin phép xếp vào bên trong để tu tập. Rồi đổi qua đổi lại hoài, mỗi giai đoạn vài tháng vài năm, đổi qua đổi lại như vậy. Ừm. Rồi, ví dụ như là đối với người đệ tử Phật chúng ta, là người xuất gia cũng vậy, mà người tại gia cũng vậy, thì cái công đức mà lớn nhất là công đức gì? Là làm công đức gì? Đối với người đệ tử Phật là... Đúng, sao sư trí tuệ thiệt ta? Mấy người nói đâu đúng đó, hay thiệt.

[59:37]Là giáo hóa, phải không? Đó, nghĩa là mình nói lên những lời đạo lý để chuyển hóa tâm hồn của người khác, đó là phước lớn nhất. Đức Phật đã nói mà, "Pháp thí thắng mọi thí". Ví dụ mình cho người ta vàng, cho người ta bạc, không quý bằng cho người ta cái đạo lý. Đó, nhưng mà nếu quý nhất thì cho cả hai, phải không? Vừa cho người ta ít gạo, tiền, rồi cho luôn đạo lý là tuyệt vời. Nhưng mà nếu trường hợp mà nếu phải chọn một trong hai thì mình vừa nghèo, nếu mình không có nhiều tiền bạc mà mình có dư đạo lý thì mình nên cho đạo lý để cứu cả tâm hồn, cứu cả cuộc đời người ta. Còn trường hợp mà mình chưa thể cho đạo lý thì thôi cứ cho gạo,

[1:00:16]cho tiền cũng được, cũng có cái gì đó làm để mình giúp đời đều là tốt hết. Nhưng mà ở đây thì chúng ta biết rằng cái công đức rất là lớn là công đức mà đem người khác đến với đạo, làm cho người chưa hiểu Phật pháp trở nên hiểu Phật pháp, công đức đó là số một, rất là tốt. Và cái công đức này không riêng gì quý thầy, quý cô là những người xuất gia mà những người cư sĩ tại gia cũng phải biết thực hiện công đức này. Mình thực hiện công đức này á thì nếu mà khỏe nhất là làm sao? Mình dụ người ta nghe, nghe băng là xong chuyện. Hoặc là dụ người ta đọc sách đó là xong chuyện. Nhưng mà có những trường hợp là mình phải nói trước.

[1:00:59]Ví dụ mình gặp một người mới quen, mình đưa cuốn băng, "Băng này hay lắm, mày nghe đi.", họ không nghe. Phải ngồi mình phải nói tới, nói lui, thuyết qua, thuyết lại một lát đã đời hết trơn á thì họ từ từ họ mới thấy đạo hay rồi họ mới chịu nghe băng, phải không? Ai có kinh nghiệm dụ người ta nghe băng, đúng không? Có người dụ nghe băng là cực lắm, không phải dễ, nên phước lớn đó là vậy. Nhưng mà ở đây mình trở lại đặt cái vấn đề là phải nói đó, chính mình nói đó, chứ không phải mình nhờ ông thầy nói giùm trong băng. Có những trường hợp là chính mình phải nói về đạo lý cho người khác nghe. Mình không dám dùng chữ thuyết pháp,

[1:01:31]nói là mình trao đổi đạo lý để làm cho cái người đó nào giờ họ chưa có hiểu gì về chùa, về Phật, bắt đầu họ hiểu dần dần, người chưa có tin luật nhân quả, bắt đầu tin từ từ, đó. Thì cái nói này rất là khó. Thì đây là cái gọi là đừng có bất cập, đừng có thái quá là chỗ này. Là tùy người, tùy đối tượng, tùy lúc mà mình nói nhiều hay nói ít hay im lặng, phải không? Đó là tùy lúc như vậy, tùy người. Vì cái người đó họ vừa mới ăn cơm no xong, thoải mái, ngủ dậy, đang phấn chấn tâm hồn và rảnh rỗi nữa thì mình có thể trao đổi, mình nói chuyện đạo lý rất là rất là dai, được. Nhưng mà có những trường hợp người ta đang đói,

[1:02:08]chờ ăn cơm mà mình cứ ngồi nói hoài người ta bực mình, người ta giết tim được, hoặc là người ta đang sốt ruột, bồn chồn ngồi như trên đống lửa, có chuyện gì sắp làm mà mình cứ ngồi nắm áo mình kéo lại, mình giảng đạo người ta nghe. Người ta, họ nghe không vô, rồi lúc đó có thất bại. Hoặc có những người lúc đó họ không muốn nghe gì nữa, họ muốn ngồi trầm ngâm để họ trầm tư về một cái đạo lý nào đó thì những lúc đó mình nên im lặng. Hoặc có những người đang ngồi ngủ gục như thế thì không nên nói gì nữa hết, phải vậy không? Nên ở đây á, cái mà mình nói chuyện đạo với người khác á, mình phải có cái tâm linh mẫn tiệp, mình cảm được cái tâm của người

[1:02:40]nghe là lúc đó mình nên nói câu gì, nên nói thêm chút nữa hay là thôi tạm thời dừng lại, hẹn ngày mai nói tiếp, ví dụ vậy. Là chương trình đài phát thanh Phật giáo chúng tôi là tới giờ phải phải tắt giùm một chút, chứ đừng nói hoài người ta nghe người ta sợ, lần sau người ta thấy mình đằng đầu đường đằng kia, đằng này người ta quẹo ngõ khác người ta đi. Đã có trường hợp rồi đó, có trường hợp chúng tôi thấy có một vị thầy thì ông cũng rất là có trí tuệ và cũng nhiệt tình giáo hóa, mỗi khi mà có Phật tử đến thăm cái tịnh thất của ông thì ông thuyết pháp 4 tiếng đồng hồ. Thì sau lần đó thì Phật tử hễ thấy ông thì mặc dầu rất là thương,

[1:03:19]nhưng mà thấy ông thấp thoáng đằng kia là quẹo đường khác đi. Tại sợ 3, 4 tiếng đồng hồ nữa thì chết, không nổi, sợ quá rồi. Không biết có bao giờ quý Phật tử mà ngồi nghe ai thuyết pháp mà bắt đầu như là người mình chân mình chịu hết nổi không? Có chưa? Có rồi hả? Đó. Thôi ráng nha, còn ít phút nữa. Còn 20 phút nữa nha, thôi ráng kiên nhẫn giùm. Ví dụ như trường hợp mà có những người họ khéo nói, họ nói rất là lý thú, hấp dẫn, nhiều khi nghe không chán, nhiều khi nghe qua 2 tiếng đồng hồ rồi vẫn thấy còn ngắn, phải không? Có những người như vậy. Nhưng có những người mà bắt mình nghe chừng 20 phút là bắt đầu mình oải, oải.

[1:03:56]Nên vì vậy mà để dùng cái lời nói mà mình nói chuyện đạo với người khác á thì mình coi coi hoàn cảnh người ta ha, đang đói hay đang no, buồn ngủ hay là đang tỉnh ngủ, có rảnh hay là đang bận, phải không? Rồi đồng thời xem lại cái khả năng ăn nói của mình nữa nha, coi khả năng ăn nói mình nữa. Nếu khả năng ăn nói của mình nghĩa là nó ngọt ngào, hấp dẫn mà nó dẻo nhẹo như cơm nếp thì thôi ít ít thôi. Còn nếu mà mình nói mà lý thú thì mình được quyền nói nhiều hơn chút. Cho nên cái việc mà truyền đạo cũng vậy, trong cái đừng có thái quá, đừng bất cập. Ví dụ người ta đang còn muốn nghe, chỗ đó người ta chưa hiểu kỹ,

[1:04:35]người ta đang còn muốn nghe mà mình còn có thể nói được mà mình không nói nữa, mang tội, mà chưa đả thông người ta được. Cũng có vài người cũng kỳ lắm, có vài người là chủ trương bất cập. Có những người chủ trương thái quá là cứ nói cho nhiều nhiều nhiều, nói luôn mấy tiếng đồng hồ, người ta nghe muốn chết luôn mà cứ nói, đó là thái quá. Nhưng có người lại chủ trương bất cập là nói nói đừng có nói hết, nói chừng chừng rồi để người ta tự tìm hiểu tiếp thì nó quý hơn. Có người lại chủ trương bất cập. Ở đây quý sư cô có gặp người đó chưa? Chúng tôi có gặp rồi đó. Chúng tôi có gặp rồi là cái người chủ trương là không nói hết,

[1:05:08]không nói đủ, nói hơi thiếu một chút để cho cái người nghe phải ngồi suy tư thêm. Không biết có suy tư thêm được biết mà sao thấy có vẻ hơi ích kỷ, làm cho người nghe không thoải mái. Là ở đây đó, chúng ta theo lời Phật dạy thì mình chủ trương là đừng thái quá, đừng bất cập. Nghĩa là khi mình nói chuyện đạo lý với ai á, mình vừa nói mà vừa canh cái tâm người ta, đến lúc vừa đủ rồi mình im thì lúc đó thỏa mãn. Đừng có nói thêm làm người ta bắt đầu bực, mà đừng nói ít quá người ta chưa hiểu thì rất là uổng, có dịp nói thì phải nói. Nên ở đây là mỗi người Phật tử mình đều phải tập, tập nói hết, đó.

[1:05:45]Nhưng mà coi chừng thái quá. Coi chừng thái quá là sao? Là mình nói nhiều quá, lần sau người ta lại không ưa đạo, người ta lại chán đạo Phật. Cái người đó họ chưa hiểu gì về đạo Phật nhiều mà gặp một người của đạo Phật nói nói dai, nói dài, nói dở rồi thì họ lần sau họ họ trốn, nó vậy. Cho nên mình phải xem tùy hoàn cảnh. Bây giờ chúng ta nói đến cái mức độ vừa phải tùy theo từng nơi. Giờ mình nói chuyện đời trước. Giờ có nơi cái vùng miền Nam, Đông Nam Bộ mình cất cái nhà che mưa, che nắng sơ sài được vì khí hậu ôn hòa. Nhưng mà có nơi thì phải cất nhà chắc chắn vì khí hậu hung dữ. Có những tỉnh miền Trung hay bị bão lụt, cái người cất phải tốt.

[1:06:28]Hồi xưa vậy, miền Tây cất nhà đơn sơ lắm, những nhà lá che nắng, che mưa. Nhưng những năm gần đây là do bị phá rừng ở trên thượng nguồn sông Cửu Long cho nên nước lũ tràn về, thường xuyên bị ngập. Thì bây giờ mà nói về miền Tây mà để cất một cái nhà lá để "hai quả tim vàng" hết thích hợp. Nó sẽ trôi mất cái nhà lá, chỉ còn hai quả tim vàng thôi, nằm phơi mưa, phơi nắng đó thôi, đó. Cho nên là bây giờ lại phải sao? Phải tôn nền vượt lũ, phải không? Hay là đổ luôn một tấm để có ngập thì còn cái tấm trên mà ở nữa. Nên có ai mơ ước về miền Tây không? Về miền Tây mà một cái mái nhà tranh, hai quả tim vàng á thì báo cho biết

[1:07:07]là trong cái tình hình của thời đại mới là sau này qua một mùa mưa chỉ còn hai quả tim vàng. Cái nhà tranh đã trôi mất, nó vậy, đó. Cho nên đó là tùy nơi, tùy lúc như vậy. Mà ví dụ vậy, bây giờ mình nói về cái tự do cũng vậy. Ví dụ có nơi á, mình cho người ta tự do thoải mái vì người ta rất là đạo đức, nghĩa là người ta tự biết tội, phước, thiện, ác, người ta tự biết kiềm chế, cái đạo đức tốt thì thôi, cái người công an ở khu vực đó cứ cho dân sống thoải mái muốn làm gì thì làm, bởi vì người ta chả bao giờ oánh lộn, chả bao giờ trộm cắp hay nhậu nhẹt, đánh bài. Như cái luật thì đưa ra á nhưng mà cứ để thoải mái.

[1:07:43]Ví dụ cái luật về tạm vắng, tạm trú thì cũng gắt gao lắm, nhưng mà biết mấy người đó tốt quá, ôi tối ai muốn ngủ nhà ai đang ngủ, ai muốn tạm trú, tạm vắng gì đó không quan trọng, biết người tốt. Đó là vì cái đạo đức người ta nhiều thì tự do cho nhiều, à. Nhưng mà có những cái vùng ngược lại là cái vùng đó đạo đức kém quá thì phải siết lại không cho tự do nhiều. Đó, nó là tùy nơi như vậy. Như cái vùng đó là hễ nhúc nhích cái là nó bắt đầu nó gây tội lỗi, gây tội ác liền, là nó trộm cướp, nó giết người liền thì lúc đó là công an phải thường xuyên kiểm tra tạm trú, tạm vắng. Hễ cái nhà đó bữa đó có người lạ bước vô,

[1:08:16]tối phải vô kiểm tra giấy tờ liền, nó vậy, thì phải gắt gao lên. Nên ở đây là cái tự do mà chúng ta có được nó là cái phần thưởng phía sau của đạo đức. Cái người mà đạo đức nhiều thì xứng đáng được hưởng tự do nhiều, cái người mà đạo đức kém thì không xứng đáng, phải cái tự do phải ít lại. Đó là cái công bằng của cuộc đời. Quý thầy, quý cô, quý sư, quý cô, Phật tử đồng ý điều này không? Đồng ý không? Phải không? Đó là một sự rất công bằng, không phải không có đâu mà giống nhau được. Cho nên ví dụ có người đã kêu gọi là con người ta phải được sống tự do, ở đâu cũng phải tự do muốn ăn nói, muốn làm gì làm, muốn biểu tình,

[1:08:53]muốn hội họp gì cũng được, không được, không được, nó không thích hợp. Tại vì con người ta đạo đức nó sai biệt, cho nên cái gì cũng đòi nhân quyền, đòi tự do hết không thích hợp. Cái người tốt á muốn làm gì người ta làm, tại họ làm điều gì cũng tốt hết. Mà mình hạn chế họ thì lại bất lợi cho xã hội, vì cái người đó người tốt. Ví dụ bây giờ ta biết ông đó là ông tốt, tự nhiên thấy ổng leo lên nóc nhà người ta thì cứ để ổng leo, đừng kêu công an bắt. Tại chắc chắn có cái chuyện gì ổng làm lợi cho người ta đó. Thấy ổng leo nóc nhà coi chừng ổng gỡ giùm cái dây điện nào rớt xuống đó hay là cái gì ổng dựng giùm cái ăng-ten người ta,

[1:09:27]hay là ổng thấy cái nóc nhà bị hư gì ổng leo lên ổng che giùm sợ dột người ta, đó. Cho nên thôi cứ để ổng tự do khỏi cần thắc mắc, vì người tốt thì được tự do muốn làm gì thì làm. Nhưng một cái người đó mình biết nó hôm qua là coi như là công an rầy cái tội đi chơm chỉa, bữa nay thấy leo nóc nhà người ta thì mình phải làm sao? Phải lật đật mà kêu công an liền, nó vậy. Cho nên cũng cái hành vi leo nóc nhà nhưng mà biết cái người đạo đức thì thôi cứ cho leo muốn làm gì đó làm, không sao hết. Mà thậm chí nhiều khi ổng trèo luôn vô nhà mình không sao nữa, tại vì trèo vô nhà mình chắc có cái chuyện gì cũng tốt đẹp thôi.

[1:09:58]Cho nên trong cuộc đời này vậy đó, hễ cái người mà đạo đức tốt mà có tài, cứ cho họ toàn tự do thì chắc chắn họ sẽ đem lại được nhiều điều lợi cho xã hội. Còn cái người mà họ không tốt thì phải biết kềm lại để cho họ đừng có gây hại cho xã hội. Cho nên cái gọi là mức độ tự do cho con người á nó phải uyển chuyển, linh động và thay đổi, chứ không có được nơi nào giống nơi nào. Có một số quốc gia Tây phương vậy, cứ hay hô hào kêu gọi tự do quá đáng, cái đó không nên, cái đó là thái quá đó, thái quá, không có tốt. À ví dụ thế này nữa, ví dụ mình đến cái nơi đó, ví dụ nơi cái nơi đó có cái vùng đó người ta ít có quan tâm

[1:10:40]tới vấn đề tâm linh tôn giáo mà người ta chỉ thích khoa học thôi. Thì đến cái vùng đó đó mình phải nói thiệt nhiều về tâm linh. Mà nói cho nó chặt chẽ, nói cho logic. Để chi vậy? Để con người ta quân bình lại giữa cái khoa học và tâm linh. Bởi vì sao? Bởi vì tâm linh là chuyện có thật trên thế giới. Thế giới người ta đều công nhận có thế giới tâm linh hết á, có hết. Nhưng mà để chứng minh thì nó chưa thành một cái môn học rõ ràng trong nhà trường, còn có những điểm mơ hồ, nghĩa là chưa có lý luận chặt chẽ nên họ không dám đưa vào trường học. Chứ còn công nhận có thế giới của người chết, người cõi âm, ma quỷ có hết á.

[1:11:17]Vì trong đạo Phật mình, Phật đã nói điều đó rất nhiều, mà thế giới đã bắt đầu công nhận có, nhưng mà người ta chưa có cái hiểu biết nhiều. Mà ví dụ đến cái vùng đó người ta chỉ biết khoa học thì mình cũng phải nói về tâm linh một chút, nói thêm về tâm linh để cho người ta có cái quân bình. Đó ví dụ nghe. Ví dụ như là những cái chuyện này mình nghe hơi huyền hoặc nhưng mà mình bình tĩnh mà nghe. Như có cái nhà đó nói, tụi con ở cái nhà đó sao trong nhà không có yên, từ lúc dọn về nhà cứ gây gổ nhau hoài, có lúc nóng giận với nhau vô cớ. Bây giờ phải làm sao? Chúng tôi nói coi chừng trong cái nhà đó có những người

[1:11:51]khuất mặt, họ sống trong đó mà họ đói, họ không được cúng, họ bực bội chưa đi đầu thai, rồi cái bực của họ nó lây lan vào trong cái người của mình. Bây giờ chỉ việc tụng cầu siêu cho họ, cúng thí thực cho họ nhà sẽ yên. Họ về họ làm đúng như vậy, cứ về cúng cho cái người khuất mặt ăn, tự nhiên nhà êm ấm lại. Nên chúng ta biết là nếu mình có một ít kiến thức về cái thế giới siêu hình thì nó cũng rất có lợi cho cái đời sống của mình ở cái thế giới vật chất này, thế giới vật lý này. Nó có tương tác với nhau chứ nó không có độc lập đâu. Trong vũ trụ này, mọi điều, mọi thiên thể, mọi cái gì tồn tại đều có tương tác với nhau.

[1:12:31]Mọi cái gì exist, mọi cái gì gọi là beings đều có cái tương tác với nhau, nó có cái relation hết chứ không có mà tách biệt ra được. Do đó, nếu mình có kiến thức về cái thế giới siêu hình tâm linh, cũng có thể giúp điều chỉnh cho mình cái cuộc sống này. Vì mình thương yêu những con người sống, mình cũng phải biết thương yêu những người đã mất. Họ còn sống tồn tại trong cái thế giới siêu hình, họ chưa có chỗ để đi đến, ta phải biết thương yêu. Thì khi mình gặp những người mà chỉ biết khoa học, mình phải nói nhiều về cái thế giới tâm linh để cho họ mở qua một cái chân trời thêm nữa, chứ họ đừng có cố chấp cái lĩnh vực khoa học không.

[1:13:08]Thì ngược lại cũng vậy, ví dụ có cái người đến mình toàn nói chuyện siêu hình thần bí không à, nói chuyện ông lên bà xuống, đồng bóng không thì mình phải nói gì? Mình nói chuyện khoa học không. Hễ tới đó rồi thì mình nói chuyện khoa học, để cho họ có cái lý luận khoa học, kiến thức khoa học để họ diệt bớt cái mê tín của họ. Vì sao vậy? Bởi vì nói chuyện về thế giới siêu hình rất dễ rơi vào mê tín. Vì có ai thấy ma thấy quỷ gì nhiều đâu? Nếu có thấy thấy sơ sơ, bị đè, bị đồ bị nhát chút đỉnh thôi. Chứ còn những quy luật của thế giới siêu hình rất là khó biết. Mà bởi vì khó biết, cho nên nhiều ông thầy pháp,

[1:13:42]nhiều thầy bùa đã vẽ vời đủ thứ để lấy tiền người ta, gây cho chúng ta những cái niềm tin sai lầm mà mình gọi là mê tín. À ví dụ như là là đến nói bệnh quá, bệnh quá cái nói nhà con có con quỷ góc đó, bây giờ đưa thầy hai triệu thầy cúng hết liền. Thì cái đó nó gọi là mê tín đó. Thấy chưa? Ví dụ như trường hợp có con quỷ thì không phải là bằng cách cúng cho ông thầy hai triệu mà hết, mà phải làm sao? Trước hết là cái nghiệp của mình. Cái bệnh nghiệp của mình, mình phải làm phước giải nghiệp chính mình, rồi nếu trường hợp bây giờ mình chẳng biết có quỷ không có quỷ mà ổng nói ổng hù vậy đó, bây giờ ví dụ tạm tin ổng đi thì việc đầu tiên mình làm cái gì?

[1:14:20]Cầu siêu, phải không? Một mình mình nhắm tụng không nổi thì mình thỉnh thêm huynh đệ mình, mà nếu mình có khả năng, mình có duyên mình mời thêm quý thầy quý cô nữa về tụng cầu siêu, cúng thí thực, nói đạo lý cho nghe, thì quỷ gì thì quỷ mà nói đạo lý rồi là cũng trở thành hiền lành hết. Đó là mình làm những điều đúng với đạo lý. Thì như vậy, mà nếu thường mình nói về khoa học thì nó có cái gì nó chặt chẽ, nó hợp lý, nó logic thì con người ta sẽ bớt mê tín đi. Cho nên vì vậy mà khi chúng ta nói chuyện về đạo thì chúng ta cân nhắc là có những đối tượng mình nói nhiều về tâm linh, có những đối tượng mình nói nhiều về khoa học, thì tùy như vậy.

[1:14:57]Trong một bài giảng cũng vậy, ví dụ như quý sư quý cô sau này đi giảng thì mình phải nắm vững cả hai mặt của cái sự kiện đó. Có những khi mình nói về tâm linh siêu hình, nhưng có những khi mình nói đạo lý thuần rất thực tế trong cuộc sống này, không nói chuyện tâm linh nhiều. Nhưng mà có khi mình nói chuyện tâm linh, tùy lúc, tùy nơi, tùy hoàn cảnh để mà trao đổi như vậy, không được cố chấp, nên gọi là không thái quá, không bất cập là vậy, ừm. Tuy nhiên, nãy giờ chúng ta đưa ra rất nhiều cái ví dụ về cái thái quá và bất cập thì chúng ta thấy thế này, để nhận ra được cái mức độ nào là vừa phải, thích hợp, không thái quá,

[1:15:32]không bất cập, nó lệ thuộc rất nhiều vào vào cái trí tuệ của mỗi người, phải không? Rất nhiều. Ví dụ như cái câu chuyện đó mình kể mình nói mười câu là đủ rồi, mình nói dư mười hai câu là mình thái quá, nhưng mình nói có tám câu là mình bất cập. Nhưng mà làm sao mình biết là mười câu là vừa đủ? Đó là do trí tuệ của mình. Cái trí tuệ này nó vô hình, nó rất là tinh tế, nó không có cái thước đo mà mình chỉ cảm nhận được bằng cái tâm của mình thôi, bằng cái tâm linh mẫn tiệp của mình thôi, bằng cái trực giác của mình thôi. Nên ở đây, để gọi là chọn được một cái mức độ vừa phải trong cuộc sống này thì mình phải có cái trí tuệ, đó, đừng nói nhiều,

[1:16:14]đừng nói ít, vân vân, hoặc là đừng có găng quá mà đừng có lơi lỏng quá, mức độ nào vừa phải theo từng nơi từng lúc thì hoàn toàn là do cái trí tuệ mỗi người. Nên chỗ này không có một tiêu chuẩn để ai có thể dạy cho ai được hết, hoàn toàn không có. Đức Phật cũng không để lại cho chúng ta một cái hệ thống tiêu chuẩn thế nào là trung đạo, vừa phải, không thái quá không bất cập, Đức Phật cũng không nói, mà chỉ tự mỗi người thôi. Ví dụ có một Tỳ-kheo lúc đó là ông muốn ở yên để ông tu thì ông đòi là phải cất cho một cái thất, một cái cốc, mà trong cái cốc đó phải tương đối tiện nghi cho ông. Là thoải mái ông ông mới chịu tu.

[1:16:53]Rồi Đức Phật cho cất, cho cất ông tu, và thoải mái ông tu mà đúng là ông tu rất là tiến bộ, và sau này ông cũng đắc đạo. Nhưng mà trường hợp ngài Ma-ha-ca-diếp thì lại chỉ thích sống dưới gò mả, dưới gốc cây, mặc áo rách, sống rất là khắc khổ thì Đức Phật lại chấp nhận cái lối sống đó và ngài cũng đắc đạo. Nên ở đây Đức Phật không cho chúng ta một cái trung đạo chung cho mọi người, mà sẽ tùy duyên mỗi người. Rồi có người hỏi Đức Phật là tại sao có trường hợp một Tỳ-kheo lại đòi hỏi cái điều kiện sống, tu phải sung sướng mới chịu tu mà tu có kết quả? À Đức Phật nói: "Cái này là cái duyên của mỗi người, vì cái vị Tỳ-kheo này coi như đã từng quen

[1:17:33]ở cõi trời, trước đó ở cõi nhân gian cũng là một vị vương tử sung sướng. Và thường là kiếp xưa nữa hay cúng dường chư Phật, hộ trì tăng ni nên duyên kiếp này là đã chín muồi, đã đầy đủ, nhưng mà cái thói quen sống tiện nghi còn, mà khi nào tiện nghi thì ổng mới thấy thoải mái về tâm hồn, còn mà bắt sống khắc khổ là ổng bứt rứt, ổng khó chịu, ổng không nhiếp tâm được", như vậy. Cho nên vì vậy là chúng ta thấy cái mà để chọn cái mức độ vừa phải nó không ai giống ai, mà phải có trí tuệ. Chúng ta nói một cái bài hôm nay về thái quá, bất cập, chúng ta cũng không đưa ra được một cái thước đo tiêu chuẩn nào hết, chúng ta chỉ đưa ra rất nhiều ví dụ,

[1:18:10]rồi sau đó chúng ta mong rằng mọi người có cái chú ý, quan tâm để mỗi khi mình đụng một chuyện nào đó, mình phải xử lý thì lúc đó mình rà tới rà lui trong đầu mình, mình tự mình dùng cái trực giác của mình để mình nói: "Ờ, thôi ngang đây là vừa chừng, như vậy là thích hợp", ừ có như vậy ha. Muốn mà có cái trí tuệ đó nghĩa là mình phải tập nhiều lần. Ví dụ như là khi mình chọn giải pháp, mình cứ cân đi nhắc lại, đừng cho đúng liền. À là ví dụ bây giờ mình gặp một cái người vào chùa và một cái người xin ăn chống gậy vào chùa, à cái đầu tiên trong đầu mình nghĩ ra câu này, mình nghĩ ra đạo Phật là đạo từ bi.

[1:18:51]À cho nên đối với người nghèo khổ đi ăn xin như vậy, mình phải ân cần tử tế. Đó đầu tiên mình nghĩ là như vậy, nhưng mà hôm nay mình nói chuyện với nhau về cái đề tài này rồi, thì bắt đầu mình phải nghi ngờ cái câu mình vừa nghĩ trong đầu. Đừng tin rằng câu đó đúng liền, đừng tin rằng à nói vì cái đạo lý từ bi của Phật cho nên thấy cái người ăn xin nghèo khổ vào chùa mình phải ân cần tử tế. Phải xét lại coi còn cái gì sai câu đó không? Vì nếu mình ân cần tử tế thì cái người đó sẽ biết đạo nhiều hơn, sẽ tốt hơn hay không? Phải cân nhắc lại, thì một lát mình lại có một cái lý luận khác. Ví dụ mình nhìn cái người đó, thấy cái người này có vẻ không

[1:19:29]phải đạo đức lắm mà xem ăn xin là một cái nghề mà trâng trẽn thì nếu mà chùa ân cần tử tế thì họ sẽ lợi dụng hoài. Họ lợi dụng hoài mà họ đến đây họ cứ đeo đeo Phật tử hoài và sau này họ rủ thêm nhiều người khác, thì lúc đó cái cổng chùa của mình là sao? Là hai hàng người ngồi, thấy chưa? Thì nó lại mất cái mỹ quan, mất cái nét đẹp đời sống văn minh của chùa. Bởi vì cái phấn đấu của thành phố cũng như cả nước mình là không có người ăn xin, thấy không? Nhưng mà khi mà mình ân cần với người ăn xin thì vô tình mình nuôi dưỡng cái nghề đó lại. Nên đầu tiên mình lý luận như vậy nhưng rồi phải nghĩ lại,

[1:20:02]nghĩ lại qua cái phía bên này, rồi sau đó mình nhìn mặt người đó, thấy người này thiệt giả, mình rà tới rà lui cuối cùng mình sẽ chọn một giải pháp thích hợp. Một giải pháp thích hợp là mình đối xử không có bẳn với người ta quá, không bạc bẽo, không lạnh lùng, tàn nhẫn quá nhưng cũng không ân cần quá với người này, ví dụ vậy. Đó, nghĩa là khi chọn giải pháp mình cân nhắc. Ví dụ người giàu đến chùa cũng vậy, là mình chủ trương à người giàu tới chắc họ sẽ giúp đỡ được chùa nhiều, mình phải ân cần. Cái câu đó vừa nghĩ lên, nhưng sau đó phải nghĩ lại: "Không chắc à, không chắc là đúng à." Bởi vì nếu mình ân cần với người

[1:20:34]đó quá, rồi không biết cái người đó có khinh thầy tu không, cái người đó nghĩ trong đầu à tại mình giàu cái mấy người này phải nghe lời, rồi những Phật tử khác họ nhìn lại họ đánh giá hay không, vân vân. Tức là một câu mình vừa nghĩ lên thì đừng tin nó liền, phải cân đi nhắc lại thì từ từ mình sẽ tìm được cái trung đạo là cái gì đó đừng thái quá, đừng bất cập trong cuộc sống này. Ví dụ như là trong đại chúng của mình thì mình sẽ thúc đẩy cái sự tinh tấn của người đó là tùy theo cái công đức của người đó, cái giới hạnh người đó đã thuần thục chưa thì mình đẩy họ tinh tấn về nhập thất nhập đồ. Nhưng mà có người chưa phải như vậy thì đừng ép.

[1:21:08]Cái công đức chưa đủ đừng ép, mà ép nó không có kết quả mà lại sinh ra bực bội. Đó, nên mình cân nhắc tới lui như vậy thì lâu ngày cái mình có cái trí tuệ rất là sắc bén để tìm ra được cái trung đạo trong mỗi trường hợp như vậy. Rồi bây giờ ví dụ như là mình sử dụng những phương tiện, những tiện nghi trong đời sống cũng vậy, thì cũng phải tùy theo cái khả năng của mình có, tùy theo cái nhu cầu mình cần và tùy theo cái hoàn cảnh chung quanh, mọi người chung quanh mình. Là ví dụ như bây giờ, thầy tu đi xe Wave, ví dụ vậy, rồi có sao không? Hết rồi. Hồi xưa thầy tu đi xe Wave thế nào cũng có chuyện nói à. Nhưng bây giờ thì sao?

[1:21:45]Xe Wave Trung Quốc đầy. Xe nào cũng giống xe nào hết trơn. Cho nên đó là hoàn cảnh chung quanh nó đã thích hợp, đã cho phép, phải không? Thì được. Như vậy hồi xưa mới có chiếc xe đạp á thầy tu không có đi xe đạp được nha. Đi đâu chịu khó đi bộ giùm, thầy tu mà ngồi xe đạp đạp nó không có oai nghi. Nhưng rồi một thời gian sau cái thầy tu đi xe đạp cũng dòm cũng đẹp không sao hết, cứ đạp tới. Rồi bắt đầu có xe Honda, thầy tu không đi xe Honda, kêu là sang quá. Nhưng rồi thời gian ngồi xe Honda thì cũng đẹp trai luôn không sao hết, nó từ từ như vậy. Thì nó tùy hoàn cảnh, tùy khả năng mình có và tùy

[1:22:15]cái nhu cầu mình có thật hay không, nó như vậy. Đó là chúng ta phải xét nhiều mặt. Còn một ít ý nhưng mà hết thời gian rồi. Chúng ta đành phải dừng lại ở đây. Nhưng mà nãy giờ chúng ta nói với nhau về đề tài là "Thái quá, bất cập" là chúng ta muốn đi tìm một cái trung đạo vừa chừng trong cái đời sống cũng như trong sự tu hành để cho nó chính xác. Mà khi nó chính xác thì nó có cái kết quả tốt đẹp cho mình và cho người. Cho nên vì vậy, trước khi chúng tôi dừng lời để trả lời một vài câu hỏi thì chúng tôi cũng xin chúc cho quý sư, quý cô, quý Phật tử tất cả chúng ta ai cũng đạt được một phần trí tuệ của Phật để mình có cái

[1:22:54]trí tuệ trung đạo, mình biết được thế nào là vừa chừng, đúng mức mà chúng ta không rơi vào cái thái quá hay bất cập. Và chúc cho mọi người đồng thành Phật đạo. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:23:35]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chắp tay quỳ kính lạy Người, thiết tha con khấn nguyện cầu, quê hương là dòng sông mát trong trăng vàng soi sáng.

[1:24:10]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa rơi rớt buồn lòng, nương thuyền từ vượt qua bến mê đến nơi bờ giác.

[1:24:44]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.

[1:24:57]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch ngu hèn.

[1:25:09]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.

[1:25:21]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.

[1:25:35]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.

[1:26:23]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.

[1:26:57]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch ngu hèn.

[1:27:09]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.

[1:27:22]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.

[1:27:35]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.

[1:28:10]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.

[1:28:29]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.