[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Do cái yêu cầu của nhiều Phật tử, cho nên hôm nay thầy giảng một đề tài nghe rất là rùng rợn, ly kỳ, đó là: Tình yêu, hôn nhân, gia đình.
[0:25]Cách đây khoảng gần 10 năm, thầy có giảng cái đề tài này, là quan hệ vợ chồng rồi dạy con... dạ. Ừ cái hồi đó cái kỹ thuật thâu nó không có đó, bằng băng cassette rồi cứ sang đi sang lại nhiều quá, mà không biết sao người ta rất thích đề tài này: Quan hệ vợ chồng với dạy con, mà kỹ thuật thâu bằng băng cassette sang đi sang lại, cái tín hiệu nó mờ dần, mờ dần. Mặc dù sau này có kỹ thuật số, mình thâu vào trong ổ cứng, thâu vào trong CD, nhưng mà rồi vẫn không còn nghe tốt nữa, nên rất nhiều người nói rằng thôi thầy cố gắng giảng lại đề tài này. Thôi thì không biết lúc nào nên hôm nay lợi dụng cái dịp Vu Lan, dịp Vu Lan là cái dịp mà
[1:01]đạo Phật nhập thế, đem cái vai trò của đạo Phật gắn vào trong cái trách nhiệm của thế gian, nên thôi đây là cũng là một cơ hội tốt nên thầy giảng lại cái đề tài này. Thì có một cái nó bất lợi là thường á, trước khi thầy giảng một đề tài nào, thầy hay ấp ủ, tâm đắc, quan sát về nó, suy nghiệm về nó một thời gian rất là dài. Nên khi bài giảng á thường nó có chất lượng, còn khi thầy giảng xong rồi, cái lòng thấy nhẹ, giống như mình nghĩ là mình đã xong cái bổn phận, không quan tâm nữa. Cho nên bây giờ mà thầy giảng lại có thể nó không có sâu sắc bằng vì thầy đã quên nhiều. Với hồi mà trước khi thầy giảng cái đề tài Quan hệ vợ
[1:39]chồng á, thì lúc đó thầy ấp ủ nó nên hay quan sát: à cái cặp vợ chồng này sống như thế này, cái gia đình kia sống như thế kia, có người nọ yêu nhau như thế. Cái thầy cứ quan sát thầy rút ra những nguyên lý từ từ, nhiều năm như vậy rồi mới giảng được. Thành thử nghe bài đó ai cũng thích, rồi cứ đòi giảng lại. Sau khi thầy giảng xong thì thầy bỏ luôn, thầy không để trong đầu mình nữa, lo tu chứ không lo vợ chồng hoài chết. Còn bây giờ bắt phải giảng lại cho nên là nó sẽ không có hay lắm. Nhưng mà thôi, kệ, nhiều khi biết đâu là lại có những cái mới. Tuy nhiên, cái đề tài này cũng là cái đề tài rất là gần gũi trong cuộc sống, trong con người.
[2:16]Vì hầu hết ai cũng đã từng có, có yêu, đã từng có yêu. Cho nên hôm nay cái người cũng đã từng yêu, người đang yêu, người sẽ yêu, nên nói về cái đề tài tình yêu, hôn nhân, gia đình ắt hẳn là cũng gần gũi trong cuộc sống của của chúng ta. Nhưng mà ta nói về tình yêu thì ta không nói trên khía cạnh nhiều về khía cạnh tình cảm hay xã hội, mà ta nói bằng cái nhìn của đạo Phật. Ta nói bằng cái nhìn của đạo Phật, cho nên đạo Phật hi vọng là với cái giáo lý sẽ soi sáng cho ta được nhiều vấn đề. Khi mà nói đến tình yêu là ta nói đến cái tình yêu của người nam và người nữ. Đó là cái bình thường. Do tại sao mà người ta yêu nhau?
[3:00]Thì nó do hai lý do mà người ta yêu nhau. Lý do thứ nhất là do bản năng của tâm lý và sinh lý, là con người ta
[3:12]tự nhiên tự nhiên khi mà một người nam nhìn một người nữ, một người nữ nhìn người nam là nó bị hút theo cái bản năng tâm sinh lý, tự nhiên. Rồi nó sẽ có những điều kiện để cho cái sự thu hút đó nó mạnh lên để thành tình yêu hay là nó ngừng lại vì nhiều lý do khác. Chút nữa ta chưa có đào sâu. Ví dụ khi ta một người nam đứng nhìn một người nữ thì tự nhiên nó có sự thu hút, hay người nữ nhìn người nam có sự thu hút, đó là điều tự nhiên. Nhưng mà thu hút đó yếu hay mạnh, kéo dài nữa hay không là còn tùy nhiều cái điều kiện là người kia có đẹp hay không, có khả ái hay không. À nếu mà người kia đẹp, khả ái, có những cái cái gì hay,
[3:51]cái gì tốt thì cái sức hút nó mạnh dần, mạnh dần lên để cho nó biến thành cái tình thương yêu, sự nhớ nhung, à sự mong đợi, vân vân là thành tình yêu. Còn mà bên kia không có nhiều cái yếu tố đặc biệt thì cái hút đó nó loãng, nó mất dần, mất dần rồi thôi, không có gì quan trọng. Cái đó là lý do thứ nhất là bản năng tâm sinh lý tự nhiên. Cái lý do thứ hai là do duyên nợ đời xưa. Tức là đời xưa, hai người này đã có cái duyên nợ, có ân nghĩa gì với nhau, cho nên đời này gặp lại là bị sức hút liền. Mà cái sức hút này là do nghiệp, chứ không phải là do bản năng tâm sinh lý. Cho nên là mạnh hơn rất là nhiều, mạnh hơn rất là nhiều.
[4:33]Mà có những trường hợp mạnh quá, người ta gọi là cái gì? Ta gọi là cái gì? Gọi là gì, ông cụ? Hả? Gọi là tiếng tiếng sét ái tình, đó ông cụ nói rất là hay, ông cụ rất là rành á. Ta gọi là tiếng sét ái tình. Tức là mới gặp một cái là choáng váng, xỉn niễng rồi lúc đi đêm ngày gì cứ nhớ hoài không rời ra được nữa, rồi mê mẩn không còn nhớ gì hết á, vậy á. Mà nó có một cái gọi là quy luật âm dương á, là giống như cái nam châm á, cái cực này hút cái cực kia, thì con người nam nữ cũng vậy. Nó có một loại điện sinh học gì rất là lạ, nó tạo nên cái phản xạ gì của não á. Là cái khác biệt giữa người nam và người nữ là cái nhiễm sắc thể á.
[5:20]Cái nhiễm sắc thể của người nam nó có một cái nhiễm sắc thể Y hình chữ Y, còn của người nữ thì nó toàn là X. Không biết chỉ khác nhau như đó thôi, mà bỗng nhiên khác hết toàn bộ. Nó tạo ra một dòng điện sinh học gì cũng toát ra cả thân cả tâm, tạo thành những cái gen, tạo thành cái nội tiết tố khác nhau, cái làn da khác nhau, ánh mắt khác nhau, cái tính cách khác nhau, nó tạo thành cái điện sinh học trong não khác nhau, bắt đầu hút nhau liền. Trừ trường hợp đồng tính thì ta không nói, lát nữa có thể tối nay, tại vì thầy giảng cái bài này tới ba lần lận: chiều nay, tối nay và sáng mai luôn, ba lần.
[5:56]Thì cái trường hợp đồng tính là mình sẽ khảo sát sau. Nhưng bây giờ ta cứ nói giữa nam và nữ á, nó tạo một cái loại điện sinh học gì không hiểu, là cứ nam và nữ, cái hai điện nó bắt nhau là hút nhau liền. Hút nhau liền. Ừ. Rồi đó. Cái đó ta ta không biết được điều gì, không biết được cái cái cấu trúc đến ngày hôm nay, khoa học vẫn chưa giải mã được cái bí mật của cái việc mà tại sao người nam và người nữ thì hút nhau, ta không giải mã được. Một người nam thì họ cứng rắn, cái làn da họ xù xì, họ chắc, cứng, cao to, khỏe mạnh. Người nữ thì à nhu mì, yếu đuối hơn, dịu dàng hơn, hòa nhã hơn, vân vân.
[6:34]Hai cái tính cách ngược nhau đó hút nhau liền, giống như hai cái cực nam châm khác nhau, đó là điều điều tự nhiên. Và khi yêu nhau rồi thì người ta người ta mơ màng, người ta mơ mộng và người ta hi vọng là cuộc tình này sẽ đưa đến hạnh phúc. Luôn luôn là như vậy. Giống như à một con cá nhìn thấy một cái cái gì một cái thức ăn gì đó, đều nghĩ là ăn sẽ sẽ ngon, nhưng mà táp vô một cái rồi thì sau đó không biết nha, là ta không bảo đảm là nó có cái lưỡi câu hay không, không bảo đảm. Nhưng mà khi yêu cũng vậy, khi đã yêu thì ai cũng mơ mộng nhiều, đó luôn luôn. Đó cái tâm lý: mơ ngày mai pháo nhuộm đường đi,
[7:14]là cứ nghĩ rằng cái cuộc tình này luôn luôn sẽ đưa đến hạnh phúc. Cho nên không biết bao nhiêu bài thơ, bài nhạc mà ca ngợi tình yêu, ca ngợi cái người mà mình yêu, mặc dầu là không biết có đúng hay không. Ví dụ như như: "Đường xưa lối cũ, có em tôi tóc xanh bay mơ màng. Đường chiều dịu nắng, dáng em đi áo nâu in đường trăng." Ta thấy tả cái gì? Tả hình dáng, mà cái tánh của cổ không biết à, không có tả. Tại vì về nhà có thể cổ chửi tùm lum bung thiên đầy hàng xóm ta không biết. Ta cứ thấy tóc cổ bay trong buổi chiều lộng gió mà ánh trăng rọi xiên xiên xuống đường, cái tà áo nâu cổ phất phơ trên đường, đẹp quá.
[7:50]Đó thành thử có người đã hát như vậy: "Đường xưa lối cũ có em tôi tóc xanh bay mơ màng." Thấy chưa? Hoặc là hoặc là cũng vậy cũng ca ngợi kiểu đó, cũng như là: "Nắng có hồng bằng đôi môi em? Mưa có buồn bằng đôi mắt em?" Tức là mắt em buồn còn hơn mưa, mà môi em hồng còn hơn nắng nữa. "Tóc em từng sợi nhỏ rớt xuống đời làm sóng lênh đênh." Ngộ nghe, tóc nhiều khi chí không chứ gì đâu. Nhưng mà hễ rớt xuống đời mà rụng cổ mà rụng xuống một sợi á, là ở đời tự nhiên nhấp nhô nhấp nhô hết trơn, sóng lênh đênh. Hổng hiểu nổi, hổng hiểu nổi. "Gió sẽ mừng vì tóc em bay", nghĩa là khi tóc em bay là gió
[8:25]mừng, thực ra gió thổi tóc em bay mà nói ngược lại: "Gió sẽ mừng vì tóc em bay, cho mây hờn ngủ quên trên vai", vân vân vậy đó. Hoặc là như như là Quốc Dũng ấy, cái bài hát gì đó: "Trời mưa giăng lối áo em lệ rơi, nhạt nhòa nét môi, đá xanh quên lời. Vì mình xa nhau nên em chưa biết xuân về đấy thôi." Tức là là xa nhau rồi nên nên buồn, không thấy được cái niềm vui của cuộc đời. Rồi bao nhiêu cái bài thơ bài nhạc, chúng ta thấy là đều ca ngợi tình yêu, ca ngợi người mình yêu. Nhưng mà chỉ để ý kỹ là ta thấy là là ca ngợi cái nét bên ngoài, chứ không có phải là ca ngợi cái tính tình, tại vì tính tình các em nhiều vấn đề lắm.
[9:13]Nếu mà về ở nhà em mà bám theo em theo dõi em ngày đêm em đi đâu em nói chuyện với ai cái gì thì có lẽ bài thơ tình nó sẽ khác, nó phải khác. Nhưng mà luôn luôn người ta hy vọng như vậy, là khi thương nhau lấy nhau rồi thì sẽ hạnh phúc. Lúc mà yêu á, người ta không nhìn hết vấn đề, cho nên người ta mơ mộng người ta hình dung một cái tương lai hạnh phúc, là sẽ có hai người, sẽ hai con người, mình và người đó, yêu nhau, chăm sóc nhau, nhường nhịn nhau suốt đời, không bao giờ nói một lời làm buồn lòng nhau, đúng không? Đúng không hỡi những người đã yêu? Đúng vậy không? Đúng chính xác luôn. Lúc mới yêu là như vậy, luôn luôn cứ nghĩ rằng sẽ không
[9:52]bao giờ nói một lời làm buồn lòng nhau vậy. Nhưng, nhưng, nhưng làm sao? Cái nhưng này nó nhiều chuyện lắm, thôi từ từ nói. Bây giờ, ta thấy những bài thơ tình từ xưa đến giờ ví như "Tóc em dài như là mây, là suối, để anh nghe buồn tủi cả một đời", mắc mớ gì tóc em như mây như suối mà anh buồn tủi cả một đời? Cái đó người ta thi vị hóa, lãng mạn hóa. Chứ ta không bao giờ mà nghe một bài thơ tình như thế này: "Hôm nay anh buồn như con chó cháy, bởi vì em vừa đánh gãy răng anh", không bao giờ có cái bài thơ như vậy hết, không bao giờ. Cho nên cái thơ tình là cứ đẹp và cứ tô điểm thêm, cứ thi vị hóa và lãng mạn lên cực kỳ.
[10:32]Tình yêu, có khi nhẹ nhàng, phơn phớt nhớ thương, nhưng cũng có những người yêu cuồng yêu dại, yêu chết cũng không sợ, bất chấp cha mẹ gia đình và chẳng cần tương lai luôn. Có không? Có như vậy. Nên có một cái gì đó, có một cái phim thầy nghe nói có cái phim mà thầy chưa xem được là "Tình yêu mạnh hơn sự chết", thầy nghe nói phim Ấn Độ không biết có không? Đúng không ta? Có ai coi chưa kìa? Nếu có ai coi lên kể thử coi, sao. Nhưng mà thật sự như vậy, những cái đứa trẻ mà từ nhỏ không được dạy kỹ, bản ngã lớn quá, được quen chiều chuộng, khi lớn lên mà yêu ai một cái rồi là bất chấp gia đình liền, bất chấp cha mẹ liền.
[11:13]Là cha mẹ nói không nghe, can ngăn gì cũng không được, và chẳng cần tương lai đi tới đâu hết, hễ mình thương rồi là bất chấp hết tất cả, cũng có như vậy. Nhưng mà cũng có những cái cái cuộc tình, những cái tình cảm mà người ta chỉ nhớ thương nhẹ nhàng, phơn phớt, rồi thủ thỉ một mình rồi không biết đi tới đâu. Cho nhiều dạng như vậy. Bây giờ, cái câu hỏi: Tại sao lớn lên người ta yêu? Tại sao lớn lên người ta yêu? Thật ra cái câu hỏi này nó hơi thiếu, có nhiều người chưa lớn yêu luôn, không cần tới lớn nữa. Chưa lớn yêu luôn. Bữa hôm á có một người, có một cô Phật tử nói với thầy đứa con con hôm nay nó
[11:53]học lớp chồi gì vậy, lớp mầm lớp chồi, nó về nó kể mẹ nó có người yêu, học lớp gì đó lớp mầm lớp gì á, mẹ nó tá hỏa ra luôn, không biết chuyện gì xảy ra. Tá hỏa lên vô hỏi thầy, vô hỏi thầy sao thầy sao kỳ vậy thầy? Thầy nói thầy nghe cái này thầy cũng bó tay luôn chứ không có cách nào. Mới chồi mà đi yêu mầm là thầy cũng hết ý kiến luôn. Không hiểu, thầy nói bởi mới nói hỏi câu tại sao lớn lên người ta yêu, nói dạ không, chưa lớn yêu luôn rồi chứ khỏi cần lớn nữa. Vừa rồi cười thấy mồ luôn. Vừa rồi cái chùa mình có mở cái khóa học hè 2 tháng trên núi, rồi các tỉnh đổ về thì quý thầy quý cô có dạy các em về các
[12:32]bài học về tình yêu nam nữ, để khuyên các em là phải chững chạc á, biết nhận xét và đừng yêu vội, đợi phải lớn vì tương lai còn nhiều, bây giờ mọi chuyện đều là nông nổi. Thì cho mấy em học sinh mới viết những cái bài mà cảm nghĩ về tình yêu á, thì mấy đứa nó thú thật á, thú thật xong quý thầy cô té ngửa ra luôn. Lớp 4, lớp 5, lớp 6, 7, 8, 9 gì yêu sạch sẽ hết trơn. Tá hỏa luôn, không biết sao. Rồi lúc đó mới đọc trên báo thì nói tình hình bây giờ là yêu rất sớm. Thầy mới nhớ lại là cái thời thầy thì không còn, nhưng mà nhớ lại vào cái thời mà ba mẹ thầy có kể, vào cái thời xưa á, nhiều khi con trai con gái 16,
[13:10]17 tuổi nhảy xuống tắm sông tắm mưa ở trần truồng với nhau mà không hề phân biệt. Thầy không biết chuyện đó có thật không ta? Có không? Có phải không? Nên lúc đó là cái cái ý niệm về tình yêu nam nữ á, cái ham muốn tình dục á nó người ta chưa có nhiều, ta chưa có nhiều. Nên đời sống nó còn trinh nguyên, còn ngây thơ, còn trong trắng. Còn bây giờ mới chồi mà đã yêu mầm luôn. Lý do tại sao vậy? Lý do tại sao? Lý do tại phim ảnh và tại vì những nhạc á. Cái nhạc tình nhiều quá, không như hồi xưa, ngày xưa rất ít nhạc tình. Bây giờ nhạc tình nhiều quá, mấy đứa nhỏ là bây lớn mới vừa mới lớn lên: "Nếu mai tôi chết em có buồn không?
[13:51]Sao em không khóc khi tôi còn sống?", mới ba bốn tuổi nó hát rần trời rần đất. Cái nó thành thử là lớn trước tuổi, gọi là yêu trước tuổi. Ngoài cái bản năng tâm sinh lý, nó còn bị cái hoàn cảnh bên ngoài nó tác động vô nữa. Đây rất là điều rất đáng lo đó, yêu yêu sớm quá cái nhân cách bị rối loạn, không có hay. Bây giờ ta nói là tại sao lớn lên người ta yêu đi? Thì ta cũng nói trở lại là do tâm sinh lý từng người và do duyên nợ từng người. Bây giờ, thế nào là tình yêu? Thế nào là tình yêu? Tình yêu là gì? Thì tình yêu này không định nghĩa được. Theo cái nguyên tắc của Phật giáo thì chuyện về tình cảm là tự biết không có định nghĩa được. Ví dụ nói:
[14:31]"Thương là gì?", xin thưa không có câu trả lời nha, "Ghét là gì?", không có câu trả lời. Không bao giờ ta định nghĩa được thương ghét là gì. Trừ sau này khi mà cái khoa học tâm lý nó tiến sâu thẳm á, ta mới định nghĩa bằng sóng não hay thế nào thôi. Chứ còn định nghĩa ra thế nào là thương, thế nào là ghét, không có câu trả lời vì lĩnh vực tình cảm không có. Ta chỉ nhìn thấy biểu hiện thế này ta biết là thương, thế kia là ghét thôi. Nên có một nhà thơ ổng cũng bó tay luôn vì có ai hỏi ổng tình yêu là gì, cái ổng mới đành phải than thở: "Làm sao định nghĩa được tình tình yêu? Có nghĩa gì đâu một buổi buổi chiều,
[15:06]nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt, bằng mây và gió nhẹ hiu hiu." Nhà thơ nào vậy? Xuân Diệu, ổng nói xong mình nghe mình cũng chẳng biết tình yêu là gì luôn, tại hình như ổng cũng không biết luôn, không biết. Tuy nhiên cái biểu hiện của nó thì ta thấy. Cái biểu hiện của nó là gì? Ví dụ khi mình yêu ai, thì mình xa người đó thì làm sao? Xa thì nhớ, gần thì gần thì gần thì vui chứ không phải gần thì gây lộn, gần thì vui. Rồi sao nữa? Nó có khuynh hướng tiến dần đến tình dục, đó, cái định nghĩa tình yêu là vậy. Xa thì nhớ, gần thì vui và có khuynh hướng tiến gần đến tình dục. Chính vì nó có khuynh hướng tiến gần đến tình dục,
[15:47]cho nên ông bà ta rất là lo sợ, lập ra rất nhiều cái lễ giáo để ngăn chặn cái tình dục đến sớm như vậy, bằng những cái lời dạy rất là khắt khe. Ví dụ nam nữ thụ thụ bất thân, tức là người nam người nữ đừng bao giờ tiếp xúc trực tiếp. Ví đưa cái gì, cũng bao giờ: "Ờ em cho anh cái này nè", thì phải để lên bàn, rồi cái e thẹn bỏ đi cái ông kia ổng lại thò thò tay ổng lấy cái bàn ổng lấy, chứ không bao giờ được đưa trực tiếp từ tay người này qua tay người kia. Hồi xưa cái lễ giáo là như vậy. Nghĩa là nam nữ đưa và nhận không bao giờ được trực tiếp, đó là nam nữ thụ thụ bất thân. Nghĩa là có mắc cỡ có tặng cái gì đó, hay là:
[16:25]"Tôi tặng cô cành hoa nè", thì cũng không được đưa tận tay mà phải để lên bàn chỉ chỉ rồi đi mất, rồi kia lại thò tay xuống bàn lấy, nó hồi xưa là vậy. Để ngăn chặn cái khuynh hướng mà tiến tới tình dục sớm quá, vì nó sẽ gây đổ vỡ hết. Cho nên nếu cái người mà có đạo lý như vậy, có ý chí thì người ta chờ đợi cái hôn nhân, còn nếu không người ta bỏ hết lễ giáo, bỏ hết lễ giáo thì rất là là nguy hiểm. Đời nay, cái khuynh hướng đời sống người ta dễ dãi do ảnh hưởng của phim ảnh, ảnh hưởng của lối sống Tây phương. Cho nên người ta thường không kiềm chế, không giữ gìn và tiến đến tình dục rất là dễ dãi.
[17:00]Và người ta tưởng rằng đó là văn minh, nhưng không phải đâu, nó đi ngược lại thiên nhiên. Tại vì thiên nhiên khắt khe lắm, thiên nhiên rất khắt khe. Lễ giáo mà ông bà ta nói đó, ngăn chặn cái việc tiến tới tình dục sớm là không phải là ông bà ta khó tánh đâu, không phải đâu, mà chính ông bà ta lấy từ thiên nhiên ra, lấy trong tự nhiên ra. Nên cái ví dụ cái đôi trẻ vậy, thương nhau mà đừng cho tiến tới tình dục sớm, đợi hôn nhân đàng hoàng thì cái tình yêu đó sẽ bền vững, người ta sẽ tôn trọng được nhau. Còn mà cứ dễ dãi, ta sẽ thấy những cuộc tình nó rất dễ tan vỡ, hôn nhân đó cũng sẽ dễ tan vỡ.
[17:37]Vì thiên nhiên không cho phép, thiên nhiên đã giăng sẵn hết những cái công thức trong đó rồi mà ta không biết ta vi phạm, ta không biết. Nên thiên nhiên đã quy định và ông bà ta theo cái quy định đó mà mà bảo lại cho ta thôi, chứ không phải ông bà ta khắt khe. Nhưng đời nay, người ta phá vỡ những cái quy luật tự nhiên, mà tưởng rằng mình văn minh, sống dễ dãi buông tuồng, không ngờ là hậu quả rất nhiều. Đó là lý do mà đời nay người ta ly dị rất là dễ dàng, hôn nhân không bền vững nữa, vì người ta đã vi phạm những nguyên tắc của của tự nhiên. Nhưng vì vậy yêu nó có hai dạng như ta đã nói, yêu vì duyên nợ và yêu vì vì bản năng.
[18:14]Cái người mà có duyên nợ thì nó tạo thành cái sức mạnh vô hình ràng buộc trong tâm ta và ta không bỏ được, chừng nào hết nợ mới bỏ nhau được. Còn chưa hết nợ là có ghét cay ghét đắng người kia có đánh có đập vẫn thương vẫn nhớ, kỳ lạ vậy không hiểu nổi. Ví dụ như có một mỹ nhân yêu nhầm tên tướng cướp, cái thằng tướng cướp này thì mẹ nó du côn du đãng, chửi thề chửi tục, oánh nhau, thậm chí mà nhiều khi nó không vừa là cô này mà nói trái ý nó tát tai liền, hung hãn, nhưng mà cô này vì mắc nợ nó, xa nó một ngày chịu không nổi, cứ phải mò tới tìm tới cung phụng nó, muốn gì cũng được hết. Đó là cái nợ đó, đó dấu hiệu đó là dấu hiệu cái nợ rất rõ ràng.
[18:54]Chứ còn bình thường người ta tự ái là người ta không tới, nhưng mà đó là trường hợp nợ, à như vậy. Còn yêu vì bản năng là khác. Còn yêu vì bản năng á là như thế này, là hai người không nợ gì nhau hết, nhưng mà thích thích nhau là bởi vì nghĩ rằng người kia có thể đem lại hạnh phúc cho mình. Ví dụ như cái người kia là sao? Đẹp trai hay đẹp gái, có tài, rồi giàu có, rồi trong cái lối đối xử thì tử tế, rồi trong tình yêu thì lãng mạn, tặng hoa ngày sinh nhật, hay là gọi điện chúc mừng mỗi buổi sáng, tối thì chúc em ngủ ngon, rồi là chúc anh đánh răng cho sạch mỗi sáng, vân vân. Tức là cứ có những cái lãng mạn nhắc nhở như vậy,
[19:35]thì gọi là thấy rằng người kia có những điều có thể đem lại hạnh phúc cho mình, gọi là yêu vì bản năng, như vậy. Cái yêu mà vì duyên nợ thì thật là khổ đó, vì mình lệ thuộc người kia nhiều lắm. Mắc nợ người ta rồi cứ phải thương, mà nhiều khi người ta không xứng đáng, người ta cũng cà trớn, đủ thứ khuyết điểm, nhưng cứ phải thương. Nên yêu vì duyên nợ rất là khổ. Do đó là trong cuộc sống này ta tránh đừng có mắc nợ ai nhiều, vẫn là một cái hạnh phúc, vẫn là cái nhẹ lòng. Còn mà ta thích nhận nợ của người khác, thường ta phải trả, mà dễ bị cái trả bằng cái tình yêu, hôn nhân, tình dục rất là vất vả.
[20:14]Mà đã vướng nợ rồi thì khổ cả đời, khổ lắm. Còn yêu vì bản năng á thì đầy ích kỷ. Nó đòi hỏi, ghen tuông và cũng không bền, không bền. Trong cái tình yêu thì nó có thế này, nó có người yêu và người được yêu. Có khi cả hai đều là người yêu, cả hai đều được yêu, lẫn nhau, yêu lẫn nhau tức là người này yêu người kia và người kia yêu người này, cũng có nghĩa là người này được người kia yêu và người kia được người này yêu. À như vậy, khi yêu thì chuyện gì xảy ra? Khi được yêu thì chuyện gì xảy ra? Cái công thức tâm lý như thế nào?
[20:52]Khi ta yêu á thì ta ích kỷ, ta đòi hỏi, ta ghen tuông, có đúng không ạ? Có đúng không? Giả bộ ngây thơ hoài. Yêu quá chừng rồi giả bộ ngây thơ hoài. Khi ta yêu thì ta ích kỷ, ta đòi hỏi, ta ghen tuông, ta mong đợi. Ừ. Nhưng khi ta được yêu thì chuyện gì xảy ra? Khi ta được yêu thì ta ta
[21:23]ta tăng trưởng bản ngã. Ừ, rất là lạ. Khi ta được ai thương thì luôn luôn ta tăng trưởng bản ngã. Nghe chữ tăng trưởng bản ngã không hiểu chuyện gì, nghe nó mơ hồ quá, thì tôi nói lại. Bây giờ ví dụ như có cái anh chàng ảnh thương cái cô đó, ảnh nói là: "Anh anh yêu em." Rồi cái ngày nào ảnh cũng gọi điện thoại hỏi thăm, ảnh nhắn tin, rồi lúc nào ảnh cũng ghé thăm, chiều chuộng. Và cô kia là người được yêu, thì ta thấy bắt đầu cô kia cô đổi tánh à, cô đổi tánh đầu tiên là cái tánh gì xảy ra, cái dấu hiệu gì xảy ra? Dấu hiệu gì? Đầu tiên là cổ nhõng nhẽo. Đúng không ạ? Chính xác luôn. Đầu tiên là cổ nhõng nhẽo.
[22:10]Cổ nói: "Hôm qua nay đi đâu mất tiêu không thấy thăm tui, đi đâu không thấy điện thoại cho tui." Bắt đầu nhõng nhẽo, hờn trách. Trước đây không có, trước đây không ai thương mình mình không có nhõng nhẽo, nhưng mà khi có người thương rồi bắt đầu mình nhõng nhẽo. Đúng không ạ? Đúng không? Đúng không?
[22:31]Nhõng nhẽo là dấu hiệu đầu tiên của cái bản ngã được tăng trưởng. Chứ trước đây không có ai thương mình không dám nhõng nhẽo. Tại sao con cái nhõng nhẽo với cha mẹ? Vì được cha mẹ thương chiều nên nó mới nhõng nhẽo, chứ nó dám nhõng nhẽo với hàng xóm không? Không. Đâu ai chịu đâu mà nhõng nhẽo. Cho nên nhõng nhẽo là dấu hiệu bản ngã đã tăng trưởng. Thì trong tình yêu cũng vậy, ta nhõng nhẽo với người nào bởi vì ta được người đó thương và bản ngã ta tăng trưởng đối với người đó. Rồi lớn hơn cái nhõng nhẽo nữa là cái gì? Lớn hơn cái nhõng nhẽo nữa là gì? Ví dụ như ta đến cái gia đình đó ta thấy ta đứng ta quan sát ta thấy à
[23:17]cái ông chồng ổng bước về, ổng đi đâu ổng bước về, cái bà vợ mới nói chứ: "Đi đâu mà lâu quá vậy?" Chồng ổng cười cười, ổng nói: "À xin lỗi em, tại anh ghé nửa đường cái anh gặp thằng bạn, cái đứng nói chuyện với nó 5 phút, về trễ chút, xin lỗi em." Cái bả nói thêm câu nữa: "Vô nấu cơm đi." Nói: "Ờ ờ ờ để anh nấu cho, em cứ ngồi chơi với bạn không sao." Cái lát chừng cái bả quay xuống bả la. Bả nói chứ cái gì? Cái "Giặt đồ chưa?" Ổng nói: "Ờ ờ lát anh giặt anh giặt, em cứ ngồi chơi." Thì đó là cái gì á? Có chuyện đó có không? Không phải tưởng là thầy tưởng tượng kể nha, có không? Có chứ không phải không đâu.
[23:58]Nhưng mà cái thái độ đó là gì? Cái thái độ là gì? Hung dữ, phải không? Mà bả bả dám qua hàng xóm mà hung dữ với ông hàng xóm không? Dám không? Dám chừng nào mà bả bồ với ổng á thì mới mới dám hung dữ với ổng. Còn mà người ta không không có thương mình có dám hung dữ người ta không? Không. Cho nên á khi mà được thương á cái bản ngã nó tăng trưởng, bản ngã nó tăng trưởng dấu hiệu đầu tiên là nhõng nhẽo, mà phát triển lớn hơn cái nhõng nhẽo là hung dữ. Mà hung dữ là sao? Bắt đầu nó tới đanh đá, tới ăn hiếp. Mà ông kia ổng thương quá, ổng đành phải sao? Phải đăng ký gia nhập cái hội, hội sợ vợ. Mà có thể ổng leo lên hội trưởng luôn không chừng
[24:42]được, không chừng, tại thương quá, thương quá. Thương quá rồi cái bị lệ thuộc luôn. Tức là cái nợ. Nhưng mà cái người được thương thì bản ngã tăng trưởng. Nên ta thấy trong cái tình thương yêu nó có một cái nghịch lý kỳ lạ. Khi thương yêu á thì ta cứ hi vọng rằng cái tình yêu này đưa đến hạnh phúc, nhưng không ngờ cái hệ quả tâm lý nó nó như hai với hai là bốn á. Khi ta yêu ai thì ta ích kỷ, ta đòi hỏi, ta ghen tuông là ta hư, đúng không? Khi ta yêu ai ta hư vì ta đòi hỏi, ta ích kỷ, ta ghen tuông, ta hư. Và cái người mà được ta yêu thì sao? Cũng cũng cũng hư luôn. Bản ngã tăng trưởng, nhõng nhẽo, hung dữ, đanh đá, ăn hiếp lại ta. Có không ạ?
[25:25]Có không? Có. Nhưng mà sẽ có người cãi nói: "Không, chúng tôi yêu nhau rồi hạnh phúc vô cùng." Cái đó là mặt khác, lát ta tính, ta sẽ tính. Có cái trường hợp mà yêu nhau có hạnh phúc chứ không phải không, nhưng vì sao yêu nhau mà được hạnh phúc, lát từ từ ta sẽ tính. Tại sao yêu nhau hạnh phúc mà tại sao yêu nhau không hạnh phúc? Yêu nhau thì chắc chắn là không hạnh phúc, bởi vì nguyên tắc của tâm lý như vậy đó. Khi ta yêu ta ích kỷ, ta hư. Cái người được yêu bản ngã tăng trưởng cũng hư luôn. Cho nên người ta đã kết luận một câu xanh dờn: "Yêu là khổ." Vì cái đó là vì ta hư mà người được yêu cũng hư.
[26:03]Mà không yêu thì? Lỗ. Đó, vì sợ lỗ cho nên phải chấp nhận khổ, đó. Ráng chịu, đáng đời. Dạ.
[26:16]Cái bản chất của tình yêu là ích kỷ là vậy. Cho nên nó khác với cái tình yêu của cha mẹ với con cái. Cha mẹ với con cái độ lượng hơn bởi vì cha mẹ mà càng đông con thì càng độ lượng hơn, bây giờ cha mẹ ít con quá cũng trở thành nhược điểm. Nhưng cha mẹ với con cái thì mình thương nhiều đứa, cái tình thương nó có cái chan rải. Hoặc là thầy với trò, ông thầy ổng có nhiều trò, nhiều đệ tử nên tình thương ổng chan rải ra, cái không ích kỷ. Hoặc là người lãnh tụ với nhân dân, người lãnh tụ chân chính á có lòng yêu thương đất nước mình, yêu thương nhân dân mình, cái tình thương nó lớn mênh mông ra nên cũng không có ích kỷ.
[26:49]Hoặc là đạo sư đối với tín đồ, cái một bậc đạo sư là bậc thầy lớn á, chứ chưa phải là giáo chủ, giáo chủ thì phải là mở lập ra một tôn giáo, còn bậc đạo sư là một bậc thầy lớn có rất đông tín đồ thì cũng vậy, cái người đạo sư đó thương yêu tất cả tín đồ của mình thì tình thương nó cũng chan rải ra, nó không có cái bản chất ích kỷ là như vậy. Ừm. Chứ còn bình thường thì cái bản chất tình yêu là ích kỷ và thêm một cái nữa là tham lam. Vì yêu theo bản năng, ai mà có thể đem đến được hạnh phúc mình là mình cứ yêu, rồi sau đó tính sau, nên gọi là tham lam. Và khi tham lam thì cái sự không chung thủy rất dễ xảy ra, rất dễ xảy ra.
[27:34]Thường thì người ta đổ vỡ qua vài cuộc tình rồi mới có hôn nhân nên người ta nghĩ rằng khi hôn nhân nó đã chín chắn rồi, tức là mình chọn cái người đã chín chắn, còn lúc trẻ mình yêu thương, mình bồng bột, không có biết chọn lựa nên đã đổ vỡ, đã đau khổ. Còn đến khi mà tiến tới hôn nhân thì tương đối là nó đã ổn định, nhưng mà không chắc đâu. Ngày nay đó, lớp trẻ Việt Nam ảnh hưởng lối sống của Tây phương nên yêu vội, yêu vội thì hệ quả là gì? Là bỏ vội. Rồi sao? Cái tình dục vội vã, mà tình dục vội vã thì cái gì? Thì mất mát rất nhiều, mất mát rất nhiều. Nhớ như vậy. Thiên nhiên rất khắt khe,
[28:11]thiên nhiên không cho phép con người xô bồ về tình dục. Cho nên người nào mà xô bồ về tình dục thì chắc chắn sau này sẽ mất mát rất nhiều. Ừm. Chúng ta thấy có nhiều cái thư pháp viết cái 14 điều Phật dạy, trong đó có một cái điều thế này: "Món nợ lớn nhất của đời người là" là gì? Là gì? Quên hả? "Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm." Nha, trong 14 điều răn của Phật có câu đó. "Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm." Tại sao là nói là món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm? Đó là nói cho người có đạo đức á. Tức là khi đã gieo tình cảm với ai rồi thì có trách nhiệm với người đó cả đời, nên là không phải là nói chơi. Ví dụ cái người đó nói rằng:
[29:05]"Ờ, anh thương em", mở miệng nói câu đó rồi, phải có trách nhiệm với người ta suốt đời. Cho nên vì vậy, Phật nói rằng món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm là nói cho người có đạo đức á. Còn người không có đạo đức thì nói: "Anh thương em", nói thì nói mà không có trách nhiệm thì đây là
[29:24]cái vô trách nhiệm này nó không phải là cái tình thương yêu chân thật. Nên cái người có đạo đức mà khi đã gieo tình cảm rồi thì có trách nhiệm, mà cái người có trách nhiệm như vậy Mệt cực, nhưng mà sẽ có cái phần phước của mình sau. Ừ. Ở đây, vì bản chất của tình yêu nó gồm hai điều: thứ nhất là ích kỷ, thứ hai là đưa đến tình dục. Cho nên, giáo lý của đạo Phật ít nhắc tới điều này và thường khuyên người ta hướng về từ bi. Ta biết ích kỷ mà cộng với tình dục thì chắc chắn nó đưa đến cái gì? Đến luân hồi và đau khổ, đó là điều chắc chắn. Còn từ bi sẽ đưa đến điều gì? Đưa đến sự siêu thoát. Cho nên, trong đạo Phật, ta ít nghe nói tới cái việc tình yêu
[30:15]nam nữ hôn nhân, ít nhắc tới nhiều như các tôn giáo khác. Ở các tôn giáo khác á, nhạc tôn giáo nhưng đầy tình yêu nam nữ: Con quỳ lạy Chúa trên trời, sao cho con lấy được người con, con thương. Ngó yêu á, đời con đau khổ đã nhiều, từ khi thơ dại đủ điều đắng cay. Số nghèo ba chục năm nay, xây bao nhiêu mộng trắng tay vẫn nghèo. Chúa ơi Chúa ơi. Đó, thế là nhạc tôn giáo. Hoặc là em bên mình anh quỳ đây dưới bàn thờ á, tức là trong bài Oui Devant Dieu, là em bên mình anh quỳ đây dưới bàn thờ. Đó đó, thầy quên mất cái bài đó. Nhưng mà cái nhạc tình yêu nó lồng trong cái nhạc tôn giáo á. Nhưng mà trong đạo Phật không có nha, đạo Phật chỉ có một bài nhạc tình
[30:59]yêu duy nhất liên quan tới chùa, mà không ai dám hát, mất tiêu luôn. Hồi xưa thầy có nghe một lần rồi không bao giờ tìm lại được cái bài đó, mặc dù nhạc rất là hay. Nhạc rất là hay, cái đại ý nhạc thế này: có một anh chàng ảnh đi chùa lễ Phật, thì ảnh gặp một cô gái mặc áo dài lam kiểu của gia đình Phật tử á, ảnh về ảnh tương tư, ảnh tương tư
[31:24]à ảnh viết thành bài nhạc á, là trong đó cái e nhạc hay lắm, cái lời cũng hay lắm, mà trong đó có câu là: Tôi yêu người con gái với màu áo lam hiền. Rất là hay, mà người ta cho thầy nghe một lần rồi người ta giấu luôn, không bao giờ đưa nữa. Và đến bây giờ giống như bài nhạc thất truyền luôn vậy á, trong đạo Phật có duy nhất một bài rồi không ai cho hát nữa. Chứ thường thường nhạc của đạo Phật chỉ là sao? Ta nói về những đạo lý cao thượng, nói về tình thương yêu với con người. Vì trong đạo Phật biết rằng tình yêu là đau khổ, tình yêu là ích kỷ, tình yêu là đưa đến tình dục, mà những điều đó nó cứ ràng buộc người ta trong luân hồi, trong sinh tử.
[32:00]Vì vậy là nên khi ta là người đệ tử Phật, ta là người đệ tử Phật thì ta có có hai cái tính chất trong con người của mình. Tính chất thứ nhất, mình là vẫn là một con người và vẫn là một con người có trái tim biết biết gì? Biết yêu. Vẫn là con người nên vẫn có trái tim biết yêu. Nhưng mà tính chất thứ hai, mình là một người đệ tử Phật biết yêu là đau khổ. Cả hai cái đó nằm trong trong người mình hết trơn, giờ phải xử lý làm sao đây?
[32:37]Là con người cho nên ta yêu, biết yêu, nhưng vì là đệ tử Phật biết trước yêu là đau khổ. Nhưng mà đã đến lúc nhiều khi lúc nào đó, tự nhiên ta thấy lòng mình xuất hiện cái tình yêu, xuất hiện cái ái luyến, thì ta phải làm sao? Thì ta phải hỏi hai câu.
[32:57]Nếu lúc nào đó, ta cảm thấy mình có ái luyến với ai, thì ta phải tự hỏi mình hai câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất, cái ái luyến mà đang xuất hiện trong tâm ta thế này là duyên nợ hay chỉ là một bản năng bình thường? Câu hỏi thứ nhất.
[33:15]Nếu là duyên nợ thì ta sẽ xử lý cách nào, mà nếu là bản năng thì ta xử lý cách nào. Cái câu hỏi thứ nhất là vậy đó. Khi mà ta thấy mình có ái luyến thì hỏi hai câu, câu thứ nhất là cái ái luyến đang xuất hiện trong tâm ta là duyên nợ hay chỉ là bản năng bình thường, câu hỏi thứ nhất. Câu hỏi thứ hai là cái ái luyến này nó đang xâm lấn cái lòng từ bi của một người đệ tử Phật, ta có biết chăng? Bởi vì nào giờ ta theo Phật, ta tu tập lòng từ bi thương yêu tất cả chúng sinh, nhưng mà khi cái ái luyến nó xuất hiện thì nó sẽ lấn, nó sẽ xâm lấn, nó sẽ thay thế dần cái lòng từ bi mà bấy lâu nay ta ta tu tập, ta có biết chăng?
[34:04]Đó là một điều điều sự lui sụt, đó là một sự lui sụt. Chúng ta hỏi hai câu đó. Mà có ai nhớ để hỏi không? Thường thường thì thầy dặn là hỏi hai câu, vì thấy trong lòng mình có yêu thì hỏi hai câu đó, nhưng mà tới lúc đó chẳng còn ai nhớ hai câu mà thầy gợi ý để hỏi nữa, mà lúc đó lo nhớ cái gì? Lo nhớ cái gì? Nhớ em nhiều nhưng chẳng nói, nói ra nhiều cũng vậy thôi.
[34:32]Và nhắc hai câu. Nhắc hai câu giùm thầy. Cái hai câu này là thầy nói nhưng mà thực sự là lấy trong kinh Phật ra, hai câu này. Cái câu thứ nhất là cái người mà ta thương á, cái người mà ta bắt đầu yêu đây, người đó sẽ thay đổi, chứ không giống như bây giờ. Người đó sẽ thay đổi. Ta nhìn thấy người đó dịu dàng, đàng hoàng, tử tế, khả ái, nhưng người đó sẽ thay đổi, người đó sẽ cay cú, người đó sẽ già, người đó sẽ xấu, người đó sẽ ốm, lưng người đó sẽ còng như cái mái nhà. Hồi xưa lúc mà thầy học kinh Phật á, thầy đọc tới cái đoạn này, thầy đọc tới đoạn này, lúc đó là Đức Phật diễn tả là cái hình dáng của con người
[35:17]của một người phụ nữ là lúc còn trẻ thì cái làn da trắng tốt nhưng đến khi già rồi nó sẽ nhăn nheo lại, răng thì làm sao? Bắt đầu rụng, tóc bạc, mắt mờ, tai điếc, đi lồm khồm lồm khồm cong oằn xuống. À như cái mái nhà, Đức Phật diễn tả trong kinh là cái lưng cong như cái mái nhà. Lúc thầy đọc tới cái đó thì thì thì chưa quen với cái ý niệm đó, thì nói Đức Phật nói quá, nói nghe thê thảm, nói nghe thê thảm. Nhưng đến khi mình tu cho thấm rồi mình thấy điều Đức Phật là Đức Phật không có nói ngoa. Đức Phật nói đó là bản chất á, bản chất của một cái thân thể ai rồi cũng vậy hết, chứ không tránh được.
[35:57]Rồi cái tánh người đó cũng thay đổi nữa. Cái ngày nay người đó trước mặt ta dịu dàng, tử tế, khả ái, nhưng mà thời gian thay đổi, người đó nếu không biết tu sẽ trở thành con người khác, cau có, ích kỷ, gay gắt, hẹp hòi, đanh đá lên. Lạ lùng là có những người họ đã thay đổi theo chiều hướng xấu, những ai biết tu đó mới thay đổi theo chiều hướng tốt. Mà có nhiều người thay đổi theo chiều hướng xấu làm ta ngỡ ngàng. Cái người đó lúc trẻ ta để ý là cái người đó dịu dàng, khôn ngoan, tử tế, 10 năm sau gặp lại biến thành con ác quỷ, đanh đá, khủng khiếp, chửi bới lung tung hết trơn. Ta không hình dung nổi cái cô bé hàng xóm ngày xưa
[36:40]mà ta thấy có cái răng khểnh dễ thương, mái tóc dài bay trong gió, bây giờ thành một mụ đàn bà hung dữ, kinh thiên, chửi tan nát từ trên xuống dưới không chừa một ai, không hiểu nổi luôn. Và đó là sự thật. Cho nên, khi ta bắt đầu yêu thương ta hãy nhắc cái điều thứ nhất: cái người mà ta thương yêu coi chừng sẽ thay đổi. Họ sẽ không còn như vậy, không còn hiền lành, tử tế như vậy nữa. Đó là câu thứ nhất. Họ sẽ xấu hơn, già hơn, ốm hơn. Thầy là già là xấu là ốm rồi, coi chừng người đó còn già, còn xấu, còn ốm hơn nữa, hiểu không? Cái câu thứ hai mà ta phải nhắc là thế này: là ta sẽ có trách nhiệm với người đó cả cuộc đời.
[37:18]Chưa đủ, ta còn có trách nhiệm với gia đình nội ngoại hai bên của người đó luôn cả cuộc đời. Nhắm chịu nổi không? Chịu nổi không? Nên khi yêu ai á thì nhắc hai điều. Điều thứ nhất, người đó sẽ thay đổi, thường là thay đổi theo chiều hướng xấu, nhan sắc sẽ tàn tạ, tánh tình sẽ kỳ khôi. Điều thứ nhất, chịu nổi không? Đó. Cái cái nhắc thứ hai, khi ta yêu người đó, ta phải có trách nhiệm với người đó cả cuộc đời và trách nhiệm luôn cả nội ngoại của người đó luôn. Chịu nổi không? Chịu nổi không? Nổi không? Nếu không chịu nổi thì sao? Thì sao? Lên chùa Phật Quang đi tu là tốt nhất. Chùa Phật Quang đi tu là bảo đảm.
[38:08]Có một cái câu nói rất là hay à từ một nhà văn nào đó của Tây phương mà thầy hay nhắc đi nhắc lại nhiều lần, mà đây là một cái công thức á, công thức quan trọng để làm cho cái tình yêu nó bớt những cái u ám, bớt cái đen tối và bớt đau khổ. Người đó nhắc thế này: Yêu nhau không phải là nhìn nhau, mà là cùng nhìn về một hướng. Cái đây là một cái chìa khóa làm cho tình yêu bớt ảm đạm, bớt đau khổ. Cái câu này thầy nhắc đi nhắc lại hoài. Mà hướng đó là hướng nào? Nhìn nhau nghĩa là gì? Và cùng nhìn một hướng là hướng gì? Yêu nhau không phải là nhìn nhau. Ta sẽ nhắc lại điều này vài ba lần trong cái bài giảng này.
[38:55]Yêu nhau không phải là nhìn nhau nghĩa là không phải chỉ biết có nhau, không phải là chỉ chăm chăm lo cho nhau. Vì cứ chỉ quan tâm tới nhau, chỉ lo cho nhau, không cần biết gì nữa thì chưa đầy 3 tháng giết nhau liền. Đó là một nghịch lý rất kỳ lạ, rất kỳ lạ của tình yêu. Vì sao? Vì ta thương yêu ai quá sức cái ích kỷ của ta cũng dữ dội và người đó bản ngã của người đó cũng tăng trưởng khủng khiếp luôn. Nên ta hư và người đó hư. Cái tình yêu bản chất là vậy, cho nên trong 3 tháng rồi tình yêu sẽ đổ vỡ bởi cả hai cùng hư. Nên yêu nhau không phải là cùng nhìn nhau mà hãy cùng nhìn về một hướng. Hướng gì?
[39:44]Hướng gì? Một cái hướng gì đó cao thượng, đạo đức, thánh thiện thì tự nhiên tình yêu sẽ bền chặt. Lúc đó hai người yêu nhau mà trở thành như hai đồng chí vì cùng nhìn về một hướng.
[40:02]Cái tình đồng chí nó bớt ích kỷ mà nó cao thượng. Cái chữ đồng chí như thế này, tức là cùng một cái lý tưởng chiến đấu cho cái gì cao đẹp, chấp nhận gian khổ, chấp nhận hy sinh giống như là trong chiến tranh người ta phải à khi đất nước bị mất, người ta phải kháng chiến để giành lại độc lập cho đất nước. Thì những người mà hy sinh cái tính mạng, cái mạng sống của mình để giành lại cái đất nước á, những người cùng đi trên con đường đó người ta gọi nhau là đồng chí. Đồng chí bởi vì họ cùng yêu thương Tổ quốc, cùng yêu thương nhân dân, yêu thương đồng bào, chấp nhận gian khổ, hy sinh. Cùng nhau những cái tình cảm cao đẹp đó nên cái tình đồng chí là cao đẹp là vậy.
[40:44]Mà bây giờ ví dụ hai cái người đó yêu nhau mà biết cùng hướng về một cái mục tiêu thánh thiện, cao thượng thì họ vừa là người yêu mà vừa là đồng chí, cái tình yêu được có một chất keo nó dính lại liền, tình yêu nó sẽ bền chặt hơn. Còn yêu nhau mà chăm chăm nhìn nhau giống như là hai cái điện cực, giống như một dây nóng một dây mát vậy á. Hai cái dây điện cực nằm gần nhau như thế này mà nếu chạm nhau thì chuyện gì xảy ra? Một dây điện âm dây điện dương mà nếu đụng nhau chuyện gì xảy ra?
[41:24]Nó nổ cầu chì. Nổ cầu chì rồi tắt điện hết, không còn gì nữa trên cuộc đời này. Mà nếu không có cầu chì thì nổ cái gì? Nó nổ ngược lại cái máy phát điện, cháy luôn máy phát điện và vĩnh viễn thế gian này chìm trong bóng tối. Cho nên đó là hai người yêu nhau mà nhìn nhau giống như là hai điện cực, một điện cực âm một điện cực dương mà đụng nhau á, nó sẽ nổ tất cả. Nhưng mà nếu ta để vô giữa cái điện cực âm và điện cực dương đó một cái thiết bị điện như một cái ti vi, cái radio, một cái máy quạt, cái tủ lạnh thì nó có cháy không? Nó không cháy nhưng mà nó tạo ra một cái cái hiệu ứng tốt à nó cho ta hình ảnh để ta coi, ta âm thanh ta nghe,
[42:03]cái quạt cho ta mát, cái tủ lạnh cho ta ướp đồ ăn, tức là nó tốt á. Tức là ta để giữa cái tình yêu nam nữ lại một cái mục tiêu cao thượng trong cuộc sống này. Ví dụ nói thế này, hãy nói với nhau thế này: À, ta yêu nhau nhưng mà ta sẽ hứa với nhau là gì? Cả hai sẽ cùng đi đi chùa, ta sẽ rủ nhau cùng tụng kinh, cùng ngồi thiền, cùng làm việc từ thiện, à ta sẽ chăm sóc cho người già, người neo đơn, người tàn tật, nạn nhân chất độc da cam, à vân vân. Nếu mà cả hai cùng có cái mục tiêu cao thượng đó rồi, tự nhiên tình yêu bền chặt lại. Vì ta vừa yêu nhau vừa là bạn, vừa là đồng chí. Thì chính cái những cái điều cao thượng đó
[42:45]giống như là một cái thiết bị điện nó để giữa hai cực âm dương vậy đó, không làm cháy nổ nữa mà tạo thành những điều tốt đẹp trong cái tình yêu và trong cuộc sống này. Có đồng ý không ạ? Có đồng ý không? Cho nên khi mà thương yêu ai thì hãy nhớ là ngay từ đầu phải nhắc cái câu liền: cùng nhìn về một hướng. Và cái hướng quan trọng nhất là hướng hướng Phật pháp. Cùng nhau hướng Phật pháp rồi thì tình yêu sẽ sẽ tốt đẹp. Đó là ta nói tổng quát về tình yêu, bây giờ ta nói về hôn nhân một chút. Hôn nhân nghĩa là sao? Hôn nhân nghĩa là khi hai người yêu nhau rồi cưới nhau, cưới nhau là thành vợ thành chồng,
[43:25]có một cái đám cưới, có cái đăng ký giấy tờ hợp pháp, có hai bên họ hàng chứng kiến, nhiều bạn bè, nhiều người thân cùng chứng kiến. Đấy là gọi là từ cái tình yêu trở thành cái hôn nhân và một cái gia đình mới xuất hiện, ừ. Khi chưa có thành cái hôn nhân á thì ta vẫn là từ một cái gia đình, từ một gia đình gốc của ta, còn khi mà hôn nhân rồi thì ta tách khỏi gia đình ta, ta thành lập một cái gia đình mới cho xã hội, xã hội. Bởi vì xã hội là gồm nhiều gia đình, gồm nhiều gia đình. Giống như cái tế bào mà nó phân ra vậy, nó phân ra thành một tế bào mới, rồi nữa mai mốt cái tế bào nó phân ra tế bào mới thì cũng vậy, cái gia đình như là tế bào của xã hội,
[44:05]rồi lúc đó khi ta có chồng có vợ rồi thì ta phân ra một cái mái ấm mới, một cái gia đình mới, ta bước vào một cái đời đời sống khác hẳn. Trước đây làm ta là người con trong gia đình, bây giờ ta bắt đầu trở thành người chủ trong một cái gia đình nên trách nhiệm sẽ sẽ nhiều hơn. Ta dùng cái chữ hôn nhân với chữ gia đình là khác nhau như thế nào? Cái chữ hôn nhân là nó ám chỉ cái tình cảm của vợ chồng, còn gia đình là nói đến trách nhiệm cả với con cái, tình cảm đủ hết, chữ gia đình nó lớn hơn. Còn chữ hôn nhân ám chỉ nhiều về cái tình cảm của vợ chồng. Cái hôn nhân nó khác với tình yêu là ở chỗ tình yêu nam nữ là trước hôn
[44:45]nhân ta gọi là tình yêu, còn sau khi cưới rồi thì cái tình cảm vợ chồng gọi là hôn nhân á, cái tình yêu trong hôn nhân nó có cái khác cái đó. Ta ám chỉ điều đó. Khi bước vào hôn nhân rồi thì hết chuyện chưa? Hết chuyện chưa ạ? Có một cái nhà làm phim, ổng làm hai cái tập phim. Tập thứ nhất người ta coi quá chừng luôn, người ta hoan nghênh nhiệt liệt, sau đó ổng làm tập thứ hai để nối tiếp thì không ai coi. Và bây giờ thiên hạ chỉ biết có tập phim thứ nhất thôi. Tập phim thứ nhất là thế này, có hai người yêu nhau. Thấy yêu nhau dễ sợ, yêu nhau ghê gớm, yêu nhau thắm thiết, yêu nhau đắm đuối, yêu nhau da diết, yêu nhau khủng hoảng luôn.
[45:36]Nhưng cha mẹ cấm, xã hội cấm, tôn giáo cấm, à không cho họ đến với nhau.
[45:47]Và sau bao nhiêu tình tiết khó khăn vất vả, bao nhiêu chiến đấu với dầu sôi lửa bỏng, à bao nhiêu thử thách phải vượt qua, à bao nhiêu khó khăn phải giẫm lên, ừ bao nhiêu dư luận phải xuyên thủng, vân vân nhiều thứ nhiều thứ như vậy. Và kết cuộc cuốn phim là sao? Kết cuộc cuốn phim là sao? Là sao? Họ đến được với nhau, họ cưới được nhau và chấm dứt tập phim thứ nhất. Thế là mọi người coi bộ phim xong khóc quá chừng khóc rồi vui mừng khi mà cái đôi tình nhân trẻ đẹp, đáng yêu đó đã vượt qua được sóng gió để rồi cưới được nhau, thành lập một mái ấm gia đình, một cái hôn nhân hạnh phúc vừa xuất hiện.
[46:32]Người ta rồi phim hết, đèn chiếu sáng lên, người ta ra khỏi rạp hát đi về, ai cũng vui mừng. Sau đó chiếu tiếp tập phim thứ hai, ế luôn, lỗ luôn. Tập phim thứ nhất lời quá chừng lời, tập phim thứ hai lỗ luôn. Tập phim thứ hai nói cái gì? Kể tiếp câu chuyện của hai người đó, bắt đầu họ lấy nhau. Lấy nhau rồi cái họ sinh con đẻ cái rồi họ gây lộn với nhau. Gây lộn nhau có lần họ oánh nhau, rồi họ ra tòa ly dị, hết tập phim thứ hai. Tập phim thứ hai không ai coi hết. Không ai coi. Lỗ luôn. Mà tập phim thứ hai mới là tập phim thiệt. Tập phim thứ nhất tập phim giả. Mà cuộc đời là vậy đó, hai tập phim mà ta khoái coi có một tập à.
[47:20]Cho nên khi mà tới cưới được nhau rồi, ôi xong rồi, hạnh phúc là đây nhưng không biết còn tập hai mới rùng rợn hơn nữa, khủng hoảng hơn nữa chứ không phải tập thứ nhất. Tức là cái tập thứ nhất á, cái khổ của họ là do những người thân, hoàn cảnh chung quanh tạo ra cho họ, nhưng mà cái tập thứ hai cái khổ của họ là do ai tạo ra? Do do chính họ tạo ra. Mà cái tập này nó mới là đau đớn và cay đắng mà là sự thật. Rồi không ai chịu coi, người ta quay lưng, người ta chỉ muốn thấy cái đẹp, không muốn thấy cái sự thật phũ phàng. Mà tập hai mới là tập sự thật. Nhưng có những cặp vợ chồng ít xung đột, Thậm chí là đời sống hôn nhân hạnh phúc, ổn định.
[48:05]Nhưng có những cặp vợ chồng không hạnh phúc, xung đột và thậm chí thù ghét nhau. Thật sự có vợ chồng thù ghét nhau không? Có, có những vợ chồng thù ghét nhau. Cho nên có những cái hôn nhân kéo dài đến cuối cuộc đời. Tức là lần lượt ông chết trước rồi bà chết sau, hoặc là bà chết trước rồi ông chết sau, không có gì đổ vỡ hết. Nhưng mà cũng có những cuộc hôn nhân là ly dị nửa chừng. Ly dị nửa chừng rồi lập lại gia đình khác rồi mới ổn định, mà có khi lập lại không ổn định rồi lại ly dị nữa, là ta không biết sao, không biết sao. Cho nên là sau cái tình yêu vất vả, thắm thiết, lãng mạn, người ta bước vào hôn nhân thì
[48:47]những tưởng là hôn nhân là ổn định rồi, nhưng không, hôn nhân lại là một cái cuộc đua khác, một cuộc chiến đấu khác. Nên có nhiều người mới nói, có nhiều cụ già mới đến nói với thầy: Thưa thầy, con bây giờ thì cũng chưa tu được, phải còn cái thằng nhỏ chưa lập gia đình, chừng nào mà con cưới chồng cưới vợ cho nó yên bề gia thất, à, chừng nào nó yên bề gia thất rồi chắc con theo thầy con tu luôn quá à. Lúc nghe là thầy thấy phát rầu rồi đó, ổng quên tập hai, ông này ổng chưa coi tập hai, hồi nhỏ ổng coi phim tập một không à. Nó lấy vợ chồng rồi làm sao có vụ mà yên bề gia thất đâu, lúc đó hai vợ chồng nó oánh nhau nó kêu tối ngày.
[49:23]Nó kêu ba qua đây xử thế này thế kia, rồi muốn điên đầu luôn, lúc đó mới vô nói: Thầy ơi, con cũng chưa tu được, giờ phải giữ cháu, tụi nó gây lộn đánh nhau hoài, nó gây gổ rồi chuyện này kia tụi con phải xử hoài, làm ăn thì nó thua lỗ nó về nó cứ xin tiền hoài, rồi chuyện này chuyện kia hoài lo xử không nổi, thôi thầy chờ cho rồi ít bữa nữa rồi con tới con tu, bây giờ chưa tu được. Lúc này mới biết là còn có tập hai, phim còn có tập hai. Nên cái chuyện mà khi một người yêu thương nhau rồi, bước vào đời sống hôn nhân là không hề có chữ mà yên đâu, yên bề gia thất đâu, mà có một nhà văn đã nói là
[50:02]cưới nhau tức là dong buồm đi lên vào biển lớn, không biết cái biển nó sóng gió hay là êm ả, không biết được. Cho nên hôn nhân hoàn toàn là bất trắc. Chỉ có những người thủy thủ giỏi, những thuyền trưởng giỏi mới lèo lái con tàu đó đi qua bao nhiêu thác ghềnh sóng gió để rồi dừng lại tại tại đâu?
[50:25]Ai nói đúng khen hay.
[50:29]Đó là lập gia đình, vào cái hôn nhân, vào đời sống hôn nhân là dong thuyền đi ra biển lớn. Trong đó nhiều bất trắc, nhiều sóng gió, nhiều bão tố, không biết chừng. Có những cá mập thì những con bạch tuộc rồi nó phá vỡ cái tàu ta. Không biết chừng được, nên chỉ có những người thủy thủ giỏi, thuyền trưởng giỏi mới lèo lái con thuyền hôn nhân vượt qua những khó khăn đó để đậu lại bến bờ, bến gì ai biết?
[50:59]Để đậu lại bến bờ. Ai nói hạnh phúc là trật nha, bến bờ chết. Cuối cùng là chết thôi chứ có gì đâu. Còn cái người mà không đến được chỗ chết thì nửa chừng cái thuyền tan vỡ, hôn nhân hết. Rồi lập hôn nhân khác đi nữa, đi cho được rồi cũng tới cái chết, nên nhiều khi nghĩ nó vô nghĩa là vậy á. Nhưng mà hổng lẽ hổng lấy chồng lấy vợ, hổng lẽ đi tu? Phải hông? Hổng lẽ nói: Thôi, con đi tu cũng được thầy ơi. Có nhiều người thầy thấy còn trẻ, còn khỏe cũng biết mến đạo thì cứ khuyên đi tu, nói: Thôi con đi tu, con ở ngoài đời mần chi. Thôi thầy ơi, con mắc yêu. Thì mình chịu, không biết sao giờ. Nhưng mà yêu là mới đang ở tập một, còn tập hai nữa.
[51:42]Thường thường á, trước cái đám cưới á, cái tình yêu người ta rất là sôi nổi, đậm đà, nhưng mà sau đám cưới thì sao?
[51:53]Sau đám cưới thì sao? Thì bắt đầu nó trầm lắng lại dần dần, trầm lắng lại, nó không tồn tại cái tình yêu lãng mạn, nồng nàn như lúc trước cưới nhau nữa. Đó là tâm lý, đúng không à? Đúng không? Vì thầy hỏi rất nhiều người, họ đều xác nhận điều đó, họ đều nói rằng là cái tình yêu nam nữ mạnh mẽ chỉ có trước hôn nhân thôi, và sau hôn nhân nó kéo dài thêm được một năm, hai năm, rồi sau đó nó hết. Thì thầy tin vào điều đó, thầy tin vào điều đó, nhưng sau này thầy biết thầy cũng lầm một chút, lầm một chút là vì có lý do, hôm nay cũng nói luôn. Thường là vậy, cái tình yêu sôi nổi bồng bột của tuổi trẻ
[52:36]là có trước hôn nhân và tồn tại sau hôn nhân một thời gian, còn sau khi lấy nhau được rồi thì nó trầm lắng, yếu dần, yếu dần. Hết hay không thì chắc khi nào mà có xung đột mới hết, còn không xung đột thì không phải hết liền, nhưng mà nó yếu lại, bớt. Không biết có đúng không, đúng không à? Vì thầy cũng không có cưới vợ, thầy không biết chuyện này, thầy phải hỏi mà, mấy này toàn hỏi không à. Vỗ tay tức là đúng ha? Đúng. Mà tại sao nó lại như vậy? Tại sao nó lại như vậy? Cái nguyên nhân chính là thế này: thường thường người ta thấy cái gì là của mình rồi á, chắc ăn rồi thì sao? Không thèm giữ, không thèm giữ nữa.
[53:16]Nghĩ là chắc rồi, tôi đăng ký rồi, ký tên vô sổ bộ rồi, làm đám cưới ai cũng biết rồi, người này là của tôi rồi, không giữ nữa. Còn hồi lúc mà chưa được thì sao? Ráng phải tán tỉnh, phải chiếm cảm tình, phải dụ dỗ, phải làm ra vẻ thương yêu rồi đủ thứ hết. Cho nên mấy đứa con gái tụi con á, mấy đứa mà chưa có chồng á, thầy dặn điều: cái người nào mà tới gặp tụi con á mà bày tỏ tình thương yêu này kia nọ thắm thiết, thương nhớ tha thiết, thì tụi con phải biết rằng thế này, nếu sau này người này lấy mình thì cái tình cảm mà ngày hôm nay họ đang đối xử với mình á còn lại một phần mười là vừa. Tụi con biết trước như vậy thì hãy lấy nha,
[53:54]còn chưa hiểu điều đó thì đừng lấy chồng. Nhớ như vậy. Còn lại một phần mười. Tức là hồi trước đây á, mỗi ngày họ hỏi: Em có khỏe không, anh nhớ em quá, ngày hai lần. Rồi sau đó cưới rồi cái ngày còn lần, và nhớ là ba tháng sau này lấy nhau rồi thì ba tháng mới hỏi một lần. Mà lấy nhau lớn lớn chút nữa thì ba năm chưa hỏi tới câu đó một lần. Hồi đó thì mỗi ngày: Em có khỏe không? Ba năm sau ta tìm lại không bao giờ nghe được câu nói: Em có khỏe không nữa. Không có, hết rồi. Nhớ như vậy. Thầy nói vậy không biết thầy có bi quan quá hông ta? Đúng thấy không? Nhưng mà sự thật cũng có những cái những cái người mà họ thương vợ lâu bền hơn, lý do tại sao lát ta sẽ bàn.
[54:39]Nó có cái nguyên tắc của nó, có cái công thức. Không phải, chứ không phải là luôn luôn là như vậy. Cái nguyên tắc căn bản là lý do thế này: chưa được nhau á thì quý giá, gìn giữ, mà khi được nghĩ là của nhau rồi thì bắt đầu coi thường. Đó là nguyên nhân chính, cái tâm lý chính làm cho tình cảm nó nó giảm sút và nó phai nhạt. Đó là nguyên tắc chắc chắn như vậy. Nhưng mà cái gì cứu vãn lại? Cái gì cứu vãn lại cái tình yêu đó? Chính cái này. Là nếu hai người có đạo đức, à biết làm những điều tốt đẹp, biết lo cho nhau, có trách nhiệm với nhau, có trách nhiệm đối với gia đình mình, con cái, có trách nhiệm đối với gia đình
[55:18]hai bên thì nó xuất hiện cái gọi là ân nghĩa. À, ân nghĩa.
[55:25]Thì chính cái ân nghĩa này nó thay thế cái tình yêu sôi nổi bồng bột của tuổi trẻ và nó tạo thành một cái chất keo, một sự đậm đà, cái gì đó thiêng liêng cao đẹp hơn để giữ cái hạnh phúc của hôn nhân. Chứ nó không phải là cái tình yêu tuổi trẻ giữ được cái hôn nhân nữa, mà lúc này là ân nghĩa giữ gìn cái hôn nhân. Nếu có đạo đức, mà phải có đạo đức mới có ân nghĩa, tức là người ta có đạo đức người ta mới sống có trách nhiệm với nhau, có sống với trách nhiệm với đôi gia đình hai bên, có trách nhiệm với con cái, mới tạo thành cái ân nghĩa, và ân nghĩa này tạo thành một cái chất keo để mà đưa hôn nhân đi được lâu dài, tạo thành cái hạnh phúc trong hôn nhân.
[56:08]Có đúng không ạ? Có đúng không? Nên cái ví dụ như nãy thầy nói á là lấy nhau rồi cái họ tình yêu nó giảm sút, mình thấy nghe rồi nó làm làm gì sống nhau được nữa, nhưng mà thực sự đã có những người sống với nhau cả cuộc đời phải không? Cái gì họ làm sống nhau cả cuộc đời và thương quý nhau? Chính vì cái ân nghĩa. Mà ở đâu ra cái ân nghĩa? Chỉ bởi vì hai con người đó có đạo đức. Mà khi có đạo đức thì người ta có trách nhiệm với nhau, có trách nhiệm với gia đình, trách nhiệm với con cái, trách nhiệm với với hai bên họ hàng. Và chính vì cái trách nhiệm với hai bên họ hàng đó mà tạo thành ân nghĩa.
[56:45]Cái trách nhiệm với hai bên họ hàng nghĩa là thế này: nghĩa là ví dụ khi người chồng à
[56:53]Lại yêu quý cái gia đình bên vợ, chăm sóc cái gia đình bên vợ, có trách nhiệm với gia đình bên vợ thì tự nhiên làm cho người vợ làm sao? Yêu quý, cảm động rồi có cái ơn nghĩa. Hoặc cũng vậy, cái người vợ mà có trách nhiệm với gia đình bên chồng, chăm sóc lo lắng cho gia đình bên chồng thì tự nhiên làm cho người chồng cảm động và tạo thành cái ơn nghĩa. Nên cái ơn nghĩa đó nó ràng buộc lại, nó tạo thành cái sức mạnh để chung với nhau đi suốt cuộc đời được, nhờ cái đó. Chứ còn mà ví dụ như người chồng bỏ mặc cái bên vợ, "Mày thì lo cho gia đình bên đó, còn mình sẽ lo cho gia đình bên mình" thì không có ơn nghĩa.
[57:29]Ơn nghĩa thì không, mà cái tình yêu sôi nổi lúc trẻ cũng đang lắng dần thì cái hôn nhân đó làm sao? Có nguy cơ, nguy cơ tan vỡ rất là rõ ràng. Nhưng mà tại sao cái người chồng lại có trách nhiệm với bên vợ mà người vợ lại có trách nhiệm với bên chồng? Bởi vì cả hai đều có có đạo đức. Có đạo đức nên mới có trách nhiệm. Nên ta thấy là nếu luận theo nguyên tắc của tình cảm, yêu đương thì tình yêu không bền chặt. Nhưng mà nếu có yếu tố đạo đức ở trong đó để người này có trách nhiệm với người bên kia thì nó tăng thêm cái yếu tố bền chặt cho hôn nhân, tình yêu, gia đình. Nên đạo đức mới là quan trọng, chứ tình yêu coi vậy chứ lại là không bền.
[58:14]Do đó, do đó là khi mà ta chọn ai để yêu thương, hãy chọn cái đạo đức của người đó trước, chứ không phải là vì người đó chiều chuộng mình, vì người đó lãng mạn, vì người đó tài hoa. Hổng bảo đảm. Chừng nào người đó đạo đức kìa. Nhưng mà thường ở cái tuổi trẻ, người ta không nhìn thấy cái đạo đức, mà người ta chỉ nhìn thấy cái gì? "Dáng em đi áo nâu in đường trăng", hay ta chỉ nhìn thấy cái gì? Là: "Gió sẽ mừng vì tóc em bay". Toàn ba chuyện tào lao bên ngoài hình dáng không à, chứ không thấy được cái đạo đức bên trong. Cho nên khi yêu thương ai, hãy nhìn cái đạo đức người đó. "Em như một nụ hồng mà ta hằng ngại ngùng.
[58:52]Em như một ngày mộng", vân vân vậy á. Là cứ nói chuyện đâu tào lao bên ngoài mà không để ý cái đạo đức. Mà để ý đạo đức là gì? Là đừng có để ý cái mà người đó đối xử với mình. Tại họ đang yêu mình, họ đang muốn chiếm cảm tình của mình thì họ phải đối xử tử tế, nên điều đó là điều giả. Mà hãy nhìn cái người đó đối xử với những người chung quanh á. Hãy coi cái người mà họ nói họ thương mình á, họ đối xử với cha mẹ họ ra sao, đối xử với em út, anh chị họ ra sao, đối xử với bạn bè, láng giềng họ ra sao. Nếu mà họ đối xử tốt với mọi người thì tin rằng người này có đạo đức á, thì người này mình trao thân gửi phận được.
[59:27]Còn mình thấy họ thương mình, họ bất chấp hết tất cả, cha mẹ, anh chị em thì ngày nào đó họ yêu người khác, họ cũng bất chấp cả mình luôn. Không có đạo đức. Mà không có đạo đức rồi sẽ không có trách nhiệm, mà không có trách nhiệm với nhau sẽ không có ơn nghĩa, mà không có ơn nghĩa rồi hôn nhân dễ đổ vỡ. Bởi vì tình yêu không còn. Tình yêu chắc chắn sau khi cưới là không còn, nhưng mà chỉ nhờ ơn nghĩa mới có thể tồn tại được. Cho
[59:55]nên cái người mà không có đạo đức, nhất là cái lớp trẻ bây giờ mà yêu vội sống cuồng, dễ yêu dễ lấy á, thì ta thấy rất dễ đổ vỡ. Vì sao vậy? Vì cái lối ích kỷ hưởng thụ thì chán nhau rất nhanh, nhanh còn hơn là cái nguyên tắc tâm lý bình thường á. Ví dụ nói nguyên tắc tâm lý bình thường á, cái tình yêu sau hôn nhân ba năm là từ từ nó nhạt, nhưng mà cái người mà thích hưởng thụ sáu tháng mất á. Vì họ chỉ ích kỷ và chỉ hưởng thụ. Nó có hai cái virus mà nó phá hoại cái hôn nhân rất là ác liệt. Có hai cái loại virus á. Cái virus thứ nhất á là tính tình không giống nhau nên thường xuyên xung đột. Lúc thương nhau thì cứ nghĩ là mình vượt qua được. Nói:
[1:00:41]"Tao thấy thằng đó nóng tánh quá mày." Nói: "Dạ không sao, con chìu được ba à. Con chìu ảnh được rồi con từ từ uốn nắn ảnh." Đó, bắt đầu nguy hiểm rồi đó. Chủ quan, tưởng mình chìu được, không. Rồi nó càng nóng, nó càng hung dữ lên. Về lấy nhau rồi chả có sửa được tí nào, nó cũng bặm trợn như bữa nào, chả sửa gì được hết. Lúc đó mình chịu hết nổi. Mới ban đầu mình lâu lâu mới gặp một tuần hay ngày mới gặp một lần thì mình còn chịu được cái nóng, mà ổng cũng ít nóng, đang yêu đâu dám nóng. Nhưng mà tới chừng lấy được rồi á, hằng ngày hằng giờ sống bên cạnh cái nóng ổng bộc ra rất nhiều, không chịu nổi.
[1:01:13]Nên cái gọi là tính tình không giống nhau là nguyên nhân thứ nhất, cái virus tấn công vào hôn nhân, hạnh phúc của gia đình. Cái người mình thích màu đỏ ổng thích màu trắng, hễ mình mang cái đồ đỏ về ổng đâm ổng đập. Mua ti vi màu đỏ về ổng lấy cây ổng đập, ổng nói: "Bà phải mua ti vi màu trắng." Mình đem cái bàn màu đỏ về ổng quăng ra ngoài đường, chịu nổi không? Rồi khi mình thích màu đỏ đi mặc cái áo dài đỏ, ổng nói: "Bà mặc cái đó tôi xé à, chỉ được mặc áo trắng." Hạnh phúc nổi không? Không hạnh phúc nổi vì tính tình khác nhau, sở thích khác nhau. Cái virus thứ hai á là không tha thứ, trách cứ, cằn nhằn cái lỗi của người bạn đời của mình.
[1:01:57]Có ai không có lỗi không? Có ai không có lỗi không? Không ai không có lỗi. Tại vì cái người không có lỗi là người không có gia đình. Người tu đắc đạo rồi mới không có lỗi. Còn người mà đã có gia đình phải có lỗi. Nhưng mà cái người kia không tha thứ, cứ cằn nhằn, cứ trách hoài, cái lỗi ổng đã phạm ba năm sau cứ ngồi nhắc mà gặp ai cũng kể, chịu nổi không? Chịu nổi không? Không. Nên cái đó làm đổ vỡ, tan vỡ rất là lẹ. Cái lời trách cứ á, không tha thứ, phải xây dựng nhau tốt lên nhưng phải tha thứ. Bỏ bớt cái vụ nói xấu, cái vụ mà trách cứ á, cái đó tiêu diệt hôn nhân liền. Đó là hai con virus rất là nguy hiểm nó phá hoại hôn nhân.
[1:02:41]Ngoài hai con virus mà nó phá hoại hôn nhân ra nó còn gần mười cái mũi tên mà nó tấn công vào trong hạnh phúc hôn nhân nữa, mười cái mũi tên nó bắn vào phá nát cái hôn nhân. Mười cái mũi tên đó là gì?
[1:02:55]Có những cái mũi tên mà nó góp phần bắn vào phá vỡ hôn nhân luôn. Có những cái là: thứ nhất là tình cảm hai bên gia đình làm áp lực á.
[1:03:07]Hai bên gia đình chen vào cái hôn nhân của đôi trẻ và làm áp lực, chen vào ý kiến thế này, ý kiến thế kia. Là gia đình bên vợ thì muốn phải như thế này, gia đình bên chồng muốn phải như thế kia, tức là người ngoài chen vô á. Mà vì là hai gia đình, cha mẹ, nên cái tiếng nói họ rất quan trọng và họ chen vào đời sống, họ có ý kiến này, ý kiến kia là nguy cơ đó, nguy cơ. Tại vì cái người con thì phải có hiếu, vâng lời cha mẹ nên mình muốn vâng lời cha mẹ mình, nhưng mà chồng hay vợ mình lại muốn vâng lời cha mẹ bên kia, mà hai bên gia đình áp lực có ý kiến khác nhau. Nay muốn cho thằng con học trường quốc tế, nói:
[1:03:43]"Không, trường quốc tế không hề dạy lòng yêu nước Việt Nam, ở lại học bên đây." Ý kiến khác nhau. Mình làm con rất là khó xử. Mà không lấy lòng bên kia thì rất là kẹt, phải không? Bởi vì phải lấy lòng bên kia, làm trách nhiệm, làm dâu, làm rể phải lấy lòng bên kia. Đó, nhiều ý kiến. Đó là một cái mũi tên. Hoặc là một mũi tên nữa là là vấn đề kinh tế. Nghèo quá hay giàu quá đều ảnh hưởng tới hạnh phúc gia đình. Nghèo quá thì còn yêu nổi không? Ăn bữa nay bữa trưa, lát nữa không biết nấu gì ăn còn ngồi đó: "Anh yêu em như là mây với gió", nổi không? "Anh yêu em như là trăng với nước", nổi không?
[1:04:29]"Anh yêu em, anh yêu em như rừng yêu thú dữ", có nghe bài đó chưa? Có nghe không? Hồi đó có cái bài "Anh yêu em" của Phạm Duy đó. Là: "Anh yêu em, anh yêu em như rừng yêu thú dữ. Anh yêu em, anh yêu em như từng cây với gió. Anh yêu em, anh yêu em không còn chi nói nữa. Biết nói gì lỡ yêu rồi, biết nói gì em ơi." Hồi đó có bài đó.
[1:04:54]Nhưng mà một lát nữa không có gạo nấu rồi còn hát cái bài đó nổi nữa không? Thôi hết nổi rồi, hết nổi. Hoặc là cái bài gì á:
[1:05:08]"Yêu em vì ta chán đời, yêu em vì ta chán người, yêu em vì ta không tin ở trời." Có bài của Lê Hựu Hà đó, có cái bài đó nữa. Nhưng mà sự thật những cái lãng mạn như thế, những cái lãng mạn như thế nó sẽ không bao giờ tồn tại nếu cái cuộc sống cơm áo thực tế không giải quyết được. Cho nên thường ra là ăn trước yêu sau, mà không ăn không yêu. Mà nghèo quá không có gì ăn thì nghỉ yêu luôn. Cho nên cái kinh tế mà suy thoái quá ảnh hưởng tới hạnh phúc gia đình. Cho nên có những đứa trẻ, những Phật tử á thầy thấy làm chưa ra gì hết trơn á, chưa có cơ ngơi, có sự nghiệp, lên: "Thưa thầy, tháng sau con lập gia đình", thầy trừng hửng liền.
[1:05:51]Thầy nói rất nguy hiểm, rất nguy hiểm. Mà lúc đó nó yêu quá còn biết gì nữa đâu. Không cho lấy, nó chết liền á. Nhưng mà biết rằng lấy rồi hạnh phúc rất dễ tan vỡ. Nay nghĩa là vợ đẻ, con đau, nhà hết gạo thì thôi không nói chuyện gì tình yêu được nữa. Hồi đó thầy có sống gần cái ông già ở trong cái nghĩa địa, ổng sống cô độc một mình. Mà khi ổng chết là thầy là người thân duy nhất chôn ổng. Thầy mới hỏi ổng: "Tại sao ông về đây ông sống cô độc ở trong một cái nghĩa địa như vậy mà không vợ không con?" Ổng nói vì ổng sợ cái cảnh là: "Vợ đẻ, con đau, nhà hết gạo." Rất là bi quan, nhưng nó là thật đó.
[1:06:32]Không có một cái kinh tế ổn định không còn tình yêu, không còn hạnh phúc gia đình. Mà ngược lại giàu quá, giàu quá rồi cũng tình yêu, hạnh phúc cũng mất luôn, tại sao? Đố ai biết, cái câu này mới khó trả lời. Ta nói nghèo quá hết yêu nổi, hết thương nổi, hết hạnh phúc nổi thì cũng cũng đồng ý, nhưng mà giàu quá rồi tại sao hạnh phúc cũng mất luôn? Ai biết?
[1:06:59]Ai biết? Bởi vì phải có đạo đức rất lớn, trí tuệ rất lớn mới quản lý được tiền bạc, mới làm chủ được tiền bạc. Còn khi mà đạo đức mình không đủ, trí tuệ không đủ, tiền bạc làm chủ mình. Tiền bạc nó sẽ sai khiến mình, nó sẽ xúi mình làm đủ thứ chuyện bậy bạ, hưởng thụ, làm tào lao, rồi mình không ngó ngàng tới gia đình nữa. Người bên ngoài người ta sẽ tới, người ta mời mọc, rủ rê, những trò vui bên ngoài lôi kéo, cám dỗ đủ thứ hết. Và cái hạnh phúc mong manh của gia đình mất luôn. Chồng đi đường chồng, vợ đi đường vợ, con đi đường con, mất luôn, vì tiền nhiều quá. Cho nên ta thấy, ta nhìn thấy những đại gia giàu
[1:07:35]có, ta đừng tin là họ hạnh phúc bên trong. Đừng tin hạnh phúc bên trong. Trừ phi là cái người đại gia đó họ cực kỳ có trí tuệ, cực kỳ có đạo đức thì họ mới làm chủ được đồng tiền và giữ được hạnh phúc gia đình. Còn không, đồng tiền sẽ làm chủ họ và phá mất hạnh phúc gia đình. Nên yếu tố kinh tế, nghèo quá hay giàu quá cũng là một mũi tên bắn nát vào cái hạnh phúc của hôn nhân.
[1:08:02]Một cái mũi tên nữa có thể bắn vào cái hôn nhân là việc dạy dỗ con cái. Vì nếu ta dạy con tốt thì làm cho ta có cái phước, và chính cái phước đó làm cho cái hôn nhân ổn định, hạnh phúc. Còn nếu ta dạy con không tốt, cái đứa con nó hư thì cái đứa con hư đó cũng làm cho cha mẹ buồn rầu, lo lắng, khổ sở và cũng mất vui, hạnh phúc gia đình cũng giảm bớt luôn. Nên cái yếu tố dạy con cũng rất là quan trọng. Hồi xưa thầy có giảng hai bài về dạy con, nhưng mà lâu quá rồi, những cái bài giảng đó nó cũng hư mất rồi, bây giờ nghe cũng không rõ, nếu lúc sau này có dịp thì thầy sẽ giảng lại. Cho nên cái việc mà dạy con
[1:08:43]cũng là một yếu tố ảnh hưởng tới cái hạnh phúc của hôn nhân. Thế nên cái việc dạy con có dễ không? Dạy con dễ không? Không dễ chút nào. Mình nói cha mẹ sinh con, trời sinh tính. Mình đẻ ra một đứa, nó là con mình á, nhưng mà thực sự nó không biết ở đâu đầu thai vô, không biết. Hoặc là một con người mới hoàn toàn, chẳng dính li dính gì tới mình hết, không giống. Có bữa đó vậy có hai vợ chồng dắt đứa con lên thăm thầy, cả nhà quy y. Thầy nhìn ông bố, bố còn trẻ, thầy nói, thầy mới nói người bố, thầy nói: "Con là một người đi tới đâu được lòng mọi người tới đó. Con luôn luôn nói những điều mà làm người khác tin tưởng và và vui vẻ.
[1:09:28]Con đi tới đâu mở miệng nói là người ta tin, người ta thương. Nhưng ngược lại thằng con con đẻ ra không biết đâu tới, nó nói đâu gây lộn người ta tới đó. Mới bây lớn, nhỏ xíu thôi là vậy đó". Cái bên kia hai ông bà nội đi theo đồng ý liền, lia lịa liền, nói là: "Đúng thế, đúng thế". Rất là lạ lùng. Cha như thế, mẹ như thế, rất là đàng hoàng, rất là khả ái, đẻ thằng con không giống ai hết, ngược hẳn lại với cha mẹ. Mà cái ngược hẳn đó nó là bản chất từ nhỏ. Nó đâu đầu thai vô nó đã mang theo cái tánh là đụng đâu gây gổ đó, khác ngược với ba nó là nói chuyện tới đâu là đàng hoàng, dễ thương, khả ái tới đó.
[1:09:59]Lạ lùng, không hiểu được. Cho nên việc uốn nắn một đứa con trở thành người tốt là điều cực khó nếu nó không tốt sẵn. Nếu mà nó ương ương dở dở, lì lì bướng bướng thì khổ cả đời, rất là mệt, rất cực, cực ghê lắm. Vì mình đẻ nó ra chứ không phải là mình tạo được cái tâm lý của nó. Cái tâm lý của nó là ở đâu nó tới, do kiếp xưa đầu thai nó mang vô luôn, rất là cực. Mà nếu đó là đứa con ngoan thì góp phần thêm vào hạnh phúc cho gia đình. Tự nhiên gia đình vui vẻ, yên tâm vì có đứa con ngoan, hãnh diện nở mặt nở mày vì có đứa con ngoan, giỏi. Mà còn nếu nó phá gia chi tử, nó phá phách, nó phá của, bạn bè đàn đúm, chính bản thân nó hư,
[1:10:40]nó hút, nó chích, nó nghiện thì thôi, nhà làm cái địa ngục luôn. Hở thứ gì nó chôm nó bán thứ đó, hở thứ gì nó chôm bán thứ đó. Rồi lâu lâu nó dắt một đứa con gái bồng đứa con lại giao là: "Cháu nội của ông bà nè", rồi nó đi mất. Lúc khổ vô cùng, đủ thứ khổ. Cho nên con ngoan hay không đóng góp rất lớn vào hạnh phúc gia đình mà ta không bảo đảm được. Nếu mà nó dễ dạy ta đỡ cực, mà nó khó dạy vất vả, vất vả giống như là nghèo đói vậy đó, không biết được. Đó yếu tố thứ ba. Một cái mũi tên thứ tư mà bắn nát vào cái hạnh phúc hôn nhân nữa là bạn bè bên ngoài lôi kéo, bạn bè bên ngoài lôi kéo. Vì ai cũng có bạn.
[1:11:21]Cái người chồng trong cái quan hệ công việc của mình có bạn đồng nghiệp, rồi có những người bạn học cũ. Người vợ cũng vậy, nếu đi làm rồi có những bạn bè đồng nghiệp, rồi có những bạn bè xưa cũ. Mà trong những giới bạn bè xưa cũ đó không biết có ai là người yêu rồi nữa, chưa biết nha, không bảo đảm á, không biết á. Nói bạn chứ ngày xưa là bạn gì đó, bạn đặc biệt nữa, khổ. Và người ta vẫn giữ cái mối quan hệ với những cái bạn bè đồng nghiệp đang có và người ta vẫn vẫn giữ cái mối quan hệ với những bạn bè cũ. Và những cái tình cảm bạn bè bên ngoài đó nó lôi kéo và nó ảnh hưởng vào trong hạnh phúc gia đình. Đúng không ạ?
[1:11:56]Đúng không?
[1:12:00]Bây giờ hổng lẽ là lấy vợ rồi, lấy chồng rồi bỏ hết bạn bè, được không? Không được vì công việc làm ăn. Cũng vậy, mà bỏ hết bạn bè người ta chửi chết, thấy không? "Trời ơi, nó lấy vợ rồi nó không dòm tới mặt tui nữa", ví dụ vậy, nên phải. Nhưng mà chính cái tình cảm bạn bè bên ngoài là một cái mối đe dọa thường xuyên đối với hạnh phúc gia đình. Thôi, nay nghe tới đây thôi. Bây giờ thầy mời mọi người nghe cái bài nhạc, cái bài "Xin Yêu" của Nguyễn Phi Hùng. Nguyễn Phi Hùng là ca sĩ, không ngờ là viết cái bài này rất là tốt. Bữa thầy ra Hà Nội, thầy nghe một người Phật tử đứng lên trong cái buổi sinh hoạt đạo tràng á, nói:
[1:12:41]"Con xin hát cho mọi người nghe cái bài Xin Yêu". Cái tựa thì nghe kỳ, nhưng mà nghe cái bài nhạc rất là hay. Rồi thầy mới xin cái đĩa, mới xin cái đĩa đem về.
[1:12:57]Xin hãy, xin hãy yêu thương như yêu cuộc tình ta. Xin hãy yêu sông, yêu ruộng đồng bao la. Xin hãy yêu nhau như tình bạn thâm sâu. Xin hãy yêu cha, yêu thương một mái nhà. Xin hãy yêu anh, yêu tình người phương xa. Xin hãy yêu mẹ như tình biển bao la. Xin hãy yêu em như chính cuộc đời ta. Xin hãy yêu thương cuộc sống này. Ngọt bùi chia sẻ lúc đắng cay.
[1:13:43]Xin hãy cho ta là ánh lửa, sưởi ấm đêm đông giữa lòng người. Xin hãy cho nhau, cho nhau một tiếng cười. Xin hãy yêu thương cho mắt lệ đừng rơi. Xin hãy quên đi bao hận thù phân ly. Xin hãy dang tay ta nối lại tình
[1:14:21]thân. Xin hãy yêu thương cuộc sống này.
[1:14:49]Ngọt bùi chia sẻ lúc đắng cay. Xin hãy cho ta là ánh lửa, sưởi ấm đêm đông giữa lòng người.
[1:15:05]Xin hãy cho nhau, cho nhau một tiếng cười. Xin hãy yêu thương cho mắt lệ đừng rơi. Xin hãy quên đi bao hận thù phân ly. Xin hãy dang tay ta nối lại tình thân. Xin hãy quên đi bao hận thù phân ly. Xin hãy dang tay, ta nối lại tình thân.