Lời giảng: Tu Sửa

[0:11]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:25]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:38]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:53]Mời đại chúng ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay à là bữa giao thừa để giã từ cái năm Tân Tỵ rồi à bước sang cái năm Nhâm Ngọ, thì chúng ta cũng vậy, mình cũng hòa vui với cái niềm vui chung của đất nước, cho nên chùa mình cũng à Thầy dùng cái chữ rộn rịp đón xuân sợ người ta cười. Thấy bụng cũng hơi ham vui, nhưng mà có cái là mình cũng à cũng phải hơi bận rộn để mà đón Tết, nên ở đây á là khi mà chùa mình tổ chức đón Tết á thì à là bởi vì mình vui theo cái vui của mọi người. Thì khi mà Phật tử tới ngày Tết cũng hay nghĩ tới chùa chiền, rồi lên chùa thăm. Mà nếu trên chùa mình không có cái chuẩn bị

[1:47]thì à mình cũng phụ lòng của mọi người, nên chính vì cái niềm vui của mọi người mà chùa mình cũng phải bày đặt ăn ăn Tết là vậy. Cho nên ở đây nói tại sao chùa ham vui, thì mình trả lời là là tại mọi người muốn vui ha cho nên thôi. Chứ không nói mình ham vui coi kỳ. Hôm nay là nhân giao thừa cuối năm, thì Thầy nói về đề tài, cái đề tài hôm nay cũng có một chữ một à, là chữ à tu. Tại à chữ tu nó nhiều nghĩa quá, thì Thầy nhớ có một lần, cái lần Thầy hồi Thầy còn ở với Hòa thượng, Hòa thượng Thanh Từ. Hôm đó Hòa thượng trên núi về, cái lúc tối vậy đó Hòa thượng nằm đưa võng ở cốc, thì Thầy với quý thầy lúc đó còn ít người lắm, cũng ngồi quanh với Hòa thượng vậy.

[2:34]Cái chợt Hòa thượng hỏi: Tu là gì? Cái chúng lúc đó ai cũng lớ ngớ, lớ ngớ cái Hòa thượng cười. Hòa thượng nói: Hằng ngày nói lanh chanh vậy tới chừng hỏi không biết đường trả lời. Mà hình như là Hòa thượng nói Thầy chứ không phải nói ai hết. Thấy như Thầy có vẻ lanh lợi đó, mà tới chừng hỏi chữ tu cái lúc đó ngớ người ra, mình không biết là phải trả lời sao cho chính xác nhất. Tại vì nếu mình trả lời theo thiền ngữ á thì thấy nó không thực tế. À có vẻ lúc đó nó là một cảnh giới của cái trạng khác, mà nói tu ở mức độ thấp lại á thì thấy như mình thấp quá, cái lúc đó người trong giây phút đó cái đứng lớ ngớ.

[3:07]Cái Hòa thượng lại giảng, mà người giảng chữ tu lại rất là căn bản, rất là thấp. Cái lần đó Thầy mới nhớ. Thì bây giờ cũng vậy, cũng a nhân cái dịp mà ngày giao thừa, thì chúng ta cũng nhớ lại cái việc tu mình trong suốt một năm qua, cho nên Thầy giảng cái chữ tu. Rồi mới phát hiện ra rằng chữ tu nó nhiều nghĩa, mà nó nhiều giai đoạn lắm, cho nên hôm nay mình nói cho vui như vậy. Cái chữ tu trong chữ Nho á, đầu tiên nó có nghĩa là sửa, sửa, tu là sửa chữa đó. Cho nên ví dụ mình đem chiếc xe vào gara mà sửa thì người ta nói là gì? Là tiểu tu hay trung tu hay đại tu, phải không? Sửa ít thì gọi là tiểu tu, sửa vừa vừa trung tu,

[3:49]mà sửa toàn bộ thay dàn đồng, máy móc đồ hết thì gọi là đại tu. Ờ ví dụ như là một cái chiếc máy á mà cần phải a phải bảo trì, lúc nào cũng theo dõi á, thì người ta gọi là chữ gì? Duy tu. Duy tu bảo dưỡng máy móc. Phải không? Là cái cái nghĩa cái chữ tu là đầu tiên cái chữ tu á nó không phải dùng để cho mình đi tu hành đâu, cái chữ tu nguyên nghĩa của nó là dành cho người ta sửa chữa cái thiết bị, máy móc, nhà cửa gì đó. Rồi từ từ cái sao biến vô cái việc cái tu hành cũng hơi lạ. Rồi có cái chữ có những chữ như là chữ chuyên tu. Chuyên tu là gì? Chuyên tu này à Thầy không có nói trong đạo nha,

[4:29]trong đạo cái nghĩa chuyên tu khác, mà ở ngoài đời chữ chuyên tu có nghĩa là gì? Có nghĩa là một loại hình đào tạo đi học cho những người đã làm việc. Nên khi họ làm việc, ví dụ trong cái ngành bác sĩ cái họ đi học thêm cái ngành nghề của họ ở mức độ sâu hơn thì gọi là chuyên tu, hoặc là cái chữ tu nghiệp nó cũng giống giống như vậy. Thường ví dụ người ta ví dụ đã làm kỹ sư đi, một cái máy điện tử, giờ cái có những cái máy móc mới phát minh ra, họ đi sang nước ngoài họ tu nghiệp thêm, nên là sửa đó, sửa nghề, tu nghiệp là sửa nghề, nhưng mà không phải sửa nghề, mà bổ sung thêm để cho cái nghề họ họ được sâu hơn, kỹ hơn, hợp với cái thời thế hơn.

[5:13]Nên cái chữ tu lúc đó là nghĩa như vậy. Còn có một chữ nữa là chữ tu bổ, tu bổ nghĩa là gì?

[5:22]Tu là sửa, mà bổ là? Bổ là thêm, đó, thì thường dùng cho trường hợp nào? À ví dụ như là mình nói là cầu đường, phải không? Tu bổ, thì nghĩa là coi cái cầu nó có gì hư, sửa, rồi bồi đắp đồ thêm cho nó vững chắc cái con đường đó vậy. Nên chữ tu, nên mình thấy cái chữ tu nó nhiều nghĩa lắm chứ không phải không. Còn bây giờ ví dụ mình nghe cái chữ đi tu là nghĩa là làm sao? Không lẽ đi sửa hả? Đi tu là gì? Ai định nghĩa được? Lúc mà Thầy Thầy tính dịch cái chữ tiếng Anh đó, cái chữ tu trong trong chữ đạo Phật ở tiếng Việt Nam ra tiếng Anh Thầy không biết đường mà dịch là vậy đó. Nhiều nghĩa quá. Cái ngồi Thầy ngồi Thầy nói chuyện thì Thầy chỉ giải thích thôi,

[6:05]mà giải thích rất là dài thì nó không hay, nó không thành chữ. Ví dụ cái ông thầy đó ổng tu tốt á coi chừng không biết đường mà dịch, không thể nói là ông thầy đó ổng sửa tốt được. Ồ không thể nói như vậy. Hoặc cái người đó đi tu cũng không thể dịch là đi để sửa cũng không thể được nữa. Vậy chớ bây giờ mình nói tiếng Việt Nam đi tu nghĩa là gì? Thường thường á thì à dịch trong tiếng Anh á khi mà Thầy nói chuyện với người nước ngoài á thì khi mà nói tới đi tu á Thầy hay dùng cái chữ là to become a monk, tức là trở thành tu sĩ, trở thành một người xuất gia, hay become a nun, trở thành một cái ni cô.

[6:45]Là thường Thầy dùng cái chữ đó, là trở thành. Còn mình thì dịch là đi tu, nhưng mà cái kia cái nghĩa bên kia là dịch trở thành. Ví dụ như có người nước ngoài hỏi Thầy chớ: Là when did you become a monk? Tức là Thầy đã đi tu từ bao giờ? Đã trở thành Thầy tu từ bao giờ? Chớ không có dịch là như mình mà nói là đi tu từ bao giờ, không phải là go tu bao giờ, không phải. Đó. Thì đó là, như vậy mình dịch theo tiếng Việt Nam là gì? Nghĩa là đi tu nghĩa là từ bỏ đời sống thế tục để trở thành một tu sĩ của một tôn giáo nào đó, nhưng mà cái chữ tu sĩ rắc rối nữa đây. Tu sĩ là gì? Không lẽ cái sĩ là người, người có học,

[7:30]người, tu là sửa, người sửa, dịch ra là người sửa cũng không được. Cho nên có khi người ta dịch là giáo sĩ ha, nhưng mà chữ giáo sĩ thì nó lại bắt đầu lớn, nó có cái nghĩa là người này hay đi truyền giáo nữa. Còn ví dụ một tu sĩ mà chưa có tới lúc đi truyền giáo, còn ở trong chúng trong điệu thì cũng gọi là tu sĩ, nhưng mà dùng chữ giáo sĩ thì không thích hợp. Ờ thành thử mình thấy là thường thường cái ngôn ngữ nó chỉ có tính ước lệ, tạm thời, tương đối chứ không có hoàn chỉnh về ý nghĩa lắm, nên mình hiểu ngầm thôi. Cho nên bây giờ mình nói tạm thời với nhau đi tu tức là từ bỏ đời sống thế tục để trở thành một tu sĩ của

[8:11]một tôn giáo nào đó, bất kỳ tôn giáo nào. Nhưng mà nói cái nghĩa này đó thì cũng không ăn khớp hết với tất cả mọi tôn giáo nữa. Ví dụ bây giờ trong đạo Phật mình á thì cái nghĩa này rất là chuẩn. Cái nghĩa là từ bỏ đời sống thế tục để trở thành một tu sĩ ở trong đạo Phật thì cái nghĩa này rất là chuẩn. Vì lúc đó người này từ bỏ gia đình mình, không còn sống với cha mẹ nữa, hoặc là cái người đã có gia đình thì không còn sống với vợ với chồng mình nữa, mà để vào chùa hẳn, sống đời sống thoát ly. Đó mình dùng cái chữ này là thoát ly hẳn á, thì rất là hay, không còn dính líu. Tuy nhiên là do cái tình cảm thâm sâu trong gia đình

[8:54]nên thường là người tu vẫn còn một cái chừng mực nào đó có cái mối liên hệ với gia đình chứ không phải là hoàn toàn là là cắt hẳn, nhưng mà phải khéo giữ cái mối liên hệ đó nó phải rất là ít chứ không được quá gắn bó, gắn bó á cái mình mất cái nghĩa đi tu là thoát ly cái đời sống thế tục, nó là như vậy. Thì đó là đối với đạo Phật thì rất là trọn vẹn nghĩa, mà qua đối với đạo Thiên Chúa thì cũng cũng khá giống là một người mà họ đi vào nhà dòng họ tu thì mức độ gắn bó với gia đình cũng còn, còn nhiều chứ không ít, tại vì đang giai đoạn thử thách, nhiều khi gia đình cũng phải nuôi nữa. Nhiều khi gia đình phải bỏ tiền nuôi trong suốt thời gian

[9:35]người đó học học nhà dòng, rồi cuối cùng trước khi mà thành cha, có một thời gian trở về nhà để thử thách, quyết định lần cuối rồi trở thành linh mục hẳn. Khi thành linh mục rồi đó, lúc đó mới thoát ly, nhưng mà tuy nhiên cái mức độ gắn bó với gia đình cũng không phải là là không có. Nhưng dù sao cái ý nghĩa là thoát ly gia đình để trở thành mà mà một tu sĩ hẳn, dành cái đời sống mình cho đạo, thì đạo Thiên Chúa cũng gần với đạo Phật. Nhưng mà riêng có một số đạo khác á thì mình dùng cái nghĩa nó lại không thích hợp. Ví dụ như đi tu theo đạo Tin Lành, một mục sư, thì người mục sư này sống đời sống rất

[10:10]bình thường, có vợ có con đàng hoàng, nên là mối liên hệ với gia đình hoàn toàn bình thường như cũ. Chỉ có một cái như là như thế này, là thay vì những người khác họ có gia đình, họ phải đi làm một nghề nào đó để sinh sống, thì người mục sư họ sống bằng cái nghề là giảng đạo, truyền đạo, hoạt động tôn giáo, mặc dầu họ vẫn có gia đình, vì điều đó là điều được cho phép trong đạo Tin Lành. Ngay cả Hồi giáo cũng vậy, là một người mà giáo sĩ Hồi giáo, tức là trông coi một ngôi đền rồi do lo giảng dạy giáo lý, truyền đạo, thì người này vẫn phải có vợ, mà phải có vợ cho đủ tiêu chuẩn, chứ thiếu tiêu chuẩn thì cũng không xứng đáng là một tu sĩ Hồi giáo nữa.

[10:53]Mà đủ tiêu chuẩn là nhiêu? Mấy vợ? Nhiêu? Bốn vợ. Thì vừa rồi có cái trận trận chiến mà xảy ra ở Afghanistan á, làm cho thế giới bắt đầu mới quan tâm đạo Hồi. Thì trong cái giáo lý đạo Hồi á thì nói rằng là Thượng đế Allah á thương cái người đàn ông, cho nên cho phép là người đàn ông được bốn vợ để mà mà mà tận hưởng cái thú vui của thế gian. Nhưng mà khi một nhà báo Việt Nam mới gặp một cái ông ở Pakistan, ổng mới nói đây không phải là cái phần thưởng của Thượng đế dành cho đàn ông chúng tôi, mà đây là một sự trừng phạt của Thượng đế. Ổng nói vậy. Nói: "Vì một bà vợ, bà vợ đẻ mấy đứa thì nuôi không nổi,

[11:36]nuôi nổi bốn bà nuôi không nổi mà thêm bầy con của bốn bà đó nữa, muốn chết luôn." Nghĩa là ông nào ông nấy chạy ăn ốm nhom ốm nhách luôn, đất nước nghèo xơ nghèo xác luôn là bởi vì người bốn vợ này. Nên đây mình thấy không? Là cũng là một cách nói, toàn không Thượng đế không hề lên tiếng, không hề có Thượng đế lên tiếng, toàn là con người lên tiếng thôi. Nghĩa là đầu tiên cũng con người cũng nhân danh Thượng đế à nói là cho đàn ông bốn vợ. Thì là để để cho đàn ông sung sướng. Nhưng mà bây giờ thì cũng người đó nói cái này không phải cho mà cái này bắt phạt, mà gánh tới bốn người đàn bà chịu không thấu,

[12:08]than trời, bây giờ không biết bỏ đi đâu, không biết ai xin giùm không nữa, khổ. Còn cái người giáo sĩ thì họ sung sướng hơn tại vì họ làm công việc tôn giáo thì họ hưởng cái tiền cúng dường. Thì trong cái luật Hồi giáo ghi rõ là người tín đồ phải đóng thuế tôn giáo. Nó không giống như đạo Phật mình là cái sự cúng dường là tự nguyện. Như bên Thiên Chúa đó thì mỗi ngày đi lễ là có cái người họ cầm cái thau á, họ đưa trước mặt kìa, khi đang làm lễ là cái thau tới trước mặt mình phải bỏ vô đó một cái gì đó, bỏ vô một cái gì. Nghĩa là cũng hơi bắt buộc, rồi bỏ nhiêu không biết. Nhưng mà riêng Hồi giáo có cái luật hẳn hoi là phải đóng thuế

[12:44]tôn giáo, ngoài đóng thuế quốc gia phải đóng thuế đạo. Cho nên người tu sĩ họ sống, họ nuôi bốn bà vợ, ông giáo sĩ đó ổng sống sung sướng. Cho nên ổng cứ là phải duy trì cái đạo Hồi, duy trì cái quyền lợi của ổng và cứ xúi giục chiến tranh tùm lum vậy. Thì chúng ta thấy cái câu mà định nghĩa là đi tu tức là từ bỏ đời sống thế tục á, nó chỉ thích hợp nhiều cho đạo Phật hơn, thêm một chút là đạo Thiên Chúa, đạo Kitô, còn qua một số đạo khác rồi thì bắt đầu nó không không còn thích hợp nữa. Nên mình nói cái chữ đi tu chứ mỗi nơi hiểu mỗi nghĩa khác nhau là vậy. Rồi thậm chí là ờ thì ngay trong đạo Phật mà của ơ của Nhật

[13:24]Bản cũng vậy, lại cũng cho phép là người tu lấy vợ nữa. Mà không phải cho phép, này bắt. Thì từ thời Minh Trị Thiên Hoàng á, không biết ông đó ổng cải cách cái gì kỳ khôi. Vào đời xưa đó thì à ông vua là Thánh Đức Thái Tử ổng ra lệnh là toàn dân Nhật phải thờ đạo Phật, cho nên người ta xem đạo Phật thành quốc giáo, chuyện đương nhiên. Nhưng tới đời Minh Trị Thiên Hoàng thì ổng có cái cải cách táo bạo trong đạo Phật, là ổng nói rằng một tu sĩ Phật giáo đến 30 tuổi chuẩn bị đi trụ trì phải cưới vợ mới được đi trụ trì. Cho nên từ đó rồi cái cái đạo Phật của của Nhật thay đổi luôn, trừ một số vị họ ẩn tu họ không đi trụ trì,

[14:06]họ ẩn tu trong rừng trong núi họ chuyên tu thì khác. Chúng ta thấy nó thầm thành thình thành hình một cái nhóm gọi là Tân Tăng, Tân Tăng. Sau này ở Việt Nam có vài vị muốn bắt chước cái hình thức đó, tức là du nhập ra du nhập cái cái cái cái Tân Tăng của Nhật Bản về đây, là muốn cho tu sĩ của Phật giáo có một cái nhóm gọi là nhóm tu sĩ Tân Tăng. Tức là ai tu mà không lấy vợ á thì là một cái nhóm truyền thống, còn ai tu mà lấy vợ á thì là cái nhóm Tân Tăng. Nhưng mà cũng may mắn là các vị tôn túc mình lúc đó rất là cứng rắn, cương quyết khước từ không chịu, nói với vị kia là: "Ông có muốn lấy vợ thì ông qua Nhật ông lấy,

[14:45]chứ ông đừng có lấy ở Việt Nam, đừng có Tân Tăng, cựu tăng gì hết. Đạo Phật mình giữ nguyên truyền thống từ thời Đức Phật là không lấy vợ." Thì cái tình hình như vậy. Chúng ta thấy cái chữ mà đi tu coi vậy chứ nhìn bên trong nó phức tạp. Tức là mình hiểu định một cái nghĩa này thì nó khi thì phù hợp chỗ này, không phù hợp chỗ khác. Chữ tu như vậy. Bây giờ qua tới cái chữ này nữa là chữ tu hành nữa. Đi tu rồi bây giờ tới phiên tu hành. Tu mà hành nữa nè, có không? Ai biết tu hành là gì? Tu hành là gì? Đó mình nói hoài vậy chứ tới chừng hỏi ra cái mình cũng lớ ngớ. Y như thầy cũng vậy, hồi xưa hỏi cái cũng lớ ngớ,

[15:24]vì nó phức tạp lắm chứ nó không phải là dễ để nói trong một hai câu. Vậy tu hành là gì? Đó là mình chưa nói tới chữ tu sửa nữa nha. Đó, đó mình định nghĩa một loạt từ từ từ đó. Giờ đi tu xong rồi giờ tới đi tu xong rồi tới phiên lo tu hành á. Mà tu hành nghĩa là gì? Nếu mà mình dịch theo chữ Nho đó, hành có nghĩa là? Làm. Tu có nghĩa là? Sửa. Nghĩa là làm cái công việc sửa cái đời sống, cái tâm hồn của mình. Tu hành nghĩa là vậy. Tức là cái nghĩa mà theo chữ nghĩa đó là mình làm cái công việc sửa cái tâm hồn, cái nghiệp của mình lại. Thì cái nghĩa đó không có sai. Nghĩa là theo cái chữ mà định nghĩa á

[16:09]thì nghĩa nó không sai, nhưng mà không hợp, không đúng với thực tế. Nhưng đúng với thực tế là gì? Ở đây thầy nói cái này cũng là để ý ha mấy cô mấy chú mà nửa mình đi giảng đạo á, mà coi chừng mình chạy theo chữ mà định nghĩa rồi đi giảng cho người ta cái nó không có đúng thực tế người ta nghe, người ta thấy không hợp lý. Đây là chỗ mà người người giảng sư á là chữ thì nói vậy kệ chữ, nhưng mình phải hiểu cái nghĩa thiệt của nó. Ờ thầy nhớ có một lần vậy, có lần thầy giảng về cái đề tài đạo đức, rồi thầy hỏi đạo đức là gì, cái đề tài làm bài. Thì có một vị thầy mới mới phân tích là: chữ đạo nghĩa là gì, chữ đức nghĩa là gì,

[16:47]rồi góp chung hai chữ nghĩa là gì, thầy nói: "Trật, không đúng." Vì cái nghĩa thực của chữ đạo đức nó lại là một cái khác, mình phải nhìn thẳng vào vấn đề đó, chứ đừng có lệ thuộc vào cái từ của nó là dịch nó lại không đúng. Thì đây cũng vậy, cái chữ tu hành á mà theo chữ theo nghĩa á thì là làm cái công việc tu sửa, nhưng mà không đúng. Đúng nghĩa là thế này: tức là những sinh hoạt, cái đời sống của một tu sĩ nói chung gọi là tu hành. Nghĩa là những cái gì mà người tu sĩ sống, những cái gì mà người tu sĩ làm thì đều gọi là tu hành hết. Đúng nghĩa với giáo lý, với đạo lý thì gọi là tu hành, nó nhiều mặt, chỉ trừ lúc làm bậy không nói nha. Nói:

[17:29]"Tu sĩ làm bậy thì không phải tu hành." Nhưng mà tu sĩ mà làm theo đúng cái điều luật, cái nội quy, cái giáo lý thì những tất cả việc làm đó đều gọi là tu hành. Thì những cái việc làm đó, những cái loại hình hoạt động đó là gồm những điều gì? Thì ở đây là thầy phân ra làm ba cái việc chính và một việc phụ để gọi là tu hành. Cái việc thứ nhất á là trì giới luật. Trì giới luật là là tu hành đó. Trì giới luật nghĩa là gì? Trì giới luật nghĩa là gì? Trì giới luật tức là có hai nghĩa, ở đây trì giới luật có hai nghĩa. Đó thầy cũng không thèm nói theo theo theo chữ nghĩa đâu, mình nhìn ra thực tế mình nói. Trì giới luật có hai nghĩa là:

[18:13]nghĩa thứ nhất á là không hưởng thụ niềm vui thế gian, nghĩa thứ nhất. Cái nghĩa thứ hai là không vi phạm các điều ác. À đó là hai nghĩa trì giới luật. Ở cái cái giới mà của cư sĩ á là chỉ có cái cái nghĩa thứ hai là không vi phạm điều ác, ví như không sát sanh này vân vân vậy, không trộm cắp là không vi. Còn ở người tu á thì nó không hưởng thụ niềm vui thế gian. Những cái điều như là thế ví dụ như nghe nhạc, đi xem múa hát, à đi xem múa hát. Ngày xưa á thì cái hoạt động giải trí không có nhiều, mà đa phần mà cái gọi là cái giải trí mà cao cấp nhất á là múa, xem người phụ nữ múa. Chứ lúc đó là chưa có phim ảnh.

[18:58]Cái kịch cũng chưa phát triển, vào thời Đức Phật cái kịch cũng chưa phát triển. Nghĩa là dựng ra một vở tuồng rồi có người sắm vai này, người đóng vai kia, lúc đó cũng chưa phát triển tới mức độ đó nữa. Mãi về sau này đó mới từ từ gần thời gian mấy một hai ngàn năm gần đây mới mới phát triển, thời Đức Phật chưa có. Thì thời đó đó, cái cái người nữ mà múa theo điệu nhạc là một loại hình giải trí cao cấp nhất mà chỉ có những người có tiền mới có thể xem được, tại vì đâu có phim rồi đi chiếu tùm lum, là chỉ có vũ công, những người phụ nữ chuyên nghiệp, họ được đào tạo, rèn luyện, họ múa cho vua xem, à cho quan, tướng xem, cho những nhà rất giàu xem.

[19:40]Còn nếu múa công cộng thì phải nhiều người hùn tiền lại giống như bây giờ gọi là mua vé á để xem. Và mình biết á mình xem người nữ mà múa như vậy đó có động tâm không? Động không? Động. Như hôm trước cái kỳ lễ khánh thành mình có cái cô nào cô múa Thượng nhớ không? Nhớ không? Rồi thấy sao? Mấy chú thấy cảm giác người ta nói thiệt coi. Còn mấy cô,

[20:09]hôm đó, lúc đó thầy ngồi bên góc kia thầy coi, thì cô mặc cái đồ thượng, cái đồ thượng thì nó cũng phải hơi chật hơi bó một chút. Thì cô múa thì thầy đánh giá đó, cái điệu nhạc hay, nhưng mà họ không mở lớn mà thầy nghe thoáng thoáng hình như bài nhạc tình. Mà cái cô đó cô múa thì phải nói về nghệ thuật thì rất là hay, thầy hỏi ra thì cổ là dạy về múa, múa rất là hay. Thì cái bài múa thì chỉ là một người thiếu nữ ở miền sơn cước mặc cái xà rông múa dưới ánh trăng trong rừng. Đề tài thì cũng cũng cũng nhẹ nhàng thôi, cũng lãng mạn nhẹ nhàng chứ không có gì. Tuy nhiên, mình nhìn hình ảnh một người nữ mà uốn éo

[20:46]luôn luôn nó gợi tình và gợi dục, luôn luôn như vậy. Đó là lý do mà ngày xưa Phật không cho vậy, không cho xem múa, xem hát. Vì cái hát cũng là hát nhạc tình, mà múa là cái trình diễn cơ thể người phụ nữ, không cách nào tránh được, vì nhìn luôn luôn nhìn họ uốn éo uốn éo. Mà mấy người vũ công á họ ăn mặc không thể nào hoàn toàn nghiêm túc, kín đáo, nên vào cái thời đó. Thì người cư sĩ á hưởng thụ niềm vui đó được nhưng người tu không được. Nó là như vậy, nên có nhiều cái ví dụ vấn đề ăn uống thì người tu cũng không được ăn nhiều, mình người người tu phải không được ăn phi thời, ví dụ vậy, cái gì không hưởng vậy.

[21:24]Nhưng mà vì chùa mình ăn chay, trên núi lao động cho nên thầy hơi thoải mái, vì thầy nghĩ ăn chay cũng không có gì gọi là hưởng thụ mà phải giữ sức khỏe. Chứ còn người đời thì họ được ăn uống nhiều hơn, vân vân, và nhiều cái chuyện khác nữa. Nhiều chuyện khác nữa đại khái mình nói hiểu ngầm thôi ha, để thầy khỏi nói rành luôn, hiểu ngầm thôi. Không vi phạm điều ác thì cái người nào mà trì giới luật như vậy đó là một trong những điều gọi là tu hành. Điều thứ hai nữa là tụng kinh, cầu nguyện. Tụng kinh, cầu nguyện, nghĩa là hầu hết tôn giáo nào cũng phải có cái nghi thức này, cái hoạt động này, thì cái hoạt động này cũng gọi là tu hành.

[21:59]Khi mình thấy mấy người quỳ trước bàn thờ Phật lạy Phật, sám hối, tụng kinh gì đó thì mình cũng gọi người đó là người người đang tu hành. Mà tôn giáo nào cũng vậy, cũng khi mà họ họ cầu nguyện thì cũng gọi là tu hành. Nhưng như vậy là giữa cái cầu nguyện cái nghi thức mà bất cứ tôn giáo nào cũng có là quỳ trước bàn thờ để tụng kinh, cầu nguyện, lễ bái nó giống nhau ở điều nào? Giống nhau ở cái nghĩa nào? Ý nghĩa nào? Tất cả tôn giáo nào vậy, không có cái đó là không là tôn giáo mà cũng thiếu cái ý nghĩa tu hành, đều có quỳ trước bàn thờ hết, làm cái nghi thức gì lễ lạy. Tất cả tôn giáo vậy. Vậy cái điểm chung là gì? Điểm chung là thế này:

[22:53]là đi tìm sự giao cảm, gia hộ của thần thánh, tất cả tôn giáo đều như vậy. Ví dụ đạo Phật thì mình đi tìm cái sự gia hộ, cảm ứng đối với Phật. Trên đầu cái bài mà tán Phật, cái quán tưởng á là: "Năng lễ sở lễ tánh không tịch" á ha, là "Phật chúng sanh tánh thường rỗng lặng", "Đạo cảm thông không thể nghĩ bàn", đó cái chữ cảm thông á là chữ cảm ứng hay là giao cảm. Nghĩa là để ngay cái giờ phút mà mình quỳ trước bàn Phật như vậy, mình lễ lạy như vậy, mình tìm được một cái sự tương giao, cái sự cảm ứng, sự chứng minh, cái sự quan sát, cái sự gia hộ của chư Phật, chư Bồ Tát đối với mình trong đạo Phật như vậy.

[23:39]Và đây là một điều rất thiêng liêng, không thể thiếu, nên người tu mà không có những giờ phút quỳ trước bàn Phật để lạy Phật, hướng về Phật với tâm chân thành, tha thiết thì mình không có cái sự giao cảm với Phật, tự mình quay lưng với Phật thì công đức mình giảm dần. Thì trong đời sống mình sẽ làm nhiều việc sai dần dần mà không hay, tại vì lúc đó cái tâm mình và tâm Phật không có tương ứng. Còn khi mà mình thiết tha mình lạy Phật thì tự nhiên tâm mình với tâm Phật tương ưng thì những cái tính chất của Phật nó rớt vào trong lòng mình dần dần dần dần. Rồi những đạo khác cũng vậy, họ đều quỳ trước cái thần linh của họ,

[24:20]họ cũng đi tìm cái sự giao cảm như vậy, cũng gia hộ như vậy. Cho nên cái nghi thức mà gọi là tín ngưỡng không thể thiếu được đối với bất cứ tôn giáo nào là chính là phủ phục trước bệ thờ của một vị thần thánh nào đó mà mình tin tưởng để tìm sự giao cảm, đó là điều không thiếu. Mà đôi khi người ta có một cái vai trò trung gian là nhờ một người tu sĩ có đạo đức để làm cái trung gian kết nối giữa con người với thần thánh. Ví dụ như là người Phật tử à muốn làm lễ cầu an, cầu siêu thì thay vì đích thân họ quỳ trước bàn Phật để cầu nguyện như vậy thì họ lại nhờ cái trung gian là quý thầy, quý cô, tại vì nghĩ rằng quý

[25:08]thầy, quý cô tu hành chân chính, có đức độ, cái lời cầu nguyện sẽ được là ở trên chư Phật chứng giám hơn. Cho nên đến họ dâng cái lễ nào đó nhờ quý thầy, quý cô cầu nguyện giùm, đó là có trường hợp như vậy. Và ở đạo khác cũng như vậy, cho nên cái người mà tu sĩ á là ngoài cái việc là hoàn thiện bản thân mình gọi là tu hành á, hoàn thiện bản thân mình theo đạo lý, lại còn một vai trò rất quan trọng đó là làm trung gian giữa thần thánh và tín đồ, đó là một cái thiên chức. Nên ở đây có nhiều khi chúng ta không hiểu hết cái vai trò của người tu sĩ, mình hiểu có một cái à, cho nên mình đã sai lầm. Hiểu một cái là sao?

[26:02]Tức là có người á hiểu là tu sĩ tức là lo tu thôi, mà quên mất cái vai trò mình phải là người đứng làm trung gian giữa Phật và Phật tử. Nên cái người này tối ngày lo tu à, bỏ mặc Phật giáo tới đâu tới, bỏ mặc người Phật tử, tín đồ khắp nơi lang thang ra làm sao, họ có tăng trưởng được đạo tâm và đời sống của họ có tốt đẹp hơn được hay không, họ có làm được nhiều công đức hay không lại không quan tâm. Bởi vì chỉ hiểu có một mặt là tu sĩ tức là người tu lo hoàn thiện sửa bản thân mình. Rồi cũng trường hợp có người lại lại hiểu cái nghĩa thứ hai, chỉ có nghĩa thứ hai, tức là người tu sĩ là người đứng

[26:44]làm trung gian giữa Phật, giữa thần thánh và tín đồ, mà quên mất cái nghĩa thứ nhất là phải tu, phải tu. Thì đó là ai? Người nào? Là ai? Thầy Thiền Hòa? Ai? Ai mà chỉ hiểu nghĩa thứ hai mà không hiểu nghĩa thứ nhất? Đúng rồi, đó! Ai nói đó, là thầy cúng! Tức là tối ngày chỉ đi lãnh đám, tụng đám mà quên cái vai trò mình phải tu sửa nội tâm mình, mình mới có đức độ, mà có đức độ mình mới đứng làm trung gian được giữa thần thánh và con người. Nên ở đây là mình phải hiểu hai nghĩa như vậy, hiểu hai nghĩa: là nghĩa thứ nhất là mình phải hoàn thiện bản thân mình cho có đức độ; và nghĩa thứ hai, cái này nghĩa thứ hai mới

[27:34]cực, cái nghĩa thứ nhất nó cũng rất là cực, cực nhưng mà coi vậy chứ nó nó đỡ nhọc, mà nghĩa thứ hai là đứng làm trung gian giữa thần thánh và con người, nghĩa đó cực lắm. Cực làm sao? Sao cực? Vì luôn luôn là phải đáp ứng đến cái tâm tình, nhu cầu của Phật tử, của tín đồ. Ví dụ như một giảng sư thì phải đi giảng. Đó, tức là mình đem cái lời của Phật mình triển khai, giải thích tỉ mỉ lại cho người Phật tử hiểu, đó cũng là đứng trung gian. Hoặc là khi mình phải đi cúng một cái đám tang, một cái lễ gì đó cho Phật tử, đó thì cũng là làm cái nghi lễ về về cầu nguyện cho Phật tử cũng là trung gian thì cái đó tốn công tốn sức, cực lắm, không dễ.

[28:21]Còn nếu mình chỉ tu bản thân không đó là nó cực trong nội tâm mình nó có cái vất vả, có cái khó khăn, nói cực của cái tu nội tâm là chỉ là cái khó khăn thôi, chiến đấu với nội tâm mình vất vả. Nhưng mà để mà tốn sức á thì là cái vai cái ý nghĩa thứ hai, làm vai trò trung gian giữa thần thánh và con người, vai trò đó cực lắm, tốn công tốn sức, mà lại không khó lắm. Đi giảng vậy chứ không khó, đi cầu nguyện tụng kinh vậy không khó, mà chiến đấu với những cái tham, sân, si, ích kỷ, mạn, nghi, đố kỵ hơn thua chính trong tâm mình mới là khó. Nên vì vậy mà thí dụ người có thể rất là giỏi nhưng vẫn có thể là một người dữ,

[29:02]kiêu mạn, bướng bỉnh, ích kỷ là có thể là mình nói đạo rất là hay, à có thể mình đi tụng kinh rất là hay, nhưng mà những lỗi lầm trong nội tâm mình không vượt qua được. Nên ở đây á, cái nghĩa thứ nhất á khó mà không cực, cái nghĩa thứ hai á cực mà không khó. Mà cái người nào mà tu cả hai đó thì là vừa cực vừa vừa khó. Tức là một người tu sĩ đúng nghĩa thì vừa cực vừa khó. Vừa cực vừa khó, vì vừa cực vừa khó cho nên cho nên khổ.

[29:40]Chính vì vậy mà nhiều khi thầy thấy rủ người ta đi tu thì thấy ai cũng lắc đầu là vậy đó, tại vì người đó rất thông minh, à biết bước vô tu là vừa cực vừa khó cho nên khổ, khổ mà lỗ đủ điều nữa, cho nên thôi né cho rồi. Nên cái người đi tu thực sự là mình bước vào cuộc đời cực, khó, khổ. Vậy để được cái gì? Để được gì mình đi tu? Vì mình tin rằng khi mà vượt qua được cái cực, cái khó, cái khổ, cái lỗ đó, thì khi mà cái kết quả nó đến đó là một cái cái cái đạo đức cao siêu, cái tinh thần giải thoát, giác ngộ, sáng suốt, ờ cái giá trị vô biên vô lượng, ừ. Cái giá trị của con người được nâng lên thành

[30:25]thần thánh, vì mình tin được điều đó. Chứ mình không muốn ở mãi cái giá trị của một con người, cứ phải trôi lăn, vất vả, luân hồi, lặn ngụp, đau khổ, ích kỷ, đấu tranh, rồi mưu sinh, nhọc nhằn đủ thứ. Đó là giá trị của con người, mình không muốn. Mình biết rằng đôi lúc buông xuôi theo dòng đời một chút thì nó thoải mái, sướng. Nhưng mình biết rồi cái cứ làm con người mãi. Nhưng mà nếu mình vừa chịu cực, chịu khó, chịu khổ, chịu lỗ, làm một người tu sĩ đúng nghĩa, thì khi vượt qua được giai đoạn đến lúc nào đó, mình nâng được cái giá trị mình lên ngang ở cái tầm của thần thánh, mà lúc đó mình mới thoát đi được những cái tầm thường,

[31:06]ích kỷ, hơn thua, nhọc nhằn của một con người của một con người thế gian. Và lúc đó là mình mới có cái khả năng, có cái lòng từ bi, có cái trí tuệ, có sự độ lượng, để mà làm lợi ích cho vô số chúng sinh khác nữa. Vì tin được cái tương lai như vậy mà mình đi tu, mà đi tu mình phải hiểu trên cả hai ý nghĩa. Thứ nhất, là hoàn thiện bản thân mình, điều này rất khó. Thứ hai, đứng làm trung gian giữa Phật và con người, điều này rất cực. Phải chấp nhận cả hai điều đó. Đó là thầy nói là cái ý nghĩa thứ hai của cái việc tu hành là tụng kinh cầu nguyện. Hồi nãy thầy nói cái thứ nhất là gì? Thứ nhất là trì giới luật, thứ hai là

[31:55]những nghi lễ, thực hành những nghi lễ về cầu nguyện, về tụng kinh. Cái thứ ba, cái này mới là đỉnh cao nè, là rèn luyện tâm linh. Nghĩa là chỉ gọi là việc tu hành đúng nghĩa khi chúng ta có một cái công phu tu tập để gọi là rèn luyện tâm linh. Đạo nào cũng phải vậy. Đạo nào mà không có điều này thì cái đạo đó rất là hời hợt, rất là hời hợt. Trong đạo Phật mình cái rèn luyện tâm linh là cái gì? Là gì? Là là thiền định. Thiền định rèn luyện tâm linh. Thì vì thiền định này là mình nói rộng á là mình bao gồm hết cả những người mà nhiếp tâm trong tu niệm Phật, nhiếp tâm trong tu trì chú vân vân. Thì còn không thì là theo hơi thở, là quán tưởng vân vân.

[32:48]Những cái đó đều gọi là rèn luyện tâm linh hết. Mà đạo Phật mình thì cái người mà tu cho tới đúng nghĩa tu là phải đi tới cái giai đoạn này. Còn bước vào đạo Phật tu hành có trì giới luật nè, có tụng kinh cầu nguyện nè, mà không có cái bắt chân kiết già ngồi thiền thì mình chưa đủ ba tiêu chuẩn của sự tu hành, chưa đủ. Nên phải có giai đoạn thứ ba này, phải có cái cái hoạt động thứ ba này, cái loại hình thứ ba này, mới gọi là cái tu đúng nghĩa, đủ ba điều này. Ở các tôn giáo khác họ cũng có cái rèn luyện tâm linh chứ không phải không. Nhưng mà đôi khi cái rèn luyện tâm linh của họ đó, họ lấy cái cầu nguyện á làm rèn luyện tâm linh luôn.

[33:29]Những lúc đó họ cầu họ ngồi tha thiết, họ đi tìm cái sự giao cảm với Thượng đế, thì họ xem đó là rèn luyện tâm linh. Nhưng mà trong đạo Phật mình thì không. Đạo Phật mình thì xem cái cái rèn cái cầu nguyện, cái sự giao cảm với Phật á chỉ là ở bước thứ hai thôi. Còn cái mà chiến đấu với chính mình để định được tâm, vượt qua được những cái kiết sử, đi tới được cái vô ngã thì mới là cái rèn luyện tâm linh thực sự. Đó là lý do tại sao mà những người tri thức trên thế giới, khi họ tìm hiểu qua nhiều tôn giáo, thì họ đều ca ngợi là cái triết lý của đạo Phật, giáo lý của đạo Phật rất là cao siêu là như vậy, vì khó có tôn giáo nào bằng được.

[34:13]Dù là họ có nghe đạo Ấn Độ với yoga Ấn Độ cũng rất có chiều sâu, nhưng mà nếu căng ra trên lý luận để mà đối chiếu, thì vẫn không so sánh được với trí tuệ của Đức Phật, trí tuệ của một bậc giác ngộ thực sự như vậy, rất là khó. Nên đây là đó, đó chúng ta nói lại ba cái điều mà để gọi là tu hành, để tu hành. Thứ nhất là trì giới luật, thứ hai là à có một nghi lễ, gọi là tụng kinh hay cầu nguyện đó. Thứ ba là rèn luyện tâm linh. Đó, ba điều đó thực hành đúng thì gọi là tu hành. Ngoài ra còn một việc phụ nữa là làm việc từ thiện, làm việc từ thiện. Thì có một số tôn giáo rất là chú trọng làm việc từ thiện như là các sơ bên

[35:03]a bên Thiên Chúa, họ vào cái trại cùi, họ nuôi trẻ em mồ côi vân vân. Thì cái đó họ xem là tu hành. Và đôi khi người ta cũng hiểu tu là làm việc từ thiện, nhưng sự thật không phải. Tu không phải đi từ thiện. Từ làm việc từ thiện đó là một một cái hoạt động bên cạnh cái sự tu hành. Trong đạo Phật cũng vậy, thì đạo Phật cũng mở mang ra nhiều cái loại hình hoạt động từ thiện rất là tốt chứ không phải không, nhưng đó không phải là tu hành. Đó gọi riêng là hoạt động từ thiện. Mà cái quan trọng chính là ba cái bước kia gọi là tu hành. Bên cạnh đó ba bước kia mình làm tốt, làm thêm việc nữa là là việc làm từ thiện.

[35:43]Là việc làm từ thiện này vì sao mà mà mình gọi là là không phải là chính vì tu hành? Vì thường á đi từ thiện á cái ý nghĩa rất là hay là đi giúp đỡ người khó, người khổ trên cuộc đời này. Ý nghĩa đó hay. Nhưng mà chừng nào mình mình giúp được hết? Chừng nào giúp được hết? Không bao giờ phải không? Cái không bao giờ. Vì cái người làm sao mình có thể là nuôi một cái người nghèo suốt cuộc đời họ, một người thôi, nuôi nổi không? Không bao giờ. Không bao giờ nuôi nổi một người nghèo suốt cuộc đời. Cho nên thường thường là những việc làm từ thiện người ta chuẩn bị một số quà, đến một cái khu nào đó nghèo, tặng mấy trăm phần quà rồi rút lui biến mất luôn.

[36:26]Một hai năm sau có duyên trở lại, còn không đi kiếm cái làng khác. Tức đi làm cho vui, lâu lâu mình rớt vào một cái hạt muối vào trong biển, giữa một cái thế giới đầy đau khổ nghèo đói này. Vì vậy mình có móc móc được chút tiền thả vào vài trăm cái hộ nghèo, vài ký gạo nào đó, vài mảnh quần áo rồi đi chỗ khác. Cũng không tới đâu. Mà không làm thì không nỡ, chứ nó không phải là cái để giải quyết được cái tận gốc đau khổ của con người. Nếu mà cái việc làm từ thiện đó mà giải quyết được tận gốc đau khổ con người thì ngày xưa Đức Phật đã chủ trương một đạo Phật đi làm từ thiện. Nhưng vì cái việc mà đó nó chỉ là một phương tiện tạm,

[37:05]Phật gọi là bố thí á, nó không bao giờ giải quyết được tận gốc đau khổ. Cái gì mới giải quyết được tận gốc đau khổ? Cái gì? Thứ nhất là phải biết giáo hóa, để cho chính cái người đó họ biết làm phước thì họ mới hết khổ. Chứ còn cho họ tiền, cho họ bạc, họ không có phước, họ chỉ ăn rồi hết, rồi lại khổ tiếp, mà mình không thể duy trì được suốt đời, bảo vệ họ suốt đời được. Cho nên ở đây cái mà gọi là cứu giúp chúng sinh thật sự phải là cái giáo hóa. Bố thí là phụ, mà chính cái giáo hóa làm cho người ta biết đạo đức, nhân quả, người ta biết làm phước á, mới là cái gốc. Mà cao hơn nữa là người ta phải biết tu hành đúng nghĩa theo ba

[37:49]cái bước này, thì người ta mới thoát khổ luân hồi hoàn toàn. Nên vì vậy, trong đạo Phật việc làm từ thiện không được xem là việc tu hành chính, chỉ là một việc phụ mà thôi. Mà chính cái thứ hai cái giáo hóa, gọi là đứng làm trung gian giữa Phật với chúng sinh á, mới là cái việc làm chính, mới gọi là việc làm phước chính, giúp cho chúng sinh có đạo lý để họ sống cho tốt, mới là cái hay. Vài bữa nữa trong những ngày Tết, mỗi đêm thầy đều có giảng, thì thầy sẽ giảng về cái chữ làm phước lại để mình hiểu, hiểu làm phước như thế nào nó mới có chiều sâu, nó đúng nghĩa. Hôm nay giao thừa thầy không có nói tới điều đó, thầy nói chữ tu thôi.

[38:32]Đó, như vậy khi mà nói tới tu hành, có nghĩa là một sống cái đời tu sĩ nó gồm có ba cái loại hình hoạt động chính và một cái loại hình hoạt động phụ. Ba loại hình chính là: trì giới luật, nghi lễ và rèn luyện tâm linh; loại hình hoạt động phụ là làm việc từ thiện, đó. Bây giờ bắt đầu mình mới nói tới cái chữ tu đúng nghĩa là chữ sửa đó, chữ sửa.

[39:00]Bắt đầu khi mình vào chùa mình tu, à vào chùa mình tu hành, thì như vậy khi mà cạo cái tóc xong thì lúc đó mình làm cái gì rồi? Mình thành Phật chưa? Chưa. Mà thành cái gì? Thành cái gì? Chưa thành gì hết, mới thành người đầu trọc lóc à, chưa gì hết trơn. Nghĩa là, nghĩa là giây phút trước mình còn tóc, giây phút sau mình hết tóc, thì mới là một người bị cạo tóc, chưa có chút xíu gì, không có gì thay đổi hết trơn, giữa cái sát-na trước sát-na sau không có gì thay đổi. Và cái giá trị nằm ở đâu? Giá trị nằm ở đâu? Nằm ở cái chỗ mà mình tu sửa nội tâm mình dài ngày dài tháng. Giá trị nằm chỗ đó, chứ không phải giá trị cạo cái tóc.

[39:51]Nhưng mà khổ nỗi, khi mình vừa cạo cái tóc, cái người ta thấy mình sao? Thấy là mình là một người rất rất đáng kính, phải không? Vì mình đã mang cái hình tướng của một người tu sĩ, à vì mình đã từ bỏ được gia đình của mình, nên thấy một người rất đáng kính. Nhưng mà trong thực tế, thì mình có đáng kính ngay lúc đó không? Có không? Chưa. Khổ vậy, chưa. Nghĩa là những cái tập khí, nghĩa là ngày hôm qua là mình mới giành ăn, mới còn nóng hổi thì ngày hôm nay lát coi chừng cạo đầu xong chạy xuống giành ăn tiếp với người ta, nó chưa hết chuyện. Ngày hôm qua mình mới hung dữ, hôm nay cạo đầu xong lát xuống mình gặp

[40:33]ai mình gây lộn liền à, chưa hết chuyện nếu mình không biết tu sửa. Cho nên cái giá trị của một cái người tu sĩ, một người xuất gia là cái giá trị về lâu về dài mà sửa được từng chút từng chút trong nội tâm của mình, đó mới là cái giá trị. Nên cái giá trị này nó không đánh giá trên cái giờ phút mình cạo tóc, mà đánh giá trên năm mười năm sau mình có tiến bộ được hay không, về cái sửa hay không. Chỗ này mới gọi là tu đúng nghĩa là sửa đó. Giờ phút này thì cái chữ tu đó mới bắt đầu có ý nghĩa là đúng là sửa. Chứ còn nãy giờ mà thầy nói đủ thứ chữ tu hết trơn phải không, thì toàn là cái tu nghĩa gì đâu không, vòng vòng vòng vòng.

[41:13]Nhưng mà bây giờ tới lúc mà mình bước vào đời sống tu sĩ thì chữ tu này là sửa đúng nghĩa đó. Thì vì sửa là sửa cái gì? Sửa là sửa cái gì? Không phải sữa Ensure đâu. Mà là sửa những điều sai trong ba nghiệp của mình. Ba nghiệp nghĩa là thân, khẩu, ý, có nghĩa là hành vi, lời nói và ý nghĩ của mình.

[41:41]Đó, sửa ba nghiệp đó. Nhưng mà trong ba cái, hành vi, lời nói và ý nghĩ thì cái nào là gốc? Ý nghĩ là gốc, phải không? Ý có bậy thì lời nói mới bậy và việc làm mới bậy. Cho nên cái cái sửa gốc là sửa cái tâm trước, nên bây giờ mình nói là sửa tâm trước đi, để tâm đúng rồi cái việc làm đúng, lời nói đúng không lo nữa. Cái sửa tâm, mà sửa tâm dễ hay khó? Khó. Vì sao vậy? Vì sao? Bởi vì nó không hình không tướng. Chứ nếu mà nó giống như cái máy mà D22 của Tánh Chiêu á thì dễ. Hễ hư bạc thì thay bạc, phải không? Hư pít-tông thay pít-tông, hư béc thì đem xuống chỉnh béc. Nó rõ, có hình có tướng. Mà hễ cần nó méo lấy búa đập,

[42:24]phải không, cầm lấy cây nện, bẻ, còng dính được hết trơn á. Nhưng mà khổ là nó không có đường. Giờ lấy búa mình biết quánh ai? Phải không? Mình không biết không lẽ cầm đầu mình gõ bốp bốp vô đầu thì dù có nứt sọ cũng không sửa được cái sai trỏng. Cho nên đây là một cái điều khó. Nghĩa là mà lấy cái gì để sửa cái vô hình đó? Cái ý mình, cái tâm mình nó vô hình mà nó đang sai trỏng, vậy mình lấy gì để sửa nó? Đó, hôm nay rắc rối nữa rồi. Lấy cái gì? Mình không thể nào mà thò tay trỏng quấy, vặn, sửa, bẻ gì trỏng được hết trơn á, cũng không thò kim châm cứu gì để mà mà nhích sửa lại. Ngay cả Thiện Giác có dạy bấm bấm huyệt đầu mũi rồi cũng chịu

[43:03]thua, hết sổ mũi rồi vậy thôi chứ cũng không sửa được cái cái tâm ích kỷ, tham lam, bướng bỉnh, hung dữ của mình. Vậy lấy cái gì sửa con tâm? Hử? Lấy gì? Lấy cái cái tâm để sửa cái cái tâm, đúng không? Đúng không? Nghe thầy hỏi sợ trật cái cười cười không dám trả lời. Hỏi lại nè: Lấy tâm để sửa tâm, đúng không? Chứ còn lấy gì bây giờ? Phải không? Phải lấy tâm để sửa tâm. Đó, lấy tâm để sửa tâm. Chỗ này mới rắc rối nữa nè. Đó, hồi nãy cái tâm ở đâu là vô hình mình đã thấy khó ha, giờ lấy tâm để sửa tâm, vậy lấy tâm nào sửa tâm nào? Cái nào nó cũng vô hình hết. Đó, khổ, rắc rối nữa. Thì bây giờ ai mà lấy tâm sửa tâm bằng cách nào nói được

[43:51]cho thầy, thầy khen hay, lát thầy cho ăn hai đĩa mứt, phần người đó hai đĩa mứt, không ai được đụng tới. Làm sao mà lấy tâm sửa tâm được khen hay? Lấy tâm sửa tâm là làm sao? Thôi thôi thôi được, mấy người này thôi. O là siêu đẳng rồi, thầy sợ. O mà nói hiểu được cái đó, trời dông bão mưa đầy ngập suối rừng này hết trơn rồi, tươi mát hết mấy cây hết, bão tố nổi lên liền. Lấy tâm sửa tâm, nghĩa là thôi bây giờ mình nói thế này: là mình lấy cái tâm thiện nhờ nó để kềm chế cái tâm ác, đó mình tạm thời nói vậy. Đó, nghĩa là lấy cái tâm thiện để kềm chế cái tâm ác. Mà tâm thiện ở đâu ra mình có được mà kềm chế cái tâm ác, tâm sai?

[44:38]Tâm thiện ở đâu ra? Tâm thiện đâu ra? Thì nhờ hai điều: Một á là nhờ chính mình có sẵn ở đâu kiếp trước á, đâu kiếp trước mình có tu cái gì rồi nó có rồi. Cho nên đời này cái tự nhiên mình biết sai, biết đúng. Đó một phần nữa, đó nên nó có được mớ tâm thiện, nhờ đó khi mà cái tâm xấu, tâm ác nổi lên, mình dùng cái tâm thiện mình hóa giải nó, mình phê bình, mình chỉ trích, mình bỏ, mình sửa nó. Cái thứ hai nữa, để có cái tâm thiện nữa là nhờ nhờ cái đạo lý từ bên ngoài đến, nhờ đạo lý của Phật mình học, của thầy mình dạy, của trong kinh điển, trong băng giảng, trong sách, trong vở, vân vân. Tức là mình lấy được cái điều thiện từ ở nơi bên ngoài.

[45:22]Mà cái thứ hai này quan trọng không? Cực kỳ quan trọng. Cực kỳ quan trọng. Vì sao vậy? Bởi vì cái thiện thứ nhất là cái mà mình có sẵn á là không biết ít hay nhiều. Ví dụ cái người mà có nhiều á thì tự họ có đường họ đi, không cần không cần ai dạy. Ví dụ có học bên ngoài học thêm chút thôi, bên trong họ tràn đầy, tuôn ào ào hết, bởi vì đời trước họ tu cái gì rồi á, nó tràn đầy hết. Đó, còn đa phần chúng ta không được như vậy thì chính cái mà học được bên ngoài mới là quan trọng. À cái mà mình quy y Phật, mình theo làm đệ tử Phật, mình theo làm đệ tử Pháp, theo làm đệ tử Tăng để mình được cái thiện tâm, nhận được cái thiện từ bên

[46:08]ngoài đem vào trong tâm mình, đó là điều cực kỳ quan trọng. Nếu không có cái cái thiện từ bên ngoài thì cái thiện bên trong mình có sẵn rất là ít, không đủ để phát huy cho tới cái vô lượng vô biên. Đó là lý do mà chúng ta nói rằng chúng ta mang ơn Phật không cách nào trả được là vậy đó. Bởi vì Phật, cái giáo lý Phật ở bên ngoài chúng ta, ngoài tâm, nhờ đó đem vào trong tâm chúng ta mà làm cho chúng ta có cái đường đi, có cái lý tưởng, có một đời sống thánh thiện là vô giá không tính kể được. Chính vì cái quý giá vô lượng, vô biên của Đức Phật mà chúng ta học được thì cái ơn của Phật là đối với chúng ta cũng là

[46:52]là không thể nào mà đền đáp được như vậy, không thể nào đền đáp được. Mà gần nhất là thay mặt Phật là ai? Là thầy của mình, là những vị thầy của mình đem cái lời Phật dạy để dạy cho mình thì cái ơn đó cũng không có dùng cái vật chất nào đền trả được, không bao giờ trả được. Cho nên có một lần mà thầy rầy chú nào á thầy nói vậy nè: Thầy nói: "Bây giờ tụi con mà có bới cơm, hầu nước cho thầy cũng không đền trả được đâu." Bởi vì sao? Bởi vì cái giáo lý giáo lý của Phật mà thầy thay mặt Phật thầy truyền lại cũng không đền trả được. Cho nên chỉ có cái là cái lòng thương quý giữa thầy trò, rồi sau này nghe lời thầy mà lo cho chúng sinh,

[47:36]cái đó mới tạm thời đền trả được cho thầy. Chứ còn mà nói mà hầu thầy suốt đời cũng không đền trả được, mà thầy cũng không đòi hầu suốt đời. Nhiêu đây người mà hầu thầy chắc thầy chết liền. Rồi thầy nhớ có một lần coi một cái cuốn phim nào đó, phim hài á, có cái ông đó ổng thích vuốt mèo lắm, mà cái người mà hầu ổng lúc nào phải giữ, phải nuôi sẵn cái chuồng mèo á, tại sao ổng ngồi ổng cứ vuốt, vuốt lát con mèo nó chết cái ổng đưa, ổng kêu lấy con mèo khác cho ổng vuốt. Thì ở đây vậy, tại nhiêu đây người mà hầu thầy thầy chết liền, ba ngày thầy chết liền. Nhưng mà không phải, chính cái phải biết rằng cái ân nghĩa từ cái đạo

[48:11]lý là vô tận, mà phải đền ơn thầy mình cũng như đền ơn Phật bằng cách là sau này mình giáo hóa, lo lại cho những người chưa biết đạo. Đó mới là đền ơn thầy, đền ơn Phật. Thì đây đó, chúng ta nói vậy là dùng cái tâm thiện để mà kềm chế, hóa giải, sửa cái tâm ác. Mà cái tâm thiện á có hai loại: loại có sẵn và loại bên ngoài đưa vào. À cái loại có sẵn thì có người có nhiều, có người có ít. Nhưng mình cứ nói chung là coi như mình có ít đi thì mình phải nhờ cái thiện từ bên ngoài đem vào. Mà ở đây nó có cái khổ nữa: có người chịu đem vào mà có người không chịu đem vào. Rắc rối chỗ này nữa. Ai chịu đem vào giơ tay lên cho thầy. Giơ tay lên! Giơ cũng chưa hết.

[48:57]Thấy O đâu chịu giơ lên. Đó là cái người chịu. Bây giờ cái người không chịu đem vào giơ tay lên thầy coi. Không lẽ giơ, kỳ, để thầy biết ai không chịu đem vào. Cái người mà không chịu đem vào á là cái dấu hiệu nó làm sao? Tức cái điều thiện từ bên ngoài mà mình không chịu đem vào tâm mình là người thế nào? Bướng, đúng. Gì nữa? Dữ. Gì nữa? Ích kỷ. Cố chấp ý nghĩ của mình. Nghĩa là sống mà mình cứ cho cái ý mình là đúng thôi, thì đó là người mà không chịu đem điều thiện vào. Mà bên trong mình cái điều thiện quá ít, thì cái người đó là cũng học đạo đó, nhưng mà cái thiện tâm không nhiều. Chính vì thiện tâm không nhiều, nên không kiềm chế được cái tâm ác trong lòng mình.

[49:45]Và như vậy, cái ý mình đã không tốt thì cái miệng mình nói bậy, cái việc làm mình nó sai. Như vậy, cái gọi là tu sửa trong cái đời sống tu hành của mình không có hiệu quả. Nên ở đây, chúng ta phải hiểu cái thiện mình có được là mình phải do học từ Đức Phật, từ thầy của mình, từ huynh đệ của mình. Mà muốn đem được cái điều thiện từ bên ngoài vào, cái lòng của mình phải rất là mềm, rất là nhu thuận, rất là vâng lời, không được cố chấp cái ý của mình. Một ý nghĩ khởi lên, phải biết buông nó liền, không biết đúng hay sai. Nghĩa là không bao giờ được tin cái ý của mình, mà chỉ lắng nghe thầy mình, lắng nghe huynh đệ mình.

[50:26]Đó gọi là tu bước đầu đó, để mình mở được cái cánh cửa cho điều thiện nó đi vào. Còn mình đóng cánh cửa lại bằng cái sự bướng bỉnh hung dữ của mình, cố chấp của mình, thì bên trong mình nó có nhiêu xài bấy nhiêu, mà lỡ xui cái điều ác nó nhiều nó quậy cuộc đời mình, thì mình chỉ gây nghiệp thôi, không tạo được điều phước gì, mà ngày qua ngày, cứ nghiệp chồng thêm nghiệp, phước tổn thêm phước. Đó, cái điều phải nhớ như vậy, để mình bắt đầu từ cái việc sửa cái ý mình trước. Mà khi mình sửa như vậy đó, đó là thầy nói tổng quát, bây giờ mình đi vào những cái hạnh căn bản chút chút, là từng cái hạnh nhỏ, từng hạnh nhỏ để mình coi có có tiến bộ,

[51:05]có thay đổi được hay không, để được gọi là người tu sĩ đúng nghĩa hay không? Rồi qua những một số cái hạnh, ví dụ như bây giờ mình nói thầy nói cái hay giận. Ví dụ mình thấy đụng chuyện mình hay giận thì phải sửa làm sao cho nó hết giận đi. Lòng phải bình thản, nhẹ nhàng như vậy, phải tha thứ, phải thương yêu vậy, hết giận. Trong đây ai còn hay giận giơ tay lên thầy coi. Ai còn hay giận nữa giơ tay lên. Thiệt tình đi! Thiệt tình đi! Thiệt tình giùm thầy.

[51:38]Ai hay khóc rồi giơ tay lên? Phải vì cái đó là mình phải tập cho hết. Ví dụ mình thấy à nhiều khi ai làm gì trái ý, ai nói gì một câu, ai phê bình một chút xíu cái giận sôi lên liền thì biết mình tu còn dở, cái chữ tu mình chưa thực hiện được, nên chỗ này phải sửa. Sửa làm sao cho không giận nữa. Nghĩa là lần sau mình nghe một cái lời nói mà người ta chỉ trích, huynh đệ rầy mình cái lỗi nào đó, hay ai nói nặng mình điều gì đó, lòng không giận nữa. Đó là việc tu có tiến. Ở trong đây ai mà nghe nói nặng không giận giơ tay lên thầy coi? Nghe mắng mà không giận giơ tay lên thầy coi? Tu bao nhiêu năm rồi không ai giơ tay lên hết vậy? Thầy buồn quá!

[52:18]Có không? Có không? Phải ráng, phải ráng được điều đó. Ráng tu được việc đó. Giờ ai nói không giận, mắng mình thì mắng không giận. Cái điều này phải tập rất là căn bản nha. Thầy nhớ những người đi tu xưa là họ họ học cái hạnh này trước. Có nhiều cái hạnh quan trọng hơn, nhưng mà nhiều khi người ta chưa biết. Nhưng mà người ta coi cái người tu mà giận nó không đúng nghĩa người tu. Nên lúc nào cũng giữ lòng bình thản trước cái đã. Phải làm sao đụng chuyện không giận, không hờn. Chớ đụng chuyện giận hờn coi kỳ lắm, người tu mà còn giận còn hờn coi kỳ. Mà người Phật tử họ lên á, họ đánh giá cái người tu là cũng ở cái chỗ đó mà.

[53:04]Nhiều khi mình tốt đâu không biết, mình tốt đầy trời đâu không biết, mà tới chừng người ta lên họ vô nhà bếp, cái bắt đầu họ thấy cái cô này đó, thấy một cô ni này gầm cô ni kia: "Ăn uống gì bậy bạ vậy nè!" Nó cứ xừng lên cái, bỏ thối gióng hả, đó. Thấy nhiêu đó rồi là xong. Cái chùa đó là là de-ro điểm trong mắt của người Phật tử. Thấy họ không biết cái chuyện đúng phải, trái sai, nhưng mà hai cái đồ sừng, một cái người nạt người kia, mà cái người sừng sộ, rồi cái sừng sộ lại, thì là cái chùa đó mất điểm. Chùa mình có ai hay vậy nói thầy nghe. Ai giơ tay lên thành thật đi, thành thật khai báo trước bình minh.

[53:40]Cái người nào đụng cái sừng sộ lên? Người nào sừng sộ? Thầy biết hết à, nhưng mà có điều không dám giơ tay thôi. Đụng cái sừng lên liền. Cái người đó là cái người mà làm mất tín tâm Phật tử đối với chùa. Nhiều khi Phật tử họ họ thương cái chùa lắm, thương chùa. Khi họ lên, thì thay vì họ gặp những người hiền hiền giùm thầy, gặp Bảo Nguyên rồi đỡ thầy, gặp ngay Liễu Pháp rồi thôi, xong chuyện, không thèm lên chùa nữa. Thầy Định Hương còn hay giận không? Phải ráng, phải ráng. Nên cái mà đánh giá cái người tu á, cái giận là cái quan trọng, nên người tu mình chứ là phải ráng vượt qua cái giận đó, để sống với nhau vui.

[54:27]Thầy đó không có gì hạnh phúc bằng á thầy thấy trong chùa mà mọi người vui với nhau, không ai giận ai. Rồi khi Phật tử tới đây cũng vậy, trong cái không khí mà thương yêu, không ai giận hờn á, cái người Phật tử họ đến họ an vui. Lòng họ thấy tới chùa thấy thoải mái, họ có cái niềm tin. Cuộc đời mệt mỏi rồi, họ đến chùa là một cái nơi nơi nghỉ ngơi được, một nơi mà họ tâm hồn họ thư giãn, họ thanh thản, họ tin tưởng, họ nương tựa được. Rồi sau đó họ trở về với cuộc đời của họ, họ vật lộn, họ đấu tranh. Nhưng họ biết rằng giữa một cuộc đời sóng gió, hận thù, hiểm trá này thì còn một cái nơi, còn một cái nơi, một cái ốc đảo mà khi mà mình chạy

[55:06]về đó được, mình sẽ sống được những cái ngày yên ổn, không có phải lo lắng, phải thủ thế, phải đối phó. Vì những người tu nơi cái chùa đó rất là hiền lành, rất là thương yêu, rất là thánh thiện. Mà thầy muốn như vậy, cái chùa nó phải như là một cái cõi Tịnh độ nho nhỏ, một cái xứ Phật nho nhỏ. Là mình tu mình chưa có đắc đạo, từ thầy tới trò chưa ai đắc đạo hết, nhưng mà ít ra khi người Phật tử họ tới chùa, họ thấy tâm họ hồn họ thoải mái, không phải lo sợ, không phải lo thầy này giận, không phải lo cái cô kia trách, cô kia mắng, không có. Ví như họ có cái sai thì họ sẽ được thầy, cô nhắc nhở, nhưng mà nhắc nhở với một cái nụ

[55:49]cười thương yêu, chứ không có cái sừng sộ. Tức là tâm mình phải như vậy, không giận. Đó là cái quan trọng. Đó, thầy nói cái giận á. Bây giờ ví dụ như mình thấy mình hay chấp ý mình, nghĩa là khi mình nghĩ điều gì thì mình hay cho là ý nghĩ mình đúng, mình cứ theo đuổi nó, đó là một cái sai lớn của người tu. Vì mình không có nhu thuận, không vâng lời được. Huynh đệ mình nói, mình không tin, không nghe, cãi, không làm theo. Nhiều khi miệng không cãi mà không thèm làm theo, hoặc là có khi thô hơn thì mình cãi lại. Thì cái hạnh như vậy là không phải hạnh người tu. Cho nên, cái người tu là đừng chấp ý mình, phải tập buông bỏ ý mình.

[56:27]Mà cái người mà không có chấp ý mình á, lúc ngồi thiền mới có định. Cái người mà trong đời sống á mình nghĩ cái gì chấp điều đó á, cái người đó ngồi thiền không có định, không có định. Tại ý nghĩ nó sẽ có cái sức mạnh, do cái chấp nó mạnh nó khởi lên, nó cứ kéo dài hoài. Còn cái khi nó vừa khởi lên mình buông, khởi lên mình buông, không chấp nó, không tin nó, không chấp nhận nó, thì khi ngồi thiền cũng vậy, hiện ra là buông, hiện là buông, rất là thanh tịnh, tâm dễ yên. Mọi người coi lại tâm mình. Thấy tâm mình mà tu không định thì phải biết rằng trong đời sống mình hay cố chấp cái ý của mình, cứ cho ý mình là đúng.

[57:01]Mình nghĩ gì cho đúng, nhiều khi trật lất. Trật lất. Mà có nhiều người bị như vậy lắm, nhiều người bị như vậy. Ở đây là do tại sao mình chấp ý mình? Những ý nghĩ mình sai cứ cho mình đúng, là bởi vì mình không có nhận được cái điều thiện từ bên ngoài đến, cái điều thiện từ Đức Phật, cái điều thiện từ thầy mình, cái điều thiện từ huynh đệ, từ kinh sách. Mình không nhận mà mình cứ tin cái ý nghĩ của mình nhiều hơn. Do vậy là mình trở nên chấp ý mình, rồi tu thiền nó loạn. Mà chấp nhiều quá sẽ điên đó. Chấp nhiều quá mà có những ý nghĩ nguy hiểm, sai lầm quá độ, cứ chấp hoài thì sẽ điên. Sẽ điên. Dấu hiệu điên ban đầu là gì?

[57:46]Mất ngủ, căng thẳng. Cho nên cái người mất ngủ, căng thẳng phải sám hối cho lẹ, buông cái ý nghĩ mình xuống liền, sống thuận theo huynh đệ liền. Nó chữa được cái bệnh đó, nhớ như vậy. Rồi ví dụ như có một cái điều trong tâm mình nữa, ví dụ mình thấy mình khô khan, mình ít có để ý thương yêu mọi người chung quanh, thì cũng phải tập, phải quán từ bi, phải tập đối xử tử tế với mọi người chung quanh mình. Có những người tu á mà nếu không có tập cái hạnh từ bi từ căn bản á, tu khô khan, mà mình ít có tử tế với người chung quanh mình. Mà nhiều khi cái người tu sĩ Đạo Phật lại bị cái này nữa. Sống không thương ai hết trơn á. Lo tu lo giải thoát gì á thầy không biết,

[58:26]hay lo học nhiều, hay lo quần áo gì cho mình nhiều, lo cái gì tiếng mình, nhưng mà những người chung quanh mình, mình ít có để ý, ít có để ý đến mức độ sâu sắc. Không có tử tế với mọi người, không quan tâm mọi người. Thì đây là cái dở. Hay giận, hay hờn, hay chấp, thêm cái nữa không thương người. Phải thương hết mọi người. Mà mà cái hạnh này quan trọng lắm. Để làm cho người tu có cái thăng tiến được giá trị là cái chỗ này, cái tâm từ bi, tâm độ lượng, cái tử tế một cách sâu sắc là cái chỗ này. Hồi nãy thầy nói á cái mà nóng giận á mình phải bỏ đi để người ta tin rằng là người thầy tu đó không có xấu.

[59:06]Chớ gặp người thầy tu mà nóng người ta chê. Nhưng mà người thầy tu mà không thương ai á là mình không phải là chỗ để người ta kính trọng, người ta quý mến, người ta nương tựa. Người ta chỉ nương tựa được nơi cái tấm lòng của một người độ lượng, còn cái người hẹp hòi nương tựa không được. Cái người đó mình đến mình không nhờ vả được, họ không có hy sinh cho mình được, họ không chịu thiệt thòi giúp mình được. Nên cái người tu phải độ lượng. Thì mình để ý lại đời sống chung quanh mình là ví dụ khi một người đến trước mặt mình, mình có hiểu được cái nỗi khổ người đó không? Người đó cần cái gì, người đó còn thiếu cái gì, và mình có thể giúp được điều gì?

[59:46]Dĩ nhiên giúp người phải tốn của mình, phải thiệt thòi của mình, chứ đâu thể nào giúp người ta mà mình không tốn đồng nào? Phải không? Phải tốn, phải mất công, phải chịu cực. Nên cái tâm từ bi rất là quan trọng. Mọi người phải để ý là phải tập quán từ bi mỗi đêm, lúc nào cũng tâm nguyện thương yêu huynh đệ chung quanh mình, thương yêu tất cả chúng sinh. Mà mình mới tâm nguyện thôi chưa thành đâu. Tâm nguyện cho lâu à, cho đến cái ngày mà nó sâu sắc á, bắt đầu mình nó xuất hiện ra một cái gọi là đời sống tử tế với mọi người. Chừng nào mà mình sống tử tế được với mọi người á thì đó là tâm từ bi nó đang thành tựu.

[1:00:18]Chớ còn mình tâm nguyện từ bi mỗi đêm nhưng trong đời sống mình không tử tế với ai hết thì tâm từ bi chưa thành tựu. Ở đây mình thấy mình đã bắt đầu tử tế chưa? Nhìn lại coi. Trong chúng thì thầy thấy là có những người theo thầy nhiều năm thì có đời sống tử tế với mọi người chung quanh, và đó cũng là điều thầy mừng, chứ không phải không. Nhưng mà một số người mới vào mà thầy thấy cũng có cái cái tử tế với người khác, đó là điều thầy cũng mừng. Nhưng mà cũng trừ một vài người mà thầy thấy chưa được cái tâm đó, như là sống ở trong chúng mà mình chưa có tử tế, chưa có tử tế với huynh đệ, chưa tử tế với Phật tử tới lui thì đó là những người mà thầy còn lo.

[1:00:59]Tại vì thầy biết là người này tâm từ bi chưa có, cái phước nó không được tăng trưởng. Cho nên về lâu về dài người này là một tu sĩ không có đức độ, không có phước lớn. Đó là điều mà thầy lo. Cho nên cái người tu vậy phải có tâm từ. Nó xuất hiện ra là cái đời sống mình tử tế với mọi người. Hãy nhớ cái điều đó thầy dặn như vậy. Rồi một cái hạnh nữa để mình phải sửa phải tu nữa, là nếu thấy mình hay ganh tị, ganh tị tức là thấy huynh đệ mình có gì ưu điểm mình hay ganh. Ở đây có ai bị cái đó không? Cũng có phải không? Thấy thầy thương ai nhiều có ganh không? Dám có lắm à. Đó rồi nhưng mà trong chúng thì thầy thấy ít bị, mà cư sĩ hay bị.

[1:01:42]Cư sĩ hay bị cái này. Cư sĩ hay bị là hay nói bậy, bởi vậy người cư sĩ là người mà thầy đâu có trực tiếp thì dạy dỗ được, cho nên nhiều người bị cái này cũng làm thầy khổ tâm. Khổ tâm là sao? Là trong trường hợp ví dụ như thấy thầy nói chuyện với một người này có vẻ thân mật rồi bắt đầu người khác xì xò, rồi nói phê bình thế này, phê bình thế kia, tức là cũng chấp cái ý mình đó, hay nói bậy. Nói bậy cái đó làm cho thầy khổ tâm, là vì thầy hiểu là người ta tạo nghiệp. Chứ sự thực khi mà thầy nói chuyện với ai ân cần á là đều có một lý do rất là chính đáng, vì cái người đó có một cái điều gì nó nó liên quan tới đạo lý như thế nào.

[1:02:19]Mà có những cái điều mà thầy không thể tiết lộ được nữa, tại những cái những bí mật của người ta. Nhưng mà mà thầy lắng nghe để thầy so sánh với đạo lý, hoặc có khi là thầy lắng nghe để thầy học hỏi, hoặc thầy lắng nghe để thầy cho lời khuyên. Thì vậy, có những điều vậy, nhưng mà hễ thấy là thầy hơi lắng nghe nói chuyện với ai ân cần cái bắt đầu những người đi chung quanh đảo đảo đảo đảo, rồi nói này nói kia, rồi nói: "Ờ thầy sao ưu tiên cho cái cô đó?". Khổ vậy. Mà thầy thầy công khai. Nhiều khi ví dụ như là thầy nhớ trên khóa thiền chùa Từ Tân vậy, có khi có thầy gặp cái người nào mà thầy biết có cái điều cần nói và cái

[1:02:54]điều nói cũng quan trọng đối với đạo lý, có thể bắt ghế thì mời ngồi. Thì thầy ngồi ngay giữa sân đặt bàn với thiên hạ đi qua lại đầy chứ có gì đâu. Ngồi thầy nói chuyện bắt đầu nói à: "Sao ưu tiên cho hai hai cô đó hay ba cô đó?", gì đó. Chắc là tại cổ đẹp, tại cổ giàu. Thấy người ta dễ nói bậy, dễ nói bậy. Đó cũng là ganh tị, cũng là ganh tị. Cho nên ở đây là mình mà sống trên đời nhiều khi điều đó cứ phải chịu đựng. Chịu đựng chứ mình không có miệng để mà cãi hết mọi điều người ta nói xấu về mình. Không có đủ sức. Vì vậy phải phải phải tỉnh trước điều đó, phải bình thản không có giận trước điều đó, phải chấp nhận sống trên đời là vậy.

[1:03:32]Chính Đức Phật còn than mà. Đức Phật nói là: "Như một con voi trận xông pha giữa chiến trường phải hứng chịu nhiều lằn tên mũi đạn, cũng vậy, Như Lai xuất hiện giữa đời, đem giáo lý đến với chúng sinh cũng phải chấp nhận nhiều điều phỉ báng nhục mạ". Đức Phật mà còn than như vậy. Cho nên cái lòng con người là luôn luôn như vậy. Vì vậy thôi mình phải biết. Nhưng mà bây giờ bản thân mình là người tu, mình hiểu đạo thì mình phải biết vượt qua được cái điều ganh tị đó. Thấy ai giữa mình mà được cái điều ưu tiên hơn, tốt đẹp hơn, mình phải vui mừng giùm người ta, đó như vậy. Phải tập cái tâm này, vì nếu mà cái tâm mà đố

[1:04:14]kỵ còn, sau này mình tạo nghiệp khủng khiếp. Cái ganh tị lên rồi là phá phá vỡ hết công đức của mình. Còn nếu mà mình có tâm tùy hỷ á, thấy huynh đệ mình được ưu tiên, được có thành công, được tốt đẹp mình vui mừng thì mình sẽ được phước lớn. Nhớ như vậy. Rồi ví dụ mình có một cái cái hạnh xấu này nữa là hạnh lười biếng, dãi đãi á thì đây là một cái dở nè. Người tu mà bị lười biếng thì coi như không tu được. Tại tu hành như nãy thầy nói là gì? Là: Cực nè, khó nè, khổ nè, lỗ nè. Thì như vậy mà nếu mà mình không có siêng thì mình không có làm người tu được. Bao nhiêu điều rất là khó, bao nhiêu công hạnh rất là vất vả

[1:04:59]mà mình lười là coi như vứt đi, không có tinh tấn là không là vứt đi. Vì vậy, đây cũng là một hạnh phải tu. Cái người tu mà thấy lười lười là người đó biết hết xài. Người tu không được quyền lười. Lười rất dễ gần với cái ác. Tại sao lười nó gần với cái ác? Thầy nói một điều nhỏ thôi, ví dụ công việc ở trong chúng vậy, mình lười thì công việc đó ai làm? Huynh đệ mình gánh chứ ai gánh? Như vậy ác không? Ác. Cho nên cái lười đó nó cũng là cái ích kỷ. Và cái ích kỷ luôn luôn là ác độc. Cho nên nếu mình thấy mình lười thì phải biết mình ác và đang tạo nghiệp. Nó không phải là không có phước đâu. Không phải đơn giản chỉ là à tôi lười, tôi không có phước, không phải.

[1:05:43]Tôi lười, tôi đang ác, mà đang ác tức là đang gây nghiệp nặng. Cho nên người tu phải rất là siêng, rất là siêng, không có lười. Nhưng mà trong cái siêng đó đó mình phải có cái khôn ngoan là nhắm cái sức khỏe của mình để mình giữ được cái sức khỏe lâu dài mà tiếp tục công quả cho chúng để mà tu hành, không được liều mạng, không được siêng một cách liều mạng. Tại siêng một cách liều mạng cũng là cái ẩu mà đạo Phật không cho phép ẩu. Thầy nhớ hồi xưa thầy có một sư huynh vậy đó, ổng siêng một cách liều mạng rồi cuối cùng sức khỏe sụp rồi sau này không làm Phật sự được, không tu được nữa. Cái tâm thì rất là tốt, nhưng mà cái liều đó cũng là một cái cái sai lầm.

[1:06:24]Cho nên không được, phải cân nhắc. Nhưng mà trong tâm mình phải siêng, gánh vác được phải gánh vác cho chúng. Vì biết rằng hễ mình gánh được công việc đó thì người huynh đệ khác của mình sẽ rảnh được công việc đó để họ có thể tu được nhiều hơn, học được nhiều hơn. Nhớ như vậy. Hoặc là thấy mình hay có cái ý nghĩ là nghĩ xấu người khác mà mình không có nói ra, không nói ra thì đó cũng là một cái nghiệp nặng đó. Mà có nhiều người hay có cái bệnh này, hay nghĩ xấu người khác. Nhúc nhích cái gì cũng dễ nghĩ xấu người ta mà không có biết bao dung. Như hôm bữa thầy nói á, ví dụ thấy người xuống nhà bếp ăn, cái nghĩ:

[1:07:00]"Người tham ăn, tối ngày cứ lén lén mà ăn phi thời". Nhưng mà suy nghĩ lại khác, là có thể là người này bị bệnh, hoặc là bị bận việc đến trễ, có cái lý do chính đáng người ta. Mình chưa nghe người ta giải thích mà mình cứ nhìn người ta là mình đã phê bình liền, nên cái đó là một cái cái cái tội. Cho nên thường thường khi mình thấy người ta có một việc làm gì có vẻ nó không đúng, không hợp, mình phải biết biết nghe người ta giải thích lý do người ta cái đã. Chừng nào cái lý do mà chính người ta nói ra sai mình mới biết ờ người này sai. Chứ còn chưa, mới liếc nhìn cái là phê bình người ta sai liền là cái đó mình cũng

[1:07:36]là mắc cái bệnh, bệnh hay nghĩ xấu người khác, làm cho mình tổn phước á. Nên mình nhớ là ở trong luật pháp họ rất là công bằng, ví dụ như bây giờ một người gọi là có tội thì họ được đem ra trước tòa thì có cái người công tố buộc tội họ, nhưng phải có một vị luật sư bênh vực họ. Nó công bằng. Còn mình á thì mình liếc cái là mình mình làm công tố, mình buộc tội người ta liền. Mình hay nghĩ xấu người ta, mà mình không cho người ta cái cơ hội để người ta giải thích. Chừng nào mà khi người ta giải thích, mình thấy cái giải thích đó sai thì mình mới biết: "À, đúng, quả thật người này đã sai". Nhưng mà khi biết người ta đã sai thật sự cũng không được có cái ác ý.

[1:08:17]Mình vẫn phải tìm cách giúp người ta vượt qua. Chỉ trừ trường hợp mà cái người lì quá thì thôi chịu thua. Cái người lì quá thì ngày mai, sáng mai thầy sẽ nói về cái bài giảng về ngựa. Bài giảng về ngựa thì thầy sẽ nói có những người lì quá chịu thua. Chứ còn thường thường như vậy, đó là cái bệnh mà nghĩ xấu người khác như vậy thì phải bỏ. Hoặc là thấy mình là chưa gan dạ thì phải phải tập làm sao cho cho gan dạ, dám đối diện với nguy hiểm, mà đừng có liều lĩnh, liều lĩnh một cách ngu xuẩn là không được. Nhưng mà phải biết chấp nhận nguy hiểm nếu thấy việc làm nó cần thiết, có lợi cho Phật pháp, cho huynh đệ, cho chùa.

[1:08:54]Đôi khi nguy hiểm chút mình phải ráng vượt qua. Sau khi cân nhắc mọi khả năng, ráng mà tìm cách khắc phục được cái nguy hiểm là dấn thân liền. Chứ còn mà nhào vô nguy hiểm để chết thì cũng là cái ngu, nó cũng thiệt hại cho chùa. Phải làm sao vậy. Nhưng mà hễ nói tới nguy hiểm mà rút lui liền, cái đó cũng là dở. Mà thấy nguy hiểm mà chưa có biện pháp khắc phục mà nhào vô liền, cái đó là ngu. Cho nên đừng dở, đừng ngu giùm thầy, nhưng mà phải gan dạ mà khôn ngoan. Đó cũng là những cái cái hạnh, những cái đức tính người tu mà mình phải sửa. Hoặc là thấy mình ăn nói chập lục. Cái người tu mà mình sao mình thấy cái lời nói mình không

[1:09:29]có lưu loát, không có gãy gọn, nói người ta không hiểu, thì cũng phải sửa, phải tập lại để ăn nói cho nó gãy gọn, lưu loát, nói người khác hiểu được. Chứ có nhiều người nói thầy không hiểu thì như vậy nữa đi giảng mà không hiểu. Là thầy thuộc loại là là là cũng thông minh hơn con chó Maikô chứ không đơn giản. Mà có nhiều người nói thầy không hiểu, đó là là thua rồi. Nên là phải tập mình ăn nói cách nào để người ta hiểu được. Khi mình nói một điều gì đó, mình phải đánh giá là cái người nghe đã hiểu chưa, phải tập đánh giá, tự chính mình. Chính mình phải tự đánh giá là người nghe đã hiểu chưa. Mà nếu tự mình đoán là người nghe chưa hiểu thì phải làm cho người ta hiểu.

[1:10:10]Thầy đi giảng pháp thầy cũng nhờ như đó. Khi thầy giảng bài pháp, thầy nói ra một lời, thầy phải luôn luôn tự đánh giá cái lời nói vừa rồi đã đủ để người ta hiểu chưa? Mà nếu mà thầy tự đánh giá thấy chưa hiểu, thầy phải nói thêm câu nữa, nói thêm câu nữa. Mà khi thầy đánh giá người ta hiểu rồi thì phải chuyển đề tài liền, chứ không nói nữa. Nói nữa nó thành ra gì? Nói dai. Mà nói dai thì người ta người ta bái, người ta vái, người ta ngán, phải không? Người ta đã hiểu rồi mà nói nữa là người ta ngán. Đó là nguyên tắc của giảng sư đó. Ừ. Nhưng mà người ta chưa hiểu mà mình bỏ đề tài, nói qua đề tài khác thì người ta cũng cũng ngáp.

[1:10:51]Không hiểu là người ta chán vấn đề liền. Cho nên giảng pháp là như vậy đó. Giảng pháp là nói đủ để hiểu, đừng để dư, đừng để thiếu. Rồi trường hợp đó là mình nói, rồi trường hợp mình mắc bệnh nói nhiều thì phải làm sao? Thì phải tập bớt nói lại, bớt nói lại, là nói vừa đủ, người ta hiểu rồi là thôi dừng lại, đổi qua đề tài khác. Đó là những cái hạnh tu đó, thầy nói là tu sửa chút chút chút chút như vậy, đó. Rồi bây giờ là những cái tiến cao hơn trong việc tu nè. Ví dụ như là bây giờ trong đời sống của mình mà tâm ít tỉnh giác, tâm ít thanh tịnh thì phải làm sao? Đó là cái mức độ cao rồi đó, tâm mình mà cứ quên hoài,

[1:11:33]tức là có vọng tưởng, không có vọng tưởng mình không kiểm soát mà cứ chạy theo vọng tưởng, ý nghĩ khởi lên rồi là cứ bám theo nó suy nghĩ mãi, thì cái này là một sai lầm lớn của người tu không được phép. Cho nên vì vậy mà cái chỗ này là chỗ tu cao rồi, là phải thường xuyên phải tỉnh giác, giữ tâm thanh tịnh, mà mình giữ hoài không được là biết mình nghiệp nặng thì phải, phải lạy Phật, phải sám hối, nha, phải siêng làm phước, phải đó là nói, rồi một cái hạnh tu cao nữa là phải nghe băng, phải tham khảo giáo lý, phải nghiên cứu kinh điển để mình hiểu sâu hơn về đạo Phật. Vì giáo lý đạo Phật rất là mênh mông kỳ vĩ.

[1:12:08]Nãy giờ thầy nói bao nhiêu cái hạnh là những căn bản chút chút thôi. Nhưng mà khi vào sâu rồi, cái mức độ tu mà cao rồi thì mình phải có cái mức độ hiểu về kinh Phật rất là sâu, hiểu những cái luận bản của chư Tổ hiểu rất kỹ để mình đối chiếu với cái sự tu hành của mình. Vì lúc đó cái tâm linh mình nó tăng lên dần dần rồi thì những cái hạnh căn bản chưa có đủ, là phải học những kinh điển cao siêu hơn nhiều, học những cái lý luận của các thiền sư cao siêu hơn nhiều, chứ không có dừng lại. Đó cũng gọi là cái tu mà tu ở mức độ nâng cao lên. Nên ở đây á, thường thường là thầy cho nghe băng của thầy để làm cái giáo lý nền tảng, căn bản.

[1:12:45]Rồi sau khi cái người nào mà nghe băng thầy nắm được cái giáo lý nền tảng của thầy rồi thì thầy sẽ cho nghiên cứu vào kinh điển Nikaya. Tự người đó sẽ nghiên cứu rồi thầy góp ý hướng dẫn thêm. Rồi bắt đầu sẽ nghiên cứu qua cái lý luận của Đại thừa, vân vân, thì sau này mới làm giảng sư được. Nó phải đi qua nhiều bước như vậy, chứ không phải là chỉ nghe băng của thầy mà đủ đâu, không phải, phải nghiên cứu trực tiếp vào bản Nikaya. Rồi có điều kiện học thêm chữ Nho, có điều kiện học thêm tiếng Pali, học thêm tiếng Anh. Người tu này phức tạp lắm chứ không phải dễ. Để làm thầy thiên hạ đâu có thấy dễ, khó.

[1:13:20]Rồi cái bước tu cao hơn nữa là làm cái gì? Là, là phải thực hành thiền định chuyên sâu. Phải thực hành thiền định chuyên sâu. Cho nên cái mà gọi là tinh tấn tu tập thiền định là cái điều không thể thiếu, nó chính là việc tu mà ở mức độ chuyên sâu cao hơn. Cho nên vì vậy mỗi ngày cái công phu thiền không để gián đoạn, trong đời sống hằng ngày từng giờ kiểm soát tâm mình không để gián đoạn, rồi lâu lâu thì mở cái khóa tu nên mà mình nỗ lực cho quen. Rồi đến lúc nào mà chùa mình đủ duyên thuận tiện thì mình xây được những cái thất bắt đầu cho nhập thất dài hạn, 6 tháng, năm, hai năm gì đó, thì lúc đó tính tới đó.

[1:13:59]Nhưng mà phải đủ cái phước mà thầy hay nói là, bây giờ ví dụ như thầy ép cho tu nhiều để được cái định sớm, mà không đủ phước, mai mốt mất cái định đó. Đó, đừng có tưởng là hễ được định là được luôn, đừng hiểu lầm như vậy. Mà phải nhớ là cái định nó lệ thuộc vào cái phước của mình. Cái phước của mình chưa vô tận thì cái định nó cũng sẽ hữu hạn, lúc nào đó có rồi mất. Nhiều người bị lắm, mà họ không biết tại sao. Rất nhiều người nói ủa tu thời gian tôi được định giờ mất, họ đâu có biết rằng đó là hết phước. Cho nên vì vậy, cái lý do mà thầy cứ nói rằng là phải song song với việc tu thiền là phải siêng làm phước là vậy.

[1:14:35]Cho nên thầy không có ép tu thiền nhiều, vì ép thì nhiều mà không có thời giờ để làm phước, đó là một cái tai họa về lâu về dài. Vì vậy phải cân đối hai bên. Rồi đến lúc nào mà mình có những cái cơ hội làm cái phước nó vô tận thì cái thiền định nó mới vô tận. Mà thế nào để làm phước vô tận, thì thầy xin hẹn trong những đêm tới, trong buổi tối thầy sẽ giảng cho nghe cái làm phước mà vô tận như thế nào, hay làm phước nó hữu hạn như thế nào. Thấy cũng đi làm phước á nhưng mà nhìn vô biết người này làm cái phước này nó cạn, hữu hạn, hưởng lúc hết. Mà thấy cũng đi làm phước, nhưng biết cái người này cái

[1:15:09]phước tạo ra rồi vô hạn, vô biên, đi hoài luôn. Đó, nên mình phải biết cái cách như vậy. Thì vài đêm nữa thầy sẽ giảng, nếu thầy có quên nhắc thầy cái đề tài đó, nó quan trọng. Rồi một cái bước là để nâng cao cái cái việc tu chuyên sâu nữa là trong đời sống thì mình tinh tế, sâu sắc, gọt giũa từng cái hành vi, từng cử chỉ của mình. Nghĩa là không để sai lầm một chút nhỏ nào, không để hời hợt một chút nhỏ nào. Đây là cái chỗ mà nó hiện ra đời sống, tức là cái trí tuệ tu trong thiền định nó hiện ra trong đời sống là mình tinh tế sâu sắc từng chi tiết nhỏ. Nên đánh giá cái người tu tốt hay không là chỗ này.

[1:15:53]Chứ còn ví dụ mình nhìn vào đời sống một người tu mà gặp chuyện xử lý càn cợt, biết người này chưa có trí tuệ nhiều, cái mức định có thể nó chưa kỹ. Hay là buông một câu nói ẩu, hay làm một hành động gì đó, hoặc là thờ ơ, cái việc phải làm mà không chịu làm là biết cái người này hời hợt cạn cợt chưa trí tuệ, trong đời sống chưa có tinh tế sâu sắc từng điểm nhỏ. Nên có những khi không làm vì đạo lý mà không làm, là sâu sắc, sâu sắc trong cái không làm, có khi phải làm, vì đạo lý sâu sắc phải làm. Như bữa mà thầy nói, nói là tại sao đối với kiểng, hoa trên chùa đó thầy chỉ quan tâm mức vừa phải,

[1:16:31]cái đó không phải thầy hời hợt, mà vì đó là đạo lý. Là trên chùa mình duy trì hoa kiểng, đúng, vì nó thiên nhiên, nó cũng tô điểm cho già lam, nhưng mà nếu mình chạy theo nó quá, mình chạy ra bên ngoài, đánh mất nội tâm mình liền. Đó, nó là đạo lý. Cho nên cái thiên nhiên cũng vậy, thiên nhiên rừng như vậy, mà nếu mình cứ vào mình tỉa từng gốc cây, nó vừa mất thời giờ của đại chúng, mà nó làm cho cây thưa ra, bớt cái cái độ dày của lá xanh, cũng là không có tốt cho cái môi trường, mà vừa mất thời giờ của chúng, mà tâm mình lại chạy ra bên ngoài, nó ba cái bất lợi. Cho nên vì vậy có nhiều người họ lên họ thấy rừng núi hoang sơ thì họ

[1:17:08]nghĩ sao thầy không có tỉa tót cái bờ suối đồ cây cảnh cho đẹp. Nhưng mà có người lên thì cũng thích, à để thiên nhiên tự nhiên cũng thích, thì mỗi người mỗi quan điểm, họ suy nghĩ kệ, nhưng mà thầy làm hay không làm thì đều thầy có cái đạo lý, có lý do của nó, làm ở mức độ nào vừa đúng thì làm, không để vượt quá nó. Mà trong đời sống đối với con người cũng vậy, có những con người mà mình phải đối xử như thế, có những người kia mình phải đối xử như thế, đều có lý do, có cái đạo lý của nó hết chứ không có làm ẩu, không có cảm tính. Thì có những người vào thầy nhận làm đại chúng liền, có những người vào thầy không nhận chúng.

[1:17:44]Hoặc có những người mà thầy thường hay rầy hay la, à có những người thầy thầy yên tâm thầy khen ngợi, có những người thầy không ngó tới mặt, là vì có lý do, có đạo lý của nó hết. Mỗi cái đều không có cảm tính, nó có lý do sâu sắc, kỹ lưỡng của nó. Ừ có những khi thế này thế kia, dĩ nhiên là thầy không hoàn toàn thể đạt được như các vị Thánh, nhưng mà thầy nói ra những điều đó là thầy muốn nhắc chúng như vậy. Là mấy cô mấy chú phải để ý là trong đời sống của người có trí tuệ tu hành đó, mình không được quyền hời hợt một điểm nào hết. Bất cứ cái việc gì đến trước mắt mình, mình phải có cái đạo lý soi sáng nó để mà xử lý.

[1:18:19]Cái xử lý đó có khi không làm gì hết là đúng, nhưng có khi phải làm điều gì đó mới đúng. Đó gọi là cái mức độ nâng cao của đức hạnh, của trí tuệ, mà cái thành tựu của một người tu chính là chỗ đó, chính là trong đời sống hằng ngày mình xử lý mọi điều một cách rất sâu sắc, đầy đạo lý ở trong, luôn luôn ứng dụng đạo lý trong từng chi tiết nhỏ của cuộc sống. Đó là cái nâng cao. Rồi còn một cái để gọi là tu hành nữa là cuối cùng nói chung của cái người tu mình, nhất là người tu trong đạo Phật, là chiến thắng được cái ảnh hưởng của thế giới vật chất. Là vì sao vậy? Vì cái thế giới hiện tại cái khoa học kỹ thuật nó tiến

[1:19:00]bộ nhiều quá, cho nên làm nó làm cho con người ta tiện nghi hơn và cũng làm cho người ta bị đắm nhiễm hơn. Như thầy nói ngày xưa vải đâu có đẹp như bây giờ, bây giờ thì lụa là, gấm vóc, là in thêu, mẫu mã, thời trang đủ cách thức. Nghĩa là thế gian nó bày ra đủ trò để làm cho người ta phải đắm nhiễm. Thì cái người tu là chỗ vượt qua điểm này. Nhưng mà nó lại khổ cái này là khoa học kỹ thuật nó là cái thành tựu của trí tuệ loài người qua biết bao nhiêu thế hệ, mình không được quyền phủ nhận điều đó. Nếu mình phủ nhận khoa học kỹ thuật thì tức là mình phản bội con người, phản bội cái giá trị của con người,

[1:19:45]cái đỉnh cao của một loài giống cao cấp nhất trên trái đất này. Nếu mình phủ nhận khoa học kỹ thuật là mình đã coi thường cái giá trị con người. Vì chỉ có con người mới có cái sự thông minh vượt bậc như vậy hơn tất cả các loài khác, để đem lại biết bao nhiêu là cái văn minh, tiến bộ cho loài người. Chúng ta phóng được phi thuyền hỏa tiễn lên trên không gian, lặn sâu dưới đáy biển, chế ra biết bao nhiêu máy móc. Thì đó đều là cái trí tuệ của con người, cho nên chúng ta biết quý trọng khoa học kỹ thuật nghĩa là chúng ta quý trọng cái giá trị của con người, không được coi thường. Nhưng chúng ta không bị choáng ngợp bởi những cái

[1:20:24]kỹ thuật, những cái tiện nghi mà có thể làm cho chúng ta đắm nhiễm vào cái thế giới vật chất này. Cho nên đây là cái điểm khó mà người tu mình phải dung hòa được, mình phải tách lọc ra được. Nghĩa là mình tôn trọng khoa học kỹ thuật, tôn trọng sự tiến bộ tức là tôn trọng trí tuệ của loài người, nhưng mình chỉ ứng dụng những khoa học kỹ thuật đó trong cái tầm mức vừa đủ để phục vụ cho sự tu hành, cho sự giáo hóa, để làm thăng hoa được cái đời sống tâm linh, tinh thần của chúng sinh, chứ không phải là mình choáng ngợp bởi khoa học kỹ thuật rồi chạy theo nó mà hưởng thụ. Bởi vì khoa học kỹ thuật là gọi là phục vụ cho con người,

[1:21:03]đem đến tiện nghi, sự hưởng thụ cho con người. Mà nếu mình trôi theo cái điều đúng cái mục tiêu đó là mình mất liền, mình không còn là tu hành đúng nghĩa nữa. Hôm nay mình nói cái chữ tu, tức là chỗ này, cái gốc cuối cùng là cái người mà tu sĩ trong cái thời đại mới này mà làm việc đạo, nghĩa là hướng dẫn tăng ni, hướng dẫn cư sĩ thì phải nắm vững cái mấu chốt này. Là chúng ta tôn trọng khoa học kỹ thuật vì đó là trí tuệ của loài người, nhưng chúng ta biết ứng dụng khoa học kỹ thuật trong cái chừng mức nào đó vừa phải để phục vụ cho đạo, phục vụ cho sự tu hành, cho việc giáo hóa chúng sinh, cho việc thăng hoa được cái cái tâm linh,

[1:21:44]đạo đức của con người, chứ không phải là trôi theo khoa học kỹ thuật rồi đắm nhiễm cái vật chất, cái tiện nghi như vậy. Đó đây là điều mà cuối cùng chúng ta nói, mà cũng để nhắc lại như vậy, là người tu mình không được ham tiền, không được ham giàu. Vì có những người tu vậy, nhiều khi tu lâu rồi mà cái bệnh ham tiền ham giàu còn. Mà tham giàu ham tiền nó còn là thế nào mình cũng mất đạo đức và cũng gây mất tín tâm cho Phật tử. Tiền thì cũng cần thiệt, là bởi vì sao? Vì có thực mới mới vực được đạo. Vực nghĩa là gì? Nghe câu đó thầy thấy nhiều người hiểu lầm á, người ta nói có thực mới giựt được đạo hay có thực mới vực được đạo.

[1:22:26]Vực nghĩa là gì? Vực là gì? Vực là đỡ dậy, làm phát triển được đạo, ha. "Có thực mới vực được đạo" là chúng ta phải có cái tiền bạc, phải có cái chùa, chúng ta phải có miếng ăn, mình mới có thể phát triển được Phật pháp. Cái câu đó là một người nói rất là khôn ngoan, rất là thực tế. Đó, phải có vật chất, có của cải, có cơm, có gạo ăn, có quần áo mặc, có xe, có nhà, có chùa chúng ta mới làm việc đạo được. Đúng như vậy, nhưng đừng để những điều có đó trở thành một cái tham trong tâm mình. Thì có một lần vậy, là có con bé, bé Trinh á, bên Mỹ về đến đây xin tu mười mấy ngày. Rồi hôm cái về Mỹ rồi, rồi cái đến chào thầy.

[1:23:16]Chào thầy, ngồi nói chuyện chừng nửa tiếng, thì nói chuyện. Thì bé Trinh nói ra, thì thầy thấy thầy hơi hơi buồn, hơi buồn. Nói con lên, thầy mới hỏi: "Chớ con lên con ở đây mấy ngày tu vậy, con có thấy con thoải mái không?". Nói: "Dạ, con thấy thoải mái, tại vì con thấy chùa này không có ham tiền". Trời ơi trời! Thầy tưởng là tu tốt hay sao, nói: "Tại thấy chùa không ham tiền". Thầy trợn mắt thầy dòm, nói: "Sao không ham tiền?". Nói: "Dạ, tại vì con thấy không bao giờ nghe nhắc tới tiền bạc, chỉ thấy hướng dẫn con tu thôi". Thì ngang đó thầy không dám hỏi nữa. Tại vì thầy sợ hỏi nữa bắt đầu kể chuyện xấu chùa khác, phải không?

[1:23:52]Tại vì nói chùa này không ham tiền tức là nói có chùa khác có ham tiền, phải không? Mà hễ mình nghe nói cái nói được cái nói nữa à. Cho nên thôi thầy im luôn thầy không hỏi nữa, tại vì hỏi nữa cái nói xấu chùa khác mang tội, thôi thầy không nói. Nhưng mà điều đó làm cho thầy có nỗi buồn, tức là đi đâu cũng bị rồi đó, đi đâu cũng bị à. Mà đây là điều mà thầy muốn mong như vậy, mong tất cả mọi chùa, mọi tu sĩ là mình không không ham tiền. Có khi nghèo cũng chấp nhận, nhưng mà ở mức độ bất cứ lúc nào mình cũng lo cho đạo, cũng lo cho chúng sinh, vậy. Thì đó là cái cái thành công được của một người tu sĩ.

[1:24:27]Nãy hôm nay mình nói về chữ tu vậy đó. Chữ tu có nhiều nghĩa. Rồi cái tu hành cũng có nhiều cái cái hoạt động, mà trong đó cái gọi là tu công phu tu tập căn bản chiều sâu thì có những cái hạnh nho nhỏ mình phải sửa, ha. Mình phải biết đem cái điều thiện vào trong tâm mình để mình tu sửa cho tâm tốt lên, rồi biết tu nâng cao, rồi đi vào sâu trong thiền định, trong cái tâm hạnh của mình kỹ lưỡng mọi điều. Cuối cùng là mình phải chiến thắng được cái ảnh hưởng của thế giới vật chất này, dù mình vẫn tôn trọng cái sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật. Đó hôm nay thầy nói như vậy, cũng như là những cái cái bài

[1:25:05]nói chuyện cuối năm trong đêm giao thừa cho vui, mà cũng là nhắc nhở để mình xem lại một năm đã trôi qua, mình đã tiến bộ được như thế nào để chuẩn bị cho cái năm mới. Thì ngày mai thầy sẽ nói chuyện về năm mới. Thầy cũng chúc mọi người đón bữa giao thừa vui vẻ. Mặc dầu Tết thì đôi khi cũng hơi cực, nhưng mà nhớ hôm nay mình nói về chữ tu thì trong ba ngày Tết sắp tới, nói ba chứ người ta thấy mồng ba, thì trong những ngày Tết sắp tới phải làm sao là lúc nào cũng giữ được những cái điều tu hành như vậy, ha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:25:48]Bây giờ mình hồi hướng ha, rồi mình ra sân văn nghệ ha. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,

[1:26:08]đệ tử và chúng sanh

[1:26:15]đều trọn thành Phật đạo.

[1:26:32]Nam

[1:26:40]Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát.

[1:26:56]Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chắp tay quỳ kính lạy Người, thiết tha con khấn nguyện cầu: Quê hương là dòng sông, mắt trong trăng vàng soi sáng.

[1:27:23]Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa rơi rớt muôn lường. Nương thuyền từ vượt qua, bến mê đến nơi bờ giác.

[1:27:58]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xóa dịu lầm than.

[1:28:10]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch ưu phiền.

[1:28:23]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.

[1:28:35]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.

[1:28:48]Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.

[1:29:31]Mẹ hiền Quán

[1:29:40]Thế Âm, giọt

[1:30:04]nước cành dương xóa dịu lầm than. Mẹ hiền Quán Thế Âm,

[1:30:16]đem đến an vui dứt sạch ưu phiền. Mẹ hiền Quán Thế Âm,

[1:30:28]ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên. Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.

[1:30:48]Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam Mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.

[1:31:24]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian. Chiến

[1:31:42]tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.