Lời giảng: Khổ Đế 1, 2

[0:10]Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:21]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:34]Mời quý Phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Như lần trước chúng ta dự định thì lần này chúng ta bắt đầu nói lại cái đề tài Tứ Diệu Đế. Cách đây khoảng gần 9 năm á, hình như khoảng 9 năm, chúng tôi có có trình bày đề tài Tứ Diệu Đế một lần. Nhưng mà vì cái băng gốc nó bị bị hư á, lúc đó chúng ta không có cái máy tốt, nên nó không có tốt. Với lại đề tài Tứ Diệu Đế là đề tài muôn thuở. Chúng ta đều biết rằng bài giáo pháp đầu tiên mà Đức Phật thuyết cho anh em Kiều Trần Như là bài Tứ Diệu Đế. Nó giống như là một cái tuyên ngôn của Đạo Phật, vấn đề cốt yếu của Đạo Phật. Khi mà Đức Phật đến gặp năm anh em Kiều Trần Như,

[1:29]thì cái lời đầu tiên Đức Phật nói á là để gỡ cái mà năm anh em Kiều Trần Như đã giận Phật, bỏ đi khi thấy Phật không tu khổ hạnh nữa. Đức Phật biết cái giận nó còn ở trong bụng, và Đức Phật không có giống như mình là không có giận lại. Mình thì hễ ai giận mình thì mình sao? Giận lại. Giận tui tui giận lại cho bỏ ghét, coi ai lỗ cho biết. Đức Phật thì không như vậy. Đức Phật đến ôn tồn giải thích là lý do tại sao Đức Phật không chấp nhận cái lối tu khổ hạnh nữa. Rồi Đức Phật nói cái con đường đi hay nhất là con đường Trung Đạo. Chúng ta hưởng thụ là một cái lối sống sai lầm, và khổ hạnh cũng là một lối sống sai lầm khác.

[2:13]Chỉ có cái lối sống vừa chừng thích hợp để chúng ta có sức khỏe mà có thể tu tập tiến đạo được. Nhờ cái lời giải thích ôn tồn đó mà năm anh em Kiều Trần Như mới lắng dịu, mới bớt cái cơn giận để nghe một bài pháp kế tiếp cực kỳ quan trọng cho cho nhân loại muôn đời về sau, đó là bài Tứ Diệu Đế. Vì vậy là hôm nay chúng ta nhắc lại bài này. Mà không biết chừng, ví dụ như mà nếu mà chúng tôi cũng còn sống, sang năm chưa chết hoặc là 10 năm sau chưa chết, có khi lại nói lại Tứ Diệu Đế nữa không chừng. Vì đây là đề tài muôn thuở. Mà ở đây chúng tôi có nói về Tứ Diệu Đế, ở những nơi khác trên thế giới chư Tăng

[2:54]cũng nói Tứ Diệu Đế, mà cũng không bao giờ nói hết được cái ý của Phật. Đặc biệt như vậy, bởi vì đây là vấn đề cốt lõi, vấn đề sinh tử. Từ từ chúng ta nghe triển khai rồi chúng ta sẽ thấy Tứ Diệu Đế kết thúc trong bốn chữ: Khổ, Tập, Diệt, Đạo, mà Đức Phật giải thích cũng rất cô đọng. Nhưng mà nếu chúng ta triển khai ra hoài thì vô biên vô tận, không bao giờ hết được cái ý này. Rồi chúng ta mới ngạc nhiên, mới thấy rằng không ngờ chân lý của cuộc đời, chân lý của vũ trụ nằm hết trong đó luôn, không ai đi ra khỏi được Tứ Diệu Đế. Ví dụ sau này chúng ta có phát triển những lý luận mới, tràn kinh tràn sách đầy hết nữa đi, nhưng vẫn không ra khỏi cái cái

[3:35]cái cái cái lưới Tứ Diệu Đế Đức Phật đã giăng, thật là độc đáo không ngờ. Chỉ sợ là chúng ta hiểu không hết, hiểu không tới, rồi tưởng rằng có một cái chân lý nào đó đi ra khỏi Tứ Diệu Đế. Nếu một lúc nào đó chúng ta có cái ý nghĩ rằng à cái lý luận này nằm ngoài Tứ Diệu Đế, là một chân lý nằm ngoài Tứ Diệu Đế, chúng ta đã hiểu lầm, chúng ta đã tự cao. Không bao giờ có cái chân lý nào đem đến cái lẽ phải, cái đẹp, cái hạnh phúc an vui cho con người mà ngoài Tứ Diệu Đế được nữa hết, chúng ta phải yên tâm về điều đó. Chỉ sợ là chúng ta không hiểu được hết mà thôi. Đó, vấn đề đó: Khổ, Tập, Diệt, Đạo.

[4:13]Thì chúng ta định nghĩa sơ sơ: Khổ tức là đau khổ, dễ biết; Tập là nguyên nhân của đau khổ; Diệt, chữ "diệt" mình nghe mình cứ tưởng là một động từ, tức là tiêu diệt cái gì đó, không phải, Diệt là một danh từ, là một trạng thái không còn đau khổ. Nhớ nha, cái chữ "diệt" là một trạng thái không còn đau khổ, chứ diệt không phải là mình cầm dao gì mình diệt cái gì, không có, không phải. Và cái chân lý cuối cùng là Đạo, là cái con đường đưa đến cái trạng thái không còn đau khổ đó. Đó là cái định nghĩa mình hiểu trên cái danh từ, bốn cái chân lý mầu nhiệm đó. Cái chữ "diệu" là mầu nhiệm, ở bên Tây phương thì người ta gọi là cao quý (noble).

[4:53]Nhưng mà ở Việt Nam mình, mình theo Trung Hoa dịch là diệu, tức là bốn cái chân lý mầu nhiệm. Thì khi mà nghe về Tứ Diệu Đế, cái chân lý đầu tiên mà Đức Phật buộc chúng ta phải nhìn cho ra là Khổ, Khổ Đế, tức là chân lý về sự khổ. Nếu mà thoáng nghe đó, chúng ta sẽ ngạc nhiên là Đạo Phật sao kỳ vậy, có nhiều chuyện đẹp hơn không nói, mà lại đưa cái vấn đề khổ ra nói đầu tiên? Đức Phật đưa vấn đề đó ra nói đầu tiên làm chúng ta ngạc nhiên. Nên có nhiều người cứ nói Đạo Phật bi quan là vì nghe nghe ba chớp ba nháng chỗ này, nghĩa là nghe Đức Phật nói Khổ đầu tiên. Cái chân lý đầu tiên mà chúng ta phải nhận định cho ra

[5:34]là chân lý về sự khổ, thì nhiều người nhìn không ra. Ngay cả những nhà triết gia lỗi lạc nhất trên thế giới nhiều khi cũng không ngờ, không ngờ rằng cái khổ là cái chân lý đầu tiên mà chúng ta phải nhận cho ra cho được, phải đối diện cho được, phải nhìn thấy cho hết một cách dũng cảm. Ở đây là điều rất là đáng ngạc nhiên. Mà tại sao như vậy? Chúng ta nói thêm nữa là cái cái bài giảng pháp đầu tiên về Tứ Diệu Đế, Đức Phật nói cho năm anh em Kiều Trần Như, mà năm anh em Kiều Trần Như là ai, là những người căn cơ nào mà Đức Phật đã đưa ra cái tuyên ngôn ban đầu đối với năm anh em này? Năm anh em Kiều Trần Như là cũng năm người thuộc hàng hoàng tộc.

[6:16]Năm người này được học hành rất giỏi, bởi vì cũng thuộc dòng hoàng tộc. Khi mà Đức Phật từ giã hoàng cung đi tu, thì vì đất nước Ấn Độ thời đó không phải là lớn lắm, Đức Phật cũng đi bộ thôi, đi lang thang từ nơi này nơi kia tầm đạo, thì cái lực lượng mà trinh sát hoặc là quan quân của địa phương của vua Tịnh Phạn đều báo cáo về cho vua cái những cái bước chân của thái tử đi hết, chứ không phải là Đức Phật đi rồi đi đâu hoàng cung không biết, không phải. Ngài đi đâu là hoàng cung biết hết. Nhưng mà lúc đó như có một cái sức mạnh gì đó, vua cha không có đi tìm bắt lại. Đó, một cái nhân duyên là lúc đó vua cha cũng

[6:56]sừng sững trong lòng, vừa thương tiếc, cũng buồn buồn vậy, nhưng mà lại cũng giống như chấp nhận vì trước kia đã nghe ông tiên A Tư Đà nói rồi, phải không? Đó, đây sẽ là một vị thánh cứu độ trần gian, nên chính vì cái lời tiên tri của vua A Tư Đà, cho nên khi mà thái tử bỏ cung thành đi tu, vua buồn thiệt nhưng không có quyết tâm mà đem binh sĩ bắt đem về. Nhưng mà những cái lực lượng thám báo của vua Tịnh Phạn, những cái quan chức địa phương đều báo cáo bước chân của thái tử hết, đi về đâu hết, chứ không phải là không biết. Cho nên là lúc mà thái tử đi đến mỗi cái chỗ, sinh hoạt như thế nào, tu tập khổ hạnh như thế nào, hoàng cung đều được báo cáo hết.

[7:35]Vua cha buồn nhưng mà không không phản ứng gì. Chỉ riêng là công nương Da Du Đà La, là vợ của thái tử, thì rất là đặc biệt. Hễ mà nghe thám báo về báo là là là bạch hoàng thượng, thưa công nương, là thái tử đang đến khu vườn đó, đang mặc cái bộ đồ đó, đang sống như thế, thì ở tại hoàng cung, Da Du Đà La cũng làm y như vậy. Một người vợ rất vĩ đại. Nghĩa là bà từ bỏ cái giường êm nệm ấm, bà từ bỏ những thức ăn ngon, bà từ bỏ những quần áo đẹp, nghĩa là bà mặc lên những mảnh vải nâu sồng như một người dân dã, ăn những thức ăn kham khổ mà bà biết rằng giờ này chồng mình đang ăn. Nghĩa là bà sống một cuộc đời khắc khổ như chồng mình.

[8:16]Phải nói một người vợ vĩ đại chứ không phải đơn giản, bởi vì những tin tức được báo cáo. Lúc đó vua cha mới ngại rằng con mình đi tu nhưng mà sẽ gặp nhiều cái khó khăn, nên phải cho người đi theo hầu hạ phục vụ, thì năm anh em Kiều Trần Như chính là những người mà được vua cha phái đi, đi tu chung đó để bảo vệ. Nhưng mà khi đi tu rồi thì họ cũng có cái lý tưởng của họ, họ cũng đồng ý. Họ không phải là giả tu để làm một người bảo vệ, họ cũng thật lòng tu, nhưng vừa tu vừa làm bạn, vừa bảo vệ thái tử. Nhưng chỉ vì bất đồng quan điểm về khổ hạnh mà họ bỏ đi. Nên những người đó rất giỏi, rất có trí tuệ.

[8:52]Chính những người mà tinh tấn tu hành nè, từng ngồi thiền nè, có trí tuệ, có ăn học nè, Đức Phật mới giảng bài Tứ Diệu Đế đầu tiên. Vì vậy, nghe mà hiểu cho được Tứ Diệu Đế này, chúng ta hãy nhớ là phải là những con người có trí tuệ, không phải là người thường. Ngày hôm nay cũng vậy, chúng ta ngồi đây là chúng ta cùng với nhau nghe lại, nhắc lại cái đề tài mà Đức Phật cao cả của chúng ta đã hùng hồn tuyên bố đầu tiên trong bài thuyết pháp đầu tiên, cao quý nhất của nhân loại, trở thành cái tuyên ngôn muôn đời của Phật giáo là bài Tứ Diệu Đế, thì chúng ta cũng vậy, cũng phải hết sức tập trung, hết sức lắng lòng để chúng ta nhận ra được cái chân lý tối thượng này.

[9:34]Hôm nay chúng ta nói với nhau về Khổ Đế, chân lý về sự khổ, nhưng mà lần này cũng chưa nói hết, nên chúng ta sẽ còn nói tới đâu thì tới. Nhưng mà tại sao là là Đức Phật lại nêu cái vấn đề khổ đầu tiên là một điều buộc chúng ta phải nhận định? Khi mà chúng ta hiểu rõ chúng ta mới ngạc nhiên vô cùng, chúng ta mới thấy rằng Đức Phật đưa ra cái cốt lõi nhất mà cả nhân loại thờ ơ, có khi nói đến rồi lại bỏ quên, có khi nói phớt qua rồi lại bỏ quên, nhưng không ngờ cái vấn đề khổ vui là vấn đề sinh tử, vấn đề cốt lõi của toàn bộ cuộc sống chúng ta. Nghĩa là vấn đề đau khổ hay hạnh phúc luôn luôn là vấn đề mà chúng ta trăn

[10:16]trở, chúng ta đi tìm, chúng ta phấn đấu suốt cả một cuộc đời của mình. Tất cả mọi điều chúng ta loay hoay trên cuộc sống này đều là bận tâm giữa khổ và vui. Hãy suy nghĩ kỹ lại điều này chúng ta sẽ thấy. Nghĩa là tất cả giây phút chúng ta sống trên đời này, xét cho kỹ lại, tất cả đều lệ thuộc vào hai chữ khổ vui mà thôi, hãy nghĩ cho kỹ, rồi sẽ thấy. Ví dụ tại sao hôm nay chúng ta đi nghe giảng? mà không đi chơi? Ví dụ chiều thứ Bảy nè, có những nơi nhà nước được nghỉ nè, nghỉ làm nè. Mà tại sao chúng ta không đi chơi mà chúng ta lại đi ngồi nghe giảng? Đi chơi vui hơn chứ. Nhưng mà tại sao chúng ta lại đi nghe giảng pháp? Vì sao?

[10:59]Vì nghe pháp được cái gì? Vì có thể là lợi ích hơn, phải không? Nghĩa là cao cả hơn, hạnh phúc hơn, quý giá hơn, hơn là gì? Hơn là đi chơi. Ví dụ như chúng ta có thể đi Đầm Sen chơi, đi karaoke chơi, nhưng mà chúng ta so sánh giữa khổ và vui đó, cân đối đó, thì mình là người có trí tuệ, mình quyết định mình chọn đi nghe pháp. Còn cái người mà ví dụ giữa đi nghe pháp và đi karaoke, họ chọn karaoke, bởi vì họ nghĩ rằng cái kia vui hơn. Phải không? Đi nghe chán hơn. Như vậy họ cũng chọn giữa cái chán và cái vui chứ không phải không đâu, nhưng mà vì cái trình độ họ cỡ đó, căn cơ họ cỡ đó, họ đã chọn karaoke.

[11:38]Còn chúng ta, với cái trình độ chúng ta như vậy, căn cơ như vậy, chúng ta đã chọn đi nghe giảng pháp, không chọn karaoke. Vì chúng ta nghĩ đi nghe này chúng ta hạnh phúc hơn, chúng ta lợi ích hơn, đúng không? Như vậy có phải vấn đề khổ vui không? Phải không? Đó chính là vấn đề khổ vui. Tại sao hôm nay chúng ta đi nghe giảng pháp chúng ta mặc bộ đồ này? Coi kỹ lại coi, vấn đề khổ vui cũng nằm ở đó đó. Nghe kỹ, xét kỹ coi đúng không? Nghĩa là có phải khi chúng ta mở cái tủ quần áo, chúng ta lấy cái bộ đồ để đi nghe pháp nè, chúng ta có chọn lựa chứ không phải là bốc đại, đúng không? Tại sao?

[12:21]Vì nó hợp hơn. Phải không? Mình sẽ không mặc bộ đồ dây đi nghe giảng pháp. Nếu mà nhà ai có bộ đồ dây xin đem bỏ giùm nha, đừng bao giờ đi biểu diễn nha. Nghĩa là chúng ta sẽ thấy rằng à mình mặc bộ đồ này hôm nay đi nghe giảng pháp nó hợp hơn, tức là mọi người nhìn mình họ họ dễ chịu hơn, chứ mình không thành cái đinh của của cái buổi nói pháp này. Mà cái đinh đó là nghĩa là tốt hay xấu? Không, đinh là tốt đó, cái đinh là cái gì nó nổi bật. Mình thấy nổi bật mình cũng khó chịu, phải không? Tự nhiên mọi người đi đằm đằm, tự nhiên mình mặc cái quần nơ đen quá bóng loáng, màu sắc sặc sỡ, đi nghĩa là guốc cao gót đi thì người ta coi nó không giống ai,

[12:59]thành cái đinh nổi quá, thành thử mình thôi, nổi quá cũng khó chịu, nó không vui. Mình chọn bộ đồ nó chìm trong mọi người nó dễ chịu hơn. Cái dễ chịu đó là cái vui đó, giữa vấn đề khổ vui đó. Mình không muốn là cái đinh của buổi giảng, mà mình cũng không muốn là cái gai của buổi giảng, phải không? Cái gai là cái gì? Mặc bộ đồ dây vô biến thành cái gai người ta liền. Thấy không? Cho nên mình muốn trong cái buổi giảng khi nói về đạo mình sống một cách dễ chịu. Chúng ta thấy mỗi hành động của mình đều quay quanh cái trục khổ vui, đúng không? Rồi khi mỗi ngày, nghĩa là ví dụ như bây giờ mình, bây giờ đi cưới chồng, à quên, giờ ví dụ tại sao mình đi cưới chồng?

[13:39]Vì mình nghĩ rằng sẽ, sẽ hạnh phúc, đúng. Đó, vậy anh này ảnh có cưới chồng, ảnh nói biết, ảnh trả lời đúng vì mình sẽ hạnh phúc, phải không? Rồi vì mình nghĩ rằng sẽ hạnh phúc, nhưng rồi tại sao mình ly dị? Bởi vì mình, thôi đừng có đeo nợ khổ quá, để tránh khổ, rõ ràng phải không? Như vậy mỗi hành động từng chút từng chút chúng ta thực sự là chúng ta quay quanh cái trục khổ vui. Suốt một đời loay hoay đều như vậy. Bây giờ lát chiều khi rời cái buổi giảng ra, chúng ta sẽ ví dụ như mình nói mình đi đi ăn, rồi bắt đầu trong đầu mình sẽ chọn một cái nơi ăn, phải không? Ví dụ như mình bữa nay mùng 1 thôi mình đi ăn chay,

[14:17]rồi đợi tới 8:00 Phật ngủ rồi mình mới trả đũa tính sau. Nhưng bây giờ là đói quá phải đi ăn chay trước, thì mình cũng phải nghĩ trong đầu mình, mình lựa cái quán nào mà mình biết ăn nấu ăn ngon mà rẻ, đó đúng vậy. Thì như vậy nó phải là sướng không? Vui hơn là cái món cái nơi mà vừa dở mà vừa vừa mắc. Rõ ràng mỗi một hành động nhúc nhích của mình đều quay quanh cái trục khổ vui này, phải không? Chúng ta xét kỹ đi, đó hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau một cách thẳng thắn vậy chúng ta mới thấy Đức Phật cực kỳ trí tuệ là đưa cái chân lý về sự khổ ra. Chúng ta giật mình nhìn lại, không ngờ đúng như vậy.

[14:53]Nghĩa là cả một đời chúng ta mỗi một hành động nhỏ chúng ta, mỗi một suy nghĩ nhỏ chúng ta đều luẩn quẩn quanh cái trục khổ vui này. Và chỉ đi tìm cái niềm vui để tránh xa nỗi khổ, mà chúng ta không biết, chúng ta nhìn không tới cái cốt đó. Chúng ta chỉ nhìn cạn hơn, ví dụ như nói tại sao mày lựa cái quán ăn này? Nói: "Ờ, tao lựa vì nó vừa ngon vừa rẻ." Mình hiểu ngang đó thôi, nhưng mà mình không thấy tới cái cốt của vấn đề vừa ngon vừa rẻ tức là vấn đề khổ vui đó, chứ không gì hết, phải không? Nói: "Ờ, tại sao bạn lại chọn cái bộ đồ này?" "Vì nó nó đẹp." Phải không? Đẹp làm cho mình vui, phải không?

[15:27]Đẹp làm cho mình vui, và bộ đồ xấu là mình khổ, cái cảm giác khó chịu. Cảm giác bị người ta chê là khó chịu. Thì nói là tại sao bạn chọn cái bộ đồ này? Vì nó đẹp. Mình ngừng ngang cái chỗ đẹp thôi, nhưng mà Đức Phật thấy tới cái cốt của nó là vấn đề vấn đề khổ vui. Nó rõ ràng như vậy. Như vậy chúng ta đã đồng quan điểm với Phật chưa? Đồng quan điểm chưa? Nhất trí không? Đó, đó là rõ ràng mọi điều chúng ta làm trên cuộc đời này có khi chúng ta nói không tới, nhưng mà cái cốt lõi tận cùng của nó vẫn là vấn đề khổ vui. Chính vì vậy mà Đức Phật là một bậc thánh cực kỳ trí tuệ nêu cái chân lý về sự khổ ra trước hết để nói.

[16:10]Vậy chúng ta nể Đức Phật chưa? Dễ nể chưa? Đức Phật mình dễ nể chưa? Dễ nể phải không? Đó, một điều rất nhẹ nhàng nhưng mà thực sự là rất sâu sắc. Là vì chúng ta cạn hơn Đức Phật một vài bậc, mình nói một vài bậc là mình nói cho hơi cao á, chứ chừng vài triệu bậc. Nhưng mình nói thôi nói vài triệu bậc mình xa quá, bây giờ nói mình cạn hơn Đức Phật một vài bậc cho nên mình không có lấy vấn đề khổ vui ra để mình mổ xẻ, còn Đức Phật thì vượt hơn mình, sâu sắc hơn mình nên Ngài nhìn tới cái lõi của cuộc sống này là vấn đề khổ vui. Thì khi mà nêu cái vấn đề khổ vui này ra để nói chuyện á, thì Đức Phật lập ra một cái hệ thống triết học,

[16:54]đạo học và một con đường giải quyết khác hẳn các tôn giáo trước đó. Các tôn giáo trước đó thì cũng nói gì nói cũng không ra khỏi vấn đề khổ vui, nhưng mà các vị trước đó, các vị đạo sĩ trước đó không nêu ra được cái chân lý về sự khổ, về Khổ đế, mà nói vòng vòng ở đâu á. Và thường hay dùng một thần linh để làm trung gian giải quyết nỗi khổ của con người, là cái gì? Trung gian là ai? Là Thượng đế, đúng. Nghĩa là hầu hết các tôn giáo đều dùng một Thượng đế để giải quyết nỗi khổ của con người, mà không bao giờ nói tới cái chữ khổ. Nói thế này: cuộc sống này của chúng ta là tạm bợ, là bất an, ừ, là nhưng mà có một vị Thượng đế đã tạo

[17:42]ra tất cả, à, sinh ra tất cả, và nếu chúng ta sống đẹp lòng Ngài thì sau khi chết chúng ta sẽ được được về cõi trời là lên thiên đường để sống với Thượng đế. Đó là dùng một Thượng đế làm cái trung gian để giải quyết mọi chuyện. Việc sinh lên thiên đường là khổ hay vui? Vui, phải không? Và như vậy xem cái mục tiêu cuối cùng của kiếp người sinh lên thiên đường là cái cách để mà chúng ta thoát khổ. Nghĩa là hầu hết các tôn giáo khác đều giải quyết cái khổ bằng cách đưa ra, hứa hẹn một cái mục tiêu là sinh lên thiên đường. Và một người có cái quyền duyệt cho chúng ta lên thiên đường hay không là Thượng đế, đó.

[18:27]Bởi vì vậy chúng ta phải thờ phượng Ngài. Chúng ta phải thờ phượng Thượng đế. Nhưng mà khổ một cái là là Thượng đế thì có nhiều cái người phụ tá, mà những người phụ tá đó là ai? Những người phụ tá đại diện nghĩa là Thượng đế thì có đặt đại diện ở trần gian này, đó, đó là ai? Tu sĩ. Là tu sĩ. Nên vì chúng ta phải thờ phượng Thượng đế thì chúng ta cũng phải làm sao? Phải phải ân cần với với đại diện của Thượng đế, nghĩa là phải đại diện Thượng đế, nghĩa là đối với những tu sĩ đó chúng ta vẫn phải quy phục, vẫn phải vâng lời, nghĩa là vẫn phải nghĩa là chịu nép mình trong kỷ luật của cái hệ thống tôn giáo đó như vậy.

[19:12]Nghĩa là qua cái trung gian của Thượng đế, nguyên một hệ thống tôn giáo được dựng lên, có các hàng chức sắc tu sĩ sắp xếp để mà quản lý con chiên một cách chặt chẽ, để sau này thì khi mà chết thì con chiên được lên thiên đường để sống sướng hơn. Như vậy cái mục tiêu sướng hơn cũng vẫn là cái mục tiêu khổ vui của con người. Cho nên chúng ta thấy nói gì nói không ra khỏi chữ khổ vui. Nghĩa là làm gì thì làm, triết học gì thì triết học, không bao giờ thoát khỏi cái trục khổ vui mà Đức Phật đã nêu ra hết. Không thoát ra khỏi, dù họ họ dùng như vậy. Nhưng mà có cái khác thế này: là khi mà dùng đến khái niệm Thượng đế

[19:51]và các giáo điều đều xoay quanh Thượng đế thì con người ta phải phải cầu xin Thượng đế, phải quy phục, phải lệ thuộc và phải trở về với Thượng đế. Đó là cái mục tiêu mà các giáo sĩ thường hay dạy con chiên như vậy, nghĩa là lấy Thượng đế làm cái lõi, người ta phải vây quanh Thượng đế cầu xin để lệ thuộc quy phục và theo sự hướng dẫn của các tu sĩ để được về như vậy. Nhưng Đức Phật thì lại khác, Đức Phật á lại thấy tới cái cốt lõi thay vì các tôn giáo khác lấy Thượng đế làm cái cái cái cái cốt lõi, nhưng mà đằng sau nó vẫn là vấn đề khổ vui, thì Đức Phật bỏ khái niệm Thượng đế qua một bên, mà đặt thẳng cái vấn đề khổ vui để chúng ta

[20:32]phải đối diện chứ không qua trung gian Thượng đế. Đây là điểm khác nhau giữa đạo Phật và các tôn giáo thần quyền. Đây là điều chúng ta nhớ nha, mình là Phật tử phải hiểu điều này. Hiểu điều này là có nhiều người hỏi tại sao là đạo Phật không có công nhận có Thượng đế, thì chúng ta không có phản đối các tôn giáo khác, bởi vì hiện nay nhân loại chưa đến cái giai đoạn mà tranh luận quyết liệt để tìm ra một tôn giáo đúng, hiện nay nhân loại vẫn đang còn chấp nhận là tuy khác quan điểm nhưng mà yêu cầu các tôn giáo phải sống hòa bình với nhau, đó là đạo đức hiện nay của nhân loại. Còn nếu mà vì tôn giáo mà đánh đấm, chém giết nhau thì người này

[21:18]Đã đi sai với đạo đức của nhân loại. Mình không biết cái đạo đức của tôn giáo họ, mình không cần biết. Mình không cần biết tôn giáo của họ cao cả tới mức độ nào, nhưng nếu họ nhân danh tôn giáo họ để họ chém giết tôn giáo khác thì đối với đạo đức căn bản của con người, đối với cái tình nhân loại nghĩa là giữa con người và người, họ sai. Và cái giáo điều mà họ theo đuổi sai. Cho nên vì vậy chúng ta nói chúng ta hy vọng đến một thế kỷ nào đó, có thể là bốn thế kỷ nữa, năm thế kỷ nữa, nhân loại sẽ đi đến một lần quyết liệt đem các tôn giáo ra mổ xẻ, tranh luận để đi đến một lần dứt khoát là chọn một

[21:58]tôn giáo chân chính nhất để cho cả nhân loại đi theo. Bởi vì lúc đó, con người ta chỉ được quyền mà luật pháp quy định là tôn thờ, đi theo một tôn giáo đúng, không được quyền tôn thờ một cái tôn giáo sai. Có thể năm thế kỷ nữa chuyện đó sẽ xảy ra, nhưng mà thế kỷ hiện nay, nhân loại vẫn còn phải chấp nhận cái tình trạng là có những tôn giáo quan điểm khác nhau nhưng phải sống hòa bình với nhau, không được nhân danh tôn giáo để gây chia rẽ, gây đau khổ, gây chết chóc thêm cho loài người. Hiện nay như vậy. Và vì vậy, chúng ta vẫn phải tôn trọng cái quan điểm đó hiện nay của nhân loại, nên chúng ta cũng không chê các tôn giáo bạn dù các tôn giáo đó

[22:42]xem Thượng Đế là cái cứu cánh, là cái cốt lõi để quay quanh mà giải quyết. Nhưng chúng ta biết giữa đạo Phật và các tôn giáo thần quyền có điểm khác nhau là đạo Phật nhìn thẳng tới vấn đề khổ vui để giải quyết, còn các tôn giáo bạn phải qua cái trung gian Thượng Đế để giải quyết vấn đề khổ vui. Đây là điểm khác nhau. Chúng ta đồng ý chưa, nắm được chưa? Nhớ như vậy nha, từ đây về sau chúng ta nhìn chỗ này chúng ta hiểu được là Phật giáo khác như vậy, các tôn giáo khác như vậy. Mình biết khác nhưng đừng tranh hơn tranh thua, không cần, chưa phải lúc. Năm thế kỷ sau, chúng ta sẽ nói ai hơn ai thua.

[23:19]Hãy ráng sống tới năm thế kỷ nữa để xem lời chúng tôi nói đúng hay không. Còn bây giờ hổng thèm nói hơn thua. Nên Đức Phật xem cái khổ là vấn đề chính để xoay quanh giải quyết là những vấn đề thế này nè: sống hay chết là phải giải quyết như thế nào; giàu hay nghèo là cái ngưỡng khổ vui; người mạnh, người yếu; người trí, người ngu; người sang, người hèn thì tất cả những vấn đề đó đều là khổ đau hay hạnh phúc mà ta phải tìm kiếm để giải quyết. Ví dụ như là già hay trẻ, đẹp hay xấu cũng là những cái làm người ta khổ đau lắm chứ không phải không. Đúng không? Lát chúng ta nói lại. Già khổ không? Khổ phải không?

[24:00]Đó, sinh lão bệnh tử mà. Ai sợ già nhất? Không, tôi không sợ. Phụ nữ mới sợ già. Phụ nữ sợ già, sợ già sợ xấu, già và xấu đi đôi, sợ lắm. Hỏi: "Nhiêu tuổi?", nói nói: "Hơn 10 năm trước 10 tuổi." Không không nói thiệt tuổi mình, sợ nói ra rồi người ta nghĩa là rụng rời thôi không nói. Cho nên chúng ta thấy là như vậy là dù dùng Thượng Đế hay là đạo Phật không dùng Thượng Đế, cuối cùng chúng ta phải phải giải quyết vấn đề đau khổ thôi. Như mình cầu một vị thần linh ban phước lành cho mình, che chở những tai nạn thì đều là vấn đề giải quyết vấn đề khổ vui hết.

[24:46]Bây giờ chúng ta nói tôn giáo, bây giờ nói tới khoa học. Khoa học có giải quyết vấn đề khổ vui không? Cũng giải quyết vấn đề khổ vui, không đi đâu ra khỏi vấn đề này. Là các nhà khoa học cứ lặng lẽ đi tìm kiếm tri thức, khám phá thêm nhiều điều mới nhưng mà cái ứng dụng của khoa học cũng chỉ để làm gì? Giải quyết vấn đề khổ vui thôi, không có gì hết. Nghĩ cho kỹ chúng ta sẽ thấy điều này. Ví dụ thế này, khi mà phát minh lần lần sự tiến bộ dần dần về y học là để giải quyết điều gì? Cái khổ về? Khổ về bệnh, phải không? Như vậy rõ ràng đó y học là để giải quyết cái khổ về bệnh. Rồi bây giờ, ví dụ như khoa học về nông nghiệp giải quyết vấn đề gì? Cái khổ gì?

[25:28]Cái khổ về về đói, thiếu thốn lương thực, rõ ràng. Giờ ví dụ như máy móc nè, khoa học cơ khí nè để giải quyết vấn đề gì? Cái khổ gì? Tạo thêm tiện nghi, tức là giải quyết cho bớt cái khổ về nhọc nhằn của tay chân, đúng không? Phải không? Khi mình tiện nghi hơn, tức là tay chân mình bớt cực nhọc hơn thì rõ ràng như vậy cũng là giải quyết vấn đề khổ vui đó. Như cái máy lạnh đó là để làm gì? Giải quyết vấn đề khổ vì vì nóng. Chứ không phải vì nóng lạnh, vì nóng. Rồi ví dụ như bây giờ đó

[26:05]mình không có chiếc xe gắn máy, mình không có cái điện thoại mà mình muốn trao đổi vấn đề với nhau thì phải làm sao? Cái cách duy nhất để trao đổi, nói chuyện nhau là phải làm sao? Phải phải chạy bộ qua tới gặp nhau, phải không? Phải chạy bộ. Nhưng mà nhờ chúng ta có xe gắn máy nên mình khỏe hơn muốn gặp nhau, hoặc là tiện hơn nữa mình nhấc điện thoại thì khỏi đi nữa, phải không? Vì vậy chúng ta nghĩ rằng nhờ có điện thoại mà đường bớt chật, vì mình bớt đi nhiều vấn đề mình chỉ cần gọi điện thoại là được rồi, không cần phải đi ra đường. Như vậy nếu mà không có điện thoại thì ngày nay đường sẽ chật lên gấp 100 lần nữa, không nhúc nhích nổi.

[26:43]Thì chính cái điện thoại đã giải tỏa bớt xe cộ. Nhưng mà chỉnh khổ một cái bởi vì xe Trung Quốc qua nhiều quá đó, ai cũng có thể có được một chiếc nên đường nó chật lại, đang chật trở lại. Chứ đúng ra thì đã không có chật đến nỗi như vậy. Thì chúng ta thấy như vậy là dù tôn giáo, dù triết học, đạo học, khoa học, khoa học là nói tràn lan hết tất cả mọi cái hết, cũng đều xoay quanh để giải quyết vấn đề khổ vui của con người. Thì như vậy cái chân lý đầu tiên mà Đức Phật nói về chân lý về sự khổ thì đúng là Đức Phật đã nhìn tới cái lõi của con người, cái lõi của kiếp người, cái cốt yếu nhất mà chúng ta

[27:20]loay hoay, chúng ta bị cột trói, chúng ta vướng bận, chúng ta đi tìm, chúng ta khát khao, chúng ta mơ ước. Nghĩa là khi nêu cái chân lý về Khổ đế thì coi là Đức Phật đã nắm một cái nắm thôi, một cái nắm tay của Đức Phật đúng là đã gói hết tam thiên đại thiên thế giới, chỉ cái chữ Khổ đế thôi. Nắm hết thế giới trong tay mình. Và như vậy, nếu ngày hôm nay mà chúng ta cùng nhau hiểu được cái Khổ đế này, chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng như Đức Phật là nắm được hết mọi cốt yếu của đời sống con người trong bàn tay mình. Cũng như vậy, cho nên bài Tứ Diệu Đế cực kỳ quan trọng là vậy. Mời chúng ta lắng nghe.

[28:01]Như vậy là chúng ta đã đồng ý rằng chúng ta đồng ý với Đức Phật rằng cả một đời chúng ta loay hoay vì vấn đề khổ vui, đồng ý chưa? Từ cái chọn món ăn, từ cái chọn bộ quần áo, từ cái chọn đôi dép model là đều loay hoay vấn đề khổ vui, phải không? Ví dụ như mình trở lại cái áo dây cho nó vui một chút. Là sở dĩ tại sao mình đi mua cái áo dây mặc? Bởi vì mình nghĩ rằng nó nó vui. Người ta mặc vậy mình mặc vậy chắc vui lắm, nhưng mà khi mặc ba bữa bắt đầu bị hàng xóm chửi quá, cái thế là cất. Tại sao chúng ta cất? Bởi vì nó đừng có khổ, vì thiên hạ chửi quá khổ chịu không nổi.

[28:44]Thôi vậy có ai lỡ mua áo dây chưa, giơ tay lên? Trời đất ơi! Vậy mà có người giơ tay nữa nha, trời ơi!

[28:54]Thôi cũng thật thà, người vậy cũng thiệt thà. Thế này là chúng ta nói với nhau là nãy giờ là cả đời chúng ta loay hoay vì vấn đề khổ vui, khổ vui. Nhưng mà ở đây sự thật là con người không phải là là ích kỷ. Con người có cái hay lắm. Nên trần gian con người này đã có nhiều bậc thánh xuất hiện là vậy. Giữa loài người chúng ta đã có nhiều bậc thánh xuất hiện, đã có nhiều người tốt xuất hiện cũng chỉ vì vấn đề khổ vui này. Hồi nãy chúng ta nói với nhau là cả đời chúng ta loay hoay vì khổ vui, chúng ta thoạt nghe mình có vẻ ích kỷ phải không? Tức là nào giờ mình cứ đi tìm cái niềm vui, mình trốn né cái nỗi khổ.

[29:31]Nhưng mà không phải đâu, trên cuộc đời này còn nhiều con người cao thượng lắm. Là có những người đúng ích kỷ, cả một đời chỉ đi loay hoay giải quyết vấn đề khổ vui cho mình. Cả một đời chỉ đi tránh cái nỗi khổ và tìm cái niềm vui cho bản thân mình. Nhưng cũng có những người ngược lại, cả một đời nói cả một đời thì không không hết, không hoàn toàn, nhưng mà cũng cả một phần của cuộc đời mình biết đi tìm niềm vui cho người khác, biết nghĩa là gánh bớt, chia sẻ bớt, che chở bớt nỗi khổ của người khác. Có không? Có, đúng như vậy. Là vì vậy mà giữa cuộc đời này, giữa biển đời tăm tối này, chúng ta thấy vẫn xuất hiện nhiều đóa hoa sen vậy.

[30:16]Giống như giữa bùn nhơ vậy, những đóa hoa sen vượt lên trên cái nỗi khổ đau của nhân thế, giữa cái mà con người ta cuốn hút quanh cái trục khổ vui vậy, giống như là một cái cái ao sen đầy sình như vậy, những bầy cá loay hoay lăng tăng đi tìm mồi vất vả thì giữa đó đã vượt lên được những cái đóa hoa sen tuyệt tuyệt đẹp. Cũng vậy, trên nhân loại này, bên cạnh những con người cả một đời chỉ biết loay hoay đi tìm cái niềm vui cho mình, nhưng cũng có những con người đã từng phút giờ nào đó trong cuộc sống biết đem đến niềm vui cho người khác, đã nhín bớt cái thời giờ của mình, đã hao tốn bớt cái tiền của của mình,

[30:57]đã dành bớt cái thời gian, sức khỏe của mình để mà lo cho người khác, giúp đỡ người khác, đem niềm vui đến cho người khác. Cũng là vấn đề khổ vui, phải không? Cũng là vấn đề khổ vui, nhưng mà thay vì tìm khổ vui cho mình thì người này đã tìm khổ vui cho người cho người khác, giải quyết vấn đề khổ vui giùm người khác. Chính nhờ có những người cao thượng như thế mà nhân loại chúng ta bớt u ám, bớt đen tối, nghĩa là giống như Trái Đất này cũng bớt thiên tai, nạn dịch hơn là vậy đó, nhờ những tâm hồn như thế. Và hôm nay vậy, chúng ta nói về cái chân lý về sự khổ, chúng ta biết cái khổ vui nó trói buộc cuộc đời chúng

[31:33]ta như vậy, trói buộc tâm hồn chúng ta như vậy. Và chúng ta cũng biết là điều chúng ta cần phải hướng tới là một cuộc sống cao thượng, vị tha. Cả một đời này chúng ta sẽ dành rất nhiều thời gian của mình, rất nhiều sức lực, tài tài sản của mình để giải quyết nỗi khổ vui của tha nhân. Và như vậy chúng ta mới là đệ tử của Phật. Đạo Phật thì không dùng cái phương tiện Thượng Đế để giải quyết đau khổ trần gian, nghĩa là không dùng cái mục tiêu sinh lên cõi trời dù trong đạo Phật có nói đến nhiều cõi trời. Và trong đạo Phật có nói đến là khi những người sống rất là tốt, rất thánh thiện, có tu hành,

[32:12]có nhiếp tâm, có thiền định người này khi chết sẽ sinh lên cõi trời. Đức Phật có nói, nhưng mà không xem không xem cõi trời là mục tiêu tối thượng mà đó chỉ là một cái quả báo tạm thời trong cái vòng luân hồi này mà thôi. Cái mục tiêu cuối cùng mà Đức Phật muốn để giải quyết cái vấn đề khổ vui của con người là gì? Là? Là gì? Đúng giải thoát. Cái chữ giải thoát mình nghe mình không hiểu, thấy không? Mình nói lên là Niết bàn, tức là mình chứng nhập Niết bàn thì mình hoàn toàn thoát khỏi nỗi khổ của luân hồi. Mà Niết bàn là gì, cũng không hiểu luôn, thấy không? Như vậy, cái mục tiêu cao cả mà để chúng ta thoát khỏi luân hồi sinh tử

[32:59]là hai cái chữ giải thoát hay là cái chữ Niết bàn, mình không hiểu gì hết. Đó là lý do tại sao mà đạo Phật không hấp dẫn bằng các tôn giáo khác. Ở các tôn giáo khác á, sinh lên cõi trời á, nghe có vẻ nó nó nó hơi dễ hiểu cho nên người ta dễ phấn đấu. Chúng tôi nhớ hồi chúng tôi còn nhỏ ở trong cái xóm nhà đó cũng ở Sài Gòn, thì tự nhiên bữa đó thấy nghe chó sủa trong xóm rần hết, rồi có những người mặc quần áo đàng hoàng, đẹp đẽ, chia nhau họ tỏa ra họ đi vào từng nhà. Thì có một người thanh niên khoảng chừng ba mấy tuổi đến gặp chúng tôi, thì mới nói là chúng tôi nên theo đạo, mà đến bây giờ chúng tôi vẫn không biết họ theo

[33:38]đạo gì, bữa đó họ cũng quên giới thiệu. Thì tôi cũng đang chăm chú nghe, nhìn họ, quan sát họ thì bắt đầu họ mới giở cuốn sách, chắc là cái cuốn Kinh Thánh gì đó cũng không biết, họ chỉ một bức hình vẽ trong đó thì thấy có cái cây, có con cừu, có cái người, có ánh mặt trời, và hỏi tôi: "Đẹp không?" Thì tôi nhìn thấy thì mấy cái hình vẽ này có gì đâu mà đẹp. Mình không nói, mích lòng, nhưng mình nói: "Cái hình vẽ này đơn giản, ai vẽ không được. Nhiều khi chụp hình màu còn đẹp hơn nữa." Mà lúc đó thì hình màu còn ít lắm, ít có hình màu, hồi đó hình trắng đen nhiều hơn. Mình không nói. Cái ổng nói là:

[34:14]"Đẹp không, thích không? Thích thì theo đạo rồi nữa mai mốt chết về đây." Tôi nói: "Về cái chỗ có hai ba cái cây mọc, có con cừu, có người đứng có gì đâu ham về." Ổng nói: "Này thiên đường đó." Nhưng mà nhưng mà đại khái là thiên đường là cái gì mà nó mình dễ hiểu, mình dễ tưởng tượng vì người ta tô điểm thiên đường nó gần với cõi người, phải không? Nghĩa là dựa vào cái cõi người như mình nè, bắt đầu mình thêm vô một số vấn đề cái nó thành thiên đường à. Ví dụ bây giờ như cái nhà này thì bây giờ nó đẹp hơn, nó cao to hơn, gạch men đồ nó đẹp hơn thì có mình dễ hiểu: "À, chắc nó đẹp hơn cái nhà này." Rồi bây giờ nói những con người chung quanh

[34:52]mình ai nấy là đẹp, quần áo lộng lẫy thì mình dễ hiểu hơn chút không? Tức là từ cái cảnh giới của trần gian mình suy luận thêm chút nó thành thiên đường dễ hiểu. Hoặc là mình thay vì mình đi xe hay là Future, hay Wave Alpha gì hay là xe Lifan của Trung Quốc chẳng biết, thì bay, dễ hiểu, cái đó dễ hiểu. Lướt lướt lướt không cần xe nữa. Lúc đó mọi cái mình để dành chắt mót ở trần gian này mua được chiếc xe Trung Quốc mệt, lên trển bay không, ừ cái đó vậy nó khỏe. Thì cái vấn đề nó dễ hiểu, nhưng mà cái mục tiêu của đạo Phật, nơi mà người ta hoàn toàn không còn đau khổ là giải thoát hay là Niết bàn, không hiểu.

[35:28]Đây chính là cái điểm mà tại sao đạo Phật không hấp dẫn nhiều, mà đạo Phật chỉ hấp dẫn đối với những người có trí tuệ hiểu được vấn đề trừu tượng thôi. Nó giống như cái thuyết tương đối của Einstein vậy. Ông Einstein á, ngày xưa khi mà ổng đưa ra cái thuyết tương đối á thì nghe kể rằng nghĩa là trong một cái hội nghị toàn những nhà bác học tầm cỡ trên thế giới thì chỉ có 13 người hiểu. Trong mấy ngàn người mà chỉ có trong mấy ngàn người thông minh nhất thế giới thì chỉ có 13 người hiểu được thuyết tương đối của Einstein. Nhưng mà ngày nay thì thế giới đã công nhận gần như hoàn toàn, chỉ còn kiểm chứng lại một số kết quả chưa có đủ phương tiện

[36:09]kiểm chứng thôi, nhưng mà người ta đã công nhận. Và người ta phải công nhận rằng Einstein là nhà bác học vĩ đại nhất của cái cái thế kỷ này. Không dám nói là của thiên niên kỷ nhưng của thế kỷ. Mà vì sao ổng lại vĩ đại nhất? Bởi vì cái lý thuyết tương đối ổng đưa ra cực kỳ trừu tượng, nó bẻ gãy hết cái khái niệm thông thường của con người mà rất khó có người hiểu nổi, mà nó là chân lý. Nó là chân lý. Ngày nay phi thuyền phóng lên trên không gian cũng phải dựa vào thuyết tương đối. Ngày nay người ta nghiên cứu về vật lý vũ trụ, người ta cũng phải dựa vào thuyết tương đối, vì đó là chân lý. Nhưng mà một chân lý rất khó hiểu thì cũng vậy,

[36:44]cái Niết bàn của Phật cũng là một chân lý rất khó hiểu, rất khó hiểu. Mặc dầu vì khó hiểu cho nên Niết bàn không hấp dẫn lắm, nhưng mà với những người có trí tuệ, người ta sẽ chọn Niết bàn, cái khái niệm khó hiểu này vì đó là chân lý. Còn Niết bàn như thế nào thì chúng ta sẽ hẹn đến khi chúng ta nói với cái bài mà Diệt đế, mình sẽ nói về vấn đề đó. Hôm nay mình nói tổng quát vậy thôi.

[37:13]Cái thứ nhất là Đức Phật đưa ra mục tiêu Niết bàn tối thượng để giải quyết vấn đề khổ. Cái mức độ gần hơn á, Đức Phật đưa ra luật nhân quả nghiệp báo. Nghĩa là chúng ta khổ thì có nhiều cái cách để khổ. Một cái khổ vì lý do hoàn cảnh, một cái khổ vì lý do tâm lý, hai cái khổ khác nhau. Cái khổ vì lý do hoàn cảnh là ví dụ như là mình bị nghèo, hoàn cảnh mình khổ, khổ vì cái nghèo hoàn cảnh. Còn cái tâm lý là là tự nhiên mình mình khổ vì mình nghèo.

[37:51]Có người nghèo mà không thèm khổ, có không? Có, có người nghèo mà không thèm khổ, nghĩa là hoàn cảnh thì có khổ mà tâm không không thèm khổ, cũng có. Là ví dụ bây giờ chúng ta bị người khác mắng là khổ không? Thường là khổ, nhưng mà có người họ tu vững rồi họ không thèm khổ, mắng mắng không thèm khổ, tỉnh queo luôn. Thì chúng ta thấy khổ nó có hai cái, phải không? Một là cái hoàn cảnh và hai là cái tâm lý. Thì khi mà giải quyết cái nỗi khổ của nhân loại, Đức Phật cũng giải quyết cả hai mặt luôn, không giải quyết một mặt. Giải quyết hai mặt là sao? Tức là về mặt tâm lý á là Đức Phật dạy chúng ta một cái cách tu để chúng

[38:29]ta làm chủ được tâm hồn mình, là hoàn toàn tâm hồn thanh tịnh sâu dần cho đến tuyệt đối Niết bàn, đó là cái giải quyết cái khổ của tâm lý. Nhưng mà trước đó, Đức Phật dạy chúng ta giải quyết cái nỗi khổ trên vấn đề hoàn cảnh là Đức Phật nói đến luật nhân quả nghiệp báo và khuyên chúng ta phải tạo nhiều phước, là giúp đỡ nhiều người, nhờ như vậy mà chúng ta không bị cái hoàn cảnh bức ngặt đến với mình, mình cũng dễ chịu hơn. Cái cái việc mà làm phước rất quan trọng và đều là cái con đường của Phật dạy. Cho nên ai tu mà chỉ biết cái khổ giải quyết cái khổ về tâm mà không biết giải quyết cái khổ của hoàn cảnh bằng cách làm

[39:11]phước, người này hiểu đạo Phật có một chiều thôi. Nhưng có nhiều người vì tu làm ra vẻ tự tại, không cần chịu làm phước mà chỉ hiểu là nói cái gì cũng không. Nghe thì hay, ví dụ nghèo tôi coi như không, không thèm khổ, ai mắng tôi tôi coi như không, không thèm khổ, nghe thì rất hay nhưng mà người này hiểu có một chiều, hiểu không hết đạo Phật. Khi mình không có phước, mình cũng không thoát cảnh khổ hoàn toàn. Ngày nào đó cái tâm mình nó khởi lên nó bức xúc, mình mất luôn cái tự tại luôn. Nên vì vậy, cái phước rất là quan trọng mà chúng ta phải nghe theo lời Phật dạy như vậy. Khi mà chúng ta học tới cái Đạo đế, chúng ta sẽ thấy Đức Phật rất hoàn chỉnh.

[39:49]Ngài dạy chúng ta cách làm phước để chúng ta thoát cái khổ của hoàn cảnh, cũng như Ngài dạy chúng ta cái thiền định để chúng ta thoát cái khổ về tâm lý chủ quan luôn, cả hai như vậy. Bây giờ chúng ta nãy giờ là chúng ta nói khái niệm về Tứ Diệu Đế cũng như khái niệm về Khổ đế, giờ bắt đầu mình phân tích về cái khổ theo như Đức Phật dạy là có tám cái khổ: là sinh, lão, bệnh, tử,

[40:16]ái biệt ly, phải không, oán tắng hội, cầu bất đắc, ngũ ấm xí thạnh, đó là tám cái nỗi khổ. Tám nỗi khổ này, sau này chúng tôi có đọc vài cái bài thì có những người họ sáng tác thêm cái khổ thứ chín, khổ thứ mười gì đó. Nhưng mà sự thật là cũng nằm trong tám cái khổ thôi, nhưng mà họ phân tích ra thêm thì cũng thành thành chín cái khổ. Ví dụ như có có người nói là mình có một cái lời khuyên lơn đúng, rất là chân chính mà nói cái người bạn mình không nghe cũng khổ lắm, vậy đó là cái khổ thứ chín. Có nhiều khi họ chế thêm cái vui vui như vậy, nhưng không sao. Bây giờ chúng ta nói tới cái cái khổ của cái kiếp sống:

[40:54]sinh khổ, sinh lão bệnh tử, sinh là một cái khổ, sinh là khổ, kiếp sống là một nỗi đau khổ. Khi mà nói cái khổ sinh lão bệnh tử này đó, chúng ta hiểu thế này là là Đức Phật không hề nói cái khổ của một người là chỉ riêng của người đó. Nghĩa là sao? Nghĩa là cái khổ của một người luôn luôn nó nó làm khổ lây những người khác. Phải nhớ như vậy. Ví dụ bây giờ mình bệnh là có phải mình mình khổ không? Ai khổ tiếp? Người trong nhà mình, phải không? Cũng phải thức hôm, thức khuya rồi nuôi dưỡng mình. Mình bị tông xe gãy tay, gãy chân coi đâu phải mình mình khổ, phải không? Ở bệnh viện cũng khổ rồi người thân,

[41:42]nhất là nhiều khi mà không có đang không có tiền nữa. Cho nên là không bao giờ cái khổ nào là của một người. Ví dụ như mình chết có phải mình mình khổ không? Trời ơi, khóc, người thân sống khóc gần chết, phải không? Đó, chúng ta nhớ như vậy. Khi nói về khổ thì đừng nghĩ rằng cái khổ của một cá nhân, mà cái khổ luôn luôn nó ảnh hưởng đến những người khác. Cho nên vì vậy mình ráng sống mình đừng có khổ, Đừng khổ là không phải vì mình, mà vì ai? Vì người chung quanh mình nữa. Đó, cho nên chúng ta ráng sống cuộc đời tốt, vui, có nhiều phước, thì như vậy khi mình được an ổn, mình hạnh phúc, thì cái đó nó cũng lây qua người chung quanh mình, phải không?

[42:20]Ví dụ khi mình giàu, có ai giàu hưởng mình không? Giơ tay lên! Để cho thầy goodbye người đó luôn. Không ai hết, phải không? Nghĩa là hầu hết chúng ta vậy, là chúng ta giàu thì thế nào người thân chung quanh mình cũng được hưởng, phải không? Mà nếu mình có tâm đạo thì ai được hưởng nữa? Thế nào ông thầy trụ trì chùa gần mình cũng được hưởng ké nữa, không sao. Còn nếu mình có lòng từ thiện thì ai được hưởng nữa? Mấy người nghèo khổ, phải không? Là những nơi mình đi uỷ lạo, cứu trợ đồ vân vân. Đó, cho nên vì cái nỗi khổ và hạnh phúc trên đời này nó lây dữ lắm. Vì hôm nay chúng ta nói về cái cái khổ của kiếp

[42:55]sống, đó, thì cũng nhớ là nó lây tùm lum. Khi mà chúng ta nói rằng á cái kiếp sống là đau khổ, thì nghe bi quan không? Nghe không? Bi quan không? Có đó, có nhiều người nghĩ rằng đạo Phật bi quan. Tại vì sao? Bởi vì họ nói rằng là là cuộc sống có khổ, có vui, chứ không phải khổ hoàn toàn. Nếu nói suốt kiếp sống này là khổ thì đúng đạo Phật bi quan thiệt. Họ nói như vậy, vì trong cuộc sống này có khi chúng ta đau khổ, nhưng chúng ta có khi chúng ta cũng vui. Mình nhìn mấy cái người trẻ tuổi mình biết liền. Phải nghe họ diễn tả trong những bài thơ mà nói về tình yêu thì thấy hạnh phúc không? Đó, phút đầu gặp em thì sao?

[43:38]Tinh tú quay cuồng, đó này thuộc, lòng đang giá băng bỗng ngập tràn muôn tia nắng rồi đó, thấy không? Hạnh phúc, hạnh phúc! Nhưng rồi đó, rồi có những lúc nào đó thì sao? Mai lỡ hai mình chia tay gì đó. Nghĩa là nghĩa là lúc mà họ nói rằng à những lúc nào mà chia tay đau khổ thì không biết, nhưng mà lúc bắt đầu mới yêu cũng khổ, cũng cũng vui lắm. Như vậy cuộc đời có khổ, có vui. Ví dụ nói là nghèo là khổ, nhưng mà người ta giàu người ta đâu có khổ. Phải không? Như vậy nói cái cuộc đời mà cả một kiếp sống này là khổ thì đạo Phật có vẻ bi quan. Nhưng mà chúng ta từ từ chúng ta sẽ thấy Đức Phật nói không sai.

[44:17]Cái mà chúng ta gọi là vui, không ngờ chỉ là khổ.

[44:23]Cái đánh giá về khổ vui á, nó có tính tương đối, nó tuỳ theo cái cảm nhận chủ quan của mỗi người chứ. Cái này nó giống thuyết tương đối Einstein y hệt. Người nào mà học toán, học lý mà hiểu được cái thuyết tương đối Einstein á, thì chúng ta nghe chỗ này chúng ta dễ hiểu. Ví dụ thế này, bây giờ ví dụ bây giờ trong túi mình đang có hai chục ngàn đồng, thì mình thấy khổ hay vui? Vì cả tài sản của mình có hai chục ngàn à. Thì lúc đó mình đang làm nghề gì? Chắc đang làm nghề ăn xin hay gì đó thôi. Thì vậy cái mơ ước của mình là trong túi mình có nhiêu? Có nhiêu? Mình mơ ước là mình sẽ có được một triệu, phải không?

[45:02]Chứ mà có hai chục ngàn cứ phải đi xin từng ngày cực quá đi. Có một triệu mình sẽ một tháng không phải đi xin nữa. Và lúc đó mình mơ ước là mình có một cái mái một mái nhà, thôi giờ cho tui cái mái nhà lá ở cũng được, chứ đi lang thang ở ở hè đường hoài nó khổ. Chứ xin thôi cho tui một cái mái che được mưa nắng, vách gì cũng được, các tông gì tui đem về tui đóng vô che cũng đỡ được cho tôi và vài đứa con tui sống cũng được, hơn là sống tình cảnh một kẻ vô gia cư. Nên khi mà họ nhìn thấy một người có cái chòi lá vậy họ thấy hạnh phúc vô cùng. Đó là ước mơ của họ, đúng không? Nhưng nếu bây giờ một người có cái chòi lá họ thấy đó là vui không?

[45:36]Họ thấy đó là ước mơ đạt được không? Không. Họ thấy cái gì? Bắt đầu họ nhìn qua bên kia đường, thấy cái toà nhà bên, thấy có cái nhà lầu lợp tôn, thấy không? Nhà lầu lợp tôn, hai tầng lợp tôn, mà thấy trong đó người ta đi ra đi vô bằng xe, xe Wave Alpha có một số chi tiết của Trung Quốc ở trong đó, rất là hạnh phúc. Nè, rất là hạnh phúc. Thì lúc đó, cái cái người mà ở sống trong cái nhà lá là cái nỗi ước mơ cháy bỏng của cái người vô gia cư, thì không ngờ cái người đó họ lại có một cái ước mơ cháy bỏng khác là cái nhà hai tầng lợp tôn mà trong nhà có chiếc Wave Alpha 11 triệu không bớt một đồng nào. Rõ là vậy.

[46:13]Thì như vậy chúng ta thấy như vậy cái khổ vui nó có tính là tương đối theo cái cảm nhận chủ quan của từng người, đúng không? Đó mình cứ so sánh mãi thôi. Bây giờ đó thì mình thấy à như mình sống như mình thôi giờ người bình thường, có nhà, có cửa, có xe, có việc làm, thì mình nhìn thấy một cái người tỷ phú đi tới đi lui bằng máy bay, mình thấy làm sao? Quá sung sướng phải không? Quá sung sướng. Nhưng mà nếu có dịp mình gặp người đó mình hỏi: "Họ hạnh phúc không?", mình sẽ nghe câu trả lời bất ngờ: "Họ không hạnh phúc", lạ lùng như vậy. Nghĩa là cái mà mình mình thèm một cái tiền lẻ của họ rớt ra

[46:49]thôi là mình có thể sống được một hai năm, thì với một con người như vậy, mình hỏi thật họ, họ vẫn không hạnh phúc. Chúng ta thấy cái khổ vui trên cuộc đời này nó có tính rất tương đối và tạm bợ. Bây giờ mình nhìn thế này nè, nãy giờ mình nói khổ vui kiếp người á nó hơi lớn, bây giờ mình so sánh trên một cái dải cái cái dải rộng của chúng sinh thì mình thấy, quý Phật tử đã nhìn những bầy kiến đi chưa? Đi chưa? Những đoàn kiến kéo nhau đi đó, lúc nó đang làm cái gì? Nó đang tha mồi phải không? Cái mồi của nó là cái gì? Có khi chỉ là một hạt gạo bé bỏng thôi. Thế mà sao? Nó hạnh phúc vô cùng, phải không?

[47:25]Từng con từng con, ba bốn con nó trâu lại, nó nối nhau để nó bưng cái cái hạt gạo đó đi về tổ của nó. Và nó mừng lắm. Mình thấy nó khổ không? Mình thấy nó khổ không? Nó quá khổ, so với con người thì con kiến quá khổ, phải không? Vì cái mà con kiến làm rất vất vả một ngày để kiếm á, thì cái đó mình sao? Đối với mình sao? Là đồ bỏ, phải không? Không quan trọng. Tức là ví dụ nó đi từ cái góc nhà bên đây qua nhà bên kia, thì nó cái công sức của một con kiến mình thấy nó vất vả vô cùng, cả một cái kỳ công của nó. Đem được một hột gạo từ góc nhà nó ăn cắp được ở nhà bếp mà nó đem về cái tổ nó cách đó hai chục thước là một kỳ công.

[48:02]Mà trong khi đối với mình thì đi vài bước là tới liền. Mình không thấy kỳ công. Hoặc là một hạt gạo của nó là một cái giống như mình là một cái bao gạo á, quý lắm. Nhưng đối với mình một hột gạo vô nghĩa, rớt xuống đất mình không hề tiếc. Thì như vậy mình thấy cái thân phận con kiến so với con người là quá khổ, phải không? Quá khổ. Bây giờ ngược lại, cái người trên cõi trời nhìn xuống mình thấy mình sao? Cũng vậy, quá khổ. Những cái mà mình mơ ước mình phấn đấu, thì cái đó chư Thiên trên cõi trời coi là cỏ rác, coi là cỏ rác. Ví dụ bây giờ, mình thấy một cái bộ đồ đẹp, mình thích bộ đồ đẹp, người ví dụ bạn bè mình có bộ đồ

[48:39]sắm hàng hiệu gì đó không biết, thấy mắc tiền, thấy 300 ngàn, mình phải để dành mấy tháng lương gì đó, mỗi tháng trích ra một chút chút mới mua được bộ hàng hiệu nó mặc, thì đó là cái ước mơ mình thấy cực lắm. Nhưng mà đối với chư Thiên cái bộ đồ đó là làm sao? Như cái tấm giẻ rách, hoàn toàn không có ý nghĩa gì cả. Thì như vậy chư Thiên trên trời nhìn xuống thấy mình rất là khổ. Ví dụ bây giờ vậy, mình mơ ước cả một đời để dựng được cái nhà ba tầng lầu, vì hiếm có người đạt được lắm không phải không, phải không? Mà cực khổ phấn đấu dành giụm chắt mót, nhịn ăn nhịn mặc đủ thứ cực khổ hết để có được

[49:11]cái tiền xây được cái nhà lầu ba tầng. Nhưng mà đối với chư Thiên đó là cái gì? Cỏ rác. Tại vì những cái lâu đài mà các vị có sẵn nó thênh thang, nó rộng lớn đẹp đẽ và chỉ tạo ra bằng ý nghĩ thôi, bằng cái phước thôi. Ví dụ như là các vị muốn bây giờ mình có một cái cái lâu đài như thế này thế này, tập trung thôi là nó hiện ra. Bởi vì lúc còn sống, các ngài làm những việc phước quá lớn nên sinh lên cõi trời được cái phước như ý, muốn gì được đó. Muốn cái gì là cái đó sẽ đến với các các vị. Có một số người sống trên đời này cũng được cái phước như ý giống như vậy, là muốn cái gì từ từ cái đó có liền, đúng không? Có một số người có đó.

[49:53]Tức là có những người mà mình có một thời gian dài bố thí, thấy giúp đỡ người khác, sống tốt với người khác, thì ngay trong cái hiện đời này mình mơ ước điều gì cái tự nhiên nó có, muốn cái gì nó có. Thì ở trên trời đó, gấp một triệu lần như vậy. Muốn cái gì là điều đó có, chứ không giống như ở cõi người của mình, mình muốn có một căn nhà ba tầng lầu, cả một đời mình làm có khi tới gần chết rồi mới có. Xây nhà xong có khi mình cũng đứt mạch máu não mình chết luôn cũng có nữa. Nhưng mà đối với cái đó với chư Thiên có rất dễ dàng, thì như vậy chư Thiên nhìn xuống mình rất là khổ, phải không? Như vậy chúng ta nói cái mà khổ vui nó có tính cách tương đối, tương đối.

[50:30]Cho nên là khi mà chúng ta đứng ở một góc nào đó thì mà nói rằng cuộc đời này có khổ, có vui. À, nên khi nghe đạo Phật nói là kiếp sống là khổ, chúng ta không tin, thì mình nói rằng có khổ, có vui, vì mình đang đứng ở một cái vị trí tương đối. Những người nghèo hơn mình thì khổ, nhưng những người giàu hơn mình là vui, phải không? Mình đứng vậy. Nhưng mà nếu mình đứng ở vị trí cao tuyệt đối thì toàn bộ kiếp sống này khổ hay vui? Khổ. Thấy Phật nói đúng chưa? Đó là mình nói so sánh mình với con kiến và chư Thiên với mình, nhưng mà nếu đối đối với Phật thì kiếp sống chư Thiên có phải là vui chưa?

[51:10]Vẫn là khổ nha. Đó, như vậy khi mà Đức Phật tuyên bố rằng kiếp sống này hoàn toàn là khổ, thì Đức Phật đã đứng trên cái nhìn nào? Đứng trên góc cạnh nào? Tuyệt đối, đúng. Đức Phật đã đứng trên góc cạnh tuyệt đối nên Đức Phật đã mạnh dạn tuyên bố rằng toàn bộ kiếp sống này là khổ. Khi mà chúng ta phản bác cái lời của Phật, mà chúng ta nói rằng: "Cuộc đời này không phải hoàn toàn là khổ mà có khi khổ khi vui", thì chúng ta đang đứng trên góc cạnh nào? Tương đối, đúng, vậy là đã nhiều người hiểu rồi đó. Chúng tôi chúc mừng là đã có nhiều người hiểu. Là vì sao mà Đức Phật dám tuyên bố toàn bộ kiếp sống là khổ,

[51:47]mà vì sao có một vài người không hiểu nổi đã nói rằng kiếp sống có khổ có vui? Là vì dựa vào cái góc cạnh mà chúng ta nhìn, dựa vào quan điểm. Dựa vào quan điểm tuyệt đối thì khác, mà dựa vào quan điểm tương đối thì khác. Ngày hôm nay quý Phật tử đã hiểu được chỗ này, chúng tôi xin thành thật chúc mừng vì đây là cốt lõi của trí tuệ trong đạo Phật. Vỗ tay mừng.

[52:12]Chúng ta thấy cái kiếp sống mình là khổ, là ờ

[52:17]ví dụ một số người có cái phước lớn nên cuộc sống họ sung túc, còn lại đa số ai cũng phải làm lụng để nuôi sống bản thân và gia đình, hầu hết như thế. Như vậy khổ không? Để chúng ta duy trì được cuộc sống này vất vả, không phải dễ. Có người nào hoàn toàn không làm gì hết mà vẫn sống đầy đủ, có không? Có. Nhưng mà ở đó đâu ra? Phước, phước đâu kiếp trước phải không? Mà cái phước đó đâu ra? Do đâu có? Cũng cực khổ mà giúp đỡ người khác. Phải không? Như vậy cái phước mà chúng ta tạo được tuy rất cao thượng nhưng cũng phải vất vả. Nó có hai cái vất vả mà để chúng ta sống được. Một cái á là mình vất vả làm lụng để nuôi sống bản thân.

[53:07]Đó là cái vất vả trực tiếp dễ thấy là nhìn vô thấy cuộc đời này khổ liền, đó. Một cái vất vả ở kiếp trước, chúng ta vất vả đi giúp đỡ người khác, chúng ta vất vả tạo phước, cho nên đời này mình được hưởng thì cứ nhìn cạn ở đời này thì thấy người này rất sướng, chứ không làm gì hết mà vẫn sống được. Nhưng mà sự thực là họ đã từng khổ ở? Khổ ở kiếp trước. Như vậy khổ hay sướng? Cũng khổ, cũng cực, không có gì hết trơn. Nhưng mà dù sao dù sao là cái mà vất vả lo trực tiếp cho bản thân mình nó cũng không có cao thượng, phải không? Bằng cái mà chúng ta đi qua trung gian, chúng ta vất vả mà chúng ta lo

[53:49]cho người khác trước rồi sau này cái phước nó đến, mọi chuyện nó may mắn nó đến, chúng ta sống trên đời một cách nhẹ nhàng, thanh thản, thoải mái, nó vẫn dễ chịu hơn, vẫn có phẩm giá hơn, phải không? Chúng tôi cũng chưa có giảng nhưng mà nói sơ sơ cái này một chút, cái bàn về giá trị của con người vậy, cái giá trị của con người là do phước. Là chúng ta được mọi người quý mến, tôn trọng là do do phước. Cái người mà ít phước là không được người khác tôn trọng. Cái người phước nhiều sẽ được người khác tôn trọng. Bây giờ mình nói gì thì nói, giờ mình có từ bi bác ái gì thì từ bi bác ái, nhưng mình nhìn một cái người

[54:26]mà họ dơ dáy, bẩn thỉu, không quần không áo, mà họ bò la bò lết ngoài đường, mình không thể nào mà tôn trọng được bằng một người giáo sư khả kính đạo đức dạy ở đại học hết, đúng không? Không thể nào. Bởi vì hai cái phẩm giá nó khác nhau, hai giá trị khác nhau là do hai cái phước nó khác nhau, phải không? Cho nên bây giờ mình muốn mình là một người khả kính, người ta kính trọng, hay mình muốn là một người mà người ta coi thường? Mình muốn kính trọng thì phải làm cái gì? Phải làm phước. Đó, nó như vậy. Cho nên chúng ta nói đúng là vất vả, nó có hai cái cách để vất vả. Một cái là vất vả trực tiếp lo cho mình, đó, cái đó không cao thượng.

[55:05]Còn cái mà vất vả lo cho người rồi sau đó mình được hưởng cái phước, cái đó cao thượng hơn. Chúng ta sẽ chọn cái con đường này cao thượng hơn. Như vậy là chúng ta thấy là người nghèo người giàu á, không có ai sống thanh thản thoải mái đâu, ai cũng vất vả đó nha. Đó là cái mà để kiếm sống đó, bây giờ nó còn nhiều cái để mình căng thẳng, mình lo nữa nè, là mối quan hệ giữa người và người cũng là một mối bận tâm nữa, chứ sống trên đời này mình đâu có sống một mình được, phải không? Không sống một mình. Bây giờ, cái mối quan hệ căn bản gia đình á là cha mẹ với con cái, cha mẹ có được quyền bỏ mặc con cái không? Không.

[55:40]Con cái có được quyền bỏ mặc cha mẹ không? Không, phải lo. Nhưng lo vậy là có bận tâm không? Bận. Không thanh thản, phải không? Nhưng mà vì bổn phận, vì hiếu nghĩa phải lo, cho nên sống trên đời mình đừng nghĩ là sướng. Đó, đó là bổn phận, cũng là duyên nợ, phải lo. Rồi bây giờ vợ chồng vợ chồng sống với nhau thì còn phải chăm lo nhiều hơn nữa, phải không? Vì đó là cái cái bản năng của nhân loại, vợ chồng sống với nhau phải chăm lo, bữa nào mà quên chăm lo một cái thì sao, người kia? Người kia? Giận, không thèm ăn cơm, không thèm ăn cơm. Kìa. Hổng tin hỏi biết không? Đúng không? Phải không? Đó, vậy tối ngày cứ phải lo cho nhau, phải lo cho nhau.

[56:26]Nên quan hệ vợ chồng là mối quan hệ phức tạp, căng thẳng, mệt mỏi, bận rộn, đó là lý do mà chúng tôi quá sợ hãi mà đành phải đi. Đúng vậy. Cái a đạo vợ chồng ư phức tạp lắm nha, còn phải thương yêu nè, phải chung thủy, phải chăm lo, mà cái vấn đề chung thủy thiệt là khó. Ở cái thời đại mà cái phim ảnh nó tràn ngập, ở cái thời đại mà khiêu vũ nhảy cặp đôi nó nó nó phá vỡ ý niệm chung thủy. Con người ta phải vượt qua những cái cám dỗ để giữ chung thủy cũng rất là khó chứ không phải dễ. Nó nhiều cái phải bận tâm, phải phấn đấu dữ lắm. Rồi đối với bà con mình, đối với bạn bè, đối với hàng xóm, đối với đồng nghiệp,

[57:04]mình là nhân viên thì phải có mối quan hệ lo với sếp, mà nếu mình là sếp thì phải lo cho nhân viên, đủ thứ quan hệ chằng chịt, nên sống ở đời nó không có thảnh thơi đâu. Nhưng mà tuy nhiên khi mình hiểu đạo Phật rồi, mình chấp nhận dấn thân cực khổ, bởi vì chỉ có những người mà dấn thân như vậy mới vượt qua được, chứ còn người tránh né lại không thoát. Rồi bổn phận đối với xã hội, đối với đất nước cũng không thể bị bỏ qua nếu mình muốn làm người tốt. Ví dụ mình làm công dân thì đối với đất nước mình cũng phải có trách nhiệm, chứ không được thờ ơ, không được trốn thuế. Có ai ai đây ai là người trốn thuế đệ nhất thì giơ tay lên.

[57:42]Nhớ nha, mình bổn phận công dân không được trốn thuế. Rồi ý thức về bảo vệ môi trường là không được xả rác ngoài đường nè, không được chặt phá cây cối nè, không được thải nước ô nhiễm vào trong lòng kinh, lòng suối, vân vân, nó nhiều cái bổn phận lắm. Chứ mình sống trên đời này không phải muốn làm gì làm đâu. Đó, nên kiếp sống này nó nhiều cái phải lo, phải vất vả. Như vậy thấy kiếp sống là khổ chịu chưa? Đó. Mình phân tích ra rồi sẽ thấy, có điều là sở dĩ mới đầu mình nghe nói toàn bộ cuộc sống này khổ, mình hơi hụt hẫng, vì sao? Vì mình quen. Mình quen với khổ, mình không thấy nó khổ thôi. Nhưng phân tích ra, bất ngờ mình thấy liền, phải không?

[58:21]Giống như bây giờ vậy, một cái người nhà giàu quanh năm không có làm lụng vất vả, là muốn gì cũng có hết, lên xe xuống ngựa đi bằng xe hơi, ra nắng là có người che người chở, ở trong phòng máy lạnh, đi về một miền quê, miền Tây, thấy người dân lam lũ, tay lấm chân bùn lặn dưới ruộng mà cấy từng cái cây lúa, họ thấy người đó khổ không? Mình lại hỏi người đó, hỏi người đó có thấy khổ không? Không. Quen rồi, vui. Nói vui, nói hồi đi cấy lúa vui, đi hò bên đây chọc bên kia vui, nhiều khi cấy lúa bắt được con tôm tép lên nướng ăn rồi vui, họ nghĩ như vậy. Cho nên mình ai khổ quen rồi cái nói khổ không thấy.

[58:56]Phân tích rồi mới thấy, phải không? Nhưng khi đầu tiên mà nói toàn bộ kiếp sống này khổ, mình cũng chưng hửng luôn, phải không? Nhưng mà nghe một lát rồi phân tích có lý, đúng đời khổ thiệt. Đồng ý chưa? Vậy đồng ý rồi, nhưng một lát chiều về xin đừng mua thuốc chuột nha. Nhớ giải quyết khổ bằng cách khác nha, Phật dạy mình giải quyết khổ bằng một cách khác mà mình phải nghe tới 3-4 tháng sau nữa mới tới chỗ giải quyết, chứ không phải là một liều thuốc chuột nha. Chứ không về mà mua thuốc cái đổ thừa đi nghe ông thầy Chân Quang giảng rồi cái cái bị cảnh sát bắt, tội nghiệp.

[59:29]Rồi một cái lo nữa nè, cái lo bảo vệ văn hóa đất nước nữa. Đất nước chúng ta đang bị xâm lăng bởi văn hóa của Tây phương. Là cái tình người bị giảm nhẹ, những cái vui chơi hiếu động, đồi trụy đang xâm nhập dần dần. Mình phải lo bảo vệ cái văn hóa Á Đông nữa đây. Đây là cái điều rất là khó, rất là tế nhị mà rất là căng thẳng. Không nhưng mà không phải là đề tài chúng ta nói hôm nay nên mình không triển khai, nhưng mà tóm lại là sống trên đời này trăm ngàn thứ lo, trăm ngàn thứ lo, đó là đang sống trong xã hội hòa bình á. Rồi bây giờ bất chợt cái cuộc sống biến động xảy ra, ví dụ như là xã hội họ xã hội hỗn loạn,

[1:00:08]bất an nè, trộm cướp dẫy đầy hết, gặp đâu gặp xã hội đen hết, ví dụ Năm Cam bắt không kịp, ngày nào cũng nghe thanh toán, giết người, mình người người lương thiện phải tối ngày đóng cửa ru rú, bởi vì bọn bất lương nó tràn trề làng xóm hết. Là cũng là thêm cái nỗi khổ, phải không? Hoặc là chiến tranh bất ngờ xảy ra, có người nào đó nghe lời giặc, rước giặc về giày xéo quê hương, rồi chiến tranh khói lửa ngút ngàn, cũng là một nỗi khổ, lúc đó khổ ghê gớm lắm. Ai mà đã sống qua thời chiến tranh trước kia rồi tởn, phải không? Giờ nghe nói chiến tranh sợ, khổ quá. Thù hận, giết chóc, rồi động đất, lụt lội, khổ không? Khổ vô cùng.

[1:00:45]Năm nay hạn hán nữa, nhiều mùa màng bị thiệt hại, nhưng mà cũng nhờ có lẽ người dân mình biết tu, biết cầu nguyện, bỗng nhiên xuất hiện vài cơn mưa đột xuất mấy ngày nay. Chứ đúng ra theo mà tin tức thời tiết khí tượng là phải tới đầu tháng 6 mới mưa. Mà không ngờ là mấy hôm nay bỗng nhiên mưa mưa xuất hiện, cứu được vài cái nơi. Đó vì vậy chúng ta phải ráng về mà tụng cái bài sám cầu mưa. Quý Phật tử có bài sám cầu mưa chưa? Chưa. Chạy lên hỏi thầy trụ trì nha.

[1:01:13]Đó là nãy giờ mình nói nhiều thứ khổ. Rồi một điều nữa nè: nghiệp từ vô lượng kiếp quá khứ không bao giờ để cho chúng ta yên hết, không bao giờ để cho chúng ta yên. Nghĩa là tối ngày hết chuyện này tới chuyện kia. Nghĩa là cuộc sống đang thanh bình vậy đó, mỗi lần đi làm bình thường vậy đó, bỗng nhiên té trặc tay trặc chân, nghiệp quá khứ đòi. Bỗng nhiên cơn bệnh đau bao tử nổi lên, cái nghiệp quá khứ đòi. Nghĩa là ngoài cái mà chúng ta phân tích nãy giờ, nó còn cái nghiệp từ quá khứ mà chúng ta đã gây tạo lúc chúng ta chưa biết đạo, bây giờ tới lúc nó đòi, mình biết đạo rồi nó đòi. Một kiếp sử kiếp xưa đâu cả ngàn kiếp trước,

[1:01:49]mình oánh ai bạt tai mình đâu có nhớ. Cái giờ họ gặp mình cái nó tìm lời đó, họ thụi mình một trận dở sống dở chết. Đâu mấy ngàn, đâu cả ngàn kiếp trước mình đâu có nhớ nữa đâu. Phải họ nói họ đòi nợ mình nhớ rồi mình trả đàng hoàng, không nhớ, khổ vậy, thấy không? Rồi một cái kiếp xưa nào đó mình lên rừng cái ong nó đi hút từng giọt mật, nó cực khổ phải không con ong? Nó hút từng cái nhụy hoa, nó đem về tổ nó chất trong đó làm lương thực, mình leo lên mình chơi mình bẻ mình lấy mất tiêu. Mình đâu có nhớ chuyện đó, cái kiếp cái chuyện đó năm kiếp trước. Thì kiếp này bữa nọ mình làm cũng chắt chiu tiền bạc để,

[1:02:21]thì có một tay nào đó vào thăm mình xong bỏ thuốc mê mình ngủ khì rồi lấy hết, cạy tủ mình lấy sạch hết cái số vàng vòng mình để dành luôn. Y chang lại cái mình đã bẻ lấy cái tổ ong người ta. Mà chuyện đó năm kiếp trước rồi mình đâu nhớ, nhưng ngày nay vẫn phải trả giá. Chúng ta nhớ cuộc sống này bất an là vậy đó. Bất an ở chỗ là nghiệp từ quá khứ luôn luôn cứ kêu réo đòi nợ làm mình không yên được. Khổ chưa? Buồn chưa? Chán chưa? Đó, đó, nghe nói về cái chân lý về sự khổ thì thì đúng là u ám lắm, u ám. Nhưng mà chúng ta phải can đảm đối diện với cái cái chân lý về sự khổ này, chúng ta phải hiểu cho ra vấn đề này để từ từ chi?

[1:03:03]Để chúng ta vượt lên trên mà chúng ta có cái nhìn của tuyệt đối như Đức Phật. Không còn nhìn một cách cạn cợt là cuộc đời này coi vậy chớ vừa khổ vừa vui, không có nhìn kiểu đó nữa, mà chúng ta sẽ thấy một cách đúng như Đức Phật thấy, từ góc độ của một bậc Thánh tuyệt đối: cuộc đời này hoàn toàn khổ. Nhưng mà chúng ta cũng sẽ rất can đảm và rất trí tuệ giải quyết cái nỗi khổ này hết sức thông minh để chúng ta đem cái an vui đến cho bản thân mình cũng như chúng ta sẽ đem cái niềm vui hạnh phúc đến cho tất cả mọi người trên thế giới này. Nên vì vậy chúng ta hôm nay lại tiếp tục mổ xẻ về nỗi khổ của cuộc đời nữa, hén.

[1:03:40]Nãy giờ mình nói là cuộc sống đủ thứ chuyện biến động xảy ra làm mình buồn, mình khổ phải không? Bây giờ nếu cuộc sống không xảy ra chuyện gì hết, không xảy ra chuyện gì hết, chúng ta đi làm rồi đi về có ăn, tới ngày nghỉ nghỉ, không bệnh không hoạn, không ai đòi nợ, không ai kêu réo, đất nước không chiến tranh, không loạn lạc, không chuyện gì hết, rất là bình yên. Sướng không? Sướng không? Tại sao không sướng? Bởi vì lúc đó bắt đầu mình buồn chán. Nói: "Ủa sao sống hoài không có chuyện gì xảy ra kìa?" Bắt đầu mình mới kiếm chuyện mình quậy cho nó vui và gặp rắc rối, bắt đầu phiền não. Cuộc đời mình là vậy đó. Đáng lẽ cuộc đời nó yên rồi, là mình tu một thời gian á cái

[1:04:22]nó hết nghiệp nó yên rồi, thì tưởng thôi chịu yên giùm đi. Không! Bắt đầu thấy nó chán, buồn chán, bắt đầu đi quậy, đi vô vũ trường lắc đồ cho nó vui hơn. Tâm lý con người là vậy. Ở không chịu không được. Thay vì ở không thì thôi mình lên tụng kinh, lạy Phật, ngồi thiền, không. Sao kỳ nè nãy giờ không ai lại tới thăm mình cà, không ai gọi điện thoại cà, sao buồn. Cái bắt đầu nhấc điện thoại lên rủ nhau đi nhậu, đi quậy. Cuộc đời là vậy. Đúng không? Đó, như vậy khổ không? Khổ do tự mình tạo ra đó, phải không? Còn mình không chịu yên. Nói trời sao đời tui xui quá, khổ quá, đời tui cô đơn nên gì đó,

[1:04:59]cũng Nhưng mà khi mà đời để mình yên mình lại không chịu, mình thích phải có cái gì chút chút, phải có từng giọt đắng rồi cho nó thi vị cuộc đời, đó rồi mình lại quậy lên kiếm chuyện, đời là vậy. Thế nãy giờ mình nói về cuộc sống này là khổ, bây giờ mình nói cái khổ của tuổi già. Cái khổ tuổi già. Có người đi qua tuổi già rồi mới chết, nhưng cũng có người chết lúc còn trẻ, ha. Ở đây cho nên chúng ta không có khảo sát cái chết lúc trẻ vì mình đang nói tới cái khổ của tuổi già. Tuổi già khổ là vì có nhiều cái bất tiện, có nhiều cái bất tiện. Thứ nhất là thường thì người già không còn làm ra tiền nữa, phải không?

[1:05:43]Đó, nếu mình còn làm ra tiền thì mình có quyền mình tuyên với với mọi người: "Tôi chưa già, tôi chưa già." Còn nếu mà ngày hôm nay thật sự là mình không làm ra tiền nữa, mình sống nhờ vào sự giúp đỡ của con cháu thì mình được quyền tuyên bố là mình đã đã già, đó, "Bác nay tuy đã già rồi".

[1:06:05]Thì khi một người mà không tự mình làm ra tiền, phải sống nhờ vào người khác giúp đỡ thì lời nói mình còn mạnh nữa không? Một cái bất tiện phải không? Ngày xưa đó mình làm ra tiền, mình nuôi gia đình mình, mình nói gia đình mình phải phải nghe. Bây giờ con cháu nó nuôi mình, bây giờ nó nói mình phải... Đó tuổi già chúng ta biết trước, thấy trước điều đó nha. Chứ nếu lúc mình còn trẻ mình không có làm một số phước kha khá thì đến lúc mình già không làm ra tiền nữa phải nhờ người khác nuôi là mình phải chuẩn bị cái mọi vấn đề nó lộn tùng phèo trở lại. Ngày trước mình là người lớn, mình là người chủ gia đình,

[1:06:42]mọi người phải theo ý mình thì ngày nay bắt đầu cái chuyện nó bị đánh ngược lại. Mà đánh ngược lại mình khổ không? Khổ, chúng ta đối diện trước từ từ nha. Đó, chuẩn bị thấy trước đó.

[1:06:55]Nếu mình hên á gặp con cháu có hiếu do mình có phước thì còn đỡ khổ phải không? Tức là nó không nghe mình, nó bắt mình nghe nó nhưng mà nó còn lễ phép. Thí dụ như mình nói là

[1:07:08]"Ngày mai á là con mua ít đồ trái cây về cúng giỗ." Mình nói nhẹ nhàng thì nó có hiếu lắm, nói: "Thôi ba ơi, mai con mắc đi làm, thôi để mốt giỗ." Mình cũng hơi buồn phải không? Mai đúng ngày giỗ mà nó nói để mốt, mà bây giờ làm sao giờ, nó mắc đi làm đâu cãi được phải không? Đó có những Đó là đứa có hiếu đó. Còn mà đứa bất hiếu thì làm sao? Nó nói làm sao? Nó nói: "Giỗ quẩy gì ông bày đặt ông ơi." Nói vậy. Cái nỗi khổ còn gấp ngàn lần phải không? Chúng ta thấy tuổi già khổ, phải chuẩn bị trước điều đó nha.

[1:07:43]Rồi sức khỏe yếu, cho nên mình luôn cảm thấy khó chịu. Cái mà gọi là tuổi già sức khỏe yếu thì thì tôi là người kinh nghiệm nhiều. Nhiều. Cái người khỏe đó luôn luôn họ có cảm giác sảng khoái, sung sức, dễ chịu, sung mãn, thoải mái. Còn cái người yếu luôn luôn có cảm giác mệt mỏi, khó chịu, luôn luôn như vậy. Mà người già như vậy, mà vì chúng tôi cũng già rồi nên chúng tôi cũng vậy. Quý Phật tử còn đi thọ Bát Quan Trai được nè, tức là coi vậy chứ mình cũng còn cái phước, tuy tóc mình đã bạc, tuổi mình đã lớn nhưng mà còn sức khỏe để tu hành phải là một cái hạnh phúc đó, mình cũng có phước. Chứ có những người mơ ước đến chùa để tu như vậy không đủ sức đi nữa.

[1:08:24]Đi một chút con cháu phải dìu, phải dắt, mà nhiều khi nó mệt, nó làm biếng rồi nó không thèm dìu, thèm dắt nữa rồi thôi. Ở nhà mình nếu biết tu nằm đó niệm Phật, còn không biết tu thôi ráng chịu. Rồi cái giác quan mình kém dần, ví dụ mắt mình nhìn mờ dần, tai mình nghe kém từ từ, cho nên giữa mình và cuộc đời tự nhiên bị ngăn cách từ từ, giống như mình rõ ràng mình đang sống ở giữa cuộc đời, nhưng mà tự nhiên bị cô lập khỏi cuộc đời dần dần là do giác quan nó kém. Một cái người thân quen với mình đi trước mặt không thấy, do mình không thấy cho nên mình sao không kêu, không gọi, không chào, không hỏi,

[1:08:56]rồi người ta thấy cũng phiền quá thôi người ta cũng lơ đi luôn, thấy không, mình mất cái quan hệ lần lần với con người. Rồi cái tai kém nữa. Ví dụ ví dụ người ta hỏi: "Hôm nay cụ bao nhiêu tuổi?", mình trả lời: "Ờ, tôi ăn cơm rồi." Thôi, họ cũng chán rồi không muốn nói chuyện nữa. Thì mình thấy họ bớt nói chuyện với mình là rõ ràng của mình bị cô lập với cuộc đời từ từ, nên cái tuổi già như vậy nó bất tiện. Rồi trí nhớ mất dần. À nãy mình nói là mình cô lập với cuộc đời đó mình bị cái cảm giác cô đơn. Cảm giác cô đơn rất là đáng sợ nơi tuổi già. Sợ lắm. Có cái phim của Mỹ là phim Siêu quậy, một đứa nhỏ mà nó biết bò mà nó

[1:09:34]gây nó nghịch ngợm á, cuối cùng nó đi vào cái chỗ chỗ nhà dưỡng lão. Trời, mấy ông bà già trong đó mừng quá chừng. Từ nào giờ chỉ người già với nhau nhìn ai cũng bạc đầu da nhăn coi nó chán. Bữa bất ngờ có một đứa bé nó bò vào mừng quá chừng. Mình hiểu cái cảm giác cô đơn, cảm giác cô đơn như vậy. Rồi cái trí nhớ mất dần, khả năng nhận thức yếu đi, rồi cái tinh thần mình giảm nên mình không còn được nể phục nữa. Nghĩa là lúc mình còn trẻ mình khỏe đó mình nhìn vấn đề nó sắc bén, mình nói ra người ta nể, tới già bắt đầu mình lẩm cẩm, mình nói vấn đề nó hay sai, nó hay sai, ừ. Khi mình khuyên con cháu làm ăn như cái cách làm ăn đời mới

[1:10:14]nó khác rồi, nên mình người ta không thấy cái lời nói mình hay nữa, là có lợi cho người ta nữa, người ta không nghe, mà người ta không nghe người ta không nể, cho nên người già vậy tự nhiên bớt được kính trọng từ từ, đó là quy luật. Còn ở trong đạo á thì thường thường là các vị hòa thượng già là vẫn được kính trọng và được kính trọng nhiều hơn nữa, lý do tại sao? Tại sao? Bởi vì là các ngài đi theo con đường đạo đức và trí tuệ, nên đa phần là các vị hòa thượng càng già càng sáng, càng minh mẫn, đa phần như vậy. Cho nên cái tuổi lớn nhưng mà không bị người ta coi thường ha. Còn người đời do mình không đi theo con đường đạo,

[1:10:55]mình không đi theo con đường đạo đức và trí tuệ, nên tuổi càng lớn khả năng mình mất đi dần thì bị người ta coi thường từ từ. Đó, nó như vậy. Nên cái người Phật tử mình biết tu thì mình cũng tránh được cái cái cái hậu quả đó là mình cũng sẽ giữ được cái uy đức, cái phước của mình cho đến lúc già từ từ, nó như vậy. Ví dụ như lúc mình mình còn trẻ còn khỏe đó, mình tạo được nhiều công đức thì lúc già mình được thương nhưng mà không còn được kính phục. Luôn luôn như vậy, nhưng được thương. Tại vì lúc trẻ mình làm việc nhiều việc phước, hay giúp người, đối với ai mình cũng thương yêu, mình giúp đỡ thì về già mình sẽ được thương.

[1:11:31]Nhưng mà nói là được kính thì đương nhiên bớt, vì mình trí tuệ mình không còn sáng nữa. Cái người có trí người ta mới nể, nhưng mà trí mình giảm rồi, không được nữa. Nhưng mà nếu có làm phước thì về già mình được cưng. Nên vì vậy là cái người Phật tử chúng ta hiểu nhân quả, chúng ta để ý điều này. Lúc còn sức khỏe mình ráng giúp đỡ người khác, giúp tối đa cái sức của mình. Đó, hãy nhớ như vậy, đừng có sống cho mình. Mình hy sinh bớt một cái chút ăn, một chút mặc, một chút đẹp của mình để lo cho người khác thì về già mình sẽ thấy nó thoải mái, dễ chịu một chút. Ừ. Cái nữa đó, lúc trẻ đó thì con cái quây quần,

[1:12:10]nhưng mà tuy cực mà vẫn có cái niềm vui, phải không? Lúc già con cái làm sao? Ra lập gia đình, ra riêng từ từ từ hết, cái người già bị cô đơn cái đó nữa. Nằm Lúc trẻ như bảy tám đứa con, những người lớn tuổi thế hệ trước á, nhưng mà lớn lên con cái chia nhau đi mỗi nơi mỗi. Có cái nhà thơ Thu Miệt nào đó, không biết, tặng tôi mấy tập thơ mà viết thơ thiệt hay. Tôi hay đọc, có cái bài có bài cái ngày Tết mà cái người già ngóng con về,

[1:12:42]có nhiều bài hay lắm, nhưng mà bài này nó hợp với hôm nay nói. Rằm tháng Chạp lặt lá mai, ba tôi tự nhắc mình ngày cuối đông. Thân già dù Tết hay không cũng chăm lặt lá cho bông đúng ngày. Con đàn như cánh chim bay, chắc cũng có đứa về ngày Tết quê. Là lúc đó chưa ai về hết. Con xa lần lữa không về, ba ngồi nhìn khói thuốc rê bay rời. Mặt bàn đầy cánh mai rơi, lẻ loi vàng một góc trời mong manh. Cội già ngồi nhớ lá xanh. Hay. Lá rụng về, tưởng về cội, không phải. Lá rụng về nẻo thị thành xa xôi. Lạnh vừa thôi gió bấc ơi! Cành mai mỏng xíu lại rơi giọt vàng. Thiệt rồi sao, giao thừa sang? Ba ngồi đón Tết hai ngàn lẻ nguyên.

[1:13:28]Là tới giao thừa không chịu đứa nào về. Cuộc đời nó vậy, cuộc đời nó vậy. Nên cái tuổi già là như vậy.

[1:13:39]Nhưng mà nãy giờ mình nói tổng quát, mà ai sợ già nhất? Giữa nam và nữ ai sợ già nhất? Nữ, phải không? Vì già đồng nghĩa với là xấu. Da nhăn, lưng còm, tóc bạc, răng rụng. Không, răng rụng sợ, lúc này làm răng giả được, không sao.

[1:14:02]Có cái nữa là già yếu mình làm cực lây con cháu. Già yếu cực lây con cháu. Nó làm mình khổ tâm. Thí dụ như mình cái người già đó, có những người mà cái tâm nhiều khi hơi ích kỷ á thì muốn con cháu lúc nào phải hầu hạ mình, cũng phải bên cạnh mình, vân vân. Nhưng mà có những người già mà tốt á thấy mình mà làm cực con cháu á thì lại khổ tâm, nó thêm nỗi khổ nữa. Thấy phải mình đừng có yếu nó đừng có bận lo cho mình để nó lo làm ăn. Đó thương con, thương cháu thì lại thấy khổ tâm thêm. Chúng ta thấy cuộc đời nó vậy. Nên coi già sẽ bất tiện nhiều cái. Ngày hôm nay mình nghe cái bài này mình thấy cuộc đời nó u ám ha,

[1:14:40]nhưng mà nhớ kiên nhẫn để nghe thêm cho tới cái bài Diệt đế, Đạo đế mình sẽ thấy vui trở lại nha, nên phải bình tĩnh tới ba bốn tháng nữa, đừng có về đây mà mua một cái gói thuốc chuột Trung Quốc nha. Thuốc chuột Trung Quốc uống không chết, nhưng mà mình vật vã, vất vưởng mệt lắm.

[1:14:58]Giờ nói cái khổ của bệnh tật. Khổ bệnh tật cần phải nói không? Khỏi nói, ai cũng biết hết trơn ha. Có ai bệnh sướng không? Nhưng mà tôi nhớ hồi nhỏ bệnh sướng. Vì thích được uống nước sá xị rồi đó. Hễ bệnh thì mới có tiêu chuẩn sá xị, ăn bánh, ăn bo, ăn nho được. Còn không bệnh không được, nên thích bệnh lắm. Nhưng bây giờ thì hết rồi. Giờ bệnh mệt quá, giờ bệnh mệt. Mình vào bệnh viện là mình thấy ngay cái địa ngục trần gian, phải không? Là đủ thứ cảnh khổ ha. Có ai chưa vào bệnh viện không? Mình vào thăm người ta, cái thân phần mình không nằm đi, nhưng mình cũng vào thăm người thân mình, phải không?

[1:15:35]Cũng thấy rất là khổ. Mà theo nghiệp chúng sinh thì xuất hiện nhiều cái loại bệnh khác nhau và bệnh nào cũng khó chịu. Nhớ cái khó chịu là cái khổ. Bệnh nào cũng thường gây ra cái đau đớn, rồi vật vã, rồi kiệt quệ và thậm chí tử vong, chết luôn. Cho nên cái chết ghê gớm lắm nha, nhưng mà bệnh là như vậy. Có người à bệnh lúc trẻ, có người bệnh lúc già và có người bệnh để chết luôn. Cho nên cái bệnh nó thật là nguy hiểm. Cái bệnh có người bệnh nhẹ, có người bệnh nặng. Có những bệnh là do xui xẻo như là mình nhiễm trùng, hay là mình bị tai nạn, hay mình bị trúng độc, hay ăn trúng độc thực phẩm, vân vân.

[1:16:15]Nhưng có những bệnh do di truyền, ví dụ như tiểu đường, ung thư rồi vậy. Có những bệnh là do nghề nghiệp, như mình sống trong cái môi trường ô nhiễm, làm ô nhiễm phổi. Mình làm trong những cái ngành nghề mà có hóa chất độc hại. Có bệnh do tuổi già cho nên các cơ phận nó thoái hóa dần như là thận, tim, gân, xương khớp rồi vậy.

[1:16:38]Dĩ nhiên là cũng có người ít nghiệp, nhiều phước nên khỏe mạnh, ít bệnh cho tới chết, có những người như vậy. Có những người ví dụ như ai chịu khổ về bệnh nhưng có người này có phước không bị như ngài A Nan cũng là một tấm gương. Là khi mà có lần Đức Phật đã khen ngợi ngài A Nan có nhiều cái ưu điểm mà trong đó có một ưu điểm là không bao giờ bệnh, đặc biệt như vậy, không bao giờ bệnh. Phước rất là lạ. Khi chúng ta bệnh thì chúng ta phải phải chữa bệnh. Chữa bệnh bằng cách là gặp thầy thuốc nhờ góp ý kiến, nhờ khám, rồi nhờ đưa thuốc uống, rồi chữa bằng nhiều cách vì ví dụ thường chữa uống thuốc.

[1:17:19]Nhưng mà khổ cái nghiệp mình nó chưa hết á, cái thuốc uống vô hết bệnh này nó lòi ra bệnh khác. Mà nhiều khi cái bệnh mà nó sinh ra phía sau nó mới còn nguy hiểm hơn cái bệnh gốc nữa. Thà không uống thuốc để cái bệnh đầu nó dễ chịu hơn. Uống vô hết bệnh này nó sinh ra bệnh kia. Ví dụ như là mình hay bị cảm, mình uống những loại thuốc cảm, thuốc tây thì đúng là làm mình hết sốt đấy, nhưng mà lâu ngày nó làm suy thận, suy gan. Tới chừng mà thận, gan suy nhiều lúc đó nó mới cực còn hơn là cảm. Cho nên phải biết lúc trước mình chỉ cạo gió, xông hơi dễ chịu hơn uống thuốc. Có trường hợp như vậy nó rắc rối.

[1:17:51]Rồi đặc biệt là có những bệnh mà do nguồn gốc siêu nhiên nữa. Chúng ta nói thế này là đặc biệt có những bệnh do nguồn gốc siêu nhiên, nghĩa là chúng ta muốn nghe mình nghĩ rằng là cái bệnh mà do nguồn gốc siêu nhiên là chiếm chiếm phần phần ít, phải không? Ví dụ như trong 100 bệnh thì chỉ chừng là một hai bệnh có nguồn gốc siêu nhiên nên mình mới dùng cái chữ "đặc biệt". Nhưng mà xin thưa ngược lại, xin thưa ngược lại là 90% bệnh của chúng ta có nguồn gốc siêu nhiên, có nguồn gốc tâm linh siêu hình, 90%. Dĩ nhiên cái gốc tận cùng của nó vẫn là nghiệp, nhưng mà trên cái ngọn tạm thời của nó có những bệnh là có nguồn gốc siêu nhiên.

[1:18:39]Ví dụ bệnh nhức đầu, nhức đầu thì do cái gì? Thôi mình nói tạm thôi, do trúng gió thôi, chứ đừng có nói mà bệnh não đồ nghe ghê, bệnh rồi ví dụ do trúng gió, nhưng mà đôi khi có tác động của người cõi âm, đôi khi. Nên mà rất là dễ bị. Thí dụ trong cái nhà mình ở, mình đâu biết rằng trong đó cũng có những cái vong họ sống cùng với mình ở trỏng. Nếu mình là người theo đạo Phật, mình tin cái điều đó nên mình thường tụng kinh cho người ta nghe, mình cúng thí thực cho người ta ăn, mình khuyên người ta tu thì người ta sống với mình rất là hòa bình, rồi lúc nào đó người ta đi đầu thai thì nhà mình nó yên từ đầu tới cuối.

[1:19:14]Nhưng mà có nhiều người không biết điều đó, trong nhà như có năm ba cái vong mà không hay, không hề mình tu, mình không hề tụng kinh cho người ta nghe, mình không hề cúng cho người ta ăn, người ta cứ quậy hoài, mình cứ bệnh này bệnh kia mà không hề biết, không hề biết. Mà những bệnh lặt vặt bởi vì mình còn cái phước nên người ta phá không được nhiều, mình chỉ cảm mạo, nhức đầu sơ sơ, đau tai, nhức chân chút đỉnh thôi, mà đâu có ngờ là nó có nguồn gốc siêu nhiên, có nguồn gốc tâm linh. Cho nên 80% bệnh có nguồn gốc siêu nhiên. Nhưng mà bình thường mình không biết, cũng là cái nghiệp khiến mình phải tốn tiền chạy thầy, chạy thuốc một chút.

[1:19:48]Còn nếu mình biết, mình nhiều khi mình có vài động tác nhẹ nhàng hết, hết liền. Không cần phải chữa nhiều. Nhiều khi sám hối, cúng thí thực, làm một vài việc phước tự nhiên bệnh lại qua dễ dàng, vậy, chứ không cần phải tốn tiền nhiều. Với lại về cái y học hiện nay có nhiều cái gọi là hiện tượng tiêu cực ở trong, hiện tượng tiêu cực. Ví dụ như báo cũng vừa đăng vậy, ví dụ khi người ta độc quyền món thuốc nào đó người ta bán, nhiều khi gốc của một viên thuốc á giá nó 1.000đ, nhưng mà người bệnh sẽ mua viên thuốc đó 12.000đ. Lý do vì sao? Vì khi mà người bác sĩ ký cái toa thuốc á, người bác sĩ sẽ được hưởng 1.500đ một viên,

[1:20:24]và cái người bán thuốc hưởng được 2.000đ một viên, rồi cái người mà giới thiệu trình dược được mấy ngàn, rồi cái hãng thuốc được lời, tiền đóng thuế, nên người bệnh sẽ mua 12.000đ một viên, trong khi giá gốc nó chỉ 1.000đ. Và bác sĩ cũng thi đua kê những cái viên thuốc rất là mắc tiền thì cái phần trăm mới được cao. Cho nên mình cầm toa thuốc ra nhiều khi hết hồn, toa thuốc triệu mấy. Tại vì trong triệu mấy đó người bác sĩ sẽ được hưởng khoảng 150.000đ. Mà trong cái thời đại mà chúng ta thấy cái y đức thật là vấn đề đáng nghi ngờ, đó là lý do tại sao mà nhà nước như các bệnh viện phải kêu gọi thắp sáng y đức lại.

[1:21:02]Ai là người Phật tử mình biết đạo đức thì phải tránh cái điều này, phải nhớ là phải vì thương người mà chữa bệnh, chứ không phải vì cái lợi nhuận của mình mà kê những toa thuốc mắc tiền. Cẩn thận cái điều đó. Bây giờ nỗi khổ của cái chết. Chết khổ không? Nhiều người sẽ nghĩ rằng chết hết, biết gì nữa đâu khổ, phải không? Cho nên cái hiểu rằng chết là hết là một cái hiểu rất là cạn cợt. Xin thưa chết chưa hề hết. Chết chúng ta bước qua một trạng thái tồn tại mới mà mình không biết trạng thái đó là trạng thái gì. Nó khác với việc mà mình đi mình di chuyển. Ví dụ bây giờ mình ở Sài Gòn, rồi mình có cái việc cái mình

[1:21:42]phải dời chỗ ở mình ra ngoài Phan Rí mình ở, ví dụ vậy. Thì mình biết cái, tương đối mình biết cái chỗ mới, mình có đi tới đi lui phải không? À, trước khi mình dời ra đó mình đã đi tới đó, mình lo giấy tờ, lo nhà cửa nên mình đã biết cái chỗ mình tới rồi. Rồi sau đó về đây mình dời nhà mình đi, thì mình biết chắc rằng cái chỗ mình tới nó không đến nỗi vất vả lắm, sống được, hoàn cảnh mình phải dời, cái việc làm dời đi. Nhưng mà chết thì mình có được như vậy không? Không hề biết cái chỗ mình sắp đi tới là gì. Không hề biết, không có đi thử, chưa có đi thử. Có ai đi thử vô rồi trở về chuẩn bị hành lý đi thiệt không? Không, phải không?

[1:22:19]Nên hoàn toàn mờ mịt, không biết là cái chỗ mình đi tới là chỗ gì. Mà khổ cái nữa là mình không biết mình đời mình đã tạo tội tạo phước như thế nào nhá, tạo tội tạo phước như thế nào. Lỡ mà bỏ cái thân này đi vào cõi mới thì lại đi vào cái song sắt gông cùm của địa ngục thì rất là mệt. Hoặc là bỏ cái thân này rồi bước qua cái kiếp khác là đọa vào cái thai của con thú thì thiệt là thê thảm rồi. Nên không hề biết, không hề biết. Đó là cái khổ thứ nhất đó. Nên thường thường đó là lý do tại sao mà ai cũng sợ chết là vậy đó, vì bắt mình đi vào cái chỗ mà mình không biết đằng sau cánh cửa đó là gì. Nếu mà mở cánh cửa chút cho mình thấy thì nhiều khi mình đỡ sợ.

[1:23:03]Cho nên lý do tại sao toàn bộ chúng ta đều sợ chết là vì không hề biết là sau khi chết mình đi về đâu, đúng không? Đúng. Tôi hỏi tôi trả lời luôn thì đúng không, vui lòng, không sao cả. Nhưng mà đầu tiên trước hết là ai khổ trước, mình chết thì ai khổ nè? Người... người thân của mình khổ trước, phải không? Ví dụ khi mình chết chắc chắn là sẽ có những giọt nước mắt rơi, phải không? Sẽ có những giọt nước mắt rơi. Có ai chết mà sẽ có những nụ cười không? Không có. Có những người nào hắc ám quá mà khi mình chết người ta cúng ông địa nải chuối thì có. Có ai hắc ám quá thì có trường hợp đó xảy ra. Nhưng mà đa phần khi chúng ta chết sẽ có nhiều giọt nước mắt rơi, như vậy.

[1:23:50]Như ở bên Nam Mỹ đó, cái tay mà... tôi quên cái tên hình như Carlos, là tay đó là tay trùm buôn ma túy, khi chết thì toàn dân của cái xứ mà Colombia nhảy mừng vui múa, vui nhảy múa vui mừng là vậy. Còn hầu hết là mình... mình chết cũng đều có một vài người nào đó thương mình và đều sẽ khóc. Người có phước á, họ chết nhẹ nhàng và sau đó họ về nơi cõi an lành. Nếu mình nhìn thấy một người mà chết dễ đó, mình biết người đó sẽ không đọa. Muốn mà biết chết mình đi về đâu thì nhìn hai cái. Thứ nhất là lúc mình già gần chết cái gương mặt mình như thế nào, đời sống mình như thế nào, có dễ chịu hay không.

[1:24:32]Là nếu mà lúc mà về già gương mặt mình đẹp lên, đời sống mình thoải mái dễ chịu thì biết rằng khi chết mình sẽ về cõi lành. Đó là điều bảo đảm, thứ nhất. Cái thứ hai nữa, dấu hiệu thứ hai nữa là khi chết mình chết rất dễ dàng, không bệnh nặng, không vật vã không đau đớn thì cũng sẽ về cõi lành, hai cái. Còn ngược lại, nếu lúc về già mà mặt mình xấu đi, cuộc sống mình càng vất vả hơn, cô độc hơn, coi chừng nha, chết về cõi dữ đó, không biết chừng. Đó. Mà lúc chết mà cứ nằm bệnh vật vã đau đớn, chết không được sống không được cũng thường là đọa, thường là đọa. Để ý điều đó. Vì vậy, chắc ăn nhất là chúng ta phải ráng mà...

[1:25:18]ráng mà tu, ráng mà tạo phước, tránh tội. Thì mình cứ theo dõi từ từ, nghĩa là mình nhớ coi bắt đầu mình đến với chùa mình quy y là năm nào. Từ năm đó tới nay cuộc đời mình có thay đổi dần dần chưa, có... có may mắn lên từ từ chưa? Đó là cái đánh giá đó. Chúng tôi thường hay nói thế này, ví dụ một cái người đệ tử của tôi à dù là tại gia hay xuất gia, ví dụ như người tại gia cư sĩ đi tu theo tôi một cách nghiêm chỉnh đàng hoàng, mà nếu cuộc sống người đó mà không may mắn thì tôi quy cái lỗi đó là do tôi. Tức là tôi kém đức, tôi dạy sai cái gì. Chứ còn nếu mà tôi đúng, đàng hoàng có đức thì một người đệ tử

[1:26:02]theo tôi hoàn cảnh phải may lên từ từ, phải may mắn dần dần. 5 năm sau, 10 năm sau họ phải... cuộc sống họ phải sung sướng hơn. Phải như vậy mới là đúng. Thì chúng tôi cũng đang chờ coi sao, đang chờ coi. Nên có ai mà gặp tôi nói sao con làm đệ tử thầy mà con khổ quá, tôi phải hỏi này quy y thầy được mấy năm, 2 năm hả? 2 năm chưa đủ đô, phải ráng làm phước thêm 5 7 năm nữa, 5 7 năm nữa. Tới đó mà còn khổ thì thầy sẽ bắt đền. Thầy bắt đền, bắt đền một chiếc xe Trung Quốc mới xin được của ai đó, ví dụ.

[1:26:41]Đa phần á, đa phần đó là mình nói người có phước nha, còn đa phần á để chết được thì mình phải làm sao?

[1:26:51]Phải làm sao? Phải bức xúc, ngặt nghèo, vật vã đau đớn rồi mới chết, hãy nhớ điều đó nha, không dễ chết, không dễ chết. Cho nên đầu tiên á à khi mà thường á là người ta mà muốn giết một người tội nhân á, hồi xưa họ giết tàn bạo lắm, họ lóc từng miếng thịt cho tới chết. Nhưng sau này thì họ từ bi hơn, họ chặt đầu thôi. Chặt đầu mà cái để cái người đao phủ họ chặt, nhiều cái người ác á, ở pháp trường có cái tệ này nữa là cái người mà đao phủ họ giả bộ chặt sai, thay vì cứ chặt ngay đầu cái là xong đi, cứ treo người ta lên rồi chặt cứ trúng lưng khiến người nhà thấy tội quá mới hối lộ thì họ mới chặt một cái rớt đầu liền.

[1:27:30]Mấy người đao thù phủ đó mà cũng ác như vậy. Nhưng ở bên Tây phương họ có cái máy chém, nằm vô giật dây rớt cái bụp xuống liền, rất là mau. Nhưng mà vậy là chết lẹ không? Không, thưa không. Lúc rớt cái đầu ra rồi, máu trên não vẫn còn, họ vẫn còn đau đớn vô cùng. Cái thân ở dưới giãy đành đạch, là cái phía từ cổ trở xuống là giãy đành đạch, đau rồi, cái khúc đầu phía trên không nhúc nhích được nhưng vẫn đau vô cùng. Đó, rồi sau này người ta thấy quá rồi bắt đầu người ta mới dùng hình phạt bắn. Bắn có sướng, có dễ chết không? Không. Đứng một hàng bắn vậy đó, có viên trúng viên không, mà mấy viên mà nó trúng trật trật vậy nè

[1:28:08]thì lúc đó mới vật qua vật lại đau đớn mà không chết được, mới có cái phát súng ân huệ đó, kê ngay đầu bắn một cái viên cuối cùng, cũng không dễ chết. Rồi sau này cái người ta mới dùng tới biện pháp là điện giật. Thấy nhiều người điện giật dễ chết đó, họ mới làm điện giật, ngồi lên ghế điện, bấm nút cho điện cao... cao áp nó chạy vô, dễ chết không? Cũng không luôn. Giật tê, máu mũi máu họng chảy trào ra, lỗ tai ứa máu ra, vẫn chưa chết, ngặt đi ngặt lại. Thế là bác sĩ vô đo tim chưa chết, cho điện giật lại lần nữa, không chết được. Rồi người ta nói thôi vậy nó khó chết quá, thôi cho vô phòng hơi ngạt, đưa vô cái lồng kiếng rồi bắt

[1:28:41]đầu bơm thuốc vào, bơm vào ngực người ta hít, dễ chết không? Không. Hơi nó vô từ từ đó, bắt đầu vật qua vật lại người giãy giụa mà bị trói... trói chặt hết không giãy được, không la được, một lát rồi từ từ mới chết. Nhưng từ lúc mà bắt đầu hít được cái hơi đầu tiên cho tới lúc chết cũng cả mấy phút hoặc mười mấy phút, vật vã đau đớn. Mình cũng vậy, ví dụ mình không có bị đó nhưng mình bệnh mà để chết cũng rất là khó chết. Và mình hỏi những người tự tử coi dễ chết không? Cũng không chết, uống chai thuốc rầy không có dễ chết, bởi vì con người cứu được á, súc ruột á, thì trong khi mà đang còn thuốc rầy mà chưa súc ruột đó mà chưa chết khổ không?

[1:29:15]Khổ vô cùng, chết... Cho nên á cái chết nó khổ là trong lúc chết, để chết được mình rất đau đớn vật vã, và cái thứ hai nữa là sau khi chết mình đi về đâu cũng là một cái mờ mịt, rất là khổ, trừ những người có phước. Và cái khổ thứ ba nữa là người thân mình khổ. Như vậy mình chưa nói được hết tám cái khổ, mình mới nói được cái sinh lão bệnh tử khổ hôm nay. Tuy nhiên chúng ta hiểu rằng cuộc đời này là là khổ. Ai cũng khổ. Như vậy nên ghét nhau hay nên thương nhau? Nên từ đây về sau nếu có ai ghét ai thì chúng ta hãy nhớ điều này, phải không? Người thương người bao nhiêu cũng là thiếu, người ghét người một chút xíu cũng là dư.

[1:30:01]Quên, nhiều người quên, mới nghe lần trước nay quên. Thì có mấy câu hỏi:

[1:30:10]"Năm ngày nữa không có thầy trên chùa thì con đi xa,

[1:30:16]có nghe nói tu Bát Quan Trai một ngày bằng tu một năm, đó là lời ma hứa nào, xin đừng tin như vậy."

[1:30:28]Hồn ma vừa rồi nhập xác với sư cô lên đòi với thầy quý y chuyện này ở đâu vậy nghen? Nói vậy? Đâu nghe đồn vậy? Cái chuyện mà cái người vong nhập xác tiếp xúc là chuyện thường lắm, nhưng đừng để bị lừa. Có nhiều người lên chùa của chúng tôi vậy cũng nói là người âm nhập xác tiên tri chuyện này chuyện kia. Nhưng mà thường thường họ gạt mình được mấy chuyện, họ nói đúng vài chuyện tới chừng mình mê mình tin đó, họ dẫn mình đi bậy liền. Cho nên không bao giờ để bị lừa bởi những điều đó. Phải tỉnh táo. À có người mẹ nói là: "Các con bất hòa với nhau nên rất là buồn. Trước hết dụ cũng nghe băng thử coi."

[1:31:06]Thầy nghe chuyện có nhiều người cũng bất hòa với nhau nhưng mỗi người nghe băng tự nhiên sẽ bớt bất hòa, nhưng có điều cái đó phức tạp lắm. Cái vấn đề mà hòa hợp đoàn kết trong gia đình cũng là vấn đề phức tạp, khi nào có chuyện mình nói những vấn đề này lớn chứ không có nhỏ, không còn thời gian nữa thầy sẽ không có nói nhiều được.

[1:31:25]"Thưa thầy, làm sao rút ngắn khoảng cách giữa cốt lõi của tôn giáo và khả năng nhận thức về tôn giáo?" Chà, cái người này triết lý cũng dữ á. Thì ráng đi nghe giảng nhiều nhiều nha. Ngồi thiền nó tự rút ngắn à. "Và trong tu tập làm sao hiểu được trong từng ngày, từng phút, từng giây?" Khi mà nghe tới bài chánh tinh tấn trong cái Đạo Đế phần chánh tinh tấn thầy sẽ nói điều này. "Thầy có sẵn lòng tư vấn tâm lý cho những người cần được tư vấn, nhất là giới trẻ mới lớn, chúng thường không có niềm tin trong tôn giáo?" Tư vấn về tâm lý về tôn giáo. Vậy thầy phải mở cái mục ở trên báo Thanh Niên, Tuổi Trẻ mới được.

[1:32:04]Nói chứ ai có duyên cứ viết thư gởi tới thầy. Rồi thầy với lại các vị đây đều sẵn lòng trả lời khi gặp duyên. Mình chưa có lập cái chuyên mục được, nhưng mà chắc quý thầy cũng không có hà tiện đâu, không hẹp hòi gì. Thôi thì cuối cùng là chúng ta cố gắng hiểu một cái sự thật: Đời là khổ. Hiểu một cách dũng cảm, can đảm. Vì cuộc đời là khổ nên chúng ta cố gắng thương nhau và chúng ta sẽ hẹn với nhau, hứa với nhau như hứa với Phật là chúng ta sẽ giải quyết dứt điểm nỗi khổ cuộc đời này bằng một cái phương pháp rất là cao cả để đem lại ánh sáng cho đời mình cũng như ánh sáng cho nhân loại nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:32:48]Dạ xin mời toàn thể đại chúng hồi hướng. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,

[1:33:08]đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.

[1:33:20]Nam

[1:33:26]Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:33:38]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:33:52]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:34:03]Mời quý Phật tử an tọa ngồi xuống.

[1:34:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nghe tiếp bài Tứ Thánh Đế. Chúng ta nói là Tứ Thánh Đế để phân biệt với Tứ Diệu Đế giảng lần trước. Nay cũng nói tiếp về Khổ Đế.

[1:34:24]Chúng ta nghe nói về Khổ Đế thì mình nghe mình hơi hơi buồn một chút, nhưng mà buộc lòng chúng ta phải nghe để đối diện với sự thực. Vì có những sự thực mà chúng ta không có thấy, mình che lấp đi, nên chúng ta sống trong những cái vui ảo tưởng mà không biết, rồi cuộc đời mình trôi qua dần với những tháng năm uổng phí, đến khi chết mình vẫn chưa hết được cái khổ. Còn ở đây khi chúng ta biết được bản chất cuộc đời là khổ, chúng ta có cái hướng để giải quyết. Một ngày nào đó chúng ta tìm được cái chân lý, chúng ta tu có kết quả, hoặc một mai chúng ta nhắm mắt buông tay, chúng ta sẽ ra đi trong cái an lạc thực sự.

[1:35:08]Còn không biết mình tìm những cái trò vui giả dối thì một ngày nào đó mình ra đi trong cái đau khổ, oằn oại, bất an. Vì vậy chúng ta kiên nhẫn, dù rằng là những điều nói nghe có vẻ bi quan nhưng thật là có lợi ích. Như vậy, cũng giống như một người khỏe mạnh vẫn đi vui chơi, nhảy múa được, nhưng mà có một người đến nói: "À, anh đang bị nhiễm vi khuẩn HIV." Nghe thấy nó buồn nhưng nhiều khi nó là một sự thật, và phải lo chữa, biết đâu mình ráng chữa, mình ráng tu thì nó không phát thành sida. Còn để mà mình không có sống đời sống lành mạnh thì từ cái nhiễm HIV nó phát thành sida rất là nhanh. Mà tới sida rồi thì chỉ còn nhờ xi măng, giỏi, đúng rồi.

[1:36:00]Còn ở đây ví dụ mình biết ở trong mình tiềm tàng một cái cơn bệnh nặng, mình sống một đời lành mạnh, tu hành, tập luyện, cái cơn bệnh đó nó không phát. Thì cũng vậy, tức là khi mà chúng ta nói bản chất cuộc đời này là đau khổ thì mình nghe thấy giống như nó không hay, không hên, nói ra một sự thật phũ phàng, nhưng mà nếu chúng ta biết được sự thật đó rõ, chúng ta ráng sống đúng hơn, tốt hơn. Thì thì chúng ta thật sự một ngày nào đó mà chúng ta đạt được niềm vui thì đó là niềm vui chân thật. Còn mà chúng ta không biết cuộc đời là khổ, nên chúng ta không có cái tu đúng hướng thì những cái trò vui mà chúng ta tìm được một cách tạm bợ

[1:36:43]bây giờ nó chỉ là những cái đau khổ chờ đợi cho mai sau thôi, mặt trái nó chỉ là đau khổ thôi. Cho nên ở đây chúng ta biết cuộc đời là khổ để khi nào mà chúng ta tìm được niềm vui, đó sẽ là niềm vui chân thật của cuộc đời này, như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua cái khổ thứ năm là ái biệt ly khổ. Ái tức là yêu, ái là yêu. Thì thực ra cái chữ ái yêu này nó có nhiều nghĩa hơn, nó là ưa thích nữa chứ không phải là yêu không. Mà có nhiều loại. Cái ái này nghĩa là yêu, thương, mến, quý, thích, à ưa, ham, thèm, vân vân.

[1:37:34]Nó nhiều thứ như vậy, nhưng mà ở cái nó có mỗi cái mức độ, nó có cái sức mạnh khác nhau. Ví dụ bây giờ mình mình thương một cái một cái con con chó, con vật nuôi trong nhà với một cái tình thương yêu vừa phải thì cái mức độ đó nhẹ, là cái mà đang có, ái đây là cái đang có đó. Rồi ví dụ bây giờ mình có một cái cái sợi dây chuyền nó có cái mặt đẹp, mình thích, đó cũng là cái ái đó, thích nhưng mà cái đó mức độ nó nhẹ. Nhưng mà nếu mức độ nó mạnh quá thì nó cái cường độ cái ái nó mạnh, hễ mất nó là mệt lắm, mình sẽ khổ, nên nói ái biệt ly khổ là vậy. Biệt ly tức là phải xa, phải rời đi, phải mất đi.

[1:38:16]Cái gì mình thương yêu mà mình không còn nữa thì sẽ sẽ rất là đau khổ. Đó là nguyên tắc, mình dễ chấp nhận thấy không? Nguyên tắc đó rất là hợp lý, không có gì phải cãi lại. Mà tùy ở đây là cái chúng ta phân tích là cái mức độ thương yêu, quý mến của chúng ta đối với cái đối tượng đó nhiều hay ít mà khi mất nó, chúng ta sẽ đau khổ. À ví dụ như một món đồ chơi mình ưa thích, mất mình cũng bực dọc cũng một, hai ngày, ví dụ vậy. Còn ví dụ có cái người nào đó mình thương yêu với tất cả cái trái tim của mình, rồi người đó không còn ở với mình nữa, hoặc người đó chết hoặc người đó bỏ mình ra đi, vân vân, tức là không còn là của mình,

[1:38:58]không ở gần mình nữa thì cái nỗi đau đó làm sao? Nỗi đau đó rất là rất là ghê gớm, rất là mạnh. Hễ càng thương nhiều mà phải xa nhau thì rất là rất là khổ. Nguyên tắc đó rất là đúng. Ở đây mà ai đã từng đau khổ vì thất tình chưa? Có ai chưa? Có không? Chắc cũng có lai rai ha, cũng có lai rai. Cho nên nhiều khi đó, có những người mà quá đau khổ vì thất tình người ta phải cuối cùng phải đi đi đi tu, đúng rồi, đó, vậy đó. Người ta nói là chúng ta coi cái tuồng cải lương mà Lan và Điệp á, thì đó là vậy. Mà thiệt ai đặt cái tuồng thiệt là tai hại. Cái từ đó mọi người cứ nhìn thấy mấy người đi tu đều nghĩ cái nguyên nhân là thất tình hết.

[1:39:42]Nên nhiều khi quý thầy đi tu vậy á cái đi trên đường người ta gặp, cái người ta hỏi sao quý thầy đẹp trai mà đi tu, có thất tình hay không? Người ta hỏi cứ nghi ngờ như vậy, người ta ngờ buồn cái gì ghê gớm lắm mới đi tu, chứ nghĩ cuộc đời là vui vậy. Mà quý thầy còn đỡ, gặp mấy cô á, nhiều khi mấy người mà lơ xe họ ác ý, họ ngồi trên xe có sư cô đó cái ngồi hát câu vọng cổ. Cái gì? Hát cái bài Lan và Điệp á. Có ai biết bài đó không? Biết ha, ừ. Cái gì mà: "Vì vì sao mà em phải chìm vào chốn thiền môn mà vùi dập tuổi xuân thì" đó. Nên từ đó người ta nghĩ vậy. Mà bởi vì cái cái nỗi đau của cái mối tình phụ nó đau khổ ghê gớm lắm. Vì sao vậy?

[1:40:29]Bởi vì cái ái trong tình yêu nam nữ là được coi là mạnh nhất trong các loại ái, được coi là như vậy. Ví dụ mình thương cha mẹ mình, mình có hiếu kính cha mẹ mình, coi vậy chứ không bằng mình thương cái người yêu của mình, cái người chồng, người vợ của mình, thực sự là vậy, đúng không? Thấy không? Đúng không? Đó, đó như vậy là có kinh nghiệm lắm, đó, người nào cũng rõ ràng. Này là kinh nghiệm đầy mình đó. Chỉ có cái một cái tình yêu khác, một cái bản năng của tình yêu khác cũng mạnh gần như vậy, đó là tình mẹ thương con. Tình mẹ thương con thì cũng rất là mạnh, có thể gần như so sánh được với tình yêu chồng vợ. Vì sao?

[1:41:12]Bởi vì cái người con là từ trong bụng mình đi ra, tức là cái cái máu, cái thịt của đứa bé, đứa con mình nó lớn dần lớn dần ở trong cái bụng mình. Nó như chính là da, là thịt, là ruột, là gan của mình, một cái mình thứ hai, cho nên người mẹ thương con dữ lắm. Thì nếu mà có cái chuyện gì người mẹ cũng đau khổ là vậy, khi đứa con bất hiếu, đứa con chết cũng đau khổ dữ lắm. Nên đây là điều mà Đức Phật nói rằng rất là đúng, là cái gì chúng ta thương yêu mà phải chia xa, phải ngăn cách thì cái chúng ta phải rất là khổ. Thì ở đây chúng ta nghe câu này thấy một điều thế này: là càng thương mến nhiều thì khi mất đi thì cái đau khổ càng lớn.

[1:41:52]Chúng ta nhớ cái điều đó nha, lát nữa mình nói lại. Vì những cái điều mà mà chúng ta thương yêu nè, trên đời này là những cái gì chúng ta thương yêu? Hồi nãy chúng ta nói cái tình yêu nam nữ như tình yêu mạnh nhất ha, một cái. Rồi cái tình yêu những người thân quyến ruột rà cũng là một cái rất là mạnh, nhưng mà thua tình yêu nam nữ. Mà trên đời này nó có một cái này, ví dụ như là danh vọng, à danh vọng. Thường thì người ta xếp cái tài sản, danh vọng, địa vị, danh dự cũng là một cái mà con người mình rất là rất là khát khao, rất là ham muốn. Ai có rồi đều phải giữ gìn cho kỹ. Ví dụ cái người họ leo được tới cái chức

[1:42:36]chủ tịch, giám đốc thì họ không muốn mất, không muốn mất. Nhưng mà giữ mãi được không? Không, ngày nào đó phải về về hưu. Cho nên hầu hết những cái người mà khi về hưu trong cái chức giám đốc, chủ tịch đều có một tâm trạng giống nhau là sao? Buồn, hụt hẫng, đó là tâm lý chắc chắn phải gặp, không ai tránh khỏi điều đó. Nên đó là điều mà người Phật tử mình phải thấy trước. Nên nếu người Phật tử nào của mình đang có một cái chức vụ gì đó thì phải biết mình mình đang quý cái chức đó không? Quý, thì ngày nào đó rời cái chức đó mình sẽ phải buồn. Thì vì vậy thái độ mình phải làm sao? Nghĩa là từ bây giờ mình phải làm sao?

[1:43:19]Phải phải xem nhẹ, phải xem nhẹ. Mà cái ái này hầu hết là do ích kỷ. Ví dụ như cũng một người giữ cái chức giám đốc mà nếu người đó xem cái chức giám đốc đó là một cái gì vinh quang của mình thì cái yêu mến cái chức giám đốc đó là một cái tâm ích kỷ tiềm tàng. Mà ích kỷ thì sẽ đau khổ. Tháng tới chúng ta sẽ nói nguyên nhân này: Ích kỷ là nguyên nhân đau khổ. Thì nếu mà cái còn cái người mà dùng cái chức giám đốc đó để lo cho dân, cho nước, lo cho công ty, cho công nhân viên thì họ họ không bị đau khổ khi họ nghỉ cái chức đó. Còn người mà xem cái chức giám đốc đó là của riêng mình, là vinh quang của mình thì khi nghỉ hưu hoặc khi mất chức sẽ

[1:44:03]rất đau khổ, rất hụt hẫng, rất quê nữa, mình rất mắc cỡ nữa. Nên cái gì mà chúng ta yêu mến nhiều thì phải coi chừng, đó là cái mầm mống làm cho chúng ta đau khổ. Mà có những người, ở đây hầu hết là đàn ông chứ người đàn bà thì ít bị hơn, có những người đàn ông họ xem cái danh vọng lớn hơn cả tình yêu nam nữ. Theo cái mức độ mà tạo hóa sắp xếp á, thì cái tham ái, tình yêu nam nữ là lớn nhất, mạnh nhất. Người ta khổ sở vì nó nhất, đặt nhạc vì nó nhiều nhất, làm thơ vì nó nhiều nhất, viết truyện về nó nhiều nhất, phải không? Hầu hết. Như bây giờ mình nghe nhạc á, bây giờ mình nghe nhạc, tất cả nhạc sĩ hầu hết đều soạn nhạc tình yêu nam nữ.

[1:44:47]Hiếm có một nhạc sĩ nào có cái tâm hồn rộng hơn, cao thượng hơn để mà đặt những bài nhạc ca ngợi những cái đẹp khác. Hầu hết chỉ là nhạc tình. Bây giờ gọi là hạt nhạc gì? Nhạc não tình nữa, mà người ta đang bắt đầu phê bình. Vì cả ngàn nhạc sĩ viết ca khúc, như nhạc sĩ Thanh Tùng ổng nói, nhạc sĩ Thanh Tùng ổng viết mấy bài mà cái gì đó "Giọt mưa" bên thềm cái gì đó. Lâu quá không nghe. Nhạc sĩ Thanh Tùng ổng mất vợ đó, ổng đặt nhạc cũng hay. Ổng nói: "Hiện nay trong nước mình có 1.000 người viết ca khúc, 1.000 người. Cứ trung bình một năm một người viết 10 ca khúc, thì một năm mình có 10.000 bản nhạc mới.

[1:45:28]Nhưng mà nó không phải là 10 bản ngàn bản nhạc hay, mà cứ xoay quanh cái tình yêu, cứ ca ngợi tình yêu riết người ta chán, bắt đầu bắt đầu phát mệt". Như cái lứa tuổi mà trẻ mới lớn á, cái tình yêu là một cái gì nó rất có ý nghĩa trong cái cuộc sống của con người tại cái tuổi mới lớn như vậy, phải không? Nhưng mà bây giờ đến chỗ mà 50, 60 tuổi, mà bây giờ nói mình phải yêu đương nghe nổi không? Ví dụ bà cụ, giờ kêu bà cụ đi kiếm người yêu, nghe làm sao? Hời, nghe nó oải lắm, tại vì nó là cái chuyện gì nó trẻ con rồi nó mệt mỏi, phải không? Vậy, nhưng mà nói đứa mà 20 tuổi á, thì tối ngày ngồi chat trên internet với người yêu không mệt mỏi, như vậy.

[1:46:07]Gặp nhau không gặp nhau một ngày là nhớ nhung, thương nhớ. Cho nên người ta xếp cái tình yêu nam nữ rất là mạnh, cái ái mạnh nhất, và coi như đó là nguyên nhân của đau khổ rất là lớn. Vậy mà có những người đàn ông, họ xem cái danh vọng của họ lớn hơn tình yêu. Họ có thể lừa gạt phụ nữ, họ có thể bất chấp tất cả để đạt theo danh vọng thôi, có không? Có, đó chúng ta vẫn nghe như vậy. Cho nên ở đây thì nói một cách tương đối thôi, nhưng mà tổng quát chung là cái gì mà gọi là cái ái đó, thì mỗi người nó sẽ có một cái loại ái khác nhau để mình thương yêu, tùy cái tâm của mình, tùy cái khuynh hướng của mình.

[1:46:44]Ví dụ có người coi nhẹ tiền bạc. Ví dụ người Phật tử biết tu rồi, thì xem những cái đồ trang sức như là vòng vàng á thì không xem nó là quan trọng nữa, cái đồ nữ trang á. Lúc mình chưa tu thì mình xem cái nữ trang là quan trọng để trang điểm cho đẹp, nhưng khi mình biết tu rồi mình không xem cái nữ trang nó là là quan trọng nữa. Nhưng mà lại xem cái khác, à ví dụ mình lại quý cái khác. Ví dụ mà là mình chỉ quý một cái cái chậu hoa lan, một cái loại rất là đặc biệt, đắt tiền, vì thích ngắm hoa lan. Do đó, ví dụ mất một cái sợi dây chuyền, mình mình không buồn, nhưng mà ăn trộm leo hàng rào vô lấy cái giò lan nó đi cái mình lại buồn.

[1:47:25]Đó là ăn thua cái mức ái, mỗi người có một cái khuynh hướng khác nhau như vậy. Hoặc là có người xem nặng tiền bạc, tài sản là thích giàu, có bao nhiêu cứ kiếm thêm kiếm thêm, lỡ bữa nào ăn trộm vào lấy đi mất thì cực kỳ đau khổ, nhiều khi muốn tự tử chết. Đó là có những trường hợp, nên ăn thua cái khuynh hướng mỗi người mà chúng ta chọn cho mình một cái cái để mình ái nhiều hay ít. Còn tổng quát thì chúng ta vẫn biết là cái tình yêu nam nữ là mạnh. Rồi có những cái điều mà khi mất đi chúng ta cũng đau khổ lắm, như quê hương. Quê hương chúng ta có thương yêu không? Quê hương đất nước mình? Yêu không?

[1:48:08]Yêu, cho nên khi mất quê hương thì chúng ta đau khổ, những người có tấm lòng thì đau khổ lắm. Nên cái điều này đó nó thể hiện rõ vào những cái giai đoạn trong lịch sử khi mà đất nước chúng ta bị ngoại xâm, bị giặc ngoại xâm nó xâm chiếm, xâm lược, nó đặt lên đây cái ách thống trị. Vào những thời mà bên Trung Hoa vậy, họ xâm chiếm được nước mình họ đày đọa người dân của mình, thì người dân đau khổ lắm. Chỉ có những người nào không có tình yêu quê hương, là sống trơ trơ, không có biết suy nghĩ, không có lý trí, không lương tâm mà có thể hợp tác với địch để tìm một cái cuộc sống vinh thân phì gia,

[1:48:46]sung sướng cho riêng mình, thì những người đó mới không đau khổ khi quê hương bị mất. Còn những người biết suy nghĩ đều thấy đau khổ khi quê hương bị mất. Gần đây nhất là vào cái thời Pháp thuộc vậy. Pháp họ cai trị một cách tinh vi, có kỹ thuật cao, có cái tài quản lý, và cũng áp bức người dân của mình, nên những nhà chí sĩ, những người trí thức, những người biết suy nghĩ thì ai cũng thao thức, canh cánh cái nỗi đau của người dân mất nước. Nên quê hương là cái mình yêu thương mà mất đi mình cũng đau khổ là vậy. Nhưng mà trong cái thời bình mình nhiều khi mình không biết yêu quý quê hương, không biết, mình xem nó là chuyện bình thường thôi.

[1:49:26]Nhưng đến ngày nào đó mất quê hương mình sẽ đau khổ. Vì vậy, người ta phải mình phải sống một cách có ý thức, có trách nhiệm để giữ gìn cái quê hương này là vậy. Hoặc là có một cái nữa nó còn lớn hơn quê hương nữa, nhưng mà mình lại thờ ơ lắm, là cái hành tinh này. Cái trái đất của chúng ta. Trái đất này tất cả chúng ta từng bước chân mình đi là dẫm trên cái hành tinh này mình đi. Sống là nhờ vào hành tinh này mà mình sống. Từng cái hoa, cái quả, cái hạt lúa, cái trái cây, những chim trời, cá nước, tất cả bao nhiêu cái điều đẹp mà chúng ta hưởng là từ cái hành tinh này. Rời khỏi hành tinh này chỉ là một vũ trụ lạnh lẽo.

[1:50:03]Phải xa lắm mới có thể có một cái hành tinh nào nữa có sự sống, nhưng mà đó không phải quê hương của mình, mà chúng ta chưa thể đặt chân tới đó được. Hiện nay trong vũ trụ này chúng ta chỉ có thể biết một nơi duy nhất, sống một nơi duy nhất, thương yêu một nơi duy nhất, đó là cái hành tinh này. Mà nếu ngày nào đó cái hành tinh này tận thế, chấm dứt hết sự sống, nổ tung ra thì chúng ta làm sao? Cũng đau khổ lắm. Lúc đó đau khổ lắm, chơ vơ, mờ mịt, chết hết dĩ nhiên. Trong cái chết đó người ta đau khổ lắm chứ không phải không đâu. Có một lần trong cái phim mà Chiến tranh giữa các vì sao, Thì có một cái thế lực gian ác trong vũ

[1:50:41]trụ, muốn chứng tỏ cái vũ khí hủy diệt của mình, nó mới bắn một cái tia sáng tập trung cái năng lượng khổng lồ bắn vào một cái hành tinh. Khi bắn vào một hành tinh đó, hành tinh nổ tung liền. Mà khi nổ tung như vậy, toàn bộ cái sinh vật trên hành tinh đó chết hết, chết hết. Thì trên cái chiếc phi thuyền mà một cái người hiệp sĩ họ đi trên đó, thì ông này ổng có tâm linh. Ổng đang đi trên phi thuyền, tự nhiên ổng gục mặt xuống ổng đau khổ. Thì ổng mới, ổng vừa nghe được là bao nhiêu cái sinh linh, bao nhiêu linh hồn vừa rời khỏi thể xác từ một cái chết vĩ đại của một cái hành tinh nào đó, ổng đau khổ, ổng cảm nhận được.

[1:51:18]Thì chúng ta thấy cũng vậy, cái hành tinh này mất đi cũng là một nỗi khổ của nhiều người. Hoặc bây giờ một cái nhỏ hơn chút xíu, là một làng quê phải chia xa. Ví dụ thường ở thành phố đó mình ít có cảm nhận được cái tình làng quê. Cái người ở nông thôn á, ở với cái cánh đồng ruộng, à với dòng sông, với con đê, với đàn trâu, à với những cái vườn cây, bờ giậu tre, rồi với những người làng xóm tuy nghèo nhưng mà có cái tình thân ái với nhau. À tuy nghèo mà tối lửa tắt đèn có nhau, là nấu được cái món gì ngon là chia ra bưng qua hàng xóm một miếng, vân vân, nó có cái tình làng quê. Thì khi nào mà người ta phải rời cái làng quê để người

[1:51:59]ta đi về thị thành đi học, người ta vẫn nhớ cái làng quê đó, nơi đã cho mình những cái kỷ niệm đẹp ban đầu, thì xa cũng là một nỗi buồn, phải không? Còn mình sống ở thành thị thì mình không có được cái hạnh phúc đó. Bởi vì người thành thị nhà cửa san sát á mà nhiều khi cái nhà bên cạnh mình không biết mặt. Mà vì sao vậy? Bởi vì vì sợ ăn trộm, nhà nào cũng cao, bít kín như vậy. Cái tình hàng xóm nó lạt lẽo, vì ai cũng phải đề phòng lẫn nhau do tài sản nhiều đó. Nên khi tài sản nhiều thì cái tình con người với nhau bị mất đi. Còn ở làng quê mộc mạc cái tài sản ít, thì người ta có một cái để quý, để có hơn là cái tình con người.

[1:52:39]Còn khi tài sản nhiều rồi thì cái tình đó phải mất. Giống như chúng ta thấy ví dụ như hai, ba cái nhà lá nghèo nghèo á thì ít có hàng rào phải không? Cái nhà này đi qua nhà kia thoải mái, nhưng mà hễ có một cái biệt thự thì sao? Phải có cái hàng rào, phải có hàng rào, phải có cổng thật lớn và phải có một bầy chó béc giê bự. Tức là khi mà người đó giàu thì tự nhiên người đó tách ra khỏi cộng đồng, đúng không? Nó ngộ như vậy. Mình cứ đi nhìn đường phố mình sẽ thấy điều đó. Những ngôi nhà nghèo, liếp cửa nghèo ọt, ít có cài, ít có chặt, rồi người ta đi qua lại với nhau. Nhưng mà hễ nhà giàu thì tự phải rào ngăn chặn với nhau lại.

[1:53:16]Như vậy rõ ràng tài sản làm cái gì? Bỗng nhiên làm cho người và người ngăn cách nhau, đúng không? Đúng, đúng rất là rõ như vậy. Cho nên vì vậy, chúng ta hiểu điều này chúng ta phải xử sự cho đúng nếu chúng ta lỡ giàu. Nghèo thì thôi không có gì, nghèo thì chúng ta sẽ có cái tình của người và người để vui. Nhưng mà nếu giàu, chúng ta rất dễ bị mất cái tình của người và người. Cho nên vì vậy, cái người Phật tử của mình nếu mà mình lỡ xui mình giàu á, lỡ trúng số bao nhiêu tỷ á, thì mình phải xử sự cách nào để đừng mất cái tình con người, phải không? Đấy, đừng có mất cái tình con người, chứ đừng có vì giàu rồi bắt đầu

[1:53:53]cái lạnh lùng với người này người kia, phải rào, phải giậu kỹ. Sống cách nào đó, tức là vẫn vẫn giàu chứ không phải ai bắt mình phải sống nghèo, nhưng trong cái giàu đó, mình thêm đạo lý vô một chút, thêm những việc làm từ thiện, thêm một chút thương yêu làng xóm một chút, để cho đừng mất cái tình. Ví dụ như giàu quá mình phải cất cái nhà buộc lòng phải có cổng, có hàng rào, phải không? Nhưng mà đừng có thui thủi ở trỏng, đừng tự giam mình trong cái ngục tù của giàu sang đó, mà vẫn phải biết những lúc nào đó mở cái cổng đi đến với với bà con, với xóm giềng thăm hỏi họ. Nghĩa là mình phải khéo một chút, cái tình làng xóm, làng quê là vậy.

[1:54:30]Hoặc có một cái nó làm chúng ta thương yêu đậm hơn, mạnh hơn nữa là tổ ấm gia đình. Tổ ấm gia đình trong đó có cha mẹ, có anh chị em, nên cái tình thương yêu thường là nặng, thường là rất là nặng. Nên cái người nào mà phải lìa xa cái mái ấm gia đình mình để mà đi nơi khác học hành hay làm việc, thì thường cũng là rất là buồn, buồn. Nhưng mà cái buồn đó còn đỡ vì mình còn tới lui thăm được, thăm được. Chứ nếu cái người nào mà phải đứt luôn cái tổ ấm đó để đi xa không gặp lại, thì cái nỗi đau đó cũng lớn lắm chứ không phải không. Cuộc đời đó lại là như vậy. Những cái gì mà chúng ta hạnh phúc, chúng ta thương yêu, chúng ta có được,

[1:55:07]thì phải hiểu đó là những cái mầm mống của đau khổ hết, mầm mống của đau khổ hết. Trong các cái khổ á mà hôm trước chúng ta nói cái khổ về bệnh, phải không? Sinh, lão, bệnh, tử mình có nói về cái khổ, thì cái khổ của bệnh là cái khổ về về gì? Về thân, về thân. Kể cả tai nạn mình cũng cho là bệnh luôn. Ví dụ đi bị quẹt xe, bị té gãy tay, gãy chân, trầy đó nó cũng là khổ về thân, là khổ về bệnh. Còn cái khổ mà ái biệt ly hay oán tắng hội á, thì thuộc cái khổ thuộc về thuộc về tâm hồn ha, nó thuộc về tâm lý nhiều hơn. Thì cái khổ của tâm hồn á, nói là tâm hồn chứ nó thuộc về về cảm thọ. Trong đạo Phật á, cái cấu trúc tâm lý của chúng ta

[1:55:56]đó, nó có một cái phần Phật gọi là thọ ấm hay là cảm thọ, mình gọi nhẹ nhàng gọi là cảm giác á. Nó có cái bộ phận chuyên trách về cái việc khổ vui. Trong tâm hồn chúng ta nó có một cái phần đó mà Phật gọi là thọ ấm hay là thọ uẩn, nó phụ trách về vấn đề khổ vui. Ví dụ như là cái người mà mình thương yêu ghê gớm, bỗng nhiên một ngày nào đó gửi cho mình một bức thư là: "Tình nghĩa đôi ta có thế thôi ha, từ nay là đường ai nấy đi. Thương nhau vậy đủ rồi." Trong khi mình nhớ hồi trước á là cái người đó hứa với mình là anh sẽ yêu em suốt đời, hứa nhớ hứa. Nhưng mà bữa nay cái người đó nói một câu thôi

[1:56:38]ngang đây đủ xài, vừa đủ xài, vừa đủ xài. Thì cái câu nói đó nó đi vào trong lỗ tai mình, từ lỗ tai mình nó đi vào trong cái não mình để mình phân tích. Mình phân tích cái câu nói đó thì mình hiểu rằng từ nay là không còn có những cái lúc mà ngồi với nhau bên bãi biển, đi ăn uống với nhau trên quán xá, không có nói những lời ngon ngọt với nhau nữa, thiếu vắng những cái mình hy vọng, mình chờ đợi, cái không có nữa. Thì cái đó là cái hiểu của cái tâm thức của mình. Như vậy thì nó chưa có buồn phải không? Nhưng mà bỗng nhiên bắt đầu nó đánh qua tới thọ ấm. Khi hiểu được những điều đã mất không còn nữa,

[1:57:13]thì cái thọ ấm xuất hiện cái cảm giác buồn. Cho nên ở đây là cái buồn của tâm lý nó thuộc về phần thọ ấm, thọ ấm như vậy. Và khi thương yêu chúng ta được vui, khi mất mát chúng ta buồn, nó thuộc về cái tâm lý nó khác với cái kia như vậy. Mà cái thọ ấm nó buồn á, nó không đơn giản chỉ là buồn, mà cái buồn của cái thọ ấm á có khi nó làm trục trặc nó phá hư luôn cả cái tâm hồn chúng ta hoặc nó phá hư cái thân thể chúng ta luôn. Cái buồn, cái vui nó ghê gớm như vậy chứ không phải là đơn giản. Là có những người buồn quá thì trở trở nên trở nên bệnh, có người buồn quá thành bệnh. Có chưa? Có phải không?

[1:57:55]Là khi ví dụ như mình nghe ai cứ chê mình hoài, cứ nói nặng nói nhẹ hoài, cái buồn quá cái khi cũng bệnh mấy ngày. Hoặc là khi mình mất cái tài sản, thì mất tài sản nó đâu đụng gì tới cái thân mình, nhưng mà do buồn quá mình cũng thành bệnh phải không? Hoặc là có ai nói với câu nào đó nó sốc óc mình tức quá, có người đã hộc máu, hộc máu, thổ huyết ra luôn. Đó, nên chúng ta thấy cái cái cảm thọ của cái buồn, thương, giận, ghét buồn, vui, sướng, khổ á, những cái đó nhiều khi nó thái quá, nó đánh vào cái thân của mình, làm trục trặc cái thân, làm xáo trộn cái thân luôn. Có những người mà khi buồn quá họ phát điên, phát rồ luôn.

[1:58:37]Như có trong truyện thời Đức Phật có kể một bà mẹ mất đứa con rồi bà điên luôn. Quá buồn rồi điên. Nên chúng ta thấy cái buồn, vui, sướng, khổ nó không đơn giản là chỉ nằm ở cái thọ ấm mà có khi nó phá qua các ấm khác. Ví dụ khi nó phá qua sắc ấm thì làm cái thân này bệnh, nó phá qua hành ấm thì làm người ta điên luôn, là như vậy. Cho nên vì vậy, trong cái việc mà tu hành cũng như trong một đời sống chuẩn mực, thì chúng ta cẩn thận để ý cái cảm giác khổ vui như vậy, kềm chế nó, biết tu hành để đừng để buồn quá đáng như vậy. Tuy nhiên cái khổ của tâm á nó có cái sự chi phối của nhân quả, nên mình có nợ có duyên á, có nợ có duyên đời xưa nên thương

[1:59:22]nhớ nhiều, mà thương nhớ nhiều thì thì đau khổ nhiều. Ví dụ khi mình thương một người nào đó nhiều quá là tại vì cái nợ duyên trong quá khứ nhiều quá, rồi khi mất khi mất cái người đó thì sẽ đau khổ nhiều. Đó, như vậy chúng ta thấy suy cho cùng là cái mất mát đau khổ ngày hôm nay, nó có một cái nhân từ từ một kiếp nào đó, nên tất cả đều thuộc về nhân quả. Cho nên tuy chúng ta nói là tâm lý, nhưng mà cũng là nhân quả. Ví dụ như một người đang yêu quý cái chức giám đốc của mình, họ có được cái chức giám đốc đó thì cũng là do cái cái phước đời trước phải không? Rồi cái phước nó không thể tồn tại mãi, cho nên ngày nào đó họ phải họ phải nghỉ.

[2:00:05]Và khi nghỉ họ buồn, thì như vậy cái phước đã hết. Cho nên cái yếu tố mà buồn, vui, sướng, khổ trong tâm của họ nó không phải là thuần là cái tâm lý mà nó còn có ảnh hưởng của của nhân quả đời trước nữa. Bây giờ đối với Phật tử, ví dụ mình đang làm giám đốc thì mình biết trước một ngày nào đó mình cũng phải nghỉ hưu, tức là không còn nữa, và mình biết mình sẽ buồn phải không? Và mình biết cái việc đó là do thiếu phước. Như vậy muốn cho sau khi nghỉ cái chức giám đốc mà mình không buồn, mình làm cái gì? Từ bây giờ, ai biết?

[2:00:42]Vì không làm giám đốc mà mình làm cái chức gì cũng được, mà một cái chức gì đó cảm thấy mình có vẻ vang, người ta trọng vọng và phải hãy nhớ một điều: ngày nào đó mình cũng phải rời bỏ cái chức vụ đó. Và cũng biết luôn ngày rời bỏ chức vụ đó cũng là ngày mình sẽ buồn, mình hụt hẫng cả một thời gian dài. Như vậy làm sao để cho chuẩn bị cái ngày đó mình không buồn, không hụt hẫng? Ai biết? Hả? "Xem thường", đó là tâm lý. Tức là có Phật tử có ý kiến rằng mình xem nhẹ đó, phải không? Mình đang giữ cái chức đó nhưng mình xem nhẹ thì mình sẽ không buồn khi mất nó. Đó là lý luận về tâm lý rất là đúng, nhưng mà mới tâm lý chưa có tới nhân quả.

[2:01:25]Vì cái nỗi buồn của mình nó còn liên quan tới nhân quả nữa chứ chưa phải, không phải chỉ có một yếu tố tâm lý mà còn yếu tố nhân quả, nghiệp báo, tội phước nữa. Giờ làm gì?

[2:01:39]Có người nói làm việc thiện, rất là đúng. Là làm sao vậy? Là khi bây giờ đó, mình chưa có nghỉ cái chức giám đốc là mình lật đật lo làm phước thiệt nhiều giùm. Thì cái phước đó chuẩn bị cho mình là dù mình nghỉ chức giám đốc, bỗng nhiên nó có một cái niềm vui khác nó đập vào nó thế chỗ liền. Là vì mình mình hưởng hết cái phước giám đốc nhưng rồi mình sẽ có cái phước khác nó bù lại là do suốt thời gian làm giám đốc mình biết làm phước. Đó luôn luôn như vậy, chứ không phải chỉ yếu tố tâm lý đâu. Còn người nào ví dụ mình nói cho mạnh mẽ, nói là "Khi đang làm tôi coi thường nên khi mất tôi không buồn", đó là câu nói trên lý luận, nhưng trên thực tế không được.

[2:02:20]Là tới ngày đó mình vẫn sẽ buồn, chắc chắn sẽ buồn, bảo đảm 100% luôn, ký giấy bảo hành 2 năm luôn. Bảo đảm luôn. Cho nên tới lúc đó, nói "Ủa, sao nào giờ ông nói không buồn giờ ông buồn?", ờ lúc mình vẫn buồn man mác. Cho nên chúng ta nhớ đó, cái buồn vui sướng khổ mình á tuy có thuộc về tâm lý nhưng nó có cái cắm rễ trong cái luật nhân quả nghiệp báo tội phước. Vì vậy là từ bây giờ lo làm phước cho thật nhiều. Ngày nào đó khi mọi cái phù du, ảo ảnh, quyền chức nó rời xa mình, mình lập tức có cái phước khác bù vô liền là mình vẫn tiếp tục sống an vui, không có bị buồn khổ. Đồng ý không? Đó, nhất ai là giám đốc đó nha.

[2:03:05]Ở đây nhiều người giám đốc lắm. Cái riêng vấn đề tình cảm á thì nó gồm hai điều. Nó cắm sâu trong tâm nên rất là khó nhổ bỏ. Vấn đề tình cảm á cái ái không phải là dễ vượt qua.

[2:03:24]Có một lần nghe ai nói trong cái vở kịch nào trong cuốn phim, cuốn truyện nào, nói câu này là: "Tình yêu lớn hơn sự chết." Quý Phật tử có nghe câu đó chưa cà? Có nghe chưa? "Tình yêu lớn hơn sự chết", đâu vở kịch Ấn Độ, phim Ấn Độ gì á. Có nghe chưa? Chưa hả? Hình như đâu 10 năm trước tôi có nghe câu này, không biết ai nói á. Tức là có những người vì tình yêu mà họ dám chết, họ dám chết. Tình yêu nó mãnh liệt như vậy. Ở đây có ai yêu mà dám chết vì người yêu chưa? Hả? Chưa cho nên mới còn sống mà ngồi đây nghe giảng phải không? Chứ còn nếu mà dám chết vì người yêu thì nằm ở đâu mất tiêu rồi. Cho nên hỏi câu này giống như hỏi câu là:

[2:04:06]"Hôm nay ai vắng mặt thì giơ tay lên" vậy đó, thì rõ nhiên không ai giơ tay hết. Thì cũng vậy, hỏi: "Có ai đã chết vì yêu chưa?" thì dĩ nhiên không ai giơ tay, đó là điều may mắn cho chúng ta vậy. Chứ nếu mà có người giơ tay thì biết ngay đó là là ma, đúng rồi, là ma.

[2:04:23]Nên cái tình cảm nó rất là mạnh, phải có hai điều mới vượt qua được: một là cái phước để mình trả được cái duyên nợ với người đó, với thứ hai là có thiền định, có cái định lực cho vững vàng mới vượt qua được, chứ điều đó không dễ, không dễ như vậy. Và cái hay nhất trên đời là mình đừng có mắc nợ ai nhiều quá. Nhớ, sống trên đời đừng có mắc nợ ai nhiều quá. Ví dụ như người nào đó họ tốt với mình, họ giúp đỡ mình thì trong những lúc mà ngặt nghèo á, mình mình tạm nhận, mình chấp nhận, rồi qua cái cơn ngặt nghèo mình lập tức làm phước liền, để mình nâng cái phước mình lên, mình đỡ lại cái sự nhờ vả.

[2:04:59]Nhưng mà có những người á nhiều khi họ không hiểu nhân quả điều này, và họ xem cái việc mà của người khác giúp đỡ mình, cho quà tặng, biếu mình tiền bạc, nâng đỡ mua nhà mua xe cho mình, họ xem đó là một cái cái hãnh diện. Đó là những người chết trong tương lai đó, sau này sẽ lụy vì tình, sẽ khổ vì cái người yêu đó là cái mà bây giờ sử dụng cái đồ tặng quà biếu nhiều. Ví dụ như là mình có thể mua chiếc xe, à mình có thể có một chỗ ở đàng hoàng, nhưng mà có người nào đó họ o bế, họ tặng quà, tặng nữ trang, tặng vàng, rồi cho xe, cho nhà, mình hãnh diện sung sướng, tìm được cái ông Đài Loan bụng phệ ở đâu đó,

[2:05:36]rồi ổng qua ổng cho này, đừng nghĩ đó là hãnh diện, ngày nào đó mình sẽ sẽ đau khổ vì điều này với ổng ở một kiếp khác. Tại cái ông đó tốt không? Cái ông Đài Loan bụng phệ mà trốn vợ qua đây kiếm vợ bé tốt không? Rồi kiếp sau mình phải trả nợ cho một cái người không tốt rất là vất vả, không phải dễ, cho nên mình phải thương mà theo năn nỉ ôm chân khóc lóc để mà trả nợ người ta. Cái tình yêu là vậy đó. Cho nên vì vậy tốt nhất sống trên đời một người Phật tử biết nhân biết quả là mình hạn chế mình thọ ơn người khác, mà nên giúp đỡ người khác nhiều. Khi cái duyên cái lộc đến với mình vào tay này thì phải dùng tay kia

[2:06:14]đem làm phước san sẻ liền, không nên giữ lại, không nên giữ lại. Đó là như vậy, sống là như vậy. Thì người ta nhìn vô người ta tưởng mình giàu, kệ người ta, cứ chấp nhận, bên trong mình chẳng còn tiền đâu, bên ngoài người ta cứ đồn mình giàu tại thấy hay cho tiền á. Nhưng mà kỳ thực là mình sống như vậy đó, giống như mình làm cái trạm thu phát, ai cho nhiêu thì nhận mà sau đó tìm việc phước cho lại liền, sống một cách tự không lệ thuộc như vậy. Thì sau này mình bớt khổ. Còn cái người nào mà họ cho mình nhiều, sau này họ đày đọa mình nhiều, chứ không gì hết trơn. Đó là chúng ta nói về cái ái biệt ly khổ là những điều làm chúng ta

[2:06:47]thương yêu thì sẽ là những cái làm chúng ta đau khổ khi mất mát. Do đó, chúng ta kiểm soát tâm mình đối với những điều mình quá thương yêu, quá ưa thích, đối với những người mình quá thương yêu, quá ưa thích, đối với những sự việc, tài sản, danh vọng, địa vị mình quá thương yêu, quá ưa thích đều là những mầm mống của đau khổ hết. Nhớ như vậy ha. Cái thứ hai nữa là mình nói tới là cái oán tắng hội khổ là những cái điều mình không ưa, mình ghét mà cứ phải sống chung, ở gần một bên rất là bực mình. Phải không? Đó như người ví dụ như là mình sống trong xóm mình thì ở ngay cái trước mặt nhà mình mà cái cái hẻm thì nó không có không có rộng lắm,

[2:07:28]bên nhà này nói nhà kia nghe, mà trong đó có một bà đó bả cứ chửi bới, la lối là ngồi lê đôi mách, nói thì lớn tiếng mà nói bậy nói bạ, mình khổ sở vô cùng. Bực không? Bực. Cứ phải sống hết ngày này qua ngày kia, ngày nào cũng nghe bả hát một khúc. Một khúc đây là bi hùng ca, nói là muốn bể nhà bể cửa, bực mình lắm mà không lẽ giờ bán nhà đi chỗ khác cũng không cũng không phải dễ, đó như vậy. Thì đó là mình nói một cái bực bực thôi, nhưng mà có trên đời có những cái điều nó còn hơn cái bực đó nữa. Rất là khốn khổ, rất là chán ghét mà cứ phải ở chung hoài. Do cái nợ gì nó ràng buộc là mình cứ phải bị kẹt trong một

[2:08:10]cái hoàn cảnh mà thật là không như ý, thật là khó chịu, đó cũng là một cái khổ nữa, nó ngược lại với cái kia. Vì vậy, hễ cái mà mình ghét nhiều thì cái đó làm cho mình đau khổ nhiều, cứ phải ở chung với nó hoài. Ví dụ như làm chung có người mình ghét, gặp mặt cái là mình thấy bực. Cho nên đừng ghét nữa hết bực. Mà còn phải ở chung lâu dài với kẻ thù thì rất là khổ. Ví dụ như là cái thời mà Pháp cai trị Việt Nam á, cái người dân mình khổ lắm không biết không? Giờ mình sống trong giai đoạn này mình không nhớ, biết không? Cái người nào mà được sống vào cái thời mà Pháp cai trị những làng quê đó, lúc mà Pháp nó đi luồn ở trong làng quê nó đi bố,

[2:08:49]muốn giết ai giết, bắn ai bắn, chả cần xét tội tình. Gặp phụ nữ là nó cưỡng hiếp. Mà gặp người đàn ông trong gia đình đó thì nó cứ đổ thừa là cái người kháng chiến du kích chống nó, nó bắn. Gặp người phụ nữ thì nó hãm, hãm xong nó bắn luôn. Cái người dân như vậy đó. Sống trong cái cảnh rất là khổ. Nhưng vì nhà nước mình coi như mình tha thứ, mình bỏ qua, chứ nếu tri lại đó là tội ác diệt chủng của thực dân Pháp chứ không phải dễ. Nếu mà nói là tội ác chiến tranh là mình tri lại là nặng lắm. Nhưng mà thôi mình bỏ qua, lịch sử đã sang trang. Mình chỉ nhắc lại giai đoạn đó để mình biết mà giữ gìn đất nước mình

[2:09:23]trong mai sau thôi, chứ mình không có bận tâm kể tội, chứ kể tội thì đầy hết cái những người đi xâm lăng người nước khác. Thì người dân mình ở chung với kẻ thù cũng khổ như vậy. Hoặc có cái khổ nhẹ nhẹ trong gia đình mà mình hay gặp là cảnh mẹ ghẻ con chồng. Có một cái lạ là không biết vì sao trong cái thời đại này á thì những cái người vợ sau... Thì họ có cái như có cái văn minh hơn một chút, cái suy nghĩ rộng lượng hơn, thì họ không đến nỗi ghét cái người con trước của chồng lắm, có lẽ là do cái suy nghĩ con người ta đã tiến bộ. Còn vào thời xưa, cái thời phong kiến, cái suy nghĩ con người ta nó thấp,

[2:10:02]cho nên cái người vợ sau luôn luôn ghét con của người vợ trước của người chồng, và cái thảm cảnh mà mẹ ghẻ con chồng là thảm cảnh muôn đời. Nhưng ngày hôm nay mình thấy đỡ hơn phải không? Đỡ hơn. Hoặc là cái người chồng đến sau cũng vậy, người chồng sau của người vợ thường là họ có cái suy nghĩ thoáng, họ thương cái con riêng của vợ chứ họ không đến nỗi ghét. Cái thời đại bây giờ nó vẫn thoải mái hơn, chứ vào thời xưa những điều đó thiệt là khổ. Nhưng ngoài Huế vậy, trước đây cách đây mấy chục năm có một câu chuyện thương tâm. Có cái ông ổng đi xe Honda, ổng đi ngang cái đường đèo, cái ổng nghe tiếng kêu cứu, thì ổng tới ổng nhìn xuống dưới cái

[2:10:41]hố dưới đó ổng thấy có hai đứa trẻ, nó kêu cứu, phải không? Kêu cứu thì ổng dè dặt tại ổng thấy đường vắng mà như vậy ổng sợ bị cái bẫy á, ổng bỏ xe đó mà ổng xuống lôi nó lên thì ở trên này sẽ có người cướp cái xe ổng đi. Ổng cứ dè dặt dè dặt hoài, ổng cứ vịn cái xe hoài mà trời thì đang chiều đang lạnh, mà hai đứa bé nó khóc. Ổng hỏi nó sao, thì nó kể lể là bởi vì người mẹ ghẻ quá ác độc, nên đuổi tụi nó đi. Nên bây giờ đó mà ba nó thì không thể bênh nó được, giờ nó bỏ đi mà không biết đi đâu rồi, đi tới khúc này hai anh em đói bò kiếm cái gì ăn trái cây rồi rớt luôn xuống hố giờ không lên được. Ổng thương tình ổng cứu giùm,

[2:11:18]thì ổng ổng phân vân giữa cái nên cứu hay là không nên cứu, sợ mất xe á, cuối cùng là cái lòng yêu xe ổng lớn hơn, ổng sợ và ổng đánh xe bỏ đi luôn. Thì ngày hôm sau thì báo đăng cái tin là có hai đứa trẻ chết lạnh ở dưới cái hố bên đèo, vì đêm quá lạnh và tụi nó quá đói, không ai cứu được. Thảm cảnh mà mẹ ghẻ con chồng, nó cũng là những cái vậy. Dĩ nhiên cũng là cái nghiệp đời xưa, nhưng mà nói trên mức độ gần chúng ta thấy là là những cái điều nghịch cảnh mà chúng ta cứ phải chịu đựng, cũng là một nỗi rất là khổ, phải không? Rất là khổ. Hoặc là ví dụ như là có một cái chúng ta không ưa mà nhiều khi nó hay đeo

[2:11:59]theo mình suốt đời, suốt đời tới ngày mình chết luôn, khổ vô cùng. Nó đeo theo sát mình luôn, đố ai biết? Như tôi là tôi biết rõ, cái đó tôi bị cái đó biết rõ. Đó là cái xấu nơi gương mặt của mình. Mình muốn mình đẹp, nhưng mà mình biết gương mặt mình xấu, nhìn vào gương thấy gương mặt mình nó xấu, mình có ưa không? Không ưa, nhưng mà có quăng nó đi chỗ khác được không? Không, là cứ đành chịu cái gương mặt xấu như thế này suốt cuộc đời như vậy. Nhưng đây là điều mà tôi thấm thía ghê lắm. Nó cũng là oán tắng hội khổ đó, cái mình không ưa mà cứ phải sống chung như vậy. Ừm, ví dụ như có những người có tật cũng vậy,

[2:12:41]nhiều khi tật nguyền á, cũng là một cái cái khổ. Người ừm mình sinh ra, nhiều khi có người sinh ra do bị hội chứng da cam hay không biết, không có tay, đó là cái mình khổ mà phải sống suốt đời như vậy, đúng vậy không? Như vậy. Như trong bộ phim mà nổi tiếng của Mỹ được giải Oscar là A Beautiful Mind, một cái tâm thức đẹp, ừm dịch tạm tạm vậy thôi chứ dịch sát vậy thôi. Trong đó có ông nhà toán học ổng bị điên, ổng bị điên, ổng giỏi vô cùng nhưng ổng bị bệnh tâm thần, thì cái bệnh tâm thần nó theo đuổi ổng tới suốt đời luôn, mà cho tới khi ổng được giải Nobel luôn, ổng vẫn còn bị bệnh tâm thần mà rất là giỏi.

[2:13:22]Thì khi nào có điều kiện quý phật tử coi cái phim đó cũng hay. Dĩ nhiên là ổng điên mà không đến nỗi mà điên mà mất nhân cách, ổng chỉ bị những ảo ảnh mà ổng tưởng là thật, ổng tưởng là thật, tới suốt đời như vậy. Thì đó cũng là một cái khổ sở của ổng, nhưng mà phải chịu đựng suốt đời, cũng là một cái nghiệp vậy. Có những cái nỗi khổ mà chúng ta phải chịu đựng, ví dụ như là trong một địa phương mà có quan lại tham nhũng, áp bức làm khổ dân. Thời bây giờ là nhờ báo chí, cho nên khó có cái cán bộ nào mà làm sai mà làm được lâu, thì cuối cùng báo chí phanh phui nên là sẽ vượt qua, nhưng mà vào thời xưa á, hễ quan lại mà tham nhũng ác độc thì rất khó tránh.

[2:14:07]Nên có một lần vậy, Khổng Tử đi với môn đồ, đi vào một cái vùng quê, vùng hẻo lánh, thì gặp những có một cái gia đình ở đó, sống khổ ghê lắm tề, vì cái vùng đó vùng không ai tới ở, chỉ có gia đình đó tới ở thôi, thì Khổng Tử mới hỏi là tại sao mà mà cái chỗ mà trù phú không ở mà lại cái nơi mà cày không ra miếng lúa, khổ sở đủ điều? Ông kia mới trả lời là: "Bởi vì cái vùng trù phú đó có những tên quan lại ác độc, đày đọa áp bức dân." Khổng Tử mới nói: "Nhưng mà vào đây thì sẽ bị cọp, xa hẻo lánh như vầy", thì ông đó mới nói rằng: "Cái khổ của cọp nó ít hơn cái khổ là bị quan lại áp bức." Thấy dễ sợ chưa?

[2:14:52]Cái khổ nghĩa là quan lại áp bức mới là cái khổ còn hơn là cái khổ của cọp nó rình rập nữa. Thì có những người họ bứt ra đi để họ chịu đựng, vậy chúng ta thấy vậy. Nên cái nếu mà ai mà lỡ làm cán bộ thì hãy nhớ là mình phải thương dân, nhớ như vậy, phải lo cho dân thì mình sẽ được phước rất là lớn. Mình được phước mình mới làm cái cán bộ, mình mới làm cán bộ mình có quyền có chức, nhưng mà nếu mình có quyền có chức mà mình hối lộ, tham nhũng, không lo cho dân cho nước thì mình sẽ hết phước và mang tội rất là nặng. Khi mang tội nặng thì cái quả báo nó mất hết mất hết danh dự, mất hết tài sản, có khi bị tù đày.

[2:15:29]Còn nếu mình là cán bộ có quyền chức mà mình biết thương dân, biết lo cho dân, lo cho nước thì cái phước mình càng lúc càng lớn, ngày nào đó mình chết, mình sẽ được hạnh phúc an lành hơn ở những đời sống sau này. Cho nên vì vậy, hãy nhớ điều đó. Rồi ví dụ như mình ở trong cái vùng mà xã hội đen lộng hành cũng là nỗi khổ ghê gớm lắm. Nếu mà luật pháp không nghiêm, cái ngành công an mà không mạnh, thì sẽ có những băng đảng nó nổi lên nó khống chế từng làng, từng xóm. Là ví dụ trong cái xóm đó mà có cái đám xã hội đen nó cai trị là rồi rồi đó, là thôi thua, là nó bắt phải nộp thuế cho nó, phải đóng tiền cho nó, rồi hoặc là nó cho mượn cho vay mà ăn lãi

[2:16:11]cắt cổ, mình không trả được là nó đánh đập, nó siết nhà luôn. Như vậy, những cái đó rất là khổ. Cho nên chỉ trong đất nước nào mà luật pháp cho nghiêm, chính quyền cho mạnh, xã xã hội đen không lộng hành thì đỡ, chứ còn mà sống chung với xã hội đen thấy khổ. Còn trong đạo thì cũng vậy, trong đạo ví dụ như có những giai đoạn mà những cái vùng giáo hội bị lãnh đạo bởi những cái người xấu, người ác, họ trà trộn leo lên được cái chức cao trong giáo hội thì làm cho đạo Phật suy thoái, tuột dốc, tăng ni mất phương hướng, mất niềm tin, mà nhiều khi họ cái phước họ còn, họ được bao che không gỡ ra được.

[2:16:48]Bây giờ nói cái câu là: "Không thích, ghét mà phải ở chung nên khổ", giờ có người sẽ đặt vấn đề: "Muốn hết khổ thì đừng ghét nữa thì hết khổ." Đúng không? Đúng không? Đó, cái lý luận rất là đơn giản phải không? Là vì có ghét mà phải ở chung nên khổ, bây giờ đừng ghét thì không còn cảm thấy khổ nữa. Dễ không? Dễ không? Đó, nhưng mà không bao giờ đúng hết trơn. Nếu mà nó dễ như vậy thì không có Bát Chánh Đạo, không có Bát Chánh Đạo để thoát khổ. Nên chúng ta nhớ trong Tứ Diệu Đế, Tứ Thánh Đế là cái Đạo tức là phương pháp để chúng ta hết khổ mà tới Bát Chánh Đạo lận, chứ không có đơn giản chỉ là một cái lý luận

[2:17:31]là đừng ghét nữa thì hết khổ, phải không? Giống như hồi nãy câu nãy nói: "Đừng thương nữa thì không khổ", không đơn giản như vậy. Nếu đơn giản như vậy thì không cần phải Bát Chánh Đạo, Đạo Đế ở đằng sau. Chính vì vấn đề nó rất phức tạp cho nên Phật mới đưa ra một hệ thống Bát Chánh Đạo ha, là Đạo Đế, gồm tám cái giai đoạn chúng ta phải tu tập mới thoát được khổ. Và cái sự tu tập thì luôn luôn vất vả, lâu dài, cực khổ, chứ không phải là dễ dàng. Còn nếu mà chỉ nói một câu đơn giản: "À, vì oán oán ghét gặp thì khổ, bây giờ đừng ghét nữa là hết khổ", không đơn giản như vậy. Và chúng ta càng hiểu đạo, chúng ta càng tu tập có kinh

[2:18:14]nghiệm, chúng ta mới nể Đức Phật, chúng ta mới kính phục Đức Phật là Đức Phật nhìn quá sâu sắc. Chứ nếu mà chúng ta theo những người mà chỉ lý luận, học lý luận, không chịu tu, không thực hành thì mình chỉ nói một câu đơn giản: "À, tại anh ghét nên anh khổ, bây giờ anh đừng ghét anh hết khổ", thì người đó chưa hề thực hành, chưa hề sống trong cảnh khổ, chưa tìm cách thoát ra khỏi cảnh khổ nên không biết cái cực khổ, cái khó khăn. Cái người nào mà đã từng bị khổ trong cái cảnh đó, thoát không ra, đó lúc đó mới biết là đúng là phải đi theo con đường Bát Chánh Đạo của Phật, đi từng bước, từng bước như vậy mới thật sự bứng hết cái gốc của khổ.

[2:18:50]Bây giờ mình muốn hết ghét dễ không? Không. Không dễ. Ờ ví dụ nó nhiều khi nó không đơn giản là vì cái ghét chủ quan của mình. Ví dụ bây giờ là ví dụ bên cạnh hàng xóm mình có cái ông đó, phải không? Ổng cũng chẳng chọc phá gì mình, mình cũng chẳng phải nuôi nấng gì ổng. Chỉ có một cái là ổng có cái bộ cái đôi mắt á nó nhìn không được ngay mà nó hay chụm lại một điểm nên mình ghét thôi. Mình ghét thì bây giờ thì đúng là dễ là sao? Đừng ghét ổng nữa thì hết hết bực. Nói: "Mỗi ngày tôi ra tôi thấy cái đôi mắt ông đó là tôi bực trong mình rồi." Thì bây giờ cái tâm lý đơn giản nhất là đừng ghét nữa, phải không?

[2:19:25]Kệ, cứ yêu đôi mắt đó đi. Yêu đôi mắt mà nhìn chụm lại một chỗ đó đi thì mình không khổ nữa, thì cái chuyện nó nó đơn giản. Nhưng mà ở đây ví dụ cảnh mẹ ghẻ con chồng, cái đứa con đó nó phải thoát cái cảnh khổ đó bằng cái gì? Bằng cả cái chết của hai anh em, phải không? Hoặc là cái người dân mà đã phải thoát cái cảnh khổ bằng cách tìm lên rừng sống với cọp để thoát cái cảnh khổ của quan lại. Nên chúng ta thấy không đơn giản. Không đơn giản là là do mình ghét nên mình à khổ, mà ở đây là mình bị ghét, bị nghịch cảnh nó ràng buộc mà do cái nghiệp không thoát ra được. Vì vậy ở đây cái yếu tố phước rất là quan trọng, yếu tố làm phước.

[2:20:05]Khi mình có phước á thì mình không phải ở trong nghịch cảnh. Vì vậy chúng ta phải biết làm phước là vậy. Mà làm phước là một trong Bát Chánh Đạo nha. Nhớ như vậy. Tại sao cái người mà có phước thì họ ít khổ? Bởi vì làm phước đức là làm đúng theo Bát Chánh Đạo, hãy nhớ điều đó. Lại làm những việc... Làm phước là một trong Bát Chánh Đạo là chánh nghiệp và chánh ngữ. Chánh nghiệp, chánh ngữ là làm phước. Đó, nhớ như vậy. Thì cái người mà cứ đúng chánh nghiệp, chánh ngữ thì luôn luôn có phước và họ có phước thì họ bớt khổ. Còn chúng ta bị phải vây ràng buộc trong cái nghịch cảnh chúng ta khổ là vì thiếu phước, nhiêu đó thôi.

[2:20:45]Bây giờ nói cái câu là đừng ghét nữa mà phải nhẫn nhục, phải từ bi, đúng không? Ví dụ bây giờ ví dụ bây giờ mình ở trong cái xóm mà có xã hội đen à nó canh đầu xóm, nó canh cuối ngõ, nó bắt đi ra vô phải đóng tiền rồi nó nó chèn ép đồ này, chèn ép đồ kia, à mình khổ. Bây giờ mình nói theo cái lý luận là đừng ghét nữa hết khổ, đừng ghét xã hội đen đó, cứ nhẫn nhục, cứ thương nó đi, cứ từ bi nó thì hết khổ. Vậy câu đó đúng không? Tại sao không? Tại vì nếu nói như vậy là mình rơi vào cái lỗi thụ động à, thụ động. Đó, cuộc sống làm người khổ lắm chứ không phải dễ, khó lắm. Bây giờ cái nghiệp đang ràng buộc,

[2:21:30]nhưng mà mình nghĩ rằng à vì ghét mấy đứa xã hội đen cho nên mình mình khổ. Vậy đừng ghét, thương nó. Không, cái câu đó trật liền. Tức là mình tán đồng với việc làm của nó, mình rơi vào cái tội gì? Cái tội đồng ừ đồng lòng với nghĩa là là với kẻ xấu, đồng tình với kẻ xấu. Cái đây không phải là nhẫn nhục, từ bi mà là rơi vào cái tội đồng tình với kẻ xấu. Cái tội này là luật pháp cũng ghép tội mình được, mà luật nhân quả, nghiệp báo cũng ghép tội mình luôn. Nên ở đây không có cái việc là nhẫn nhục, từ bi kiểu đó. Nhưng mà nghiệp mình ràng buộc mình không biết làm sao thôi, chứ luôn luôn trong cái ước vọng của mình phải là làm cho cuộc đời này tốt

[2:22:09]đẹp, trong sạch, không có người áp bức người, không có người bóc lột người. Chúng ta phải có cái ước vọng đó. Phải có ước vọng đó. Cho nên coi chừng, lý luận thì nghe đúng nhưng mà lát trật. Coi chừng cái đó. Những cái cảnh khổ mà chúng ta hay nghe nói, ví dụ như dân tình mà ở trong cảnh lụt lội, hạn hán lâu ngày cũng là cái khổ, phải không? Hoặc là chìm trong khói lửa chiến tranh lâu ngày cũng là cái oán tắng hội. Hổng ai ưa chiến tranh đâu. Nhưng mà vì cái nghiệp, nhiều khi chiến tranh kéo dài 5 năm, 10 năm, 20, 30 năm làm cái khổ ghê gớm lắm. Đó, vậy. Nói chung cái này là oán tắng hội là chúng ta bị vây quanh

[2:22:45]bởi cái điều xấu, điều ác, điều ngang trái mà nghiệp mình ràng buộc không thoát ra được, đó là người khổ. Chứ không đơn giản là đừng ghét nữa là hết khổ, không có đâu. Do nghiệp ràng buộc. Giờ chúng ta nói cái khổ kế tiếp: cầu bất đắc khổ. Tức là cái mình mong ước không được nên khổ. Trên đời này nó có nhiều cái mình mơ ước lắm. Ví dụ như là mình mơ ước là cái người mình yêu thương đừng có chia tay, nhưng mà không được, rồi cuối cùng phải chia tay nên đau khổ, nó vậy. Mình cầu cho những cái điều xấu ác đừng đến với mình, nhưng mà không được, nó vẫn đến nên vẫn là khổ. Rồi có những cái mình chưa có nhưng mình mong cho

[2:23:25]có, mà mong hoài không được nên cũng khổ. Ví dụ thế nào? Ví dụ mình đang nghèo, mình đang nghèo thì mình mong cho mong cho giàu, nhưng mong hoài không được cũng là một cái, cũng là một cái khổ. Nhất là cái tâm trạng của những người dò vé số mà không trúng, đau khổ vô cùng. Tại khi mua vé số thì ai cũng có cái ước mơ trúng trúng độc đắc, phải không? Đó là mình đang nghèo mà mình mong giàu. Nhưng mà khi chiều xổ số rồi cái kết quả là cầu bất đắc nên khổ. Đó, đó là cầu bất đắc khổ. Cho nên mỗi ngày mà chúng ta đi trên đường mà chúng ta thấy có những người móc tờ vé số ra lui hui mà dò đó, mình hiểu họ đang rơi vào cái cái khổ gì? Cầu bất đắc.

[2:24:12]Cầu bất đắc. Rồi ví dụ như mình thương thầm thương lén ai, mình mong cái người đó là của mình, nhưng mà không được đáp lại thì cũng cũng khổ lắm. Có ai bị vậy chưa? Chưa? Không, cái chuyện này nghĩ chắc bị nhiều á, hồi trẻ chắc bị nhiều, bởi vậy mới có bài hát mà: "Thà làm hạt mưa bay, ướt tóc em một ngày còn hơn anh phải đợi cuối đường chiều nắng phai." Có nghe không? Thà một mình yêu em với nỗi đau âm thầm

[2:24:47]còn hơn là ôm ước mộng ngàn đời mong có nhau. Đó, đó là cũng cái nỗi, nghĩa là mong mà không được là như vậy, mong không được. Có ai biết bài đó không? Biết phải không? Bài đó cũng nổi tiếng của Trần Thanh Tùng đó.

[2:25:04]Cái mong cầu này nó cũng có nhiều mức độ, có những mức độ nhỏ nhỏ thì khi mình không được mình cũng không khổ lắm, nhưng mà có những cái mong cầu nó quá nặng, quá lớn đi, nó biến thành khát vọng, nó biến thành tham vọng thì cực kỳ đau khổ. Khi mà không được cực kỳ đau khổ. Một cái nhân vật mà tác giả Kim Dung ổng nói á trong cái truyện Lục Mạch Thần Kiếm. Ở đây có ai mê kiếm hiệp hông giơ tay lên để mình kết cái hội với nhau. Đó là trong Lục Mạch Thần Kiếm có cái nhân vật là Mộ Dung Cô Tô. Thì tổ tiên của Mộ Dung này á là có làm vua một cái đất nước, nhưng mà nước đó bị mất. Cho nên cái Mộ Dung Cô Tô nghĩ mình là dòng dõi hoàng tộc,

[2:25:45]suốt một đời cứ mơ ước đó là dựng lại được cái vương quốc của mình để mình lên làm vua, nhưng mà phước không đủ. Đi cả một đời như vậy, rồi về lớn tuổi cái buồn quá cái hóa điên, khổ quá hóa điên. Thì cứ tập hợp ra ngoài đồng ruộng á kêu mấy đứa chăn trâu lại cho tụi nó kẹo bánh, rồi kêu tụi nó ngồi đó xưng mình kêu mình là tâu Đại vương, thì đứa nào tâu Đại vương thì cho nó bánh để thỏa mãn cái giấc mộng là làm làm làm vua làm chúa, đó. Nghĩa là khi mà điều người ta mong cầu đến cái độ thành khát vọng thành tham vọng mà không được thì nỗi đau cũng rất là lớn. Còn những cái nhỏ nhỏ hơn ví dụ như đứa bé

[2:26:23]nó đang thèm ăn cà rem mà ba mẹ la không cho tiền, nói ăn hoài ăn cà rem mà đau bụng bây giờ. Với nhất cái cà rem mà cà rem Wall's á, cà rem mà đi cứ tứng tưng tứng từng ngoài đường hoài làm khó chịu quá mày cứ mua hoài nó cứ lại đây nó gõ từng tưng tứng từng hoài một điệu. Mấy năm nay có một điệu đó tao nghe tao muốn chết luôn, mày mày cứ mua hoài không cho ăn. Thì đứa bé nó thèm, nó thèm, tức là cầu mà không được ăn nó cũng cũng khổ, nhưng mà mức độ đó nó nhẹ, mức độ nó nhẹ. Cái gì mà cái gì đó, cái điệu mà nhạc của nó là tao ghét mày, tao ghét mày. Cà rem đó đi cứ gõ hoài muốn chết luôn. Rồi ví dụ có những cái ước vọng thầm kín:

[2:26:58]cái người làm phó giám đốc mà muốn lên làm giám đốc, mà ông giám đốc ổng hổng chịu chết, ổng hổng chịu mất chức, ổng hổng chịu ở tù, ổng cứ ngồi đó hoài, thì rất là khổ như vậy. Nhưng mà nếu mình mong cầu mà được thì sao? Thì thì thì không không có khổ, phải không? Nếu mong cầu mà được thì không khổ, nhưng tại sao mình mong cầu mình lại được? Có người mong cầu không được nên khổ, nhưng mà tại sao mình mong cầu mình lại được mà mình không khổ? Đúng cũng nhờ phước, nhờ mình phước nên cái điều mình mong muốn mình đạt được. Mà phước là một trong Bát Chánh Đạo, hãy nhớ điều đó nha. Làm phước tức là mình thực hiện đúng Bát Chánh Đạo,

[2:27:40]mà hễ ai làm được một điều gì trong Bát Chánh Đạo thì người đó đều có một chút niềm vui, bớt được chút nỗi khổ. Còn người nào mà thực hiện Bát Chánh Đạo một cách hoàn hảo thì người đó vĩnh viễn chấm dứt cái nỗi khổ luân hồi sinh tử luôn. Đó còn mình làm phước là mình làm được một phần trong đó, một phần trong đó, phải nhớ như vậy. Cho nên làm gì làm cứ phải lo làm phước, cứ phải lo làm phước. Có những người đau buồn khi mà thấy cái xã hội suy thoái đạo đức, tội lỗi lan tràn, người xấu thì có cơ hội thao túng vơ vét. Thì cái người này thấy như vậy mới buồn quá, muốn làm một cái gì đó để cứu vãn xã hội nhưng mà không làm được, cái lòng cứ day dứt bất an khổ sở hoài.

[2:28:25]Có những người như vậy, tức là người bất đắc chí. Bất đắc chí là người họ muốn xã hội tốt hơn, họ thấy xã hội chưa tốt, họ cứ mơ ước xã hội phải tốt hơn như vầy, phải tốt hơn như vầy nữa. Học sinh phải đạo đức hơn, phải ngoan hơn, thầy cô phải tận tụy hơn, cán bộ phải liêm khiết hơn. Nhưng mà họ đi họ bắt gặp nhiều cái trường hợp là không được như vậy mà họ muốn làm cái gì đó để cải tạo xã hội làm không được, cái họ khổ, buồn rầu này nọ. Có người bị tâm trạng đó nữa, cũng gọi là cầu bất đắc khổ. Nhưng mà hãy nhớ điều này nè. Mình thấy cái ý cầu họ tốt không? Tốt. Nhưng mà tại sao lại khổ? Chúng ta nhớ điều này:

[2:29:03]khi mà lần tới mà chúng ta nói cái nguyên nhân của đau khổ là do lòng ích kỷ á, chúng ta sẽ phân tích với nhau mà biết rằng tất cả mọi điều làm chúng ta đau khổ đều có cái mầm mống của ích kỷ. Nhưng mà trong cái trường hợp một cái người mà thấy xã hội suy thoái, kém, khổ mà muốn làm cái gì mà làm không được nên khổ thì nói: "Ủa, cái người này đâu phải ích kỷ mà tại sao cũng khổ, phải không?" Như vậy nếu mà nói theo công thức có ích kỷ mới có đau khổ thì mình thấy như trường hợp này giống như sai. Tại cái người mà mơ ước cho xã hội tốt lên mà không được nên khổ thì cái mơ ước đó đâu có ích kỷ nhưng mà vẫn khổ.

[2:29:41]Thì giống như cái công thức của Phật là sai, là có ích kỷ mới có đau khổ, nhưng cái mơ ước của người này không ích kỷ nhưng vẫn khổ, sai. Phật có sai không? Không sai, Phật không bao giờ sai, mà cái người đó mới sai. Vì sao vậy? Vì cái người mà mơ ước cho xã hội tốt hơn, muốn làm cái gì đó mạnh mẽ hơn, nhiều việc hơn để giúp cái xã hội tốt lên làm không được nên khổ, chính cái muốn làm đó, cái muốn làm đó sự thật không phải là vì xã hội lắm đâu, trong đó lẫn một cái là muốn khẳng định chính mình, muốn mình là một người có giá trị trong xã hội. Cái ích kỷ vẫn tiềm tàng trong đó nên không làm được thì khổ.

[2:30:24]Cái tâm lý đó rất bí mật. Vẫn có ích kỷ mới có khổ, còn người không ích kỷ sẽ không khổ, bảo đảm điều đó. Ví dụ, ví dụ như có người cũng thấy xã hội sao suy thoái quá, muốn làm cái gì đó để làm tốt lên, nhưng mà trong thâm tâm không bao giờ mơ ước cái vinh quang cho mình, không bao giờ muốn: "À, tôi làm việc này để khẳng định được chính mình trước mọi người." thì dù người đó làm không được cũng không khổ. Cũng có suy nghĩ, à cũng đi tìm cơ hội mà làm không được thì thôi à. Từ từ làm chuyện khác, làm phước tích lũy lại, bình tĩnh làm phước để nâng cái phước mình lên cái đã vì mình không làm được biết là mình thiếu phước, thì người đó không khổ.

[2:31:03]Nếu mà thật sự mình ước mơ cho xã hội tốt lên mà trong đó không lẫn một cái bóng dáng của tham vọng cá nhân thì không bao giờ khổ. Còn cái điều ước mơ của mình nghe cao thượng nhưng mà không ngờ thẳm sâu bên trong mình có lẫn với tham vọng cá nhân thì chắc chắn mình có đau khổ, hãy nhớ điều đó. Lời Phật không bao giờ sai, không bao giờ sai. Ngày xưa vậy, có lúc mà Đặng Dung nhà trí sĩ ổng bị thất bại, mà coi như là đánh không có khôi phục đất nước được, ổng lên núi mài gươm mà làm thơ đó: "Thời lai đồ điếu thành công dị, vận khứ anh hùng ẩm hận đa." Nghĩa là khi cái thời đến á thì cái hàng mà câu cá như Khương Tử Nha,

[2:31:47]cái hàng mà bán thịt như là Lưu Bang cũng thành công một cách dễ dàng. Nhưng mà "vận khứ anh hùng ẩm hận đa", cái vận nó đi rồi thì anh hùng như ổng cũng phải ôm hận vì không làm được gì. Thì thật ra mình hiểu ngay những con người đó, tuy có lòng đối với đất nước nhưng vẫn ẩn chứa một tham vọng cá nhân như vậy. Muốn được tiếng anh hùng, muốn được tiếng anh hùng. Đó, đây là điều đó. Bây giờ cái khổ thứ tám, cái khổ cuối cùng là "ngũ ấm xí thạnh khổ". Ngũ ấm là sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nói nói lộn hen, bắt đầu là bệnh tâm thần rồi đó. Bắt đầu... Sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Sắc là thuộc về thân, thọ, tưởng, hành, thức thuộc về về tâm.

[2:32:29]Thì năm cái ấm này xí thạnh khổ có nghĩa là cái thân tâm này là một khối khổ. Xin vui lòng đừng hút thuốc. Đi nghe pháp đừng hút thuốc. Xin vui lòng tắt thuốc giùm. Thân tâm này là một khối khổ. Mình nghe nói thân tâm này là một khối khổ mình hơi ngạc nhiên, thấy đạo Phật bi quan quá không? Thấy không? Vì rõ ràng là mình thấy mình có cái thân này để sống, có tâm này để sống mà tại sao Đức Phật lại nói thân tâm này là một khối khổ? Nhưng mà sau khi mình bình tĩnh mình suy nghĩ lại, mình mới thấy Phật nói đúng thiệt. Ví dụ bây giờ, trước hết là đối với cái thân này nè. Cái thân này là sướng hay khổ?

[2:33:10]Mình còn nghe phân vân nha, nghe phân tích lát ha. Bây giờ mình không cho thân này ăn một ngày, chuyện gì xảy ra? Mệt chưa? Bịt mũi không cho nó thở 5 phút, chuyện gì xảy ra? Mệt, phải không? Rồi bây giờ nó cần phải bài tiết, nín lại, chuyện gì xảy ra? Vô cùng đau khổ, phải không? Ví dụ như là 10 ngày không cho nó tắm thì chuyện gì xảy ra? Rồi, thấy chưa? Như vậy thân khổ chưa? Thấy chưa? Đó, Đức Phật nói là chính xác thôi. Như vậy có thân này chúng ta khổ vì thân là những cái nhu cầu rất căn bản của con người. Đó, mà bây giờ nuôi cái thân này cho nó ăn dễ không? Quần quật cả một đời, phải không?

[2:33:53]Mỗi ngày chúng ta phải đi làm 8 tiếng đồng hồ là để lo cho cái gì? Lo cho cái thân này. Vậy khổ hay sướng? Khổ. Đó. Nói nội cái chuyện này thôi: bây giờ cái thân này mình không mặc gì hết, được không? Đó, bây giờ phải cho nó che đậy cho nó kín đáo, phải không? Tại mình là con người phải che đậy kín đáo. Mà che đậy kín đáo nó phải đúng thời trang nữa. Chứ bây giờ ví dụ như mình nói ờ nói là mục đích chỉ là để che thân kín đáo rồi tôi tôi lấy giấy báo tôi quấn quấn lại tôi đi ngoài đường, được không? Không! Phải sao? Phải che đậy đúng mốt, phải thời trang, phải có cái tiệm đồ đàng hoàng như vậy.

[2:34:34]Phải hàng dệt Thái Tuấn rồi sao rồi hàng hiệu đồ nữa sao, nó khổ. Đó chúng ta nói sơ sơ như vậy. Đã có thân là khổ vì vì thân. Mình mới vì mình quen với cái khổ mình không ngờ, nhưng mà đến khi mình lật ra mình phân tích mới thấy đúng là mình mắc nợ cái thân này, mình đã lo cho nó suốt một đời luôn, từng chút từng chút một. Nhiều cái lắm. Bây giờ trong mấy cái nè: ăn, uống, thở, bài tiết, tắm rửa, thiếu cái nào cũng gây khổ sở, thậm chí tử vong luôn. Như ăn, uống mà không cho là chết. Bịt mũi không cho thở chết liền. Đó, nên chúng ta thấy cái thân là nó có cái nhu cầu mãnh liệt của nó và mình phải phục vụ cho cái nhu cầu đó.

[2:35:13]Mà để phục vụ cho nhu cầu đó là mình phải làm quần quật cả một đời, không phải dễ. Mình có phước á, mình làm một mà mình hưởng được hai ba thì tương đối đỡ cực. Còn mình thiếu phước, mình làm mười mình hưởng một, rất là vất vả mới đủ để nuôi tấm thân này. Rồi cái tấm thân mong manh này nó dễ bệnh hoạn, dễ trúng gió, phải không? Dễ trúng gió. Như cơn mưa đầu mùa vừa rồi đó là mình cũng dễ bị bệnh lắm hen. "Những cơn mưa đầu mùa thường làm em ướt áo. Những cơn mưa đầu mùa thường làm cây mắc nhau." Cái bài nhạc của Trần Long Ẩn đó, nhớ không? Chắc lâu quá ít ai nhớ. Là bất ngờ mưa đổ xuống mình cũng dễ bệnh hoạn

[2:35:53]trúng gió, cái thân mình nó mong manh đó. Ăn nhằm rau muống mà nó xịt thuốc nhiều quá thì bị ngộ độc thực phẩm, lúc này báo đang cảnh giác, phải không? Đó. Ăn nhằm thịt bò điên thì mình cũng sẽ điên. Đó. Cho nên là cái thân này nó mong manh nó dễ bệnh như vậy. Bước xuống cái cái thềm nhà trật cái coi chừng lọi cái bàn chân. Thân này đó, có thân là khổ vì thân, thấy rõ ràng. Mới đầu mình nghe Phật nói thân này là khổ mình hơi chưng hửng, nhưng mà suy nghĩ nát chính xác hoàn toàn trăm phần trăm luôn. Rồi cái thân này nó nặng nề, mình muốn muốn đi muốn di chuyển thì phải vất vả. Bây giờ mình có xe mình ví dụ mình đi từ đây muốn đi

[2:36:32]ra ngoài chợ Sài Gòn mình thấy dễ, phải không? Chứ ngày xưa là phải đi bộ hầu hết. Ông bà mình phải đi bộ, mình nhớ lại cảnh đó mình hãi hùng. Như một người thí sinh mà muốn đi ra kinh đô đi dự thi á, đi cả tháng trời đi bộ, vác cái lều cái chõng lương thực tiền bạc đi dần dần, kết thành từng đoàn, đi lẻ tẻ một hai người là cướp nó đánh liền. Đó, vất vả. Bây giờ mình chỉ đi né máy bay cái ào, đi xe. Nhưng mà nhưng mà rõ ràng cái thân này là khổ, thấy không? Cái di chuyển rất là nặng nề. Ở chư Thiên á, trên trời đó, họ không khổ vì thân vì họ có phước, họ di chuyển bằng thần thông, bằng ý nghĩ.

[2:37:09]Tức là họ muốn đi đâu họ chỉ muốn thôi là thân bay cái vèo tới liền nên họ khỏe vì không có cái thân này. Họ có cái thân của tâm linh nên rất là sướng. Còn mình có cái thân vật chất nặng nề, mỗi lần di chuyển rất là cực. Là bây giờ mình thường là nhờ xe Trung Quốc qua bán rẻ, cho nên mình dễ có xe Trung Quốc để mình đi. Nhưng mà nó có cái khổ của gì? Là do xe Trung Quốc nhiều quá nên nhiều người mới biết lái ra đường á, cái tay ga kéo quá nhanh á, dễ tông vô mình lắm, nên đi mình cẩn thận chút. Mà mình nhìn cái đoàn kiến là mình sẽ thấy. Ví dụ con đàn kiến nó muốn đi từ cái đầu sân kia cho tới cái cái

[2:37:44]giảng đường này thì mình thấy nó đi rất là vất vả thấy không? Mình nhìn thấy nó tội lắm, có chút xíu, nó bò từng chân, từng chân. Còn mình sải ba bốn bước cái mình ra tới cổng rồi. Thì đó là mình cũng hiểu như vậy. Thì ở trên chư thiên tử nhìn mình cũng vậy đó. Thấy loài người rất là tội nghiệp. Muốn mà nhiều người mơ ước muốn đi từ đây đi qua Úc thì phải xin visa, passport rồi phỏng vấn tới lui rớt lên rớt xuống rồi đủ thứ cực. Còn bên ở trên trời thì sao? Vèo bay cái tới nơi liền. Cho nên cái thân này khổ vì thân nó nặng nề như vậy. Rồi cái theo thời đại người ta tạo ra những cái nhu cầu về thân càng lúc càng nhiều.

[2:38:22]Hồi xưa ví dụ xã hội còn nghèo á thì thôi sao cũng được. Nhưng mà xã hội thời gian gần đây hơi khá lên chút thì bắt đầu người ta có những cái nhu cầu về thân nó phức tạp hơn là nhu cầu làm đẹp về thân, nhất là phụ nữ. Cho nên những nhu cầu về trang điểm, về sắc đẹp, về massage da mặt, soi da rồi đó, tẩy mụn ruồi, trứng cá rồi gì ờ đánh phấn rồi xức mỹ phẩm. Ôi đủ thứ màng hết trơn. Cái doanh số về mỹ phẩm rất là lớn. Ở đây ai thường hay đi mỹ viện giơ tay lên Thầy coi? Đâu dám giơ, vậy chứ là tín đồ của mỹ viện ngồi đây nhiều lắm. Đệ tử của những cái mỹ viện á ngồi đây cũng nhiều lắm. Bây giờ dòm thấy da mặt ai cũng tốt là biết ngay, biết liền.

[2:39:03]Nên có những cái nhu cầu phải lo cho thân thấy không? Đó mình thấy ví dụ như là chúng tôi biết cái mặt mình xấu nhưng mà không làm gì được, đành phải oán thán mồ côi là phải sống chung với cái xấu suốt đời đành chịu. Nhưng mà quý Phật tử bây giờ mình có tiền mình đi mỹ viện, mình trang điểm, mình kéo mũi lên một chút, kéo môi trề ra một chút cái gì, nhướng mắt lên chút. À xoa đầu da đầu vậy. Còn quý Thầy như chúng tôi đành chịu cái thân này, ôm nỗi buồn suốt đời đó vì cái xấu của mình như vậy, đành chịu. Đó là còn bây giờ những cái đó là mình nói cái cái gần của thân. Mình nói cái nhu cầu xa hơn của thân là ví dụ bây

[2:39:40]giờ thân này đó mình đứng hoài được không? Phải? Phải ngồi. Ngồi bằng cái gì? Ghế, đó phải mua cái ghế cho thân, cực không? Ngồi hoài được không? Phải? Nằm. Nằm ở đâu? Kiếm cái giường, phải mua cái giường cho nó, đó phục vụ cho thân đó. Bắt đầu nghe mệt chưa? Mình thấy bình thường á mà phân tích ra là thấy đủ thứ hết trơn. Rồi bây giờ cái thân của mình mình đem để ngoài đường, ngoài đường được không? Phải cho nó vô trong? Nhà, rồi phải sắm cái nhà cho nó mà nhà ở Sài Gòn thì càng lúc càng cao giá. Khổ vậy, mình chạy mua cái nhà cực ghê lắm, không có dễ đâu. Rồi đi ngoài nắng thì mình phải có cái Mình đi chân không được không?

[2:40:20]Phải mang dép, mua nó đôi dép. Rồi nực quá thì phải sắm cho nó cái? Cái quạt, mà quạt hoài thì Nội cái nhu cầu của thân đó thấy mệt rồi phải không? Đó phục vụ cả một đời mình phục vụ cái thân này. Thân này làm mình khổ. Cho nên là có một cái nhà đạo học mới nói là: "Vì ta có thân nên ta có khổ, nếu ta không thân ta không khổ." Câu nói thật là chí lý. Đúng là vì cái thân này mình quá khổ rồi. Nhưng mà đôi khi người ta cũng có một số cái niềm vui từ cái thân này. Ví dụ như là ví dụ mình hên mình được cái thân đẹp, mình được gương mặt đẹp, cái hình dáng đẹp thì mình có niềm vui sẽ được mọi người người họ quý mến, ưa thích.

[2:41:00]Hãy nhớ như vậy, sắc đẹp là một cái phước, sắc đẹp là một cái phước. Người nào đẹp cũng dễ được người chung quanh yêu mến. Đó là như vậy, luôn luôn như vậy. Bình thường mình đi gặp nhau trong một nhóm vậy nè, cái người nào mà gương mặt nó xấu quá là xơ xác như vậy cái mình ít có tin. Mà gặp cái người nào đẹp đẽ, nói cái gì mình cũng dễ tin, xin cái gì mình cũng dễ cho. Cho nên cái sắc đẹp là một cái phước mà đời trước mình có. Nên nếu mình có phước thì cái thân này cũng đem đến cho mình một vài niềm vui nho nhỏ. Mà nãy chúng ta vừa mới nhắc tới cái phước, mà phước là gì? Là làm phước là trong Bát Chánh Đạo.

[2:41:38]Đó luôn luôn hễ cái gì mà đem chúng ta niềm vui thì cái đó đều dính líu với Bát Chánh Đạo hết. Thì khi nào mà học tới cuối bài Tứ Thánh Đế chúng ta sẽ phân tích về về Bát Chánh Đạo. Nhưng bây giờ chúng ta phải hiểu là mọi cái điều trên cuộc đời này đều làm chúng ta khổ, nhưng mà nếu có cái gì bù đắp lại cho chúng ta niềm vui chút chút là chúng ta phải hiểu là đều do phước, mà phước là đều liên quan tới Bát Chánh Đạo, hãy nhớ như vậy. Hoặc là cái người khỏe mạnh, người khỏe mạnh thì luôn luôn họ có cái cảm giác sảng khoái, tự tin. Cái người mà yếu á luôn luôn có cảm giác mệt mỏi. Hôm trước chúng ta nói rồi, còn người mạnh luôn luôn

[2:42:18]cảm giác sảng khoái, cũng là một hạnh phúc. Mà muốn được mạnh thì cũng phải có phước, đó vậy thôi. Rồi ví dụ như là mình cái thân này phải che đậy mà mình có tiền nên mình che đậy bằng những cái quần áo sang trọng, đẹp đẽ cũng làm cho mình hãnh diện, phải không? Nếu đi ra ngoài mình mặc đồ đẹp, mình cũng cảm thấy vui. Thì cái vui đó nó cũng là phước, đó như vậy đó. Rồi cái bảo vệ cái thân này cho nó an toàn, đừng có sứt mẻ cũng khổ lắm nha chứ không phải không. Ví dụ bây giờ đó, mình đi xe hai bánh, xe mô tô mình phải đội? Đội nón bảo hiểm, để bảo vệ cái thân này mà. Đội nón bảo hiểm thì cũng chả ai thích gì lắm đâu, phải không?

[2:42:59]Nó nặng nề, nó cồng kềnh, đó mà nghe còi bóp không biết nghe hướng nào. Đó. Thì cũng khó chịu nhưng mà vì bảo vệ cái thân này, cũng khổ. Rồi trời mưa thì phải có có áo đi mưa, mùa lạnh thì phải có áo áo ấm, đi trời nắng quá thì phải có kính xã hội đen, phải không? Rồi lúc nào cũng phải cầm theo người cái giấy tờ tùy thân, lỡ công an có xét hỏi thì mình trình ra để chứng minh mình là công dân tốt, vân vân. Tức là để bảo vệ cái thân này nó nhiều chuyện. Bắt đầu thấy khổ chưa? Đó vậy mà ngay ban đầu khi mình nghe câu nói Phật nói thân này là khổ, mình không tin, thấy không? Ủa có khổ gì đâu, hửng hờ liền.

[2:43:38]Nhưng mà nãy giờ phân tích xong rồi bây giờ đồng ý với Phật chưa? Phục Phật chưa? Đó, là thấy lời Phật nói không bao giờ sai, chỉ mình hiểu không tới thôi. Nên những người mà nói khi nghe Tứ Diệu Đế mà phân tích Phật phân tích cuộc đời là khổ, nhiều người đã vội vàng nói Đạo Phật là bi quan bởi vì suy nghĩ không tới. Suy nghĩ tới rồi thấy Phật nói không sai một chữ nhỏ nào hết. Bây giờ đó mình mới nói với nhau rằng cái thân này là khổ, phải không? Thân đồng ý chưa? Duyệt hết rồi phải không? Đó, nhất trí duyệt hết rồi là thân này là khổ. Bây giờ mình có cái thân dễ khổ này, dễ đau khổ này, cực khổ này, mình nên làm cái gì?

[2:44:21]Mình nên làm gì với cái thân cực khổ này? Vì thân này khổ cho nên chúng ta phải phải tự tử không? Không, phải không? Đó, cái tự tử để trốn cái khổ thân là một suy nghĩ rất là cạn cợt, không phải như vậy. Vì cái thân này là khổ mà thân mình khổ thì thân của đồng loại mình có khổ không? Cũng khổ luôn, đúng, ai cũng vậy hết. Thì bây giờ mình đã khổ rồi, mình chấp nhận khổ thêm chút nữa để cho giúp cho người khác sướng, bớt khổ, chịu không? Chịu. Chịu không? Chịu nghe ít người trả lời quá. Giờ hỏi lại nè, hỏi lại nè. Là thân mình khổ ha, thân đồng loại mình cũng khổ. Bây giờ mình biết đạo rồi, nên mình chấp nhận cái thân của

[2:45:04]mình cực khổ hơn một chút để cho thân của anh em mình, của đồng loại mình bớt khổ đi một chút, chịu không? Chịu. Giỏi. Đừng có nói xìu nha. Chịu chứ không phải xìu. Đó, có nghĩa là từ đây chúng ta phải chấp nhận vất vả hơn để thương yêu đồng loại mình, để giúp đỡ đồng loại mình, hãy nhớ như vậy. Chúng ta biết cuộc đời này là đau khổ, vì vậy trên cái đau khổ đó chúng ta đối diện với, chúng ta giẫm lên đó để chúng ta sử dụng được cái thân này một cách tràn đầy lợi ích, để chúng ta nguyện rằng chúng ta chỉ sống suốt đời để đem yêu thương, đem hạnh phúc, đem những điều có ích lợi đến cho huynh đệ mình, đến cho đồng loại mình.

[2:45:48]Chúng ta nguyện với lòng như vậy. Bởi vì sao? Bởi vì chúng ta biết ngày nào đó ai rồi cũng phải chết, thân nào rồi cũng đau khổ, nhưng chúng ta nguyện chấp nhận cực khổ, dấn thân hơn nữa để làm cho anh em mình bớt khổ. Hãy sống như vậy, với cái thân đau khổ này. Với cái thân đau khổ này, chúng ta làm cho người khác bớt đau khổ. Nhớ nha, hứa rồi nghen.

[2:46:14]Bây giờ chúng ta nói qua tới cái tâm. Tâm là một khối khổ, hồi nãy nói thân là khổ, bây giờ tâm là một khối khổ. Trước hết á là trong tâm mình có vô minh, có chấp ngã. Vì có vô minh chấp ngã, cho nên trong tâm này nó tạo thành vô số những cái tâm niệm xấu khác, như là ngu si nè, phiền não nè, những tội lỗi như là ích kỷ, tự cao, tham lam, ganh ghét, đố kỵ, oán hờn, để thúc đẩy chúng ta tạo nghiệp. Rồi nghiệp ràng buộc mình trở lại. Thấy không? Đó, trong cái tâm này đầu tiên nó là chấp ngã, là vô minh. Chấp ngã, vô minh nên có nhiều cái tâm xấu: ích kỷ, tự cao, ngã mạn, đủ màng hết trơn. Thì những cái tâm đó nó sẽ thúc mình

[2:46:56]mình tạo nghiệp, là bằng cách hễ tham lam thì mình cách chiếm đoạt của người khác, hễ kiêu mạn thì mình khinh bỉ người khác, đó, hễ mà ganh ghét thì mình muốn hãm hại người khác. Thì đó, nghĩa là những cái tâm xấu đó nó thúc đẩy mình tạo nghiệp, mà ngay cái tâm xấu đó nó cũng đang làm mình bất an. Bây giờ chúng ta xét nè. Vì mình nhìn một cái người hàng xóm, à mình nhìn cái người đó với cái tâm từ ái, thương yêu, hoặc là mình nhìn người đó với cái tâm bực bội, ganh ghét, thì cái tâm nào làm mình đau khổ? Ganh ghét phải không? Đó, hễ mình ganh ghét, mình thấy bực cái thằng cha đó, nhưng mà kỳ thực trong tâm mình đang bất an rồi, đã khổ sở.

[2:47:41]Nhưng mà khi mình nhìn cái người đó với tâm từ bi, tự nhiên tâm mình nó an vui nhẹ nhàng. Vì sao vậy? Bởi vì cái an vui nhẹ nhàng nó thuộc về thuộc về trong Bát Chánh Đạo, hãy nhớ điều đó. Hễ đúng trong Bát Chánh Đạo đều làm chúng ta an vui, ngoài Bát Chánh Đạo đều làm chúng ta đau khổ. Cho nên khi mình nghĩ về người khác với cái tâm xấu, với tâm tham lam, ganh ghét, oán hờn, đố kỵ thì bảo đảm ngay đó chúng ta đã đau khổ. Đó là mình chưa nói tới sau này nghiệp nó quật mình, tức là ngay khi mà quả báo sau này nó ập lại cho mình nó ràng buộc mình còn khổ sở gấp nhiều lần. Bây giờ chỉ nơi cái tâm xấu đó thôi là mình đã bất an, đã đau khổ rồi, như vậy.

[2:48:21]Nhưng mà chúng ta cũng có những cái tính tốt như là thương yêu, khiêm hạ, nhường nhịn. Những cái tâm đó làm cho chúng ta an vui, phải không? Đó, khi mình thấy mình nhỏ bé để mình tôn trọng mọi người, tự nhiên mình an vui. Còn khi mình thấy mình ngon hơn người khác để mình khinh bỉ người khác, ngay đó tâm mình động lên bất an liền. Mà nếu mình khinh người ta nhiều quá, mình sẽ điên liền, hãy nhớ như vậy. Hầu hết cái quả báo điên loạn đều do cái nhân kiêu mạn, hầu hết như vậy. Cho nên khi mà mình coi thường người khác là mình đau khổ, mình tôn trọng người khác, mình thấy mình thấp bé, tự nhiên mình an vui, hạnh phúc.

[2:48:57]Thì những cái tâm mà nhường nhịn nè, khiêm hạ nè, thương yêu nè, từ bi đều thuộc về Bát Chánh Đạo, đều là do chúng ta biết tu hết, nên nó đi ngược lại cái chấp ngã. Cái chấp ngã đó nó làm cho chúng ta ghét người khác, nó làm cho chúng ta tham lam, chúng ta ích kỷ và làm cho chúng ta đau khổ luôn. Còn cái mà nó đi ngược lại chấp ngã là thuộc về Bát Chánh Đạo. Chúng ta nên nhớ Bát Chánh Đạo là đi ngược lại cái chấp ngã. Thì Bát Chánh Đạo đi ngược lại cái chấp ngã cho nên nó tạo thành cái đạo đức. Ừ trong cái đạo đức đó là chúng ta biết thương yêu, biết nhường nhịn, biết khiêm hạ, biết chịu đựng,

[2:49:34]biết nhẫn nhục thì luôn luôn chúng ta có an vui, có hạnh phúc. Đó là nguyên tắc về tâm như vậy. Đó là nguyên tắc chính. Bây giờ chúng ta nói chi tiết chút xíu: tâm luôn luôn đói cái cảm giác vui. Thân á thì luôn luôn đói một số điều, ví dụ đói ăn nè, thân này luôn luôn đói uống, thân này luôn luôn đói hơi thở, đó là nơi cái thân này. Còn tâm nó cũng có những cái đói của nó, những cái khát khao của nó là cái cảm giác vui. Là nếu mà chúng ta ở không đừng làm gì hết, chúng ta chịu không nổi. Chúng ta phải đi tìm một cái gì để cho nó vui vẻ, nó phấn khích, nó hoạt động, nó đỡ buồn chán hơn. Cho nên bây giờ bắt mình ở một mình ở trong phòng

[2:50:18]mình chịu không nổi, nếu mình không biết tu. Chỉ trừ cái người ở trong phòng biết ngồi thiền, biết nghe băng giảng, biết niệm Phật thì người đó sẽ có niềm vui trong sự tu tập, đi ngược lại khuynh hướng của tâm. Còn bình thường nếu không biết tu thì không bao giờ mình đóng cửa ở trong phòng một mình nổi hết, thế nào cũng phải mở cửa ra đi tìm chuyện gì đó để để quậy. Bắt chuyện với một người bạn để nói chuyện để đỡ buồn, hoặc là đi nghe nhạc, đi ăn, đi ra ngoài đường phố dòm người ta đi qua đi lại cũng đỡ buồn. Đó, nghĩa là chúng ta nhớ là tâm luôn luôn đói cảm giác vui. Mà có những người đói quá sức để trở thành tội lỗi, bệnh hoạn luôn.

[2:50:54]Là có những người đã tìm đến những cái nơi sa đọa như là bia ôm, vũ trường, thuốc lắc, ma túy, bởi vì những cái đó cho người ta cảm giác rất mạnh, cảm giác vui tạm thời rất mạnh. Họ không chấp nhận một cái vui nhẹ nhẹ. Ví dụ như buồn quá, mình đến người bạn mình nói chuyện đạo sẽ rất là đỡ, phải không? Nhưng mà có những người vì do cái cái tâm họ tầm thường quá, họ đòi hỏi cảm giác vui quá mạnh, thế là họ đến bia ôm nhậu nhẹt mới đã, đến vũ trường lắc, gào thét theo điệu nhạc mới đã, hoặc là dùng ma túy là vân vân, hoặc là rú xe chạy đua xe vậy nó mới đã cảm giác. Đó là cái đói cảm giác vui mà đói quá sức đã đi đến bệnh hoạn và tội lỗi.

[2:51:34]Vì vậy, cái chỗ này là chúng ta biết tu theo Bát Chánh Đạo, gọi là trong cái chánh niệm và chánh định á, chúng ta biết giữ tâm hồn mình trong cái an vui, không bị cảm giác thèm cái vui nó lừa mình. Cho nên mình an vui trong đạo lý, an vui trong thiền định, an vui trong cái lạy Phật, trong niệm Phật. Thì như vậy mình đỡ bị lôi kéo về cái hướng sa ngã, sa đọa, tội lỗi. Đó, chỗ này là chỗ khác nhau cái cái đầu mấu chốt của cái khác nhau giữa cái tội và phước. Trong cái cảnh vắng vẻ, mình biết ngồi nhiếp tâm niệm Phật thì phước càng lúc càng tăng, hoặc là biết nghe bài kinh, lên lầu lạy Phật là mình biết mình phước càng lúc càng lớn.

[2:52:14]Còn nếu mình trong cái cảnh buồn đó, mình phá cái buồn đó tìm cảm giác vui là rất dễ đi vào những cái nơi sa đọa. Đây là chỗ như vậy, bởi vì tâm luôn luôn đói cảm giác vui. Thì vì cái cảm giác vui đó mà chúng ta lao nhọc cả một đời này. Ví dụ muốn đi bia ôm phải tốn tiền, phải không? Ai cho mình uống không? Ai cho ôm không? Phải trả tiền. Thì muốn có tiền trả cái điều đó thì phải làm sao? Phải làm lụng, cực khổ. Chúng ta thấy trên đời này vậy đó. Cái gọi là vui, kỳ thực là phải trả tiền, là bù cái trả tiền đó là sức lao động, đó là như vậy, rõ ràng như vậy thôi. Cho nên vui là cực khổ phía sau, chứ không phải là dễ.

[2:52:56]Vì vậy, cái mà hay nhất là của tâm mình á, cái niềm vui nhất của tâm mình chính là cái sự thanh thản. Cái người nào mà sống tâm lắng trong thiền định được, trong sự thanh thản, người đó có được hạnh phúc chân thật. Nên có lần tôi nhớ hồi nhỏ vậy, gặp ông thầy giáo dạy Anh văn. Hình như ông cũng là người mà ăn chơi nhiều. Nhưng mà khi thấm cuộc đời rồi, ông lớn tuổi rồi, ông mới nhận ra một điều, ông nói: "Hạnh phúc chân thật chính là sự thanh thản của tâm hồn, chứ không phải là những trò vui cuồng dại." Nhưng mà lớp trẻ thì thường ít biết điều đó. Lớp trẻ thường hay đi tìm những cái trò vui cuồng dại,

[2:53:33]cho đến khi một đời mệt mỏi, hư hao rồi mới thấy rằng hạnh phúc chân thật chính là sự thanh thản của tâm hồn. Cho nên bây giờ mình biết đạo, mình khôn ngoan hơn, mình không dại gì đi tìm những trò vui cuồng dại, mà mình sẽ đi tìm một cái nội tâm thanh thản, vì đó là hạnh phúc chân thật, vừa được giữ mình trong đạo đức mà giữ mình trong đạo lý.

[2:53:59]Một cái nữa là tâm luôn luôn cần cái hiểu biết, đói cái kiến thức. Nhớ nè, tâm luôn luôn đói kiến thức, luôn luôn muốn biết chuyện này, muốn biết chuyện kia không bao giờ dừng, đó là do thức ấm. Nghĩa là hồi nãy mình nói cái thân mình đói thức ăn, thức uống á, thì nãy mình nói tâm mình đói niềm vui, bây giờ mình nói thêm cái đói nữa là tâm này đói kiến thức, luôn luôn muốn biết chuyện này, muốn biết chuyện kia. Ví dụ mình đang đi mình thấy hai người bạn mình đứng xù xì xù xì nói nhau thì lúc đó mình muốn gì? "Nói gì vậy? Nói gì? Nói nghe coi." Đó, đó, cái tò mò đó chính là tâm mình đói kiến thức.

[2:54:34]Đó, lúc nào cũng muốn biết chuyện thiên hạ. Thấy không? Có không? Có. Hoặc là những tin tức báo chí hằng ngày đó mình luôn luôn muốn biết coi thế giới đã xảy ra chuyện gì, đó là đói kiến thức. À và điều này có thể tốt, có thể xấu. Có thể tốt, có thể xấu là sao? Là nếu mà những điều mình biết là điều tốt á thì tâm mình từ từ tốt lên, mà nếu như điều mình biết á điều xấu, tâm mình từ từ xấu đi. Ví dụ như có những đứa trẻ mới lớn chưa biết gì về tình yêu, hôn nhân, tình dục, nhưng mà được bạn bè nó truyền cái câu chuyện chuyện đồi trụy thì những điều đó nó biết á, nhưng mà biết xong rồi nó hư luôn.

[2:55:12]Còn nếu mà lớp trẻ vừa lớn lên mình cho biết những cái đạo lý, cho biết về nhân quả thì cũng là cái biết á nhưng làm cho nó tốt lên. Thì cái biết đó thuộc về Chánh kiến trong Bát Chánh Đạo. Cho nên cái biết đúng á là Chánh kiến, làm cho người ta tốt lên, người ta an vui, người ta hạnh phúc. Còn những cái biết tầm bậy tầm bạ á, những cái không nên biết mà cứ biết hoài á thì làm cho người ta hư hư hỏng cuộc đời. Cho nên tâm luôn luôn đói kiến thức, mà chúng ta phải biết chọn lựa cái kiến thức nào để nên biết và những kiếp kiến thức nào không nên biết. Nhất là mình là người lớn thì mình phải có trách nhiệm với con

[2:55:50]trẻ, phải cho nó nên biết những điều gì cần biết mà thôi. Hãy nhớ như vậy. Rồi một cái cái đói của tâm nữa là tâm luôn luôn muốn suy nghĩ, muốn sáng tạo, muốn tìm tòi, muốn làm cái gì đó chứ không muốn ở không. Đó là khuynh hướng của hành ấm á. Hồi nãy cái đói kiến thức là khuynh hướng của thức ấm, còn cái luôn luôn muốn làm cái gì đó không chịu ở không, đó là khuynh hướng của hành ấm. Cho nên không ở không, chỉ có mà khi mà mình sáng tạo, mình tìm tòi á thì nó có cái tốt cái xấu. Ví dụ mình làm lụng, mình làm phước, mình nghĩ chuyện làm phước á thì cái được cái phước mà chấp ngã mình nhẹ. Còn mình khi mình làm điều này suy nghĩ điều kia mà làm những điều

[2:56:27]ích kỷ á thì chấp ngã nó nặng và đau khổ mình nhiều hơn. Và mình nên tu thiền để mình làm nhẹ bớt cái tâm của mình, nhẹ bớt cái hành ấm như vậy. Khi mà cái tâm thức quay cuồng, nhộn nhịp, sôi động á thì làm cho bản ngã tồn tại. Chúng ta nhớ như vậy. Cái tâm này luôn luôn nó suy nghĩ, nó quay cuồng, nó nhộn nhịp trỏng á, bản ngã cứ phát triển hoài. Mà bản ngã phát triển hoài thì cái luân hồi là mờ mịt không có đường ra. Chỉ có khi nào mà có cái đạo lý thấm vào á thì bản ngã mới được giảm nhẹ. Còn mình sống theo bản năng lần lần mình trở thành thú. Hãy nhớ điều đó. Cái thân tâm này á, nếu mình sống theo bản năng,

[2:57:02]ví dụ nó muốn vui, mình đi tìm trò vui mình thỏa mãn nó, mình từ từ trở thành con thú liền. Mình sẽ hưởng những cái niềm vui mà tội lỗi liền. Còn nếu có đạo lý thấm vào á thì mình không có thỏa mãn nó bơ bởi những cái trò vui tầm thường, mà mình sẽ thỏa mãn bởi những niềm vui cao thượng. Ví dụ thay vì mình bỏ cái tiền đó mình đi bia ôm bậy bạ, mình bỏ tiền đó mình đi giúp hàng xóm. Hai cái hai cái làm nó khác nhau. Nhưng một cái đó làm cho mình tăng cái bản ngã, tăng cái bản năng trở thành con thú, một cái làm cho mình trở thành thánh từ từ bởi cái tâm mà mình thương yêu mình giúp đỡ người. Cũng là tốn tiền á, nhưng một cái thỏa mãn bản năng thì

[2:57:40]mình đi dần về phía con chứ không phải phía người. Còn một cái cũng tốn tiền, nhưng mà để làm theo đạo lý, để giúp người thì mình đang đang là con người, là người. Người mình ta nói chữ con, chữ người á thấy. Mình có phân nửa thú trong người mình, phân nửa thánh và phân nửa thú. Con người là phân nửa thánh và phân nửa thú. Mà nếu mình sống theo bản năng, bản ngã tăng lên, chỉ biết hưởng thụ thì mình đang là thú. Còn nếu mình thắng cái niềm vui đó, biết kềm chế mình bớt để sống cao thượng hơn thì mình lần lần mình là thánh. Nhớ như vậy. Cái tâm thức này mà nó càng động thì con người càng nặng nề, căng thẳng, khó chịu.

[2:58:17]Đó là lý do tại sao mà thiền định làm giải tỏa bớt cái nặng nề, căng thẳng của tâm thức. Cho nên cái thiền định làm cho chúng ta giải bớt cái nhẹ về tâm của mình, làm cho tâm mình giải tỏa bớt những cái xao động, bất an và bản ngã đó. Nhưng dĩ nhiên cũng phải nhờ phước. Chúng ta phải làm phước giúp người rất nhiều, mình mới có thể thiền định được. Trong cái tâm cuồng loạn đó, nếu người nào mà rủi tạo nghiệp mà tới điên loạn thì thật là bi đát, làm người mà thật không khác con thú, rất là đáng thương. Cho nên vì vậy chúng ta phải giữ cái tâm hạnh, tạo cái phước để đừng bị rơi vào cảnh điên loạn, là như vậy.

[2:58:53]Chư thánh á thì được cái phước đức lớn mà có tu tập thiền định nên tâm thức yên lắng, thoát được cái khổ của ngũ ấm. Cho nên biết ngũ ấm này là một khối khổ. Chúng ta mới ban đầu nghe nói mình chưa biết cái ngũ ấm này là một khối khổ, nhưng mà mình tu rồi, mình thoát ra khỏi cảnh khổ rồi, nhìn lại mới biết năm ấm này là một khối khổ, lại phân biệt. Nên hôm nay thì chúng ta kết thúc cái bài về Khổ đế trong Tứ thánh đế, lần sau mình nói về Tập đế. Thì trong cái khổ này mình thấy là cuộc đời này quả thực là khổ, phải không? Giống như nhà thơ Đoàn Như Khuê đã nói vậy: "Bể khổ mênh mông sóng lụt trời, Khách trần chèo một chiếc thuyền chơi.

[2:59:38]Thuyền ai ngược gió, ai xuôi gió, Xem lại cùng trong bể khổ thôi." Bài thơ thật là hay vậy. Nên chúng ta chạy theo những mục tiêu gần, giống như là cái thuyền mà chạy ngược xuôi gió. Ờ mình không thấy khổ. Nhưng mà cái người vượt ra khỏi biển khổ rồi mới nhìn thấy là dù ai ngược gió, ai xuôi gió đều là trong biển khổ mà thôi. Và chúng ta hiểu một điều nữa là trong cái cảnh khổ đồng nhau như vậy thì nên sống thương nhau, đừng ghét nhau. Hãy sống thương yêu nhau như vậy. Những cái gì bực bội trong lòng mình bỏ qua, cùng chung tay xây dựng cái thế giới này, cái cuộc đời này thành một cái cõi thiên đường hạnh phúc.

[3:00:20]Mình chấp nhận khổ hơn nhưng để người chung quanh mình vui hơn. Đó là như vậy ha. Giờ mình trả lời một chút xíu. "Ba món khổ: khổ khổ, hành khổ, hoại khổ." Có ca sĩ trình diễn nữa đó. Chà! Không có bây giờ thôi bữa nào hỏi thì tu trì đi nhé, không còn thời gian nữa. "Chư tiên và chư thiên khác nhau thế nào?" Chư tiên nếu một người còn sống ở trên thế gian này đó mà tu đắc đạo tiên, có thần thông thì cũng sung sướng, còn chư thiên là phải chết hẳn, lên cõi trời hẳn, khác nhau như vậy. "Bạn con làm được nhiều việc công tác nhưng thỉnh thoảng còn sát sinh. Khi con khuyên ngăn thì bạn nói thế này:

[3:00:58]Nếu không giết con vật thì nó sẽ đầy Trái Đất và giết nó để đổi kiếp khác cho nó để nó khỏi phải mang thân súc sanh." Trời ơi ai mà lý luận giùm trời á? Giết nó để nó đổi kiếp cho nó không mang thân súc sanh, mình có biết chắc là khi mình giết nó thì nó sẽ được làm người không? Biết chắc không? Mình có thần thông sao mà biết hễ tui giết nó thì nó thành người? Như vậy đi ẩu, phải không? Ổu, cái đó ẩu, giống như bên Hồi giáo vậy đó, chết rồi được lên thiên đường. Ai hỏi câu này cũng hay nè. Nói: "Có người rớt sông chết đuối, đang quơ tay cầu cứu thì có người đứng gần đó muốn cứu mà không biết bơi.

[3:01:35]À bây giờ hễ mình à không cứu á thì giống như là mình mình không có từ bi, phải không? Nhưng mình nhảy nhào xuống cứu mình chết luôn, thì giờ phải xử lý làm sao?"