[0:08]A Di Đà Phật. Trong không khí trang nghiêm mười phương chư Phật đang hiện tọa đạo tràng chứng minh, vào giờ này chúng con cung thỉnh Thượng tọa giảng sư cùng toàn thể pháp hội đồng chắp tay trang nghiêm để niệm danh hiệu Đức Bổn Sư để chứng minh.
[0:31]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:49]Nam mô
[0:54]Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:06]Nam mô Bổn Sư
[1:13]Thích Ca Mâu Ni Phật. A Di Đà Phật, chúng con cung thỉnh Thượng tọa giảng sư an tọa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:32]Cái bài hôm nay là ta nói với nhau là bài Bản năng và lý trí. Cái bài này nó cũng tương tự như cái bài Tình cảm và lý trí thầy có giảng ở đâu đó rồi. Nhưng hôm nay thì thay vì nói là tình cảm thì thầy lại nói về bản năng thì nó hơi khác khác một chút. Thì khi những cái bài này nó thuộc dạng như là dạng tâm lý học đó, ta nghe những bài này để mình nhìn lại tâm mình, nhìn một cách tinh tế, sâu sắc và mình biết là mình phải làm điều gì, không nên làm điều gì, điều gì phải cố gắng, điều gì phải kềm chế, điều gì phải phải phát huy, vân vân là như vậy. Cái bài này như vậy. Bản năng và lý trí, thì bản năng là gì và lý trí là gì?
[2:13]Thì bản năng là những cái khuynh hướng tự nhiên có sẵn, mình không cần học, tự nhiên có. Còn lý trí thì phải học mới biết, phải cố gắng thì mới làm được. Còn bản năng thì khỏi cố gắng, tự biết tự làm luôn, tự động nó tự lập trình mà các loài đều có như vậy. Mà ở loài vật đó, cái bản năng của loài vật đó nó tinh vi hơn con người. Tại vì con loài vật nó không có lý trí nên nó sống nhờ bản năng, bản năng định hướng nó sao thì nó theo đó nó sống. Bản năng kêu sống sống, bản năng kêu ăn ăn, bản năng kêu chết chết, không có suy nghĩ. Nhưng mà con người thì cái bản năng rất là ít, bản năng chỉ một số căn bản thôi, còn lại con người phải dùng
[2:59]cái cái suy nghĩ của mình để mày mò mà tìm cách sống trên đời cho nó đúng. Ví dụ tới giờ đói rồi đó, con chó là hễ gặp thức ăn là ăn liền, mà có con khác lại giành là nó cắn nhau liền, là vậy. Hai con có thể sống chung một nhà nhưng mà mình cho thức ăn đủ hai con ăn thì thôi vui vẻ, mà đủ chỉ một con là nó cắn nhau liền. Thì nó được lập trình kiểu đó. Nhưng con người mình có vậy không? Không, người mình không có. Ví dụ tới giờ mình đói rồi, thức ăn đã dọn đầy bàn rồi, bụng thì đói rồi đó, mà mình suy nghĩ: chưa phải giờ ăn, đúng không à? Còn bao nhiêu nghi lễ, còn bao nhiêu người chưa tới, còn phải mời mọc làm sao rồi, hoặc là nhìn vô coi thức ăn đủ
[3:40]hay không, mình phải nhường cho người khác hay không, vân vân. Nghĩa là con người mình có cái lý trí đó, cái suy nghĩ, nên nên loài người ta là được định hướng bởi lý trí. Mà lý trí lại không phải là cái có sẵn, do đó phải học. Chính vì vậy mà loài người những bậc triết gia, những bậc đạo sư, những nhà đạo học đều tôn vinh các bậc thầy là vậy. Vì con người sống trên đời này rất cần sự dạy dỗ, đó là lý do là vậy. Lý do mà loài người rất là tôn trọng thầy của mình. Khác với loài vật, loài vật nó không cần thầy tại nó không biết học và cái bản năng cho nó cái gì thì nó sống theo cái đó luôn tới khi chết thôi.
[4:24]Mà có khi nó chết tập thể cũng có nữa. Có những cái loài tới cái mùa nó leo lên tới cái vực, đâm đầu nó nhảy xuống dưới hố nó chết hết. Bởi vì cái bản năng trong cái lập trình trong não nó ra lệnh nó tới giờ đó phải làm vậy thì nó chết, không cần biết. Còn con người mình không phải vậy, con người mình mà muốn chết là khó khăn, đau khổ lắm chứ không phải dễ. Nên vì vậy ở đây là khi mà trở lại với con người thì ta ta bị thôi thúc bởi hai điều: một điều là cái bản năng tự nhiên nó thôi thúc ta phải làm, phải sống như thế; một điều thứ hai là lý trí của ta, những điều ta được học, ta suy nghĩ lại khuyên ta phải làm như thế kia.
[5:10]Và hai cái đó khác nhau, có khi giống nhau và có khi khác nhau.
[5:16]Ví dụ như một bậc cha mẹ yêu thương con cái mình thì đó là bản năng hay lý trí?
[5:26]Bản năng hay lý trí? Ai nói đúng khen hay. Đúng, bà cụ nói đúng, cả hai, vừa bản năng vừa lý trí, đúng chính xác như vậy. Đầu tiên chưa cần suy nghĩ gì thì cha mẹ yêu thương con cái mình, là bản năng. Nhưng bậc cha mẹ cũng được học, hiểu và biết rằng phải thương, phải dạy, phải lo lắng nuôi nấng để con mình sau này nó được nên người, nó được hạnh phúc, nó trở thành người tốt, nên những cái suy nghĩ phía sau thuộc về lý trí. Chứ còn thả ra tự nhiên thì cha mẹ tự nhiên yêu thương con cái. Thế còn con cái yêu thương cha mẹ là bản năng hay lý trí? Nhìn lại tâm mình. Ai nghĩ coi con cái thương cha mẹ bản năng hay lý trí?
[6:16]Nếu cái gì mình thấy tự nhiên thì đó là bản năng, còn nếu cái gì mình phải cố gắng thì nó là lý trí. Như vậy con cái thương cha mẹ là bản năng hay lý trí? Đoán nó có cái thế này, vì nếu mà nói so sánh thế này nè: cha mẹ mà thương con á thì bảy phần là bản năng và ba phần là lý trí, còn con cái thương cha mẹ thì ngược lại, ba phần là bản năng mà bảy phần phải là lý trí. Ví dụ như là khi một đứa bé mà ở ra ngoài đường mà nó gặp chuyện gì cái nó nó kêu cái gì? Má ơi, phải không? Đó là cái nơi chỗ nó cầu cứu, nó nương tựa, vì sao? Từ lúc nó lọt lòng cho tới chừng tuổi đó, mẹ yêu thương, lo lắng mọi thứ.
[7:00]Và chính vì cái mẹ làm chỗ dựa cho nên nó hình thành một cái bản năng là là cái gì cũng dựa vào mẹ, đụng chuyện là kêu mẹ, và chỗ dựa đó biến thành cái tình yêu thương. Nhưng mà sao? Lớn lên chút xíu rồi cái đó mất liền. Bắt đầu nó tự lập được, không cần phải dựa cha mẹ nữa, cái khuynh hướng tình cảm yêu thương dựa dẫm đó nó mất dần, nhạt dần nhạt dần, lớn lên nó cãi ngược cãi xuôi liền, hỗn liền. Lớn tuổi tới mười mấy tuổi là bắt đầu nó trở chứng rồi. Cho nên cái nó không phải là một cái bản năng mạnh mà chỉ vì cái lệ thuộc rồi dựa dẫm thành thói quen thôi, chứ nó không phải là bản năng được ghi dấu trong tế bào.
[7:41]Còn ví dụ như người mà tới hai mấy, ba mấy tuổi rồi cái lấy vợ, cái cái vợ mắng cho một trận, khóc nói: thôi tôi về với má tôi, thì đó là bản năng hay lý trí? Thì cái đó là một dạng khác. Thì ở đây con cái á nếu mà nói mà thả cho tự nhiên á thì đến khoảng 9, 10 tuổi vẫn còn dựa dẫm vào bố mẹ, nên ta thấy cái tình thương, sự lệ thuộc đó, thương bố mẹ mình nó tự nhiên như là bản năng, hoàn toàn không phải. Chỉ là vì được yêu thương rồi dựa dẫm thôi. Lớn lên chút xíu từ từ cãi ngược cãi xuôi tới mười mấy tuổi là trở chứng rồi. Do đó, nếu không có những cái sự giáo dục tốt, những bậc hiền triết mà dạy dỗ về đạo hiếu,
[8:31]con người ta rất dễ quên bổn phận với bố mẹ mình và như một sống như loài thú. Con thú nó đã lìa bầy đàn rồi là quên mất bố mẹ liền. Con người không khéo cũng như vậy. Nhưng mà vì con người có lý trí, biết suy nghĩ, biết cân nhắc nên buộc mình phải thương yêu bố mẹ mình, đó mới gọi là đạo hiếu. Hễ là chữ đạo là ta biết phải phải phải tu dưỡng, phải rèn luyện, khó khăn, chứ cái tự nhiên không cần đạo.
[9:00]Bây giờ tới vợ chồng, bản năng hay lý trí?
[9:06]Bản năng hay lý trí? Ở đây là phần đông có gia đình hết rồi phải không? Hỏi câu này thì phải biết chứ sao nữa. Nếu hỏi thầy nhiều khi thầy còn bí chứ hỏi Phật tử Phật tử phải biết chứ. Này bản năng hay lý trí? Tuệ Nguyện trả lời là bản năng. Có ai đồng ý bản năng không? Chứ ai nói lý trí? Vợ chồng mà lý trí hả? Bản năng phải không? Rối, bởi vì nó có cái chữ đạo vợ chồng á. Thành ra nó khó đó, nó giống như lý trí chứ không phải dễ đâu. Nhưng mà lúc yêu thì bản năng hay lý trí? À lúc yêu là bản năng rồi nha. Khi mà một người nam gặp một người nữ rồi yêu thương nhau thì cái tình yêu thương đó nó nó từ đâu ra?
[9:55]Do hai nguyên nhân: Một nguyên nhân là do cái sự thu hút tự nhiên giữa nam và nữ ở các giống loài, giống đực và giống cái đều đều thu hút nhau, nên nó là bản năng được lập trình trong toàn vũ trụ này. Thứ hai, trên cuộc đời này rất nhiều người nam, rất nhiều người nữ, nhưng mình đâu phải là mình thương hết phải không? Mình chỉ thương được 1, 2, 3 người gì đó thôi à. À thôi bây giờ ví dụ như một người, thì tại sao mình chỉ thương một người? Tại sao? Tại sao? Nghiệp phải không? Duyên đời xưa. Cho nên mình gặp người đó mình thương một cách tự nhiên. Mà gặp người con gái khác mình không thương như vậy.
[10:38]Giống như cô đó gặp cái chàng đó thương tự nhiên, mà gặp chàng khác thì không thương. Có khi người ta theo đuổi mình nữa, mà mình không thương. À thì nó còn thêm yếu tố nghiệp duyên nữa, và như vậy ta định nghĩa bản năng một lần nữa, là bản năng có yếu tố chi phối của nghiệp duyên nữa. À nên hai yếu tố, chứ nó không phải chỉ là sự lập trình sinh học mà thôi. Nên nếu mà nói tới nếu nói theo những nhà sinh học hay những nhà tâm lý học, họ sẽ định nghĩa bản năng là một sự lập trình của sinh học. Nhưng mà nếu nói theo cái nhìn của đạo Phật, thì bản năng là sự lập trình của vừa là sinh học mà vừa là nghiệp duyên từ quá khứ.
[11:25]Còn cái mà lý trí á là cái mà không lệ thuộc vào cái lập trình sinh học của tế bào, cũng không lệ thuộc vào nghiệp duyên, mà lệ thuộc vào cái gì? Lệ thuộc vào đạo lý, phải không nào? Sự giáo dục. Ví dụ như là à trở lại với chàng trai, cô gái thì ví dụ cái người con trai đó thương người cô gái đó, thì thấy mình rất là thương thương tha thiết, có gì chân thành, thì à mới về mới nói với bố mẹ, nói: "Bố mẹ, con thương cô đó, rồi con muốn cưới cô đó." Thì bố mẹ bắt đầu mới phân tích, phân tích thế này: Thứ nhất là cái cô đó có cái xuất thân gia đình không có tốt, à cha mẹ cô đó làm những cái nghề mà liên quan tới giới tội phạm,
[12:14]thì về là ảnh hưởng thành ra một cái bỗng nhiên cái dòng máu trong sạch gia đình mình bị pha trộn với cái dòng máu tội phạm, điều đó bà con nhìn vào không vui, bạn bè của bố mẹ nhìn vô họ sẽ đánh giá. Tức họ phân tích những yếu tố khác, họ bất cần cái tình cảm của đứa con, họ không nghĩ tới tình cảm đứa con, mà chỉ nghĩ tới những yếu tố khác: danh dự, danh giá, rồi sau này con cháu đẻ ra thuộc dòng máu gì, vân vân. Rồi mới nói là: "Cái cô đó đó là mẹ nhìn thấy cổ á à cái ánh mắt rất là ướt át tình cảm, ừ con người này không chung thủy." Lại cân nhắc thêm cái yếu tố lâu dài về sau. À rồi cái: "Cô đó vì con năm nay là con đi học tới mức
[12:54]độ này, cô đó hỏi ra thì chưa xong lớp 12. Cái sự chênh lệch về văn hóa đó sau này vợ chồng sẽ cãi cọ." À rồi coi chừng là không có đồng quan điểm về nhiều vấn đề trong cuộc sống, sẽ rất là khó sống và khó dạy con dạy cái. Rồi thêm nữa: "Cô đó lớn hơn con 10 tuổi." Cái nói: "Nhưng mà con yêu tha thiết." Con yêu kệ con, nhưng mà những vấn đề khác không hợp lý gì hết. Thì như vậy cái điều mà bố mẹ phân tích là thuộc về cái gì? Lý trí phải không? Thuộc về lý trí. Còn cái anh chàng kia yêu là bản năng. Bản năng đó thì một phần là chương trình của sinh học, nhưng một phần là nghiệp duyên quá khứ. Bây giờ bắt đầu anh chàng đó mới phải đấu tranh giữa hai bên:
[13:36]một bên là cái tự cái yêu thương nó cứ cuồn cuộn nó thôi thúc, và một bên là bố mẹ không bằng lòng vì những lý do cũng cực kỳ hợp lý chứ không phải là không. Nói: "Bây giờ thì con, cái cô đó trong cái tuổi này còn trẻ, vẫn còn gọi là thanh xuân, ví dụ như cổ 30 tuổi con 20 tuổi, cổ vẫn còn trẻ, nhưng đến khi mà con 30 tuổi cổ 40 hoặc con 40 cổ 50 rồi là cổ già, già không chịu nổi. Lúc đó con không còn can đảm đi chung với cổ ra ngoài đường. Người ta vô nhà người ta thăm con, người ta gọi con bằng anh, gặp cổ gọi bằng bác, lúc đó con chịu không nổi. Là lúc đó là gia đình sẽ có vấn đề, vân vân." Gì đi.
[14:15]Thì cha mẹ nó thì kinh nghiệm sống sáng suốt nên nói này nói kia, nên người con trai bị dằn vặt giữa hai bên: một bên tình cảm là một cái gì đó mạnh khíp, thôi thúc; một bên là những lý lẽ của bố mẹ. Thì thôi chuyện đó để họ xử lý, mình không đem vô đây xử lý nữa, thôi dẹp đi, giờ mình lo tu. Đó, nhưng mà ta sẽ thấy trong cuộc sống chúng ta rất nhiều lần ta bị đối diện bởi cái này, phải không? Bản năng và lý trí. Mà trong cái bản năng này có yếu tố của nghiệp duyên. Bây giờ mà nói theo đạo Phật á thì à nghiệp duyên là nói chuyện của nhân quả, mình cưỡng lại nổi không? Nói chuyện của nhân quả rồi, cưỡng lại nổi không?
[14:55]Hầu hết ta không cưỡng lại được. Mà nếu ta không cưỡng lại được, thì ta không thực hiện được cái điều mà trong đạo Phật dạy gọi là chuyển nghiệp. À mà tu là gì? Chuyển nghiệp. Mà nghiệp thì nhân quả thì công bằng và đòi hỏi sòng phẳng luôn. Nên đây bắt đầu nó không còn là một sự đấu tranh giữa lý trí và bản năng nữa, mà bắt đầu sự đấu tranh mới, đó là nghiệp và chuyển nghiệp. Chỗ này. Cho nên ta nói lý trí, bản năng nhưng mà nếu đi sâu vào sự tu hành thì nó lại là cuộc đấu tranh giữa buông theo nghiệp, trôi theo nghiệp và sự cưỡng lại nghiệp, chuyển cái nghiệp đó đi. Cái khó là cái này, vậy. Ừm.
[15:40]Mà tại sao ta hay sống theo bản năng, cũng là sống theo nghiệp? Lý do là khi ta sống theo bản năng thì nó làm cho ta có cảm giác dễ chịu, vui thích. Cái chết là cái đó. Hễ sống theo bản năng, thấy như mình vui. Ví dụ như một đứa bé vừa lớn tuổi lên thì cái quan hệ bạn bè nó lại thấy vui hơn là quan hệ gia đình. Đố ai biết tại sao? Cái phần này thì thầy chưa giảng bữa nay. Tại sao con người ta có một mối quan hệ rất lạ là bạn bè? Con người ta sống trên đời này có nhiều mối quan hệ lắm. Ví dụ đầu tiên mình mở mắt chào đời là mối quan hệ gì? Cha mẹ, con cái phải không? Mình là con, người kia là cha mẹ.
[16:25]Ba mẹ mình đẻ thêm vài đứa nữa, mình biến thành anh, chị, người kia là em, phải không ạ? Đó, vân vân. Nhưng mà khi lớn lên trong cuộc sống này, nó xuất hiện một mối quan hệ là bạn bè. Bạn bè thấy như không có gì ràng buộc, phải không ạ? Không ràng buộc như quan hệ gia đình, nhưng mà làm người ta rất là thích. Đúng không? Thích bù khú nói chuyện bạn bè, đi chơi với bạn bè hơn là gì? Hơn là ở nhà với gia đình mình. Đúng không ạ? Sao không ai ừ hết trơn? Hổng lẽ thầy hiểu sai?
[16:58]Thì cái quan hệ bạn bè là một quan hệ rất là lạ, mà để phân tích cái tâm lý đó thì thì chừa cho một cái bài giảng khác sau này. Sau này khi thầy giảng về những loạt bài về tâm lý học, thầy sẽ phân tích tại sao mà cái quan hệ bạn bè làm người ta thích. Thì bây giờ ở đây ta cho bạn bè là một quan hệ làm cho ta vui thích, mà hễ vui thích nó giống như bản năng vậy đó. À ví dụ như bạn nó nói: "Nói thôi tao, ba tao bắt tao phải tối nay phải ở nhà học bài, không có đi chơi." He he nó nói, nó: "Đi chơi đi, có vui lắm, nay có cái nhóm này mở tiệc vui lắm. Mày cứ vô giả bộ đóng cửa này mày ngủ đi, đợi ba mẹ mày ngủ cái mày leo cửa sổ đây tao
[17:35]đón tao chở mày đi." Là nghe lời nó liền á. Vì nó vui, thích. À trong khi bố mẹ mình thì nuôi mình, dạy mình, sợ mình hư hỏng đủ thứ, nhưng mình nhiều khi bất cần và chạy theo cái quan hệ bạn bè của bản năng. Cho nên sống theo bản năng là người ta vui thích. Mà cái bản năng hôm nay vì ở trong đạo, mình nói nhẹ thôi, chứ nếu theo ngoài đời mà nếu nói về bản năng còn nhiều vấn đề khủng khiếp nữa, đi tới chỗ sa đọa, tội lỗi luôn, mà người ta vẫn lao vào. Vì sao vậy? Vì nó có cảm giác như là vui, đúng không ạ? Nhiều cái bên ngoài ghê lắm. Thì trong chùa mình mình không tiện nói ra hết, chứ ta đọc trong báo, xem trong sách,
[18:16]coi trong phim thì những cái bản năng mà ngoài đời họ theo đuổi cực kỳ đáng sợ. Nhưng mà cái cái hậu quả của cái việc mà sống theo bản năng thì sao? Thì sao? Thường là sao?
[18:34]Phải dùng cái chữ là đáng kinh hãi. Nếu mà ta sống theo bản năng, hậu quả không lường được. Hậu quả không lường được. Chính vì vậy mà con người buộc phải cưỡng lại cái niềm vui của mình để sống bằng lý trí. Nhưng mà cưỡng lại cái bản năng của mình để sống bằng lý trí thì cảm giác ta lúc đó là sao? Mệt mỏi, khó chịu phải không ạ? Rất là khó chịu. Và giữa cái khó chịu với cái vui thì ta khoái chọn cái nào? Vui. Mà vui thì sao? Xuống hố, hố sâu. Mà cái khó chịu đó thì đưa ta tới đâu? Tới những điều về sau đáng tự hào, đầy an lạc hơn. Nó giống như một người mà đạp xe đạp, đạp xe đạp lên dốc với xuống dốc cái nào sướng? Xuống dốc phải không?
[19:26]Khỏi đạp nó chạy vèo vèo vèo, nhưng sau đó thì sao? Sau đó thì không biết gì đó, nhưng mà thường là chiếc xe thì gãy đôi và ta thì treo một chân băng bột ở trong bệnh viện, phải không? Còn lên dốc thì sao? Mệt, nhưng sau đó thì sao? Đứng trên cái đồi cao nhìn cái thành phố lên đèn đẹp đẽ vô cùng phải không? Và mọi người ở dưới nhìn ta ngưỡng mộ. Bởi vì bởi đây là người đã quán quân đạt được cái giải leo dốc gì đó bằng cái xe đạp nào đó, vân vân. Thì cái cái mà sống theo lý trí á, bằng sự hướng dẫn của lý trí á, cực, vất vả, nhưng mà đem đến cái hệ quả tốt đẹp trong đời mình. Còn sống theo bản năng thì ta vui nhất thời, nhưng hậu quả thì kinh khiếp.
[20:12]Thì trong suốt cuộc sống của chúng ta là như vậy, dù cái người biết tu hành trong đạo Phật hay một cái người không biết tu hành trong đạo Phật thì cái việc mà sống theo bản năng cho nó khoái, cho nó đã nhất thời và sống theo cái lý trí để được cái hậu quả kết quả tốt về sau là một sự đấu tranh dai dẳng cả cuộc đời này và nhiều kiếp về sau. Và ai thắng thì đi lên làm thánh á. Ai thua, tuột xuống dưới làm phàm phu, làm súc sinh luôn, nó như vậy. Cái đấu tranh là như vậy. Và bây giờ, ví dụ ta đi đến đạo, ta tu hành, ta nghe các giảng sư giảng, mấy chuyện đó cũng không cũng chỉ là gì? Chỉ là chuyện bắt đầu thôi.
[20:55]Cái quan trọng là chính mình đấu tranh á. Bây giờ nghe cả ngàn bài giảng rồi mình không đấu tranh được với chính mình thì mọi bài giảng cũng vô nghĩa. Mà để đấu tranh được với chính mình, để chọn con đường khó mà đi, con đường khó chịu mà bước tới á, thì cái đó thuộc về cái gì? Cái đó gọi là cái gì? Đấu tranh với chính mình để mình khước từ bản năng mà đi được con đường của lý trí, của đạo lý, cái đó gọi là gì? Bản lĩnh tu hành, ý chí, nghị lực. Và có một điều bí mật nữa là gì? Công đức. À. Có trường hợp ta thắng được bản năng, ta sống đúng với đạo lý, đó thuộc về công đức. Đừng ai ỷ tài. Đừng ai nói là à tôi đã thắng được mọi sự cám dỗ,
[21:40]bây giờ tôi sống cuộc đời trong sạch, đừng nghĩ rằng mình giỏi. Đó là thuộc công đức bí mật gia hộ cho ta. Cái sức mạnh của phước đã giúp ta vượt qua những điều xấu, chứ đừng nghĩ mình tài.
[21:56]Rồi có một lần có, thầy nhớ xem một bài báo nói cái công nương Diana. Công nương Diana nhớ không? Thầy nhớ công nương đó không? Thì bà có nói cái câu này mà cái người con của bà nhắc lại và báo chí họ nghe được họ đăng lên. Bà nói: "Con à này, con hãy sống à con hãy lắng nghe trái tim của mình rồi con sẽ ít có sai lầm." Bà mới là dạy tầm bậy á, bà mới dạy con sai á. Lắng nghe trái tim mình nghĩa là gì? Là đi theo cái gì? Đi theo tình cảm và bản năng. Hễ mình thích gì mình cứ làm cái đó. Bà giết con mình á, bà dạy rất là bậy. Vậy mà tưởng như là dạy hay. Rồi sau đó có một số có lần thầy xem một vài bộ phim
[22:37]của Mỹ, thầy thấy cái câu nói đó được lặp lại. Và họ xem như câu nói thời thượng là hãy sống theo trái tim của mình, nghe trái tim mình mách bảo, trong khi trái tim mình nó mách bảo điều gì? Mách bảo điều gì? Trái tim mình mách bảo câu này: "Hãy yêu như chưa yêu lần nào." Cái bài đó là bài của ai ấy nhờ? Ai nhớ không? Bài nhạc của ai? Lê Hựu Hà, đó giỏi đó. Gì? Cái gì? Lâu quá thầy quên rồi. Hồi đó thầy có nghe hát: "Hãy yêu như chưa yêu lần nào. Hãy hỡi anh yêu xin anh đừng buông. Có đôi khi em hơi khùng khùng" gì đó, đại khái là vậy đó.
[23:24]Cho nên là đây là một cuộc đấu tranh mà cuộc đấu tranh này không ai giúp ta được. Mà giá trị tu hành của ta, giá trị vượt lên của chúng ta chính là sự đấu tranh vất vả này. Ta thắng được cái lòng mình, thắng được trái tim mình, từ khước sự mách bảo của trái tim mà nghe theo lý trí, hử. Như vậy nghe theo lý trí có phải khô khan không? Nghe theo lý trí có phải khô khan? Nói: "Ông này ổng sống bằng lý trí cứng ngắc á." Như vậy có phải lý trí là khô khan không? Ví dụ bây giờ thế này, à có đứa con cái nó đòi đi chơi với bạn. Bà mẹ nghe con cái cho, ờ thôi sắm lo cho đứa con bỏ túi ít tiền, lấy lựa bộ đồ đẹp cho nó đi, sắp cho nó đi.
[24:10]Ông chồng ông chồng về hỏi, ông bố về hỏi: "Đi đâu, chơi với ai?" - "Nó chơi với nhóm đó, đi mấy giờ về, địa điểm ở đâu?" Ông chồng nói: "Không được, nguy hiểm quá." Vì cái địa điểm đó nó vùng nó không an ninh, mà cái nhóm đó không bảo đảm về cái tư cách đạo đức, ổng không cho, hai vợ chồng cãi lộn nhau. Thì cái việc mà người mẹ chìu con như vậy thì ta gọi là cái gì? Người mẹ mềm lòng và tình cảm phải không? Còn người cha cản không cho đi gọi là cái gì? Lý trí. Và ta nói cha là làm sao? Khô khan phải không? Mẹ là ướt át. Nhưng mà có phải lý trí là khô khan không? Lý trí là sự khôn ngoan. Lý trí là sự khôn ngoan.
[24:51]Như vậy cái gì mà nó thuộc về đạo lý á, đừng nghĩ nó khô, mà nó đầy đủ cả bi và và trí ở trong á. Và nếu ta có lý trí á, ta sống trên đời với mọi người á, rất là tình cảm, rất đầm ấm, mà chừng mực, à không đi quá đà. Lui một chút nó khô khan là sống không tình cảm với mọi người, coi chừng đó cũng chính là bản năng á. Đó là cái thói quen, cái tính khí. À tính mình cộc lốc cái mình nói năng cộc lốc. Người ta khách tới vô nhà chơi: "Uống nước không? Nước kìa, đi rót nước uống đi." Đó nó là lý trí hay bản năng? Đó là thói quen cộc lốc mà giống như bản năng, đó là thói quen nha. Và họ nói như vậy họ đối xử vậy họ rất là dễ chịu.
[25:36]Còn một người mà có lý trí thì làm sao? Dù quen thì quen, cũng chịu khó đi lấy cái chai, lấy ly nước phải không? Rót người ta đàng hoàng. Thì cái người mà chịu cực lấy cái chai ly nước mời người ta một tiếng đó là lý trí hay bản năng? Lý trí. Như vậy lý trí là khô khan hay tình cảm? Lại là tình cảm, phải không ạ? Cho nên là nghe mà ai nói lý trí khô khan là ta biết là người đó hiểu sai. Cho nên cái người mà sống lý trí họ sử dụng tình cảm họ đúng mức. Đúng mức. Ví dụ như bây giờ như thầy, thầy gặp một người quen lâu năm và thế là trong cái tâm trí của thầy khởi lên liền một điều là đối với cái người này, à ngày xưa đã sống với mình
[26:22]như thế, có tình cảm có duyên như thế, bây giờ mình phải đối xử như thế. Trong đầu thầy lập ra một cái một cái phương án đối xử và như vậy là vừa chừng, không hơn không kém. Cái đó gọi là lý trí. À ví dụ như bây giờ thầy gặp vị thầy giáo của thầy mà ngày xưa thầy rất là quý yêu thương, 40 năm mới gặp lại và thầy đến thầy ôm thầy giáo của thầy vào lòng. Thầy ôm vào và với tất cả sự yêu kính của thầy. Thì đó là lý trí hay bản năng? Ai biết khen hay ạ. Thật ra đúng nhất là cũng là tính cách của thầy, vì thầy là con người sống nhiều tình cảm, nên thầy yêu thương thầy phải bộc lộ. Và thầy nghĩ rằng đối với vị thầy giáo ngày xưa thì gặp
[27:07]lại, một cái vòng tay ôm thì nói được rất nhiều điều. Nói nhiều hơn là lời nói. Và thầy muốn thể hiện một cái sự thân tình vượt qua khỏi ngôn ngữ, và như đó đủ rồi. Thầy không thể theo thầy giáo để mà cứ đi tìm mãi về cái tình cảm ngày xưa được. Vì sao? Vì thầy còn cả một bổn phận đối với đạo. Cho nên thầy bày tỏ cái sự yêu thương, kính trọng với thầy thì ngang đó đủ, rồi thôi, không thể thêm nữa, không cho phép. Vì bổn phận thầy đối với đạo rất là nặng. Thôi. Nhưng mà thiếu cái vòng tay ôm á thì sao? Nó vẫn thiếu một cái gì đó, phải không ạ? Vẫn thiếu một cái gì đó. Mọi người có trách thầy không ạ? Không, nó vừa đủ phải không ạ?
[27:52]Thành thử khi mà bằng cái lý trí đó, con người ta có có tình cảm chứ không phải là không, nhưng mà nó vừa chừng và cái tình cảm đó được điều khiển đúng mức. Ta sống trên đời là cái sự cân đối giữa bản năng và lý trí, giữa tình cảm và lý trí là một điều tinh tế vô cùng. Một điều hết sức là tinh tế, giữa nghiệp và và chuyển nghiệp. Cho nên là ta sống theo bản năng á thì làm ta vui, ta dễ chịu, nhưng hậu quả rất là khó lường, rất đáng sợ. Còn nếu ta sống bằng lý trí, ta kềm chế cái bản năng lại làm ta mệt mỏi, nhưng mà kết quả rất là đáng tự hào. Giống như bây giờ một người học sinh nhỏ thì ráng học, bớt chơi, thì dễ không ạ?
[28:42]Khó. Con nít thì thích sao? Mê chơi hơn là mê học. Nhờ ở đây cái này nó ráng học, bớt chơi thì cái đó là khó, nhưng mà kết quả làm sao? Sau này thành danh, thành người. Giờ thầy hỏi thiệt cái số đông nè, để thầy hỏi thiệt. Hồi nhỏ quý Phật tử là thích học hay thích chơi? Không, cái này thầy hỏi bình thường thôi chứ thầy không có đùa đâu, vì thầy muốn thống kê cho biết thôi. Tại vì thầy không đánh giá dựa vào thầy được. Thích chơi phải không? Đa phần phải không? Còn thầy thì vừa thích chơi vừa thích học. Thầy rất là mê học, nên thầy không dựa vào thầy để thầy đánh giá được là vậy. Hồi nhỏ thầy mê học lắm.
[29:20]Bị bệnh mà phải nghỉ một ngày là thầy khóc á, ở nhà khóc, khóc ròng à vì không được đi học, rất là ham học. Còn bài tập mà thầy giáo cho về là làm không sót bài nào, kiếm bài khác làm thêm. Cho nên hồi nhỏ thầy mê học và xem cái việc học là một cái niềm vui, vui như là đi chơi á. Cho nên thấy mà trẻ nó ham vui chơi mà nó không học thầy không hiểu. Do đó hồi nãy thầy hỏi là vậy á, để thầy đánh giá như thế nào thôi. Thầy cứ hay nghe nói là trẻ nó ham chơi hơn ham học, thì thầy tin là số đông là như vậy. Nhưng mà thầy nhìn vào bản thân thầy thì lại là, là thầy mê học. Còn ham chơi chỉ chơi cái gì có bổ ích thôi.
[29:56]Thôi thì cái tánh thầy, một cá nhân thầy thôi không kể, nhưng mà đa phần con nít nó vậy đó. Thì làm cho trẻ nó phải kiềm chế, thì đây là điều mà sự giáo dục của bố mẹ làm cho nó thắng được cái tính ham vui để trở thành ham học, đây là cả một điều bí mật. Mà nó do cái gì nữa? Đố ai biết. Do nghiệp nữa. Một cái người ham học là phước, đời xưa có gieo được cái nhân lành nên đời này ham học. Còn cái người mà ham chơi thì ta cũng biết ngay là người này đời trước gây nghiệp, không có gây được phước nhiều. Nó tạo thành cái tính cách rất là, rất là tự nhiên. Vậy cái người mà được gọi là trưởng thành là thế nào?
[30:38]Nãy giờ ta nói chuyện con nít không, bởi vì con nít hay sống bằng bản năng. Bây giờ đến khi người lớn, thì khi nào được gọi là người lớn? Khi nào được gọi là, là trưởng thành?
[30:51]Khi nào? Bắt đầu lý trí phát triển, đúng vậy. Khi lý trí phát triển lên thì ta được gọi là người trưởng thành. Và cái giai đoạn mà mười mấy tuổi cho tới khoảng hai mươi mấy, là giai đoạn đó thuộc về giai đoạn gì? Chuyển biến từ sống theo bản năng bắt đầu tới sống theo, sống theo lý trí. Mà nếu người nào thắng sớm thì gọi là trưởng thành sớm. Có những người tới 50 chưa thắng được điều này nha, nhưng có người khoảng 15, 16 là đã thắng được điều này, ta gọi là người trưởng thành sớm. Nên trưởng thành không phải là theo tuổi. Đó lý do mà nói luật pháp quy định 18 tuổi là tuổi trưởng thành, sự thật là, là không chính xác đâu.
[31:36]Nó thuộc về cái mức độ người đó thắng được bản năng mình tới đâu, nên có những người 50 vẫn chưa gọi là trưởng thành vì chưa thắng được bản năng, chưa sống được bằng lý trí. Mà có những người đặc biệt 15, 16 tuổi là vượt qua giai đoạn đó liền. Từ đó về sau sống rất chuẩn mực, sống biết kiềm chế. Nhất là những người mà vô chùa đi tu sớm mà tu đàng hoàng á, ở trong chùa là đạo lý dày đặc, kinh kệ, lễ bái rồi tu tập mỗi ngày nên họ, giai đoạn họ vượt qua rất là nhanh. Và chính vì vậy, thí dụ như một người 30 tuổi là người cư sĩ và một người 30 tuổi ở trong đạo thì tại sao mà hai người bằng tuổi nhau mà cái người
[32:16]cư sĩ phải kính trọng cái người tu ở trong đạo là vì cái gì? Vì cái người trong đạo họ trưởng thành sớm hơn. Cùng 30 tuổi đời, nhưng mà sự thật cái tuổi của sự trưởng thành họ đã hơn đi mười mấy năm rồi. Còn cái người ngoài đời chưa chắc vượt qua được, nên vẫn là, là trẻ thơ so với cái người xuất gia tu hành là vậy đó. Đó mình nói tổng quát thôi, chứ có nhiều người xuất gia tu không chân chính thì thôi không nói, phải không? Còn người tu chân chính thì người ta vượt cái giai đoạn đó, đốt giai đoạn rất là nhanh để trở thành người sống bằng lý trí là như vậy. Thì cũng vậy, bây giờ quý Phật tử cùng với nhau đi chùa tu tập, cứ nghĩ ai cũng như ai,
[32:55]nhưng sự thật nó có sự chênh lệch giữa người này và người kia dựa vào đâu? Dựa vào cái gì? Cái bản lĩnh mà mình sống bằng lý trí hay là không, ở cái chỗ này, hay là không. Đó để mình tiến tu được hay là không, mình chuyển nghiệp được hay là không. Đó cái, cái sự sai biệt của chúng sinh chính là điểm này, là cái giá trị con người, cái mức độ để cho chúng ta kính trọng hay không chính là cái, cái chỗ này. Và trong cái yếu tố này ta nhớ một điều nãy ta nói, cái gì giúp cho ta sống được bằng lý trí? Yếu tố nào? Công đức nữa, cái phước bí mật nữa. Ngoài cái nỗ lực của ý chí, của nghị lực, cái quyết tâm,
[33:40]thì có một cái bí mật hỗ trợ phía sau rất quan trọng đó là công đức. Nên vì vậy là người nào muốn trưởng thành sớm, người nào muốn là có trí tuệ sống bằng lý trí sớm thì phải làm sao? Làm ơn làm sao? Phải tạo công đức rất nhiều. Tạo công đức thì có, thường là có hai điều, nhiều lắm nhưng thường có hai điều: một là lễ Phật. Khi ta lễ Phật nhiều, bỗng nhiên ta có cái công đức. Cái công đức nó tiềm tàng tiềm tàng ở trong người ta, giúp cho ta thắng được những điều xấu mà sống được bằng lý trí, nên cái công đức lễ Phật rất là quan trọng. Cái công đức thứ hai nữa là gì? Là sống vì người, đừng sống ích kỷ.
[34:24]Khi ta sống vì người, ta yêu thương con người, tự nhiên trong ta nó có cái sức mạnh tiềm tàng tiềm tàng để ta giúp cho ta vượt qua được cái, cái bản năng. Vì sao vậy? Bởi vì ích kỷ là bản năng hay lý trí? Bản năng. Vị tha là bản năng hay lý trí? Lý trí, đúng vậy. Nên khi ta tập làm phước, tập giúp người tức là ta đã tập thắng được bản năng, phải không? Ta nâng được lý trí. Nó vừa là phước mà vừa là sự rèn luyện. Cho nên mỗi khi gặp một cái điều mà thuộc về bản năng, nếu ta có cái phước đã từng giúp người giúp đời, ta dễ vượt bỏ bản năng để sống bằng lý trí. Nhớ như vậy, nên làm công đức có hai điều:
[35:07]một là, một là lễ kính Phật; hai là sống vị tha giúp, giúp đời giúp người. Nhớ như vậy, hai cái điều đó thì làm cho ta có thành cái công đức tích chứa trong tâm hồn mình. Nên đến khi đụng một chuyện phải chọn lựa giữa bản năng và lý trí thì ta làm sao? Ta nhanh chóng đi theo con đường, con đường lý trí liền, nhớ như vậy. Chứ còn bản năng thì nó thuộc về chương trình sinh học, giống như thú, và bản năng nó cũng thuộc về nghiệp duyên quá khứ là thúc đẩy ta rất là mạnh, làm cho ta yêu thương những điều không nên yêu thương, làm xúi cho ta làm những điều bậy bạ mà không đáng làm. Đó, còn lý trí thì giúp cho ta dựa vào, dựa vào đạo lý như vậy.
[35:54]Thường thường tôn giáo cũng vậy, tôn giáo cũng có hai yếu tố là một là bản năng và hai là lý trí, ừ. Cái yếu tố bản năng của tôn giáo là gì? Là cái khía cạnh thần thoại, những câu chuyện thần thoại, thần tiên, thần linh, à những câu chuyện về phép lạ thì nó thuộc về bản năng, thu hút làm cho người ta khởi lên cái niềm tin đi theo một cái tôn giáo đó. Ví dụ như ờ ta nghe nói là có một cái đạo đó hay lắm, ai mà bị bệnh ờ nan y rồi tới theo cái đạo đó cái hết bệnh, thì cái đó là thuộc về cái gì? Về thần thoại, phải không? Phép lạ, đó. Mà nếu ta tin rồi cái ta đi theo và tin vậy có cần suy xét không?
[36:43]Không có suy xét, chỉ tin thôi là cứ theo. À hoặc là nói rằng cái ông ông thầy đó ổng chữa bệnh hay lắm. Ai có bệnh ví dụ kể cả sida ổng chữa cũng hết bằng cách cho hai ký, hai bao xi, xi măng, ngoáy ngoáy vậy là hết liền á, không nói gì, vân vân. Cái Thì những cái loại mà nói về phép lạ là khía cạnh thần thoại của tôn giáo ờ cũng làm người ta rất là thích, làm người ta tin, thuộc về bản năng. Hoặc là nói rằng ờ trong tôn giáo này ngày xưa là có một vị thần tiên ở trên trời bay xuống. Cái vị đó bay xuống giữa hư không là hiện ra phép màu, hào quang chiếu sáng rồi đứng trên cái đầu rồng. À vị đó đã giảng dạy cho chúng sinh đạo lý,
[37:29]vị đó đã ban phép cho chúng sinh hết bệnh, vị đó biến thành vô số thức ăn cho chúng sinh ăn. Rồi vị đó dạy những điều này điều này và vị đó bay lên trời, lâu lâu vị đó lại bay xuống hiện ra giữa hư không để giảng dạy và làm phép lạ. Mình mới đầu nghe thì mình có tin liền không? Chưa. Nhưng mà cứ cho 10 người nói là mình tin liền. Nhớ nha! Những cái chuyện thần thoại đó mà được lặp đi lặp lại khoảng 10 lần ta bị tin liền, ta bị rơi vào bẫy liền. Cho nên từ đây về sau khi ai kể cho ta những câu chuyện thuộc về phép lạ hay thần thoại, thần thánh, thần linh thì làm ơn làm sao? Tỉnh táo giùm thầy nha.
[38:09]Vì họ chỉ cần sắp xếp cho 10 người tới nói lặp đi lặp lại ta tin chuyện đó có thật. Hồi đó lúc đó thầy ở Long Hải, lúc thầy ở trong cái chòi nhỏ để tu trong cái thất nhỏ nhỏ trong giữa cái nghĩa địa, chung quanh thầy mồ mả không à, ở có một mình. À khi thầy về ở đó, hai ngày sau người ta đem cái mộ tới người ta chôn cách thầy hai thước ngay cái cốc của thầy. Thầy vẫn phải ở đó hai năm rồi thầy mới lên núi. Thì lúc đó có cái cô đó à cổ cũng trong cái xóm chài đó cái cổ mới tới cổ thăm thầy, cổ kể chuyện cuộc đời cổ. Cổ kể chuyện đời mà cuộc đời cổ cũng khổ lắm nhưng mà cổ rất là bản lĩnh là làm ăn một tay dựng nên sự nghiệp. Ừ.
[38:48]Cổ có đời chồng trước, chồng trước mất, sau cổ lấy người chồng sau. Người chồng sau thì rất là đẹp trai. Sau khi cổ lấy được người đẹp trai rồi giờ cổ mới hối hận. Cổ nói: "Ổng đẹp của ổng, ổng chỉ được có nước đi tán gái à, không làm ra được đồng nào, cổ nuôi chết mồ luôn." Mà rồi phải ghen nữa, khổ ghê. Nó phải biết đừng bao giờ lấy chồng đẹp trai. Thì có cái câu chuyện thế này. Cô nói hồi đó là thuốc lá là không có những cái chính quy đâu. Mạnh ai cứ in bao bì ra bán tràn lan, hồi mới giải phóng đó mà, bán tràn lan. Nói con cũng tự sản xuất được cái thuốc lá. Mà cái thuốc lá con con in cái nhãn hiệu vô nó mới quá không ai mua.
[39:26]À rồi con đi con ký gởi bán không ai thèm nhận, tại vì họ nhiều cái nhãn mà cái hiệu mà nó có uy tín rồi đó, người ta quen, ví dụ thuốc lá Samit, thuốc lá gì gì, vì thầy không hút thầy cũng không nhớ lắm. Đại khái, cái con mới nghĩ ra một cái kế, cái con mới nhờ là năm cái người bạn à nói: "Vì anh tới đó anh tới cái chỗ mà cái cô mà thuốc lá đó, anh hỏi cái hiệu này giùm em." Cổ mới đưa cái cái cái hiệu mà của cổ sản xuất á. Cái ông kia tới anh hỏi thì chắc chắn cô không có đâu, cái anh cứ bỏ đi ha về cho cứ vậy thôi. Vậy đi em cho anh tiền à uống nước. Cái anh kia lại hỏi cô kia này: "Có cái thuốc lá hiệu đó không?" Cô kia nói:
[40:04]"Hổng có." Cái ổng đi. Cái người cứ năm người đi qua hỏi câu đó. Cái thế tại hồi nãy là cổ đã đem cái thuốc đó tới chào hàng đó rồi mà người ta từ chối rồi. Rồi sau đó là cho năm người liên tiếp đi hỏi thuốc đó. Cái cô giả bộ sau khi năm người đi rồi cô giả bộ cô đi ngang cái ông kia cô kia ngoắc lại: "Nè, đem thuốc cho tôi bỏ mối cho tôi." Thế là con bán được. Đó là bài học lớn cho tất cả chúng ta về tôn giáo á. Cho nên hễ mà chúng ta cứ nghe mười người tới xếp hàng kể cho chúng ta nghe về có một cái đạo nào đó linh thì ta coi chừng là chúng ta đang đi vào cái bẫy ai đó lập mưu để chinh phục niềm tin chúng ta giống như
[40:42]cái bà mà bả sản xuất thuốc lá bả kể chuyện cho thầy nghe. Nha, coi chừng như vậy. Vì sao? Niềm tin nó làm cho ta không cần phải suy xét. Và tôn giáo bị cái đó, tôn giáo nào cũng bị hết á. Các đạo đạo nào cũng bị, cả đạo Phật ta cũng vậy. Đạo Phật mình sao? Vô số điều đó. Trong kinh Nguyên Thủy thì điều đó có mà tỉ lệ thấp, còn kinh Đại Thừa dày đặc, nhất là bộ Pháp Hoa. Nguyên bộ Pháp Hoa toàn chuyện thần thoại không! Tất cả bộ Pháp Hoa toàn là chuyện thần thoại không. Đầu tiên là sao? Đức Phật nhập định phải không? Ánh sáng từ lông trắng giữa chặng mày chiếu sao? Trùm hết pháp giới. Trên lên tới gì? Cõi trời Hữu Đỉnh. Dưới sao?
[41:26]Tới tận ngục A Tỳ. Thấy không? Vậy là thần thoại chưa? Ngồi giữa hư không, Đức Phật ngồi lên tòa sen bay giữa lững lơ hư không, ánh sáng giữa chùm lông mày chiếu trùm hết cả vũ trụ mười phương. Và không phải là mười phương vật lý này, mười phương tâm linh luôn, lên tới tận cõi trời Sắc Cứu Cánh, xuống tới tận đáy địa ngục A Tỳ. Toàn là chuyện thần thoại không! Rồi sao? Hoặc là phẩm Diệu Âm, Bồ Tát Diệu Âm thế là đi từ cái thế giới xa xôi đến cái cõi này để dự cái hội Pháp Hoa mà trong chúng không ai nhìn thấy. Thế là nhờ thần lực của Phật, thế là Bồ Tát Diệu Âm mới hiện hình ra cho đại chúng thấy. Chuyện thần thoại không?
[42:06]Toàn là thần thoại. Bởi vậy những người nào mà tu theo kinh Pháp Hoa mà tụng kinh Pháp Hoa thường xuyên thì là những người nào? Toàn bằng niềm tin không à. Vì toàn chuyện thần thoại là khai thác, kinh Pháp Hoa là khai thác khía cạnh niềm tin gọi là bản năng của tôn giáo. Như vậy kinh Pháp Hoa tốt hay dở hay xấu, hay hay hay?
[42:34]Nếu mà kinh Pháp Hoa chỉ kể chuyện thần thoại thì ta có thể nói rằng kinh Pháp Hoa không hay. Vì sao? Vì khai thác niềm tin tính cách thần thoại. Mà trong tôn giáo nó có hai cái yếu tố: bản năng và lý trí. Thần thoại thuộc về bản năng, còn cái luân lý đạo đức dạy làm người đó thuộc về lý trí. Và tôn giáo nào cũng phải có cả hai khía cạnh này thì mới lập thành một tôn giáo, là phải dạy người ta là thương yêu con người, đừng có giết nhau, đừng ăn trộm ăn cắp. Tôn giáo nào cũng vậy, luân lý đó hết. Và đó là khía cạnh lý trí của tôn giáo, nhưng rồi bên cạnh đó tôn giáo nào cũng có cái thần thoại là khía cạnh bản năng.
[43:15]Và như vậy kinh Pháp Hoa toàn kể chuyện thần thoại từ đầu tới cuối, như vậy là kinh Pháp Hoa thuộc về sao? Thuộc về thần thoại bản năng. Và nếu chỉ như vậy thì ta xem kinh Pháp Hoa chỉ là một khía cạnh thôi, không cao. Nhưng cái điều bất ngờ là thế này, cái điều bất ngờ là ẩn giấu trong những thần thoại đó là những đạo lý phi thường của kinh Pháp Hoa cực kỳ khó hiểu.
[43:44]Mà tại sao chư Tổ phải giấu những đạo lý đó trong những chuyện thần thoại? Bởi vì chư Tổ muốn sao, dùng thần thoại để tải đạo lý đó, và hy vọng rằng sau này chúng sinh bắt đầu đến với đạo bằng niềm tin của chuyện thần thoại, lúc nào đó được giải mã ra thì biến thành sao, lập tức tất cả những thần thoại đó biến thành luân lý hết, đều đạo lý lý trí hết. Nên kinh Pháp Hoa là gì? Tất cả những lý trí, những đạo lý luân lý đó giấu trong những chuyện thần thoại. Có những cái chuyện thần thoại không hề giấu đạo lý lý trí trong đó, nhưng riêng Pháp Hoa rất độc đáo là giấu trong cái thần thoại đó đầy đạo lý hết.
[44:25]Và để giải mã kinh Pháp Hoa này, thầy đã từng giảng nguyên một bộ Pháp Hoa, gọi là bộ Pháp Hoa Chân Nghĩa, đã viết thành sách xong, đã in xong, chuẩn bị phát hành. Ví dụ có đoạn này, trong cái đoạn phẩm Tựa đầu tiên thì nói rằng khi mà Đức Phật ngồi giữa hư không thì cái đó đó là một hình ảnh thần thoại, nhưng mà nếu mà nói lý trí, đạo lý giấu trong đó nghĩa là thế này: Một người muốn hiểu biết, đừng dựa vào bất cứ điều gì.
[44:59]Lơ lửng như hư không, không dựa vào đâu hết. Thì một người muốn đi tìm cái trí tuệ giác ngộ, muốn đi tìm cái trí tuệ hiểu biết, đừng dựa vào bất cứ một thành kiến nào có sẵn. Phải không ạ? Ví dụ như bây giờ một người đó dựa vào truyền thống tập quán của gia đình tôi là thế gia vọng tộc phải như vầy mới là đạo lý, người kia nói không, phải như Tây phương tôi mới là đạo lý thì đều có một chỗ dựa. Và khi ta đã có một chỗ dựa, một chỗ bám vào, đã có một thành kiến rồi ta không thấy được chân lý. Nên người muốn thấy chân lý phải làm sao? Đừng dựa vào gì hết. Và cái cái đạo lý đó được biểu tượng bằng hình ảnh Đức Phật ngồi giữa hư không.
[45:38]Nên đó là thần thoại nhưng sự thật giấu đạo lý trong đó. Rồi khi ánh sáng giữa chân mày chiếu đi trùm hết vũ trụ trên tới tột cùng cõi trời Hữu Đảnh, dưới tới tột cùng của địa ngục A Tỳ nghĩa là gì? Cái chân lý đầu tiên mà người ta phải thấy là thấy cùng cực của điều phước cũng như thấy tận cùng của điều tội. Trên đời này rất nhiều điều được gọi là chân lý, nhưng tất cả mọi chân lý đều từ từ tính sau. Cái quan trọng nhất của chân lý mà chúng sinh phải hiểu là gì? Thấy phước và tội cái đã rồi hãy thấy những cái khác sau. Cho nên vào phẩm đầu tiên của kinh Pháp Hoa, hình ảnh Đức Phật phóng lằn hào
[46:16]quang chiếu lên tột cùng cõi trời Hữu Đỉnh tức là tượng trưng cho tột cùng của điều phước, dưới chiếu tột cùng cõi A Tỳ tức là tột cùng của điều tội. Thấy cái đó trước cái đã, rồi chuyện khác thấy sau. Nghĩa là một người sống trên cuộc đời này khi đi tìm chân lý, thì chân lý trên đời này có rất nhiều loại, nhưng xin thưa loại gì thì loại, trước hết ta phải biết thế nào là tội, thế nào là phước cái đã. Chân lý bắt đầu bằng sự hiểu biết giữa tội và phước cái đã. Như vậy, thế nên kinh Pháp Hoa vậy đó. Cái vĩ đại của kinh Pháp Hoa là ở chỗ gì? Toàn chuyện thần thoại nhưng mà giấu trong đó là gì? Tất cả đạo lý hết sức là sâu sắc.
[47:02]Nên nếu ai tụng Pháp Hoa mà chưa hiểu tới được điều đó thì ta mãi mãi bị thuộc về gì? Bản năng, niềm tin, thần thoại. Còn nếu ta hiểu tới được điều đó, ta bắt đầu cũng đó biến thành gì? Toàn là luân lý, đạo lý, lý trí hoàn toàn. Ta vượt thoát lên thành con người khác, lúc đó mới thực sự là một hành giả Pháp Hoa.
[47:30]Khi ta đến với tôn giáo, nhớ như vậy, tôn giáo nào cũng có cả hai yếu tố là thần thoại và luân lý. Thần thoại đẹp, thơ mộng nhưng khơi niềm tin, chỉ khơi dậy niềm tin. Còn lý trí, luân lý, đạo đức á mới khơi dậy ta lý trí, mới khơi dậy cái lý trí trong trong lòng ta. Và về lâu về dài thì ta muốn cho tôn giáo là niềm tin hay lý trí?
[48:04]Lý trí phải không ạ? Bởi vì sao? Lý trí nó mới là cái cái giá trị của loài người, chứ còn mãi mãi đi theo niềm tin thì loài người không nâng được cái giá trị của mình lên trên. Khoa học càng tiến bộ, mà khoa học là sự cùng cực của lý trí, khoa học là khô queo, khô khan, không có tình cảm trong đó. Tức là một với một là hai, hai với hai là bốn, chứ không có "thôi cái này anh hai với hai, anh cho tôi 4 rưỡi đi, tôi cho anh ít tiền nha. Anh cộng hai với hai 4 rưỡi giùm tôi, tôi cho anh ít tiền, tình cảm anh em mình nào giờ quen nhau, có được không?". Không, khoa học không có chuyện đó. Tức là dù có cho tôi 3 tỷ đồng,
[48:43]10 tỷ đồng, 100 tỷ đồng, hai với hai cũng chỉ là bốn mà thôi. Không được 4,1, cũng không được 3,9, bắt buộc. Và khoa học là lý trí và con người tiến bộ văn minh cũng nhờ khoa học lý trí đó. Tôn giáo tương lai cũng phải như vậy, cũng phải đi theo con đường lý trí. Có thể buổi ban đầu ta đến với tôn giáo vì cái tình cảm, cái thần thoại, cái niềm tin. Nhưng mà khi đi vào sâu rồi thì phải sao? Phải phát triển cho được cái cái lý trí, cái luân lý, cái đạo lý, cái đạo đức mới là giá trị tôn giáo lâu dài. Và thầy cũng mong rằng các tôn giáo trên thế giới này từ từ tiến cùng với nhau đi trên con đường đó hết.
[49:30]Nghĩa là các tôn giáo sẽ bắt đầu tìm cách khai thác cái luân lý trong tôn giáo mình để phát triển. Các tôn giáo bắt đầu hạn chế bớt dần dần cái yếu tố của thần thoại, niềm tin. Và nếu tất cả các tôn giáo đều phát triển theo cái hướng của lý trí, luân lý, đạo đức, thì các tôn giáo từ từ sao? Gần lại với nhau hết. Tìm lại với nhau, rung động với nhau hết và thế giới này sẽ sớm được hòa bình hơn. Con người ta có nhiều cái điều để chia rẽ, trong đó tôn giáo là một điều làm người ta chia rẽ sâu sắc. Vì cái tình cảm, nhớ là tình cảm nha, bênh vực tôn giáo mình, niềm tin với tôn giáo mình và người ta chia rẽ với nhau.
[50:17]Bây giờ nếu mỗi tôn giáo đều loại bỏ dần dần bớt khía cạnh niềm tin, tình cảm, thần thoại, mỗi tôn giáo đều tìm cách phát triển cái lý trí, cái luân lý, cái đạo đức, ta sẽ thấy một điều rất lạ là các tôn giáo từ từ trở nên giống nhau cả. Giống nhau cả. Và thế giới ta sẽ hòa bình hơn nên ta chờ đợi điều đó, ta mong đợi điều đó. Nhưng mà mong đợi điều đó bằng cách gì? Cứ ngồi đây chờ? Ngồi chờ điều đó không bao giờ có. Mà phải làm sao? Ta phải cất lên tiếng nói. Cất lên tiếng nói. Cất lên tiếng nói là mỗi một người Phật tử chúng ta hôm nay ta hiểu được cái điều này, ta cố gắng gặp được nhiều bạn bè ở các đạo khác của mình, phải không?
[51:07]Ta nói lên điều này, nói một cách khách quan: là anh theo đạo anh, tôi theo đạo tôi, mỗi tôn giáo đều có hai khía cạnh, thần thoại và luân lý. À cái thần thoại làm cho chúng ta xa nhau vì những câu chuyện thần thoại nó khác nhau. Là ông Thần của anh tên khác, ông Thần của tôi tên khác, ông Thánh của anh tên khác, ông Thánh của tôi tên khác, nên cái chuyện thần thoại làm cho chúng ta khác nhau và xa nhau. Nhưng mà nếu nói khía cạnh luân lý, tôi và anh rất giống nhau. Anh cũng kêu đừng giết người, tôi cũng kêu đừng giết người. Anh nói đừng trộm cắp, tôi cũng nói đừng trộm cắp. Anh kêu thương người, tôi cũng kêu thương người.
[51:44]Những điều luân lý ta giống nhau đến kỳ lạ. Nhưng mà ta cứ tưởng ta phát triển cái tôn giáo mình hay bằng cái khai thác khía cạnh thần thoại, nhưng đâu ngờ, cứ càng khai thác khía cạnh thần thoại thì loài người càng càng xa cách nhau. Còn nếu mỗi tôn giáo đều khai thác khía cạnh luân lý, không ngờ rằng ta, ta tìm lại gần bên nhau. Cho nên hôm nay mỗi Phật tử chúng ta phải là một sứ giả xây dựng hòa bình cho thế giới này bằng cách ta đến gặp gỡ những bạn bè ở các tôn giáo bạn, phân tích điều này cho mọi người thấy: Tôn giáo nào cũng có thần thoại và luân lý, nên từ đây, loài người đã văn minh tiến bộ,
[52:25]ta đã bước vào thế kỷ 21, bước vào một thiên niên kỷ mới, nên làm sao mà các tôn giáo bắt đầu phải phát triển khía cạnh luân lý nhiều hơn hơn là cứ cứ quay lại mà phát triển khía cạnh thần thoại thì thế giới này mới hòa bình được. Và xây dựng một thế giới hòa bình, nó là cái mục tiêu, là lý tưởng, là ước mơ của toàn thể nhân loại và tôn giáo không được đứng ngoài ước mơ này. Một cái thế giới hòa bình là ước mơ chung của toàn thể nhân loại thì các tôn giáo không được quay lưng với cái ước mơ này của nhân loại. Mà để thực hiện cho bằng được cái ước mơ hòa bình này của nhân loại thì mỗi tôn giáo phải tự
[53:06]phấn đấu với mình là phát triển cái khía cạnh khía cạnh luân lý. Nãy giờ nghe thầy nói như vậy đã nắm vững chưa? Bắt đầu lên đường được chưa? Bắt đầu đây lên đường nha. Mỗi người đi mỗi một một nẻo đường, không có hai người đi chung một con đường. Hãy đến với mọi người trong cái cuộc đời này, mà nhất là đến với những người của tôn giáo bạn. Ta đến với cái sự tôn trọng, sự yêu thương và kêu gọi. Mà cái lời kêu gọi của ta rất là khách quan. Đó. Đó là bắt đầu ta góp phần xây dựng hòa bình cho thế giới này bằng cái lời nói của của mình. Ta không tiền, ta không bạc, ta không có quyền lực, à ta không có gì hết, nhưng mà ta bằng cái hiểu biết,
[54:00]bằng cái cái lý lẽ, bằng cái thiện chí để cho các tôn giáo bạn cùng biết rằng trong hai cái khía cạnh của luân lý và thần thoại của mỗi tôn giáo, nếu ta phát triển được cái luân lý đạo đức thì chúng ta sẽ về về chung một điểm với với nhau như vậy. Bây giờ thế này: Mỗi người chúng ta đều có cái chấp ngã, thấy có một cái tôi riêng biệt. Đúng không ạ? À cái tôi. Nếu mình sống, mình cư xử mà hướng về cái tôi, cho tôi, vì tôi, thì đó là bản năng hay lý trí? Bản năng. Nếu mình sống rời bỏ cái tôi, xa dần cái tôi, hết cái tôi, đó là bản năng hay lý trí? Lý trí. Đúng. À. Hay vậy nha. Đó. Và nếu mà sống vì tôi, sống cho tôi, theo tôi thì bắt đầu sao?
[55:01]Ta ta trở thành người vô đạo đức. Vì sao? Nếu ta sống cho tôi, vì tôi thì ta xuất hiện những tâm lý bất thiện, tâm lý vô đạo đức như thế này: Thứ nhất là tự cao, phải không ạ? Thấy mình hơn người khác. Thứ hai là tham lam, muốn vơ về nhiều cho cho mình. Thứ ba là ích kỷ, cứ nghĩ cái lợi mình trước, lợi người không quan trọng. Thứ tư là ganh tị, hễ thấy ai hơn mình chút là làm sao? Chịu không nổi, muốn ai cũng phải thua mình thôi. Phải không? Rồi khi làm việc thì làm sao? Thích theo ý mình mà bất cần tới ý người chung quanh. Đó, hễ mà chấp ngã, hướng về bản ngã là theo bản năng thì vô số những tâm
[55:42]lý bất thiện nó khởi lên, nó nổi lên như vậy và đưa ta đi vào cái gì? Vào tội lỗi. Mà nếu theo luật nhân quả là tội lỗi thì sao? Thì sẽ bị bị quả báo xấu hay bị trừng phạt. Như vừa rồi Giáng Sinh, phải không? Giáng Sinh, ta đi đâu ta cũng thấy tôn giáo bạn giăng đèn làm cái gì? Hang đá, phải không? Và họ treo cái câu à hai câu câu thơ lục bát, à cái câu đó ai nhớ không? "Vinh danh Thiên Chúa trên trời", rồi sao nữa? "Bình an dưới thế cho người thiện tâm". Câu nói đó rất hay. Cực kỳ hay. Hay ở chỗ nào? "Vinh danh Thiên Chúa trên trời" thì thôi, là đó là cái niềm tin thuộc về thần thoại, phải không?
[56:39]Mỗi người đều có Đấng tối cao, mỗi tôn giáo đều có Đấng tối cao mà ai cũng phải vinh danh, cho nên mình vinh danh Đức Phật thì tôn giáo bạn họ sẽ vinh danh Thiên Chúa và ta tôn trọng điều đó. Ta tôn trọng cái tình cảm thiêng liêng đó, ta không xúc phạm và ta ủng hộ, ta ủng hộ tôn giáo bạn cứ vinh danh Thiên Chúa trên trời. Còn cái câu dưới mới hay là luân luân lý nè: "Bình an dưới thế cho người thiện tâm", chứ không hề, không hề có cái bình an dưới thế cho người mới ăn trộm cả. Đúng không? Nên sự bình an chỉ có được cho người nào? Thiện tâm. Như vậy có công bằng không? Rất công bằng. Và đó là gì?
[57:18]Chính là nhân quả. Nên ta thấy, trong khía cạnh luân lý các tôn giáo gặp nhau như vậy. Và chỉ người nào có thiện tâm, người đó mới có bình an, có hạnh phúc. Mà để cho người nào có thiện tâm thì người đó không thể sao? Sống mà hướng về hướng về cái tôi mình được. Cho nên bất cứ tôn giáo nào cũng giống nhau, ta sống không được hướng về cái tôi của mình. Vì hướng về cái tôi của mình nó sẽ sinh ra vô số những tâm lý bất thiện: tự cao, tham lam, ích kỷ, thù hận, ganh tị, là cố chấp đủ thứ chuyện hết. Và người đó làm sao có bình an dưới thế được không? Không thể bình an dưới thế được. Cho nên, để có thể dưới thế này được mọi người
[57:59]được bình an thì ai cũng phải sống làm sao? Sống vô ngã, rời khỏi bản ngã của mình, không xem cái tôi này là trung tâm nữa, đó. Cho nên cái mà hướng về vô ngã chính là gì? Là tăng trưởng được được đạo đức, đó là đỉnh cao của của lý trí mà đó cũng chính là gì? Đó chính là tính cách phẩm chất của những vị những vị thánh. Mà vị thánh cao nhất tột cùng chứng được cái vô ngã đó, ta gọi tên là gì? A La Hán hay là Phật, những vị đại Bồ Tát là những người hoàn toàn đã thoát khỏi cái cái ngã chấp của mình. Và những vị đó chỉ còn cái lòng từ bi à vô hạn, cái sự sáng suốt tột cùng, cái sự tinh tế cùng cực trong cái sự cư xử với với mọi người.
[58:49]Đó là thánh vô ngã. Cho nên khi mà nói về cái bản ngã thì thêm một lần nữa ta hiểu hễ sống vì bản ngã mình tức là thích nhưng mà nó là bản năng gây nên vô số tâm lý bất thiện rồi ta sẽ tạo thành vô số tội lỗi rồi ta sẽ bị quả báo mà Chúa đã nói rồi. Người như vậy không có tìm được sự bình an dưới thế. Chỉ có những người thiện tâm thì mới làm được cái bình an dưới cái thế gian này. Và để có thể có được cái thiện tâm như Chúa nói thì ta phải sống làm sao? Vô ngã. Phải không? Đừng vì cái tôi của mình. Cho nên những cái thời nay có những cái câu nói thời thượng là cái người đó sống có cá tính. Coi chừng đó chính là chấp ngã, là ương ngạnh, là tự cao chẳng có cái gì hay đâu.
[59:46]Mà chính sống hiền lành, khiêm hạ, hòa hợp với cộng đồng cái đó mới là đạo đức, mới là khó. Và cái gọi là sống tạo nên được cái thiện tâm để được cái bình an dưới thế thì mỗi người làm sao? Đừng vì cái cái tôi của mình. Đây là đạo đức chung của nhân loại này, của tất cả mọi tôn giáo và và nhất là của của đạo Phật chúng ta. Nhưng mà để có thể tìm một cái cuộc sống mà vô ngã như vậy thì ta phải làm sao? Ta phải làm sao? Ta phải tu tập, nhất là tu thiền nha. Tâm ta phải lắng đọng thanh tịnh. Tại vì tâm loạn là chấp ngã khởi lên. Tâm lắng ta dễ đi gần đến cái cái vô ngã. Do đó hễ ta là đệ tử của Đức Phật thì ta phải siêng năng mà tọa thiền hằng ngày.
[1:00:44]Cái tọa thiền để lắng tâm đi tìm cái vô ngã. Và cái công trình mà để tọa thiền đó bao lâu thì xong? Mấy năm? Mấy năm? À ta nên hỏi là mấy triệu năm thì đúng hơn. Nên khi bắt đầu bước vào con đường tọa thiền, tu tập để nhiếp tâm đi tìm cái vô ngã không được tính thời gian nha. Trong đầu mình cứ phải nghĩ ngàn kiếp. Đăng ký là ví dụ như có cái bàn đăng ký ở nơi cái chùa thì cái người nó sẽ hỏi ta: "À như vậy anh đăng ký tu thiền bao nhiêu năm để được vô ngã?" Thì mình đăng ký bao nhiêu? "Dạ, cho tôi đăng ký 1.000 kiếp nha." Vậy. Trong đầu mình cứ nghĩ 1.000 kiếp tu mới chứng, cứ nghĩ như vậy. Nhưng mà thật sự thì sao?
[1:01:31]À, ngộ cái người mà đăng ký càng lâu người đó lại càng mau chứng. Còn cái người mà nghĩ: "Chà tu này chắc chừng ba tháng chứng rồi nha." Ba tháng chứng thì ba tháng sau họ nổi chứng lên. À ta phải đưa vào bệnh viện tâm thần. Cho nên cái người mà cứ tự cho mình sẽ tu mau thì đổ vỡ hết. Còn cái người mà cứ khiêm hạ nghĩ mình sẽ tu rất lâu thì người đó lại tu tốt. Mà kết quả sẽ đến bất ngờ lúc nào đó ta không lường được. Đó như vậy. Mà ai cũng phải tu. Phải ráng mà nhiếp tâm trong thiền định. Nghe chưa Tuệ Nguyện? Nghe không? À
[1:02:10]theo cái thống kê của thế giới thì ở Ấn Độ nhạc tình nó chiếm 99,99%. Hễ nhạc Ấn Độ là nhạc tình. Nhạc Việt Nam mình cái tỉ lệ đó bao nhiêu phần trăm? Cái thời nay thì khoảng 85%. Mà thời trong chiến tranh thì khoảng nhiêu? Cái nhạc tình nó chiếm đâu 5% à. Hễ là: "Anh ở đầu sông, em cuối sông. Uống chung dòng nước Vàm Cỏ Đông." Nó nó phất phất vậy còn bao nhiêu phải lo chiến đấu à. Nó là: "Trường Sơn Đông anh đi bên đây kia bên đó bên đó" gì nhiều thầy quên mất đại khái. Cũng phất phất nói một chút nhưng mà sau đó lo chiến đấu phải không? Hoặc là tặng em ở cuối sông Hồng là: "Anh ở nơi biên cương nơi con sông Hồng mà chảy vào đất Việt." Thì những
[1:02:54]cái bài đó nó cũng phảng phất phảng phất cái tình cảm đôi lứa nhưng mà phần còn lại sao vẫn phải lo yêu nước, lo chiến đấu, lo xây dựng. Nhưng thời bây giờ hòa bình rồi bắt đầu nhạc tình nó phát triển. À nhạc tình phát triển. Mà ta rất thích. Ta cứ xem trên trong những cái trang web mà âm nhạc thì nhạc tình được truy cập rất nhiều. Còn những nhạc mà nói về tình khác, tình cha mẹ, tình yêu đất nước cái mức độ truy cập rất là thấp. Như vậy nhạc tình rất là thịnh hành. Tại sao? Tại sao? Đúng vậy. Cái tình cảm đôi lứa thuộc về bản năng nên thôi thúc người ta rất là mạnh. Thôi thúc người ta rất là mạnh. Còn những người mà có lý trí đó mới đi tìm những
[1:03:36]cái bản nhạc khác hay hơn, cao thượng hơn. Đó là lý do mà nhạc tình cứ thịnh hành. Nhiều bản nhạc tình rất là nổi tiếng, mình nghe cái điệu nhạc mình rất là thích nhưng tiếc nó vẫn chỉ là nhạc tình. Như bài mà Triệu Đóa Hồng của Nga ta có nghe chưa? Bài đó điệu nhạc rất là hay và người Nga họ tự hào cái bài nhạc đó còn hơn cái bài quốc ca của họ luôn.
[1:04:04]Cái điệu nhạc rất là hay, nổi tiếng cả thế giới, nước nào cũng viết thành lời. Bữa ở ngoài Hà Nội cái mấy Phật tử hát cho thầy nghe cái bài Triệu Đóa Hồng. Thầy nghe cũng không rõ lắm, đại khái nhưng mà có gì đó có anh chàng họa sĩ ảnh yêu cô ca sĩ. Ảnh biết cô này thích hoa hồng quá đi, cái ảnh bán hết nhà ảnh ảnh mua một triệu đóa hoa hồng ảnh tặng cổ. Đáng lẽ mà bán cái nhà nếu mà dám bán nhà thì bán cái nhà đó mình làm phước phải không? Mình phóng sanh, mình cúng chùa, cúng chư tăng, mình giúp người thì cái phước mình vượt lên cái cô đó sẽ yêu mình vì mình có phước. Chớ còn mình bán nhà thì cổ chỉ cảm động được bao lâu? Hai ngày.
[1:04:39]Hai ngày hoa héo, sau đó cổ mới phát hiện ra mình là người không nhà, không cửa, vô gia cư không còn gì nữa. Cổ thương không? Không thương. Cái thầy nói thôi để bữa nào chắc thầy viết lại cái lời của bài đó. À viết lại cái lời là có ông anh họa sĩ yêu cô ca sĩ, thích thấy cổ thích hoa hồng quá ảnh mới vẽ tặng cô bài cái đóa hoa hồng. Rồi sau đó còn phần còn lại ảnh bán nhà ảnh đi làm phước, về là ảnh vô chùa ảnh tu luôn, xuất gia luôn.
[1:05:10]À thầy kể chuyện vậy, cái thầy gặp cái ông a ông thầy giáo thầy 40 năm. Ngày xưa ông thầy dạy nhạc cho thầy. À ổng dạy mà chính nhờ kiến thức âm nhạc mà ổng dạy mà ngày nay thầy soạn nhạc được. Thì năm nay ổng già sấp xỉ 70. 70 rồi vẫn còn nhớ về người yêu cũ. À ổng làm một bài thơ nhớ về người yêu cũ và khi gặp thầy cái món quà tinh thần mà ổng tặng thầy như một đứa học trò mà mà coi như ngày xưa cũng ưng ý tặng cái bài thơ tình ổng viết về người yêu cũ. Liễu Và Em á: "Cây liễu xanh trước ngõ à chờ đón nắng mai vàng à. Em vẫn thường vin lá ngắm những mùa thu sang." Bài thơ rất là hay. Tức là những kẻ sĩ vào cái thời đó họ có phẩm cách và họ
[1:05:55]ưm tư cách và nghệ sĩ lắm mà cũng rất là lãng mạn. À: "Liễu cho đời bóng mát buổi trưa nắng chói chang. Em cho tôi điểm tựa giữa dòng đời hoang mang. Em đẹp như cành liễu, em đẹp như cành liễu mảnh dẻ và khiêm cung, yêu đời như hơi thở với tấm lòng bao dung." Hay không? Rất là hay cái bài đó. Rồi nói lý vô thường của đạo Phật nữa: "Thời gian dần trôi mãi nét đẹp nào bền lâu." Tức là giờ này em cũng già lụ khụ rồi, đại khái vậy. Gốc liễu xưa đã đổ, em về đâu về đâu, lý vô thường. Nhưng mà dù cái vô thường đó thì ông không có bẵng, à ông rất là hay. Cái đoạn cuối ông là: "Dù không qua ngõ cũ, tim tôi vẫn hình dung dáng em bên cội liễu
[1:06:40]thanh thoát đến vô cùng." Cái đoạn sau thì giống như là còn ái luyến nhưng mà không đừng nghĩ như vậy, chỉ nghĩ là thế này: Ông là người sống có trước có sau. Nghĩa là thôi đã lỡ một lần ngày xưa có yêu em bây giờ đã già tôi 70 thì chắc em cũng hom hem sáu mấy, 68, 69 rồi phải không? Em không còn đẹp nữa, gốc liễu mà em hay đứng á cũng đổ rồi, đời thì vô thường. Nhưng mà đã một lần có yêu thương nhau thì tình cảm đó sẽ giữ mãi. Cái bài thơ rất là hay, nó có trước có sau mà rất là cao thượng chớ đừng nghe nó tưởng là nhạc tình đơn sơ. Nên thầy về thầy mới phổ nhạc bài đó. Thầy đi giảng về mệt gần chết á nhưng mà ráng
[1:07:18]thầy đóng cửa lại thầy nói đệ tử thầy: "Sư phụ nghỉ, không được gõ cửa." Tới chừng mở cửa ra là thầy phổ nhạc xong bài đó luôn. Ai nhận bên hát chắc là hay. À bài hay. À thôi đại khái là như vậy. Cái à thầy phổ nhạc nó thành ra nghe giống như thầy viết bài nhạc tình á. Phải không à? Bài tình á. Nghĩa là nếu nghe bài đó mà nói là ông thầy Chân Quang viết là viết nhạc tình á. "Cây liễu xanh trước ngõ chờ đón nắng mai vàng. Em vẫn thường ra đó ngắm những mùa thu sang." Nghe êm êm rất là là đây. "Liễu cho đời bóng mát buổi trưa nắng chói chang. Em cho tôi mộng đẹp giữa muộn phiền hoang mang. Em đẹp như cành liễu"
[1:08:12]tròn trịa và nhăn nheo gì bây giờ thì tròn trịa và nhăn nheo đại khái.
[1:08:21]Cái sau đó thầy viết tiếp thêm một bài nữa. Một bài nhạc tình: "Lời nào cho em, lời nào cho em giữa cơn mưa rơi. Tình nào cho em một đời yêu người." Cái mấy Phật tử nói: "Ủa, sao nay thầy viết nhạc tình?" Thầy nói: "Ờ thôi kệ, cứ nghe đi sao giờ."
[1:08:40]Mà mọi người nghe rất là thích. Hôm đó ở khóa thiền ngoài Hà Nội mở lên cái mấy mấy Phật tử nói: "Hèn chi cái lớp trẻ nó nghe nó thấy nó khoái cái loại nhạc này." Vì người ta rất thích nhạc tình, vì sao vậy? Tình cảm đôi lứa là là bản năng. Đó là lý do như vậy. Nên ai thích nhạc tình thì người đó làm sao? Vẫn còn sống theo bản năng.
[1:09:06]Thầy nói đã đời rồi thầy kết luận câu đó liệu nha. Mấy cụ đây còn khoái nhạc tình không?
[1:09:14]Tại sao ta phong anh hùng cho các chiến sĩ giữ nước? Tại sao? Bởi vì sao? Trong chiến đấu họ làm sao? Dám hy sinh cả thân mình vì Tổ quốc, phải không ạ? Mà ai cũng gì? Yêu quý mạng sống của mình. Vì yêu quý mạng sống mình là cái gì? Là bản năng. Vậy mà vì tình yêu đối với Tổ quốc họ dám hy sinh cả thân mình. Cho nên cái lý trí cực mạnh, chính vì cái lý trí mạnh đó mà ta phong họ là anh hùng. Nhớ như vậy. Nên nhớ, cái người sống bằng lý trí đúng nghĩa đều để lại kết quả tốt đẹp, để lại sự ngưỡng mộ đối với mọi người. Còn ai sống theo bản năng chỉ là người tầm thường. Nhớ như vậy, chỉ là người tầm thường.
[1:10:03]Vì vậy mà ta cố gắng phải chuyển hóa cái tâm lý mình để trở thành con người sống có lý trí, chuyển được nghiệp của mình. Tại sao ta phong Trần Quốc Tuấn là được phong thánh với đất nước của mình? Trần Hưng Đạo, vì sao ta phong thánh ngài? Bởi vì cha ngài dặn dò rằng ngài phải cướp ngôi vua. Bởi vì dòng của cha ngài là dòng anh, còn dòng của vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông là dòng em mà lại được lên làm vua, còn dòng anh không được làm vua, ổng hận. Ổng dặn Trần Hưng Đạo hễ có cơ hội là phải chiếm lại chiếm ngai vua. Đến khi mà Trần Hưng Đạo nắm được binh quyền, mà nắm được binh quyền thì ta nhớ chiếm quyền
[1:10:47]lực rất dễ nha, chiếm ngai vua 30 giây. Nhớ nắm được quân đội là chiếm ngôi trong 30 giây. Thì khi mà ổng nắm được binh quyền hết rồi, ổng mới gọi các con ổng lại, ổng nói bây giờ thời cơ đã đến rồi ta có nên chiếm ngai vàng hay không? Thì ổng có năm, sáu người con, những người kia thì thôi không. Riêng cái người con út Trần Quốc Tảng lại đồng ý. Vừa nói đồng ý một cái, ổng kêu lính ra đem chém đầu liền, chém đầu con mình liền. Thế, nghĩa là hôm đó ổng khẳng định cho các con mình biết rằng không được dòm ngó ngai vàng, mà chỉ làm sao? Chỉ phục vụ Tổ quốc thôi, phải trung thành. Cản lại, từ chối lệnh của ông nội luôn.
[1:11:31]Chính vì cái con người cao thượng như vậy, nếu người ta lý do là vì vâng lời cha đi thì cũng còn một chút đạo đức, dám cãi lời cha luôn để làm sao? Chỉ trung thành phục vụ Tổ quốc thôi. Và chính vì cái con người đó mới dẫn dắt đất nước ta chiến thắng quân Nguyên ba lần, mà ta phong thánh luôn. Tức là người trong cái cơ hội để có thể lợi dụng tìm được cái vinh quang cho mình mà đã khước từ. Còn tất cả chúng ta, nhớ nha, tất cả chúng ta hễ có cơ hội là ta chiếm đoạt cho mình liền. Ví dụ, ví dụ có cái người thân của ta đến giao cho ta 100 cây vàng, nói rằng: "Bởi vì tôi không thể giữ được, giờ tôi tin anh, anh giữ giùm tôi 100 cây vàng.
[1:12:15]Sau này khi tôi cần hoặc là khi nếu tôi có lỡ có chuyện gì thì con tôi cần anh đến anh trả lại giùm cho nó để nó sống." Thì mình nói làm sao? "Anh yên tâm, anh tin tôi. Anh thấy nhìn cái bộ mặt này, anh cứ yên tâm mà chọn mặt gửi, gửi vàng." À đúng như vậy. Thì đúng là cái người kia sau đó là bị khốn đốn rồi mất tích đâu, cái người con mới tới tìm. Nói: "Con nghe ba con nói ba con có gửi cho bác 100 cây vàng, bác cho con xin lại để con sống, giờ con quá khổ." Thì lúc đó mình nói làm sao? Nói thiệt lòng đi, cho thầy câu trả lời hay nhất lúc đó đi, nha, để thầy đăng lên mạng cho thầy trả lời. Ai trả lời câu nào hay nhất nói thầy nghe. Ta thấy không?
[1:12:56]Lúc đó đa số mọi người trở mặt hết vì cơ hội, cơ hội trong tầm tay là chiếm liền. Cả như thầy cũng vậy, nhiều khi thầy lúc đó hoàn cảnh chùa bận rộn thầy giao cho một Phật tử đứng tên giùm miếng đất mà họ chiếm lập tức bán liền. Mà là Phật tử thuần thành, đi chùa rất ngoan ngoãn, biết nhân quả, nhưng mà hễ cơ hội tới là chiếm liền. Tất cả chúng ta đều bị như vậy. Mà riêng ngài Trần Hưng Đạo, cơ hội tới chiếm được hết cả cái ngai vàng cả non sông này mà cương quyết khước từ nên ta thờ ngài làm thánh đời đời là vậy. Và chúng ta nhớ như vậy học cái gương của ngài. Trong cuộc sống này có nhiều cơ hội
[1:13:35]để cho ta tìm vui, ta hưởng thụ, ta chiếm đoạt, ta sống được theo bản năng, nhưng mà hãy làm sao? Phải nhớ ngài Trần Quốc Tuấn, làm sao? Khước từ hết tất cả để sống bằng bằng đạo đức, bằng lý trí. Thì như vậy ta có một cái cái kết cục đáng tự hào, được cả quỷ thần ngưỡng mộ. Nhớ như vậy nha vậy. Hôm nay ta nghe cái bài Bản năng và lý trí này ta hiểu ra được điều gì?
[1:14:09]Nói đi. Sống làm người phải chân thật. Rồi, ai có ý kiến gì nữa?
[1:14:22]Cái bài này cho ta một điều thế này: Trong ta, trong tâm hồn ta có hai cái khuynh hướng để thôi thúc ta sống và hành động, phải không? Một là khuynh hướng của gì? Của bản năng, của tình cảm, của nghiệp đời xưa. Và một cái khuynh hướng là cái gì? Là là đạo lý, là lý trí, luôn luôn hai cái đó thôi thúc ta. Và bây giờ hôm nay ta học cái bài này thì ta cho phép cái khuynh hướng nào thắng?
[1:14:58]Lý trí, đạo lý phải không ạ? Ta cho phép. Bởi vì sao? Vì lý trí nó không phải khô khan đâu, mà lý trí là một sự cân đối, sự sáng suốt, điều khiển cả cái tình cảm của ta. Ta bày tỏ yêu thương với ai tới mức độ nào là đủ rồi. Mức độ nào ta phải nghiêm khắc, mức độ nào đủ, đủ rồi. Đó, đó là lý trí chứ không khô khan đâu. À. Nhưng mà ta nguyện lòng là từ đây là sẽ sống bằng bằng lý trí, bằng đạo lý. Nhớ như vậy. Vượt thắng được cái khuynh hướng nó thúc ta một cách tự nhiên của bản năng, của nghiệp xưa. Vì cái đó nó là nghiệp, nó là bản năng, nó không hề sáng suốt, nó không ăn khớp, không phù hợp với đạo lý Phật dạy.
[1:15:43]Cho nên ta là con Phật rồi thì cứ dựa vào lời dạy của Phật để sống, để tu, để hành động, để cư xử với với mọi người. Nhưng mà tại sao rất nhiều người đã trượt, đã lầm? Bởi vì khi hai cái khuynh hướng nó thúc đẩy ở trong á, ta không biết chọn lựa. Ta không biết nhìn lại để phân tích và để chọn lựa, đúng không ạ? Nên cả một đời ta đã đã lầm lẫn, vô lượng đời ta đã lầm lẫn. Ngày hôm nay trước Phật đài ta nguyện lòng xin Phật gia hộ cho mình không có lầm nữa nha. Mỗi khi một điều gì thôi thúc trong lòng ta khởi lên thì ta phải nhìn lại nó thuộc về cái gì? Là đạo lý hay là bản năng? Đó, biết tách nó ra và quyết tâm chọn chọn cái khuynh hướng của của đạo lý.
[1:16:37]Nhớ như vậy. Đó là phần mình được rồi. Và khi nếu ta đã quen bắt đầu ta quen dần trong cái việc mà chọn cái đạo lý để sống không sống theo bản năng nữa rồi thì ta còn một bổn phận thứ hai là gì?
[1:16:53]Nhắc nhở nhau cùng biết sống bằng bằng đạo lý, chứ đừng có tự mình đã sáng suốt rồi, tự mình đã vượt ra rồi, tự mình đã vỡ ra vấn đề, đã nhìn thấy được tâm mình rất rõ giữa hai khuynh hướng này rồi, phần còn lại là giúp cho tất cả mọi người chung quanh ta cùng ngộ ra được điều này để mỗi người đều biết nhìn vào trong lòng mình thấy rõ hai khuynh hướng đang thôi thúc trong lòng ta và dứt khoát chọn được một cái con đường khôn ngoan nhất, sáng suốt nhất, tốt đẹp nhất để để đi tới. Và như vậy thì cái kết quả của ta là gì? Ta sẽ đứng lên trên trên đỉnh cao, nơi đó có chư thiên, có chư thánh đón chờ
[1:17:42]và ta nhìn cả thế gian này như một bức tranh đẹp đẽ để mà ta yêu thương, giáo hóa và bay lên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.