[0:06]Để niệm Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. À hôm nay chúng ta nói với nhau một xíu ha, về cái đề tài là giá trị của con người.
[0:29]Là thường à mỗi người chúng ta sống ở đời á mình có cái giá trị khác nhau, cái giá trị khác nhau. Cái giá trị của con người đời á nó không có được đo bằng cái a tiền, ví dụ nói là người này đáng giá 3 triệu, người kia đáng giá 2 triệu, không có, mà cái giá trị con người được đo bằng cái sự quý kính của người khác đối với mình. Khi mình nhìn một người đó mình thấy kính trọng hơn, nhìn người kia mình ít kính trọng hơn là giá trị chênh lệch. Thì trong cuộc sống này ai cũng có cái giá trị, mà giá trị nó biến thiên, nó tương đối dữ lắm. Hoặc là cho nên hôm nay mình nói với nhau về cái giá trị của con người,
[1:19]rồi một lát cái mình coi coi Phật pháp đã cho chúng ta cái giá trị gì. Nên đánh giá là bây giờ mình mỗi người á, mình thử xem mình là trong cái cuộc sống này trong khi giao tiếp với bao nhiêu người khác là mình đã tạo được những công đức gì và để được con người ta thương yêu quý mến như thế nào, đó là cái giá trị. Nhưng mà dĩ nhiên là chúng ta không xem cái khái niệm giá trị của mỗi người đó là cái đích, nhưng mình để hiểu được là cái công đức hoặc là cái việc làm của mình đối với con người có sinh lời giá trị hay không vì chúng ta chuyển qua là những cái điều gì đã làm cho con người có giá trị.
[1:59]Cái thứ nhất là tài sản, thì rõ ràng bây giờ giữa hai người, một người nghèo với một người giàu thì người nào được người ta kính trọng hơn? Coi chừng nể nang hơn? Người giàu, phải không? A ví dụ mình nghèo quá mình muốn người ta kính người ta không kính, còn ví dụ cái người giàu nhà cao cửa rộng, xài tiền cũng thoải mái chút thì làm thì làm người ta cũng phải nể chút, phải không? Như vậy tài sản rõ ràng là cái điều, một cái yếu tố đã làm cho mình có giá trị, phải không? Ta rất nghĩ vậy. Mà tuy nhiên khi đi sâu một chút thì chúng ta thấy thế này: là nếu mà người giàu mà hà tiện thì cái giá trị của họ từ từ mất đi, phải không?
[2:36]Chứ ban đầu khi mà họ giàu thì được người ta nể, người ta nể, nhưng mà sau một thời gian dài người ta thấy cái người giàu này không có dùng tiền để giúp đỡ người khác được, mà cứ tham lam dùng tiền để đầu tư, để cho vay nặng lãi, để để kiếm thêm tài sản nữa chứ không phải để san sẻ, không phải để sống một đời lợi ích cho người khác thì từ từ cái người ta bớt thích rồi cái cái kính trọng từ từ trở thành khinh. À ban đầu người ta gặp người ta chào, nhưng về sau người ta lơ, người ta coi không quen biết, thì rõ ràng là tài sản là một một trong những yếu tố tạo thành giá trị, nhưng nếu mà mình không sử dụng tài sản
[3:16]để sống một đời đạo đức, có lợi người khác thì làm mình mất giá trị. Tương tự như vậy, ví dụ như là cái địa vị quyền chức cũng là một cái yếu tố làm cho người đó được kính trọng, phải không? Thì rõ ràng, ví dụ mình là một người công an bình thường thì người ta không kính trọng bằng khi gặp một người chủ tịch phường hay chủ tịch tỉnh gì đó, rõ ràng phải nể hơn, phải không? Một người có quyền quyết định cái công việc, quyết định ra cái đời sống, ra cái số phận của nhiều người khác thì phải được kính trọng hơn, đó là nguyên tắc. Hoặc là ví dụ như trong một cái cơ quan, một người giám đốc, một người thủ trưởng
[3:51]đương nhiên phải được kính trọng hơn người nhân viên vì đó là cái nhân quả, hiện tướng biểu hiện vậy. Đi vào bệnh viện thì giám đốc bệnh viện phải được kính trọng hơn là một bác sĩ bình thường, hoặc một bác sĩ trưởng khoa thì phải được kính trọng hơn là bác sĩ thường, vân vân như vậy. Ở đâu cũng vậy. Vào chùa vậy, cái người trụ trì phải được kính trọng hơn là là một một tăng chúng bình thường, đó là ví dụ. À nhưng mà nếu, lại cũng có chữ "nhưng" nữa, nếu mà cái người này không dùng cái địa vị quyền chức của mình để làm tiếp tục làm lợi cho người khác thì cái kính trọng ban đầu sẽ dần dần biến thành sự khinh bỉ và có thể biến thành sự sự căm hờn.
[4:32]Ha ví dụ, ví dụ một người chủ tịch quận, chủ tịch huyện à ban đầu người ta cũng nể trọng, nhưng mà thay vì ông dùng cái chức đó để lo cho dân cho nước mà ông lại tham nhũng, hối lộ, vơ vét thì ban đầu người ta nể nhưng về sau cả huyện người ta sao? Căm ghét, tố cáo, khiếu kiện, thậm chí có thể là ông này phải đi tới cái việc mà mất đi, bị bãi chức. Rồi một à một ví dụ trong bệnh viện cũng vậy, người giám đốc thì dĩ nhiên là người được kính trọng, nhưng mà nếu cái người giám đốc này không tận tụy vì bệnh nhân, không thương yêu bác sĩ, nhân viên dưới mình mà chỉ hách dịch, à kiêu căng, vơ vét, tham lam, o ép thì lần lần cái kính trọng
[5:12]ban đầu sẽ trở thành sự căm ghét và khinh bỉ, ha như vậy. Rồi một người thầy tu cũng vậy, à à ví dụ một thầy tu là được kính trọng, thường được kính trọng hơn người thường không tu là điều đương nhiên. Nhưng mà nếu người người tu này mà không lo cho đạo, không lo cho chúng sinh, mà hưởng thụ cá nhân, hưởng cái sự cung kính, cúng dường của Phật tử mà chỉ để ăn thụ thì lần lần người ta người ta không có kính trọng nữa, mà bắt đầu người ta nói xấu, chê bai, coi thường. Người ta dùng những chữ là thầy chùa lửa hay là đủ thứ chuyện không hay để người ta gán cho thầy tu. Cho nên chúng ta thấy là à chúng có nhiều yếu tố để làm nên giá trị
[5:52]con người, nhưng mà nếu thiếu cái yếu tố là chúng ta sống cuộc đời vị tha thì những cái giá trị ban đầu sẽ từ từ biến mất, đó là cái. Một cái nữa là bằng cấp cũng là một yếu tố để làm tăng cái giá trị con người. Ví dụ như mình à thường chỉ học được bổ túc văn hóa lớp năm thì không thể nào mình so sánh được một người mà có bằng cấp, có học vị tiến sĩ được. Khi mà nghe hai người, nói ngài kia là tốt nghiệp là tối ưu lớp năm bổ túc văn hóa thì cũng không thể nào mà nói, á dà, ở đây còn đây là người mà tiến sĩ, họ học nước ngoài về thì người ta cũng kính trọng hơn bằng cấp. Nhưng dĩ nhiên là kính thì kính mà quan trọng là thời gian lâu dài về sau
[6:40]mình đã đem được cái kiến thức, học vị mình đã làm được việc đó, làm lợi gì cho cuộc đời thì cái sự kính trọng nó mới phát triển và tồn tại. Còn nếu mà có cái học vị mà không làm được việc gì cả thì lần lần sự kính trọng cũng hết. Nhiều khi chúng ta cũng gặp một người không biết cái gì hôm qua, thế thì hỏi ra ông này là có bằng thạc sĩ. Ngạc nhiên, ngạc nhiên là bằng cấp rất cao, nhưng mà suốt thời gian dài chẳng thấy làm gì với bằng cấp đó cả. Rồi lúc đó mình mới nhận định thấy cái đáng nể là cái làm nên giá trị của ông, nhưng mà rồi không làm nên được gì nữa vì cả một thời gian dài không đem cái đó để làm lợi cho người khác.
[7:19]Nên cái yếu tố mà làm lợi cho chúng sinh á rất là quan trọng làm tăng cái giá trị của mình. Rồi kiến thức cũng là yếu tố làm cho chúng ta có giá trị. Một cái người mà hiểu biết được nhiều điều trong cuộc đời này, dĩ nhiên là chúng ta nể hơn là một người không hiểu cái gì, phải không? Vì trong cuộc sống việc gì mình cũng ứng xử được, mình giải quyết được hợp lý vì có kiến thức rộng. Cho nên Đức Phật còn khuyên là phải phải biết hiểu biết nhiều là vậy. Cái chữ đa văn có nghĩa là hiểu biết nhiều. Đa văn là một yếu tố được Đức Phật khen ngợi thì cũng có nghĩa là được mọi người quý mến, cũng có nghĩa là làm nên cái giá trị của chúng ta.
[8:00]Nên ở đây là cái kiến thức cũng là một yếu tố tăng thêm cái giá trị của mình. Rồi cái tư cách đạo đức cũng là một yếu tố quan trọng để làm nên giá trị của con người. Thì giữa hai người, một người mở miệng chửi thề, nói bậy bạ, nói trước quên nói trước rồi dối sau, à tham lam, ích kỷ thì dĩ nhiên là không thể nào tạo được cái sự kính trọng như một người mà sống một đời sống chừng mực, khi kiềm chế, à không có tham lam, mê đắm, à nói lời nào chắc lời đó đó, à thường hay khiêm cung, lễ độ, biết giúp đỡ người khác thì chúng ta thấy rõ ràng cái hai cái khác nhau và cái giá trị tư cách đạo đức là một yếu tố để được giá trị là yếu tố rất bền vững.
[8:49]Yếu tố bền vững, mà đúng nhất là đối với cái người tu sĩ thì cái tiêu chuẩn về tư cách đạo đức là một tiêu chuẩn không thể thiếu. Là thầy tu nào đi nữa, giỏi dở cái gì cũng không biết, là mới tu, tu lâu gì cũng không biết, à học bằng gì cũng không biết, nhưng mà nếu không có cái đạo đức thì người tu vô nghĩa. Nên khi nghĩ tới một người tu sĩ chúng ta nghĩ tới điều gì trước? Nghĩ tới tư cách đạo đức trước, phải không? Nếu mà không có tư cách đạo đức thì hình như là mất hết 2/3 cái tính chất của một tu sĩ. Cho nên vì vậy là ví dụ một người thường phải trau dồi đạo đức thì rõ ràng cái nền tảng giá trị của con người đã rồi,
[9:32]nhưng mà riêng đối với những tu sĩ thì cái việc mà trau dồi đạo đức là một yếu tố quan trọng hàng đầu, cực kỳ quan trọng hàng đầu. Ở Đức Phật, Ngài đưa ra nhiều cái yếu tố về đạo đức rải rác trong kinh này rồi trong kinh kia. Nhưng mà vậy, có điều là vào cái thời đó Đức Phật chưa có dùng cái chữ đạo đức như mình, cái chữ đạo đức xuất hiện về sau này. Cái chữ đạo đức á, thời à khoảng cũng khoảng 2.500 năm bên Trung Hoa Lão Tử đã dùng tới đầu tiên trong cái quyển mà Đạo Đức Kinh. Nhưng mà lúc đó, cái chữ đạo đức của Lão Tử dùng nó chưa có hiểu như cái chữ đạo đức chúng ta hiểu bây giờ, cùng đi chữ nhưng mà cái nghĩa nó khác nhau.
[10:12]Mãi sau này rồi người ta mới hiểu, mới chấp nhận dùng cái chữ đạo đức theo cái cách... chính sách như bây giờ, thì thời xưa thì chưa. Còn thời Đức Phật cũng vậy, Đức Phật thì nếu từ trong kinh Pali mà dịch sang, thì chúng ta không không có không có tìm thấy cái nghĩa mà chữ đạo đức chính xác như bây giờ, nhưng mà có những chữ để ám chỉ là chữ hắc pháp hay là bạch pháp mà thôi. À Đức Phật nói là, "Khi Ta nhìn thấy một người mà trong tâm người đó còn hắc pháp, thì Ta biết người này chưa thể được giải thoát viên mãn. Khi Ta nhìn trong tâm người này mà Ta thấy hắc pháp không còn, thì Ta biết người này sẽ được giải thoát viên mãn." Cái chữ hắc pháp tức là gì?
[10:59]Tức là cái tâm bất thiện, cái không đạo đức. Đức Phật lại dùng cái chữ hắc pháp, bạch pháp. Nhưng mà mình mình nghe nói vậy mình phải hiểu cho đúng với cái từ bây giờ. Tức là cái người mà trong tâm còn cái vấn đề chưa ổn về đạo đức, thì người này chưa thể tiến xa được trên con đường giác ngộ, giải thoát. Còn người nào mà đối với việc đạo đức đã củng cố vững chắc, thuần thiện, thì theo như lời Phật nói, người này sẽ tiến xa trên con đường giải thoát, giác ngộ. Cho nên yếu tố mà đạo đức rất là quan trọng trong Phật pháp. Một yếu tố khác nữa làm nên giá trị con người nữa, đó là tài năng. Bây giờ ví dụ như một người
[11:39]ca sĩ à được người ta ái mộ thì cũng là có giá trị phải không? Như vậy là nhờ cái tài hát hay mà được người ta ái mộ, người này cũng rất có giá trị. Thậm chí chính là những cái ngôi sao ca nhạc, nhiều khi một show diễn của họ được trả bao nhiêu triệu đó. Mà nhiều cả một năm làm một người nông dân làm không ra được cái số tiền 10 triệu, 20 triệu lãi ròng, mà một show nhạc có khi một người ca sĩ còn được như vậy. À vì cái tài năng mà họ đạt được. Hoặc là như một người người võ sĩ là đi thi đấu rồi được vô địch rồi cũng được người ta rất là là nể phục, kính trọng, hoặc là lực sĩ thể hình như Lý Đức chẳng hạn, hoặc là một cái cầu thủ đá banh ha.
[12:19]Bây giờ ham mê cầu thủ đá banh lắm, nhiều khi... Nhiều người điên bỏ mấy cầu thủ mà ở bên nước ngoài người Việt Nam mình thuộc từng tên, chỉ có điều là biết chừng không thuộc ai hết trơn, không mê đá banh lắm nên không thuộc.
[12:36]Rồi trường hợp như có những người có những khả năng đặc biệt cũng làm cho họ có giá trị. Ví dụ như những nhà ngoại cảm, à họ có thể tiên đoán được chuyện này, chuyện kia làm cho mọi người rất là kính trọng, hoặc là những người mà họ có khả năng tìm được mộ. Nhiều khi cái ngôi mộ của người xưa rồi chết thất lạc trong chiến tranh không biết được, mình đến mình gặp nhà ngoại cảm cái họ chỉ vẽ cho mình cái tìm được. Tìm được cái ngôi mộ đã thất lạc đó thì biết những nhà ngoại cảm đó phải nói là được mọi người kính trọng. Bằng cớ là có những nhà ngoại cảm mà gần gũi chung quanh mình, mà nhiều khi mình phải nhờ vả,
[13:14]mình hỏi những chuyện của tương lai mình và mình phải trả tiền. Đó là ai? Đó là ai? Thầy. Thầy... Thầy bói! Phải kêu bằng thầy đàng hoàng. Ta chịu coi sấp bài coi... Ở đây Phật tử có ai là hay đi coi bói? Đằng sau có người thú tội trước tiên hết. Đó mình thấy thầy bói cũng là người có giá trị phải không? À nhưng chỉ có điều là ví dụ thầy bói mà có đức, họ cũng có khả năng đặc biệt đó, họ coi cũng không phải dễ nha. Nhưng mà nếu họ có đức, họ không tham tiền, họ hay khuyên cái người đến coi về vấn đề tu niệm đạo đức, thì người thầy bói đó giá trị tăng thêm gấp bội lần bởi cái tư cách đạo đức của họ.
[13:59]Còn nếu một người thầy bói có khả năng nhưng mà ăn tiền nhiều và hay bày chuyện cúng kiến mê tín, thì người này lần lần ngày càng coi vậy chứ lần lần người ta xa, người ta không nể và lần lần cái khả năng coi bói sẽ mất đi dần dần vì do hết phước. Đó cũng là một yếu tố vậy. Rồi một yếu tố để làm có giá trị nữa, lại có ai nghĩ ra? Một yếu tố hấp dẫn. Ai nghĩ ra? Là? Là? Ngoại hình. Tức là cái đẹp của mình. Cái người đẹp, người xấu. Ví dụ như giữa một cái người mà đẹp thế này và một người xấu thế này, đương nhiên người đẹp thế này khá lớn, người quý mến, người thương thích. Còn người gầy gộc, xấu xí thì tự nhiên người ta không thích lắm.
[14:45]Đó là cái thực tế. Vì sao vậy? Vì cái người mà được ngoại hình đẹp là người cũng đã có tạo phước đời trước. Chúng ta thấy ngồi đi... Người đẹp thấy ham thiệt. Đó là do chúng ta có thể thấy nhìn thấy mình quý kính. Cũng là một yếu tố vậy. À rồi yếu tố nữa là sức khỏe. Ví dụ cái người khỏe mạnh tự nhiên người ta cũng quý hơn là cái người mà liều xìu, ốm khó, bí xị. Đó là một trong những yếu tố vậy. Tuy nhiên là cái gốc của giá trị là do đâu mà có? Nãy giờ mình nói ra là nhiều yếu tố tạo thành giá trị của con người phải không? Là nhiều yếu tố về tài năng, về đạo đức, về tiền bạc, về quyến thuộc, rồi để được người ta quý kính.
[15:25]Nhưng mà cái gốc của mọi cái yếu tố đó từ đâu mà có? Từ? Phước, đúng.
[15:35]Đó, từ cái phước mà có. Thế là người này đời trước tạo nhiều cái phước, nhưng mỗi người tạo một cách khác nhau, nên khi mình xuất hiện mình có một cái ưu điểm về cái khía cạnh đó để được người ta kính trọng. Ví dụ như nãy giờ chúng ta thấy thầy đây là tạo biết bao nhiêu phước đức mà vừa đẹp trai, vừa khỏe mạnh, vừa giảng hay, à vừa vừa vừa hát hay, vừa nhiều cái hay nữa.
[16:04]Thì vậy rồi có người chỉ được có cái à: đẹp. Có người được có cái đẹp, nhưng ngoài ra không có gì hết. Thì mới đầu người ta thích thiệt, nhưng về sau thì người ta? Người ta chán. Có một lần thầy có gặp một cái cô Phật tử đó, thì cô có cái may mắn là cô lấy được một người chồng cực kỳ đẹp trai, cực kỳ may mắn hơn người khác. Cô phải tranh giành với bao nhiêu cô gái khác rồi mới lấy được ông chồng đó. Nhưng mà khi về nhà mới biết là ổng chỉ có một ưu điểm duy nhất à, ngoài ra không có gì hết trơn. Thế là cô nuôi gần chết. Rất đau lòng, ổng ghiền nhậu tới đủ thứ hết trơn. Rồi sau đó mới gặp gặp chúng tôi mới than, mới nói than lấy nhầm chồng đẹp trai
[16:43]khổ hơn là là ở dưới địa ngục nữa, khổ vừa ghen mà vừa phải nuôi, vừa phải lo. Kìa ổng bỏ, bao nhiêu người sẵn sàng đưa tay ra hứng. Nhưng bây giờ chưa đành bỏ thôi, thấy cũng tiếc tiếc, thấy đẹp quá cũng tiếc tiếc, giữ hoài mà giữ thì khổ. Nên người có một cái một. Còn có những người khác thì có nhiều yếu tố khác nhưng mà tùy theo cái phước của mình mà có. Nhưng mà chúng ta nhớ cái đạo đức vẫn là quan trọng. Thì ở đây đó, cái giá trị á là là do phước ở đời trước mình tạo được nhiều cái phước khiến tự nhiên mình có giá trị và được nhiều người quý kính. Giờ mình so sánh bình thường giữa con người với con vật,
[17:18]thì dĩ nhiên là hai cái giá trị nó khác nhau hẳn, phải không? Không thể nào mình coi trọng một con vật bằng một con người được, nhiều con vật rất giỏi. Đó là cái như nó rơi vào cái cái giai cấp, hoặc mình nói đây là một tầng lớp khác hẳn. Tức là trong chúng sinh có sáu đường thì mỗi đường có một cái giá trị riêng biệt của người. Như là loài người thì phải hơn hẳn chúng sinh bị đọa địa ngục. Loài người phải hơn hẳn chúng sinh bị đọa ngạ quỷ, hơn hẳn chúng sinh bị đọa a tu la, không có súc sinh. Đó là cái đương nhiên lại. Cái gốc vẫn là là do phước như vậy. Rồi nhiều khi để chúng tôi mình cứ đi qua lại
[17:59]trên đường nhìn cuộc đời thấy mình suy nghĩ. Ví dụ bên cạnh những cái chiếc xe hơi lộng lẫy chạy, có những người ngồi trong đó ăn mặc sang trọng, đẹp đẽ. Nhưng mà chạy vụt qua cái khúc đường thì để lại bên lề đường nhìn thấy mấy người vô gia cư không nhà để ở. Hai ba vợ chồng cái đặt hũ lu bưng nấu cơm bên cái lề đường, rồi à trải chiếu nằm ngoài lề đường ha. Mà mình nhìn vô biết là có khi cả tuần chưa tắm, mình nhìn thấy cái dấu vết còn bám trên mình mẩy vậy á. Rồi không biết đêm nay trời mưa họ sẽ trốn vào cái chỗ nào. Mùa nắng thì dễ, mùa mưa xuống thì sẽ thấy họ co ro trên những cái hàng hiên ở đỡ.
[18:38]Mà nếu người chủ nhà mở cửa mà thấy, người chủ nhà sợ và họ lại trục dời đi khỏi cái hàng hiên của họ. Thế là vợ chồng, con cái, con cán lại dắt díu nhau tìm một chỗ đụt mưa khác. Mình thấy thấy thương họ bằng cái cái tội nghiệp, cái lòng từ bi của đạo Phật, nhưng mà hiểu rằng họ là những người rất ít giá trị trong cuộc đời. Nhiều khi có một người đến trước ngõ mình, mình lật đật mình ra mình đón tiếp ân cần, quý kính, rước vào, vồn vã. Nhưng có người đến trước ngõ mình, mình lật đật đóng cửa gài chốt lại vì sợ họ trộm cắp. Mình nhìn cái mặt thấy hung rợn. Đó thì rõ ràng giữa con người giá trị khác nhau bởi vì cái phước họ khác nhau.
[19:16]Cho nên là nói gì nói, tu gì tu, trước hết chúng ta chịu khó làm phước cái đã. Chịu khó. Vì nếu mà chúng ta thiếu phước, chúng ta không còn cái giá trị xứng đáng của một con người. Đó là điều mà hãy nhìn cái người vô gia cư đi đâu cũng bị người ta xua đuổi, khinh khi. Nghĩa là bây giờ nói ví dụ mình hiểu giáo lý cao siêu tới cỡ nào vậy, mình có thể nói về kinh Hoa Nghiêm hay là nói về kinh Bát Nhã, nói về Thiền Tông, nói ngữ lục đủ hết, nhưng mà mình không hề làm phước, mình đi tới đâu tới người ta cũng chẳng hề kính trọng. Đó là một sự thực tâm hồn. Thậm chí một người ví dụ có cái phước mà đậu tới bằng thạc sĩ, tiến sĩ, nhưng mà do tạo cái nghiệp
[20:01]gì đó phước hết rồi, thì cái bằng để trong tủ còn nguyên, bằng để trong tủ nghen, nhưng mà đi tới đâu người ta cũng khinh khi. Thậm chí mình lỡ tay mình làm việc phạm pháp bị bắt ở tù luôn cũng có. Nhưng do phước nó đã hết. Cho nên vì vậy là cái điều quan trọng ban đầu mỗi người chúng ta phải ráng tạo phước. Hễ mình đi đâu, mình có cái phước đem theo giống như mình có tiền bỏ túi vậy đó là mình không có sợ, không lo sợ. Giống như một người giàu có, họ dù có đi xa, họ vẫn không lo sợ vì họ có tiền bỏ túi, họ có vàng bỏ túi, hoặc là nếu họ không có vàng có tiền bỏ túi, họ có thể gọi điện thoại nhờ người
[20:42]ta cho mượn đỡ nếu thiếu tiền xài, họ không lo sợ. Thì cũng vậy, một cái người có phước đi đến đâu lòng cũng vững vàng, an ổn chứ không có lo sợ. Bây giờ chúng ta thấy mình tu là Phật, chưa được làm Phật, chưa được làm Bồ Tát, chưa được làm A La Hán gì hết, mà trước hết phải làm con người có phẩm giá, có giá trị cái đã. Chứ nếu mà cứ gặp đâu người ta cũng cười, cũng coi thường mình thì cái việc tu không có giá trị. Đến với đạo Phật thì phải có cái giá trị của một con người trước, có phẩm giá trước, có cái phước trước. Vì vậy mà từng giờ, từng phút trong cuộc sống chúng ta phải biết giúp đỡ mọi người
[21:27]trong cái khả năng của mình, là cái đời sống này phải ráng sống vị tha. Như nãy chúng ta nói, là một cái đời sống vị tha làm tăng cái phước của người đó, tức là làm tăng cái giá trị của người đó. Có thể người này là nghèo, nhưng mà khi hiểu đạo rồi, bắt đầu chắt mót làm phước từ từ. Làm làm phước, là từng cái lon gạo cũng biết đem tặng cho người nghèo hơn mình, hoặc là có một vài cái cuốn kinh hay, một cái băng giảng hay cũng san sẻ cho người khác nghe với mình, thì người này cứ làm phước từ từ. Như vậy 3 năm chưa thấy gì, 3 năm người ta vẫn còn coi thường mình, tại vì trước đây mình vẫn là người nghèo khổ,
[22:04]vẫn còn đi chạy vạy, đi mượn chỗ này, mượn tiền chỗ kia, thấy 3 năm chưa thấy gì, vẫn kiên nhẫn làm phước thêm năm thứ tư nữa, 4 năm cũng chưa nhúc nhích gì, ráng làm tới năm thứ năm nữa, bắt đầu khác. Bắt đầu là người ta nhìn mình là khác rồi. Mà nếu người này làm phước liên tục tới 10 năm thì hoàn toàn khác hẳn. Thì bắt đầu đi đâu người ta kính trọng tới đó và hoàn cảnh gia đình mình may mắn lên từ từ. Phải nhớ điều đó. Là chúng ta tu theo đạo Phật, nó phải có hai cái dấu hiệu tốt nó hiện ra mới đúng là chúng ta đã đi đúng con đường chánh pháp.
[22:40]Cái dấu hiệu thứ nhất là tâm hồn mình an vui hơn. Có thể là ban đầu mình chưa có giàu lên đâu, lúc ban đầu mình chưa có may mắn nhiều, là kinh tế gia đình vẫn chỉ nhiêu đó tiền, nhưng mà tâm hồn mình có cái niềm vui nhiều hơn, vững vàng, vững chắc, an ổn, thanh thản hơn. Đó là dấu hiệu thứ nhất, đúng. Quý Phật tử có thấy không? Có thấy khi gặp Phật pháp tâm hồn mình an vui hơn không? Phải thấy như thế. Còn nếu chưa thấy là phải đi tìm ra cho được cái con đường đó. Có thấy chưa? Thấy rồi ha, rồi đó một điểm. Điểm thứ hai nữa là sau đó một thời gian, không biết là 6 tháng, 1 năm hay 2 năm hay 3 năm,
[23:23]hoàn cảnh của mình phải may mắn hơn, đời sống phải khá lên, thì đó mới là đúng, đúng Phật pháp. Mà đây là điều bảo đảm. Chứ còn nếu mình tu mà gia đình mình chưa khá lên, bản thân mình hoàn cảnh chưa may mắn lên, coi chừng con đường mình đi đang sai, có cái gì sai phải chỉnh lại. Chúng ta nhớ hai cái điều đó. Hai yếu tố đây để đo cái thước đo để coi mình đi đúng Phật pháp, chánh pháp hay không. Ví dụ mình có những cái định nghiệp phải trả, có khi phải bị xe tông cái gãy tay, gãy chân, hoặc thậm chí có người phải chết ngang nửa chừng. Cái định nghiệp nó nặng quá phải trả. Nhưng mà trong thời gian mà chưa có trả cái định nghiệp đó hoặc là nó qua
[23:59]cái tai nạn đó rồi á, nếu nó phải có cái hai cái dấu hiệu đúng đó: một là tâm mình an vui, vững chắc, tinh thần mình mạnh mẽ, kiên cường lên; và thứ hai là cuộc đời mình nó may mắn lên từ từ. Ai đã bắt đầu thấy may mắn lên rồi, giơ tay lên? Ít hơn. Ít hơn vậy nha. Thôi được rồi, tốt, vậy là dấu hiệu tốt. Nó phải như vậy mới đúng. Dạ thưa, rồi có những trường hợp là chúng tôi nghe kể có một số người Phật tử đi tụng kinh, tụng bài kinh Đại Thừa, sau khi tụng xong thì chuyện xui xảy ra liên tiếp trong gia đình, và họ có câu giải thích của họ là trả nghiệp, đổ nghiệp. Quý Phật tử có nghe trường hợp đó chưa? Nghe rồi phải không?
[24:40]Thì họ mới nói với chúng tôi rằng vì cái bài kinh này nó linh quá, cho nên mình tụng phải đổ nghiệp, phải trả nghiệp cho hết. Nhưng mà theo chúng tôi thì chúng tôi nói rằng họ tụng kinh này họ đã hiểu sai. Chính vì họ hiểu sai nên những chuyện xui xẻo xảy ra liên tiếp để cảnh báo họ là cái điều họ hiểu đã sai, Phật pháp họ hiểu như vậy đã sai. Rồi có những, có những trường hợp hễ khi gặp một vài người Phật tử đi theo một vị thầy nào một thời gian rồi gia đình thì có nhiều chuyện thất bại liên tiếp thì chúng tôi biết rằng ông thầy đó hướng dẫn có vấn đề trục trặc, có cái gì sai trong đó. Cho nên là nó phải có hai cái dấu hiệu rất rõ ràng,
[25:19]dứt khoát là tâm hồn mình vững lên và hoàn cảnh mình may mắn lên, nó mới xuất hiện cái thứ ba là tự nhiên mình được người ta kính trọng hơn, nghĩa là giá trị mình tăng được nhiều hơn. Giá trị mình tăng được nhiều hơn, hãy nhớ điều đó. Cho nên làm gì làm, làm phước trước cái đã. Nhưng có nhiều người họ chê, họ nói tu mà lo làm phước là tu cái hữu lậu, tu cái phước nhân thiên tầm thường, chứ không phải là tu được rốt ráo vô lậu của Phật đạo. Chúng tôi nói ai nói kệ người ta. Mà nếu không có phước á, thì nhân thiên, phước nhân thiên đã không có rồi phải không? Mà cả cái phước vô lậu Phật đạo cũng không bao giờ đặt chân tới được đâu,
[26:02]nếu không có những cái phước rất bình thường trong cuộc đời này. Cho nên là cứ phải tạo phước, mà những cái phước rất nhỏ bé, tầm thường, giúp ai được cái gì ráng giúp, không kể, không có phân biệt hữu lậu, vô lậu. Bởi vì đó, chuyện giúp người là tâm thiện của một con người với một con người, mà giúp người là cái hạnh Bồ Tát trong Phật đạo. Cho nên cái việc mà giúp đỡ con người phải là điều mà chúng ta ấp ủ, đau đáu, nuôi nấng từng, từng giờ từng phút trong lòng mình. Mà người nào có cái tâm đó mới là cái khởi điểm đúng của Phật pháp. Rồi từ từ mình sẽ thấy là tâm mình an vui và cuộc đời mình có nhiều may mắn, cuộc đời mình may mắn.
[26:42]Chúng tôi gặp hai trường hợp ở nơi một cái tỉnh nọ, nhưng mà không nên nêu tên làm chi. Có hai cái người làm chức cũng có chức quyền trong cái tỉnh đó, nhưng mà hai người này họ có cái niềm tin với Tam Bảo nên hai người ủng hộ hai cái chùa. Một ông cán bộ ủng hộ cái chùa A, một ông cán bộ ủng hộ cái chùa B. Nhưng một thời gian sau đó thì vì cái chùa A là cái chùa hay gieo rắc mê tín chứ không phải là truyền bá đạo đức, nên khiến sau cái ông cán bộ ủng hộ chùa A ổng bị dây dưa vào một cái chuyện gì đó rồi rớt chức. Còn cái chùa B lại cái chùa tương đối là tu ổn định hơn, tốt hơn, có đường lối đàng hoàng hơn, có lợi cho Phật pháp,
[27:31]cho chúng sinh hơn, thì ông cán bộ mà ủng hộ chùa B thì tự nhiên lại thăng chức, có uy tín lớn lên. Mặc dù là cái chuyện ủng hộ chùa chả liên quan gì tới việc làm, cái việc làm công tác của hai ông hết, nhưng mà bị ảnh hưởng liền. Chúng ta thấy, nên cái việc mà chúng ta có một cái con đường Phật pháp chân chính để đi theo, một vị thầy đúng đi theo rất là quan trọng, rất là quan trọng, sẽ làm tâm mình an vui, gia đình an vui, hoàn cảnh của mình an vui lên liền, an lành liền. Nhớ điều đó đi. Bây giờ chúng ta nói tới một cái giá trị khác: giá trị tâm linh. Bây giờ ví dụ như chúng ta nhìn thấy một cái người buôn gánh bán
[28:09]bưng, tức là họ gánh trên vai họ cái gánh, đầu này là khoai lang, đầu sau là đậu phộng luộc, họ đi bán. Bây giờ ít thấy gánh ha, có còn ha. Nhưng mà đẩy xe phổ biến hơn ha, có hàng xe, xe đẩy phổ biến hơn gánh. Nhưng mà thôi đẩy xe hay gánh thì cũng vậy, cũng bán khoai lang luộc và đậu phụng, đậu phộng luộc, đại khái vậy. Thì mình thấy giá trị người này bao nhiêu? Nhiều hay ít? Nhiều hay ít? Ít phải không? Bán hàng rong thì bảo đảm là giá trị không nhiều rồi.
[28:43]Tức là bây giờ mình là người tu theo đạo Phật, tâm mình là tâm không có phân biệt, chúng sinh nào cũng thương. Dù thấy cái người bán hàng rong thì mình biết là cái người này ít phước, nhưng mà mình không có khinh, mình vẫn quý mến vì Phật dạy mình như vậy. Phật dạy mình là thương yêu tất cả chúng sinh, dù đó là người người hèn kém và thậm chí người đó là người lầm lỗi. Ừ, đúng vậy. Nhưng mình cũng biết rằng người này ít phước, ít giá trị, đúng không ạ? Đó là mình biết Phật pháp, còn nếu cái người không biết Phật pháp thì họ nhìn cái người buôn gánh bán bưng hàng rong như vậy họ tâm họ sao? Họ sẽ coi thường, phải không? Luôn luôn coi thường, thói thói đời thường như vậy.
[29:24]Nhưng bây giờ nha, nếu cái người buôn gánh bán bưng đó, một cái bà bán khoai lang luộc và đậu phộng luộc đó, nhưng mà lúc mà bà ngồi xuống bên lề đường bà lấy quạt bà quạt, rồi bà móc một cái cuốn kinh nhỏ ra bà ngồi bà đọc. Trong khi không có khách đến mua, không ai đến mua khoai lang đậu phộng, bà ngồi lấy cuốn kinh ra đọc, bà thòng xuống dưới bà lần một hai xâu chuỗi, bà đứng lần tí tí, thì khi mình nhìn thấy đó rồi mình nghĩ sao về bà? Mình dám còn coi thường không? Đó, hết rồi. Không ngờ con người này tuy là còn cái nghiệp nghèo khổ, nhưng tâm người này đã nối đến với cái nguồn tâm linh vô tận của Phật pháp rồi.
[30:04]Tức là hiện nay thì đúng là người đang ít giá trị trong cái thế nhân tầm thường, nhưng đối với thế giới của Phật pháp người này đã có cái mốc, có cái dính rồi, có cái liên kết rồi, thì một ngày nào đó họ sẽ có một giá trị vô tận. Nhưng mà ngày nay tuy có vẻ ngoài bình thường, nhưng mà mình biết, nếu mình biết cái người này có tu, đêm đến về họ có đến lạy Phật, có tụng kinh, thậm chí mình biết người này có ngồi thiền nữa, thì cái việc mà mình nhìn một người buôn gánh bán bưng mình dám coi thường không? Dám coi thường không? Đó, thấy không? Và như vậy chúng ta hiểu một điều thế này: Bất cứ ai trên đời này, dù vinh hoa hay nghèo hèn, cuối cùng rồi sẽ sẽ sẽ?
[30:47]Ai rồi cũng sẽ, phải không? Tức là cái giá trị có cao lớn hay nhỏ bé, cuối cùng cũng chấm dứt theo cái chết. Ừ. Nên cái giá trị mà người đó có được trong cuộc đời này coi vậy chứ tạm bợ và hữu hạn, không có nhiều. Tức là giàu sang ta để đó rồi chết là rồi hết, nghèo hèn ta coi thường rồi tới chết cũng hết. Nhưng nếu cái người đó, dù vinh hoa hay nghèo hèn đó, mà họ có cái kết nối được với cái nguồn tâm linh vô tận của Phật pháp, nghĩa là họ có tu hành, là có ý thức về ý nghĩa luân hồi, có khát khao được giải thoát giác ngộ, có cái lòng tôn kính Phật và có toạ thiền để hướng về tâm vô ngã, thì tự nhiên người này
[31:33]đang từ thân phận vu vơ của con người hữu hạn, bỗng nhiên có cái mầm mống của một sự vô hạn. Mình nhìn người này không dám coi thường. Là thấy bà bán khoai lang luộc, nhưng mà từ đây mình đi ngang bà đó, mình có một cái nụ cười, có một cái chút gì đó cúi đầu nhè nhẹ, không dám coi thường. Vì không biết ngày nào đó bà này thành Bồ tát không hay, phải không? Đó là như vậy. Cho nên vì chúng ta thấy là một cái đời sống tâm linh đã cho chúng ta một cái giá trị vô tận, vượt ngoài những cái tiêu chuẩn tầm thường của thế gian này. Tức là nào giờ chúng ta chạy theo tài sản, chạy theo quyền chức, chạy theo những danh vọng hư ảo vân vân.
[32:17]Những cái đó thì tuy cũng làm cho chúng ta có niềm vui tạm thời nào đó, có một giá trị tạm thời nào đó, vẫn chỉ là cái gì đó tạm bợ, hữu hạn. Nhưng mà nếu chúng ta biết tu hành, chúng ta biết dở ra một trang toản kính Phật, nghiền ngẫm cái đạo lý, chúng ta có những giờ phút ngồi niệm Phật mà khởi lòng thương yêu tất cả chúng sinh, chúng ta có những giờ phút ngồi bắt chân kiết già để trầm tư về cái ý nghĩa vô ngã. Có những lúc mà chúng ta đã tâm niệm, quỳ trước Phật để tâm niệm rằng là: "Xin cho con lúc nào cũng thấy mình như cát bụi, cỏ rác. Xin cho con lúc nào cũng biết thương yêu và tôn trọng tất cả mọi người.
[32:58]Xin cho tất cả chúng sinh trên cõi đời này đều biết thương yêu lẫn nhau." Nếu là ta trong một ngày mà có những cái lời nguyện như vậy, thì bỗng nhiên từ nơi cái con người tầm thường của mình, mình liên kết được với cái nguồn đạo lý vô tận của chư Phật và mình cũng trở thành vô hạn. Nên nếu mình nhìn mình thấy một người mà mình biết người đó có cái tu hành như vậy, mình không dám coi thường nữa, phải không? Dù người đó vẫn ngày ngày gánh cái gánh khoai lang luộc, đậu phộng luộc trên vai và cũng đi rao để bán kiếm từng đồng kiếm sống vậy. Cho nên rõ ràng chúng ta thấy là điều này nè: Đời sống tâm linh chân chính đã đem đến cho con người một giá trị vô hạn.
[33:40]Đồng ý không? Phái phụ nữ đâu? Phái phụ nữ giơ tay lên. Vậy là nhất trí đồng ý nha, do đó chúng ta là đồng chí, phải không?
[33:52]Cái hay như vậy là khi mà chúng ta tu á, chúng ta vượt lên cái giá trị tầm thường, giá trị tầm thường và xây dựng một cái giá trị cao cả. Nên có một cái hướng đi tâm linh chân chính á, người ta có một cuộc sống có ý nghĩa hơn. Dĩ nhiên là cái đời sống tâm linh chân chính nó có những cái yếu tố thế này, mình để ý thế này nè: Là cái đạo đức phải tăng trưởng hơn, người này phải làm phước nhiều hơn, đó là giá trị của một đời sống tâm linh. Ví dụ cũng đi trở lại cái bà Ba đó, thôi nói bà Ba bán bán bánh bèo hoài mệt quá, tôi nói người khác. Ví dụ bây giờ nói là anh Hai đạp xe ba bánh. Thì cũng cái anh Hai đạp xe ba bánh,
[34:32]rồi cũng anh Hai đó biết tu, nhưng mà cái quan trọng là anh phải có đạo đức lên, chứng tỏ thấy rõ trong cái đối xử giữa con người. Đồng ý là à mình thấy anh có ngồi cọng xâu chuỗi niệm Phật, à đồng ý là mình thấy anh có ngồi thiền quán vô ngã, những cái mình là bắt đầu là mình nể, nhưng mà khi đối xử giữa người và người, anh phải có một cái biểu hiện rõ ràng là anh đối xử tốt với con người, đối xử khéo léo tế nhị với con người. Thì như vậy mình mới tin rằng cái con đường tâm linh mà anh đi là đúng. Đó. Chứ còn nếu à mình thấy anh ấy lại ngồi bắt ấn, trì chú, niệm Phật, tụng kinh, nhưng mà khi anh gặp cái người
[35:13]khác cũng đi buôn gánh bán bưng hoặc ai nhờ anh chở thuê, anh hét cái giá trên trời hoặc là anh lừa gạt người ta hoặc là ai người ta bỏ quên một cái cái nải chuối thì anh cũng thấy nhưng mà làm lơ cho người ta quên đi luôn, thì như vậy mình còn tin cái câu chú anh ta niệm hay là tu Phật nơi miệng không? Không tin, phải không? Cho nên có cái tu hành tâm linh, đồng ý rồi, nhưng mà anh phải thể hiện ra bằng cái đời sống đạo đức, bằng đời sống đạo đức đối xử giữa người và người thật tốt. Và anh phải biết làm phước chút chút chứ không thể không biết làm phước. À ví dụ ví dụ thế này: Là lúc mà anh đang đạp xe ba bánh à
[35:50]à chở hàng đi, à chiếc xe cũng chưa có nặng lắm, thì anh gặp một cái bà già đi cùng chiều mà xách một cái túi xách nặng, anh nhìn rồi hờ hững đạp luôn, mình nhìn mình còn tin cái đời sống tâm linh của anh đúng chưa? Tin không? Khó. Tự nhiên trong tâm mình mình thấy nghĩ rằng: Nếu anh là người tốt, anh đi đúng, anh là người biết tu hành, anh phải dừng lại à nói với bà cụ là: "Xin bà để cho con coi là xách đỡ cái này lên xe rồi bà đi theo với con, nếu xe không có chỗ ngồi, á bà đi theo con đẩy chầm chậm bà đi theo với con." Thì vậy mình mới tin rằng à như vậy anh này có đời sống tâm linh chân chính vì có đời sống vị tha, biết làm phước.
[36:32]Còn nếu mà anh không chịu khó làm phước, dù cái phước nhỏ nhỏ, mình bắt đầu không tin nữa, phải không? Coi chừng nghề tu này tà, theo ông thầy nào bậy bạ. Bởi vì cái tu chân chính là nó phải vị tha trong từng phút giây của cuộc sống. Nghĩa là những việc phước nhỏ như cái sợi chỉ, cái giọt nước đều phải chắt mót để làm chứ không có bỏ qua. Phải như vậy mới đi theo tâm linh chân chính, đúng không? Rồi một cái điều nữa là nghe nói anh là người có tu, à có thiền, có niệm Phật, có gì đó, tốt lắm. Nhưng mà quan trọng anh phải sống thực tế. Bởi vì một cái đời sống tâm linh chân chính thì nó làm cho người ta sống rất thực giữa cuộc đời
[37:16]này chứ không phải làm người ta sống trên mây. Sống trên mây ví dụ sao? Ví dụ thế này: Bây giờ anh anh đẩy cái xe ba bánh anh đi, ừ anh đi, à nhưng mà gặp cái người mà à yêu cầu anh chở, rồi anh cân nhắc anh chở một cách thực tế, anh có lấy tiền đem về nuôi vợ nuôi con một cách bình thường. Đó, bởi vì anh còn cái bổn phận đối với gia đình phải không? Đối với vợ con mình. Đó, lấy cái giá vừa thích hợp, người nghèo thì bớt, người giàu thì anh bắt một chút cũng được, người giàu bớt một chút cũng được hoặc là ai mà nghèo quá thì đẩy giùm cũng được, thiệt. Và anh thực tế như vậy rồi đem tiền về nuôi
[37:54]vợ nuôi con đúng bổn phận thì mình tin. Chứ còn bây giờ anh tu anh nghĩ anh là Bồ tát cao siêu, nghĩa là anh đẩy chiếc xe ba bánh rồi không thèm lấy tiền, lại nói sao? Nói: "Tiền bạc là hư vô, há, xe ba bánh không, người đẩy cũng không, người nhờ chở cũng không, tất cả đều không, không cần lấy tiền." Rồi về nhà vợ con đói ăn, thì mình thấy cái đời sống tâm linh của anh đúng không? Trật, phải không? Quá trật. Nên đây là điều mà phụ nữ phải đấu tranh nè. Được. Nghĩa là chồng tu thì tu nhưng phải nuôi vợ nuôi con đàng hoàng. Nghĩa là đời sống tâm linh chân chính nó phải thực tế, nghĩa là khi mình tốt, mình vị tha,
[38:28]mình làm phước nó phải có cái cân nhắc, không buông tay quá trán, không có ẩu, không có liều, không ẩu, không liều mà để rồi nghĩa là vợ con mình nheo nhóc là sai, gia đình mình nheo nhóc là sai. Họ tưởng tánh cái gì cũng không, rồi lát đói quá không biết lấy cơm đâu mà ăn. Nhưng đây không được như vậy. Cho nên đời sống tâm linh chân chính nó có cái đạo đức thể hiện ở bên ngoài, đối xử tốt với con người và thực tế, đó là một tiêu chuẩn nha. Còn mà nếu mà tu cái tâm linh gì đó mà làm mê tín, vị kỷ, mơ mộng, không thực tế và đạo đức suy thoái thì coi chừng mình tiêu từ từ, mất hết giá trị luôn, chẳng những không được phước, không kết nối được với cái
[39:05]cái cái tâm linh, cái giá trị vô tận của chư Phật, mà trái lại còn tiêu tan hết tất cả cái phước từ trước của mình. Ta thấy trong đời sống để ý như vậy. Một điều chúng ta nói là nói về giá trị là mình dựa vào cái sự quý kính người khác đối với mình, quý mến người khác đối với mình, mình biết là cái giá trị mình nhiều hay ít. Tuy nhiên, có những cái giá trị còn tiềm ẩn chưa được biết đến. Ví dụ có cái người đó họ rất là giỏi, họ rất là hay, à nhưng mà vì mình không đủ trí tuệ, mình nhìn mình không thấy, mình coi người đó tầm thường. Tới chừng ví dụ mười năm sau, hai mươi năm sau thì người đó tỏa sáng
[39:45]trên trời như một cái ngôi sao thì lúc đó mình mới mới biết được. Còn cái người mà có trí tuệ á, cái người có trí tuệ á họ tinh tế, họ thấy được cái giá trị tiềm ẩn của một con người ngay từ ban đầu. Tức là ví dụ cái người đó lúc chưa có gì đặc biệt, bên ngoài chưa ai biết, nhưng mà một cái người kia họ có con mắt tinh đời, họ lại nhìn thấy người này sẽ tỏa sáng. Giống như ngày xưa đó, có người bạn tri kỷ là Bảo Thúc Nha với lại Quản Trọng. Ừ. Thì lúc Quản Trọng chưa là cái gì hết, chỉ là một người tướng tầm một con người bình thường, đánh đâu thua đó, ha, đánh đâu thua đó, thế thì không có giá trị gì
[40:22]lắm, nhưng mà riêng Bảo Thúc Nha, chỉ Bảo Thúc Nha mới biết đây là con người phi thường, một thiên tài. Cho nên ai cũng khinh, mà đúng như vậy, bây giờ là cái tài năng của Quản Trọng để lại trong sử sách đời đời. Mà lúc đó nếu không có Bảo Thúc Nha mà tiến cử thì nhiều khi giờ này không biết, không biết là có một con người Quản Trọng lỗi lạc như vậy. Cho nên ở trong thời đại đó, khi mà mọi người coi thường Quản Trọng thì Bảo Thúc Nha là con người có trí tuệ mới nhìn ra được Quản Trọng. Trong cuộc sống này cũng vậy, có những người còn có những giá trị tiềm ẩn, tuy bây giờ chưa đặc biệt, cho nên vì vậy tốt nhất
[40:58]là chúng ta cứ sẵn lòng mình quý trọng mọi người, vì mình đâu biết là ai là ngọc trong đá, phải không? Có khi con người đó, một người nói bình thường trước mặt mình như vậy, nhưng mà đâu có hay rằng họ chứa đựng một cái sự phi thường ở trong lòng họ. Đó, mình cứ nói như như như kinh điển nói là cứ xem tất cả chúng sinh như là Phật sẽ thành, để rồi ai mình cũng quý trọng hết là chắc ăn, lỡ có hớ, hớ là vì cái người đó rất là hay mà mình lỡ xui mình coi thường thì tổn phước mệt, ha. Cho nên vậy, tuy là cái giá trị, có những giá trị đã bộc lộ dễ biết để mình tôn trọng, nhưng có những giá trị họ tiềm ẩn mình không ngờ được thì
[41:36]thôi chắc ăn là mình cứ ai mình cũng thương, cũng quý hết là vậy. Rồi một điều nữa làm cho cái giá trị nó được bền bỉ và phát triển là cái tâm khiêm hạ. Ví dụ cái người đó có cái ưu điểm là họ giàu nhưng họ rất khiêm hạ, họ hay giúp người thì cái giá trị giàu đó, giàu sang đó nó sẽ bền bỉ mãi và càng lúc càng giàu, hoặc là một người có cái địa vị lớn mà lại rất là khiêm hạ, à nói chuyện với mọi người nhỏ nhẹ đàng hoàng thì mình còn kính người đó hơn nữa, phải không? Chứ ổng làm lớn mà ổng kênh kênh, ổng lại nói chuyện mọi người lễ độ thì cái giá trị của ta viết tăng bội, tăng lên gấp bội phần.
[42:13]Như vậy cho nên cái cái khiêm hạ làm cho cái giá trị mình kéo dài và ngược lại cái kiêu mạn làm cho cái giá trị của mình nó nó mất dần, tan vỡ dần. Cho nên nếu mà mình đang có giá trị, mình đang có tài năng, mình đang có tài sản, mình đang có địa vị mà mình mình coi thường người khác, nay mốt cái nó mất hết trơn, mấy cái đó sẽ mất, cho nên vì vậy mà chúng ta phải phải khiêm tốn là vậy. Một
[42:43]điều chúng ta muốn nói nữa là Đạo Phật có một cái mục đích là đưa con người tới cái giá trị tuyệt đối, vì muốn ai cũng thành Phật. Đây là điểm đặc biệt mà chỉ trong Đạo Phật mới có, ở đạo khác không có. Ở các đạo khác thì thế này: là có một cái thần linh tối cao, à chúng ta tu thì phải làm sao phải quỳ lạy cái thần linh đó, để cái thần linh đó ban cho cái điều gì hạnh phúc, và khi chết được về hầu hạ thần linh đó rồi hết chuyện, vĩnh viễn không bao giờ mình bằng thần linh đó. Cái tuyệt đối là cái người tín đồ không bao giờ đạt được, chỉ có vị thần linh tối cao đó mới đạt được, là ở các tôn giáo khác.
[43:28]Còn ở trong Đạo Phật cái tuyệt đối là Phật quả, là đắc đạo thành Phật, đó là cái giá trị tuyệt đối, nhưng mà Đức Phật thì luôn luôn có một cái mục tiêu rất là rõ ràng, rất là lớn là làm sao tất cả chúng sinh đều phải thành Phật, phải đắc đạo hết, phải tuyệt đối hết bằng như Phật. Nên ở đây là khi nhìn thấy chúng sinh đang trôi lăn, chìm đắm trong những giá trị tầm thường, tạm bợ, hữu hạn, Đức Phật thương xót vì Ngài biết có một con đường ở trong tâm mình, là từ nơi tâm khảm của mình có thể đưa mình đến tuyệt đối, nhưng chỉ vì mình vô minh mình không biết được, nên mình mãi mãi chìm trôi trong cái luân hồi sinh
[44:18]tử đau khổ, tạm bợ, tầm thường này, mà Đức Phật đã thốt lên những cái lời nói vàng ngọc để hy vọng rằng là chúng sinh tu tập theo cái con đường đó và tất cả chúng sinh đều sẽ thành Phật như là Đức Phật đã thành. Nên đây là một cái lòng từ bi lớn tuyệt đối của Đức Phật, mà đây cũng là một cái giá trị nhân bản cao nhất của Đạo Phật mà các tôn giáo khác khó có được. Không có tôn giáo nào nghĩ đến chuyện đưa người tín đồ tới tuyệt đối, mà chỉ trong Đạo Phật có con đường đó rất rõ nét. Cho nên vì vậy, chúng ta may mắn chúng ta được làm đệ tử Phật, à chúng ta biết là chúng ta có con đường để đi đến tuyệt đối, chúng ta nỗ lực thực hành con đường này,
[45:04]và chúng ta cũng mong ước tất cả mọi người trên thế gian này cũng vậy, cũng đều có cái hướng đi tâm linh như thế để một ngày kia họ đạt được cái giá trị tuyệt đối. Dĩ nhiên giá trị tuyệt đối thì nó vượt hơn giá trị của một con người rồi, ha, không nói tới. Nãy giờ mình nói tới nói lui về giá trị thì nhiều khi vô tình mình cứ tưởng lòng rằng như vậy mình sống mình tu là mình phải đi tìm một cái giá trị cho mình, thì nếu hiểu như vậy là một cái hiểu thực sai. Vì sao? Vì nếu mà mình sống mình tu để đi tìm cái giá trị cho mình thì đó chỉ là tham vọng, phải không? Đó chỉ là tham vọng, và nếu đó là tham vọng thì nó sẽ đưa đến điều gì?
[45:47]Nó sẽ đưa đến điều gì? Nó sẽ làm cho mình mất hết đạo đức, và cuối cùng mất hết giá trị, tức là cái mình mơ ước sẽ biến mất. Cho nên vì vậy là chúng ta không có đi tìm cái tham vọng, cái cái giá trị cho mình, mà mình chỉ bận tâm đi tìm cái gì?
[46:07]Mình không có đi tìm giá trị Nãy giờ mình nói về vấn đề giá trị của con người, nhưng mà mình lại không bận tâm, mình không bận tâm đi tìm cái giá trị, mà bận tâm điều gì?
[46:21]Bận tâm đi tìm hạnh phúc cho mọi người. Phải không? Chúng ta chỉ bận tâm đi tìm hạnh phúc cho mọi người, đi tìm đạo lý cho con người, rồi không ngờ cái quả báo trở lại mình trở thành một người tràn đầy giá trị. Lúc người ta nhìn mình là người ta hết sức kính trọng, chứ còn mình không đi tìm cái sự kính trọng, không đi tìm cái giá trị cho mình, mà mình chỉ bận tâm để đi tìm hạnh phúc cho mọi người, đó là con đường sáng rực. Mình quên đi, nãy giờ mình nói chuyện về giá trị, nhưng rồi mình sẽ quên đi hết nha mọi cái điều thuộc về giá trị hết, mà mình chỉ lo nhớ việc là chúng sinh đang còn đau khổ, mà cuộc đời coi vậy chớ
[47:00]cái đạo đức chưa có nhiều, và thế giới coi vậy chứ vẫn còn chiến tranh hoài, và bổn phận của chúng ta à là một con người, là một con người trong cái nôi của nhân loại này, bổn phận chúng ta là một con người, công dân của đất nước này, bổn phận chúng ta là một người đệ tử của Đức Phật này, thì chúng ta phải suốt đời mình vậy, lúc nào cũng phải lo đi tìm hạnh phúc cho mọi người. Đó là lẽ sống của chúng ta, là lý tưởng của chúng ta. Rồi chúng ta quên cái giá trị của mình đi, vậy mà mọi người nhìn thấy mình, tự nhiên thấy mình tràn đầy giá trị. A Di Đà Phật. Rồi chúng ta nói một điểm nhỏ, tức là có những cái giá trị chéo.
[47:43]Giá trị chéo nghĩa là sao? Hồi nãy chúng ta phân ra nhiều tầng lớp, nói rằng cái con người thì luôn luôn có giá trị hơn là con con vật, phải không? Hơn là súc sinh. À. Nói vậy nó cũng chỉ là tương đối thôi, là quy tắc chung thôi, nhưng mà có những trường hợp cá biệt thì nhiều khi cũng phải khác đi, phải không? Ví dụ như là có một ông tỳ kheo mà ổng có con chó, thì coi chừng con chó nó xứng hiệp hơn một con người. Như vừa rồi có cái bà đó vậy, khi bà chết bà ghi cái di chúc lại bà để lại cái tài sản của bà là ba trăm ngàn 300 ngàn đô la. 100 ngàn đô la là nhiêu tiền ha?
[48:25]Đây ai làm đô la thì biết? Tỷ rưỡi thôi. Như vậy 300 ngàn đô la là 4 tỷ rưỡi. 4 tỷ rưỡi cả cái khối người mơ ước cả đời còn không được tới nổi thấy không? Không có với tới nổi. Vậy mà bà khi chết bà để cái di chúc rõ ràng để tài sản 300 ngàn đô la lại cho con chó.
[48:45]Như vậy nếu căn cứ theo cái giá trị tài sản thì con chó với mình ai có giá trị hơn? Một người coi như là bới mấy triệu bỏ túi mà hụp lên hụp xuống, còn một con chó có 4 tỷ rưỡi rõ ràng nó có giá trị hơn mình, thấy không? Thành thử như vậy đó, tuy nói rằng con người có giá trị hơn con vật là mình nói trên nguyên tắc tổng quát nhưng cũng có một số trường hợp cá biệt là là đôi khi nó có một cái cái cái ngược mất nguyên tắc như vậy, trường hợp cá biệt đặc biệt như vậy. Hoặc là có những cái xã hội mà người ta coi thường người phụ nữ, tức là người phụ nữ như là một cái nô lệ của người đàn ông. Có xã hội và có những cái tôn giáo như vậy.
[49:24]Có tôn giáo là người đàn ông là được quyền bốn vợ, bốn người vợ đó phải cung phụng cho chồng mình, phải hầu hạ chồng mình như một nô lệ. Nhưng mà có cái xã hội khác thì người phụ nữ lại là Nữ hoàng, người ta tôn trọng như vậy. Cho nên cái giá trị mà nó nó không có cố định đâu. Tùy, đó là chuyện chúng ta nói về tổng quát vậy. Bữa hôm trước chúng tôi nhận được một cái chúng tặng ngày cuộc sống của một người tu sĩ ở Đà Nẵng đem đến. Gọi là cái rất là hay, đây là những chuyện dịch từ tiếng Anh, dịch từ internet ha. Nên khi nào có dịp chúng tôi sẽ phân tích nhiều về những chuyện ở trong đây. Gọi là nghệ thuật sống hay gì đó, dịch từng chuyện từng chuyện ra như vậy.
[50:08]Chúng tôi được người phật tử ở trển tặng, cho nên để chúng tôi thù tiếp lại, đền ơn chúng tôi kể tóm tắt câu chuyện và phân tích chút. Có nhiều chuyện lắm. Có chuyện kể từ đầu, nhưng mà thôi có một câu chuyện dễ thương hơn, hôm qua tôi kể dưới Gia Lâm rồi nhưng thấy nó lạ. Có cái ông già ổng lội trên cái mùa tuyết mùa đông để đi thăm con. Con ổng là một cái quân nhân đang huấn... thử tập huấn trong một cái doanh trại của quân đội. Mà ổng đang bệnh và ổng nghĩ rằng ổng bệnh nặng sợ không gặp con mình nên ổng ráng ổng đi. Và trên đoạn đường đã không có xe cộ, ổng phải lội tuyết rồi ổng gục ngã trên đống tuyết.
[50:52]May làm sao có cái người phát hiện được mới chở ổng đi vào bệnh viện. Và lúc ổng gục ngã như vậy ổng không còn nói được nữa thì người ta lục trong túi ổng, trong hành lý thì mới biết rằng là ổng đi tìm một người con trong cái doanh trại và người ta mới lập tức báo tên người con vào trong doanh trại. Và người chỉ huy trại đó cũng nhanh chóng cho cái người con đến bệnh viện để thăm cha mình. Khi bước vào thì cái người con đó...
[51:17]ông già không nói chuyện được nữa, chỉ lờ mờ cái nhìn người con trai của mình và người lính đó ngồi xuống nắm tay cha mình để an ủi ha, dẫu ông không nói được. Và suốt đêm cái người lính cứ ngồi đó. Cái cô y tá lại cũng xin phép là để cho cô thay thế chăm sóc ông già nhưng mà người lính không chịu. Vì người lính biết rằng thấy cha mình thời cái với tình trạng này sẽ không sống lâu được nên ngồi suốt đêm nắm tay cha mình như vậy, lâu lâu nói những câu gì để an ủi. Hổng biết ông già có nghe không? Tại vì lúc đó là ổng ở trong cái mê mờ mệt mỏi. Đến sáng thì ổng chết. Ổng chết rồi người lính đó mới để tay cha mình xuống
[51:53]và đi ra ngoài hành lang rút điếu thuốc. Hút rồi mới bảo cô y tá cái ông già đó là ai? Cô y tá: Ủa ba anh mà anh hỏi tôi? Tôi chưa bao giờ gặp ổng, mới gặp ổng lần đầu ổng chết luôn. Thì té ra là trong cái trại lính đó có hai người lính trùng tên nhau. Lúc mờ bất ngờ quá cái bốc nhầm râu lính khác, không phải. Rồi hai ngày sau cái người đúng người con đó mới đến để nhận xác cha mình. Thì câu chuyện nó cho chúng ta một bài học gì? Cái người lính đó cho chúng ta bài học gì? Thì khi mà người ta hỏi á thì anh lính mới trả lời là khi anh bước vào cái bệnh viện biết ngay là người ta lầm, biết là người ta lộn.
[52:35]Vì không phải cha mình. Nhưng mà ngay lúc đó anh nhìn thì anh thấy ông già gần chết rồi, mà bây giờ mà đợi tìm được cái người con thật á thì sợ không còn thời gian. Mà nếu lúc đó biết rằng à không có mặt con mình á thì có thể ổng sẽ chết trong trong buồn khổ. Và và người này không muốn người khác buồn khổ, nhất là những lúc người ta sắp chết. Vì đó điều quan trọng nên anh đóng vai người con luôn. Anh chấp nhận. Vì ông này cũng không nhận dạng được, mắt lờ đờ, mắt mờ rồi mắt đỏ không thấy được là có phải gương mặt người con trai mình hay không? Mà cứ tin rằng đây là con trai mình. Thế là anh đóng vai đó suốt đêm và làm cho ông kia
[53:14]trước giờ phút ra đi cảm thấy rất là rất là được an ủi, phải không? Thì như vậy anh này ảnh giấu một cái sự thật và ảnh chịu cực ngồi suốt đêm. Thế như mình thì khi cô y tá nếu không phải ruột thịt của mình mà cô y tá tới xin là để thay thế chăm sóc thì mình sao? Mình mừng quá mình nghỉ, phải không? Thôi mình đi ngủ chút, từ từ thì cũng hy sinh cũng giúp ổng một chút vậy được rồi. Nhưng mà anh này ảnh trân trọng cái tình cảm đó một cách sâu sắc, cái lòng vị tha cũng khá lớn và ảnh ngồi nắm tay ổng suốt đêm, đóng vai người con để cho ông chết trong cái cái niềm vui, sự an ủi. Thì như vậy người này cho chúng ta một cái bài học
[53:53]là không phải giúp người khác luôn luôn là bằng tiền, bằng vật chất đâu, mà bằng cái nghĩa cử nào đó, bằng cái sự tận tụy hy sinh, thông cảm, tình cảm thương yêu nào đó chúng ta có thể đem đến được cái hạnh phúc cho người khác, chúng ta có thể tránh được cho người khác một một nỗi khổ, một nỗi buồn. Và nhất là mình hiểu được cái tình cha mẹ với con cái lớn lao như vậy. Đó là cái ưu điểm thứ nhất của con người của con của cái người lính mà chúng ta vừa nghe kể. Tức là con người rất là tốt.
[54:31]Luôn luôn đã biết nghĩ đến cái niềm đau, nỗi khổ của người khác mà tìm cách để mà
[54:40]xoa dịu, mà xoa bớt. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa chúng ta thấy này có cái hay nữa là bước vào biết ngay là lầm liền mà không nói. Trong tích tắc ảnh quyết định liền là ảnh phải thế vai cái người con liền. Cái quan trọng mà trong tích tắc mà mà quyết định liền á, cái đó ở đâu ra? Cái đó ở đâu ra?
[55:01]Cái cái tâm từ bi đó có phải là mới đó mới có không? Không bao giờ có, thấy không? Phải là con người này có cái quá trình có quá trình rất là vị tha, sống rất là từ ái, lúc nào cũng muốn người khác vui. Cái quá trình đó phải kéo dài 10 năm, 20 năm thì khi đụng chuyện khó xử trong tích tắc mình làm được liền, thấy không? Chứ còn nếu mà mình không có cái quá trình của 10 năm, 20 năm mà sống bằng cái tâm tế nhị thương yêu sâu sắc vị tha đó thì lúc đó mình lừng khừng liền á. Lừng khừng lúc mình đứng bước ra bước vô bước ra bước vô cái bể mánh liền là mình không đóng vai được nữa. Tự nhiên người chung quanh họ thấy,
[55:37]họ họ hiểu ra sự việc là cái vai nó sẽ không ăn khớp. Lúc mắt ta nói y tá thôi thôi để tui giả bộ làm con cũng được thì cái kịch nó không suôn, nhiều người không có đồng tâm. Nhưng mà trong tích tắc là người ta quyết định liền. Như vậy trong cuộc sống của chúng ta cũng vậy. Có những điều mà chúng ta không được quyền trễ một giây. Cái điều mà chúng ta quyết định làm cho đúng không được quyền trễ một giây, chứ đừng có nói tới là để tui suy nghĩ năm phút, không có chuyện đó. Có những điều chúng ta không được không còn cơ hội chúng ta suy nghĩ năm phút, trong tích tắc phải quyết định cho đúng liền.
[56:09]Nhưng mà muốn trong tích tắc nó quyết định đúng liền, chúng ta phải có quá trình sống cho đúng cho tốt suốt 10 năm trước rồi, 20 năm trước rồi. Mà mình không biết lúc nào số phận hay mình không biết lúc nào trời Phật cho mình cái giây phút thử thách khủng khiếp đó trong đời mình, chưa biết. Anh lính đó đã được rồi, anh lính đó đã được trời Phật cho cái giây phút thử thách đó rồi và anh đã đậu, anh đã được chấm đậu vì trong tích tắc đó anh quyết định đúng. Còn bản thân chúng ta có thể chúng ta đã được rồi mà mình đã bỏ qua rồi. Có thể có điều đó, đúng không? Có thể một lúc nào đó một tích tắc mình phải quyết định
[56:48]đúng nhưng mình đã chần chờ và bài học đó mình đã rớt. Bây giờ sắp tới sẽ có nữa. Lúc nào đó trời Phật lại đem cho mình một cái thử thách trong tích tắc nữa, hổng cho phép... được 2 giây và mình phải quyết định sớm. Như vậy, từ ngày hôm nay cho đến cái ngày mà chúng ta được một bài thi mà giải bài thi đó trong 1 giây 1, mà chúng ta phải giải cho đúng thì từ ngày nay đến ngày đó chúng ta phải làm sao? Phải làm sao? Phải phải sống cho thật là tốt, sống thật là đúng, tức là đạo lý trong tâm mình là không được rời 1 giây phút nào. Thì những cái cơ hội mà Trời Phật đưa cho mình trong 1 giây để giải quyết á, lúc đó mình mới giải quyết đúng.
[57:33]Mà khi mình giải quyết đúng được 1 giây đó thì cái phước nó là sao? Vô tận, giống như cái anh lính đó vậy, anh bộ đội đó vậy. Anh bộ đội đó trong tích tắc 1 giây anh quyết định đúng liền, phước anh vô tận. Chứ nếu lúc đó anh chần chờ 5 phút, anh đã mất cái dịp để làm một cái công đức lớn trong cuộc đời, để anh làm thêm một cái hạnh phúc cho cuộc đời. Thấy không? Đúng là người già đó đã đã đã vui vẻ đã đã sung sướng mà ra đi. Chứ nếu lúc đó anh chần chờ 5 phút thì trên thế gian này thiếu một con người được hạnh phúc suốt đêm để rồi ra đi. Đó chúng ta nhớ như vậy. Nên đây, trong cuộc sống này có những bài học,
[58:13]mà có những bài học rất là khắc nghiệt, chỉ cho chúng ta một thời gian duy nhất là 1 giây để giải quyết, không có giây thứ hai. Mà muốn như vậy, mình phải chuẩn bị tâm hồn rất kỹ từ bây giờ. Chúng ta hằng ngày, hằng đêm phải quỳ trước bàn thờ Phật, chúng ta đảnh lễ Phật với lòng tôn kính, cầu nguyện là xin cho con lúc nào cũng nghĩ hoặc nói, hoặc làm đúng theo ý của Phật để cho con có thể yêu thương được, giúp đỡ được tất cả mọi người trong cái thế gian này. Mà mỗi ngày chúng ta đều phải chuẩn bị tâm hồn mình bằng cái câu cầu nguyện tha thiết đó, thì đến khi mà Trời Phật đưa chúng ta một bài học, chúng ta giải quyết được liền.
[58:53]Và như vậy là chư Thiên, chư Thánh, Trời Phật sẽ mỉm cười chấm chúng ta thi đậu. Và cái người mà giải quyết được một cái bài toán khó 1 giây, thì vừa người đó sau khi chết không ở cõi này, mà ở cõi nào? Ở cõi cõi Trời. Có tật thì mình chưa dám nói, nhưng chết ở cõi Trời. Thì hôm nay, chúng ta có cái duyên gặp nhau ở đây và để à cho biết mặt nhau, ha? Là chúng tôi cũng nhớ được, anh em chúng tôi cũng nhớ được một số Phật tử, à mặt quý Phật tử, quý Phật tử cũng nhớ mặt anh em chúng tôi để sau này trên đường đời tấp nập nẻo mà chúng ta gặp nhau, trong tích tắc 1 giây chúng ta quyết định là không có cãi cọ
[59:38]với nhau nữa, dù gì cũng để sau, rồi sẽ à sẽ thương nhau thôi ha. Và chúng tôi thay chúng tôi thay mặt cho Sư huynh của chúng tôi, xin kính chúc cho chư Tôn Đức à Ni trưởng, Ni sư, Sư cô trụ trì chùa Quán Âm và các Phật tử một cái đời sống an lành, làm nhiều công đức, tăng được giác ngộ của mình lên dần sự tuyệt đối, và nhất là luôn luôn chúng ta biết yêu thương nhau. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni
[1:00:11]Phật.