[0:00]Thật là một cái niềm vui. Hôm nay, chúng tôi được về đây thăm Bệnh viện Nhi Trung ương, chia sẻ một vài cái đạo lý. Nhưng mà điều rất là vui mừng khi được gặp bác sĩ Giám đốc, Giáo sư Tiến sĩ Lê Thanh Hải. Thật ra thì chúng tôi không có định giảng cái đề tài này. Tại vì hồi trước đây cũng hơn 10 năm trước có đến Bệnh viện E giảng cái đề tài này rồi: "Đạo đức y khoa", về lúc đó. Cho nên hôm nay định không lặp lại. Nhưng mà cái bác bác sĩ Giám đốc Lê Thanh Hải hồi nãy có trao đổi một điều hết sức là cảm động. Bác sĩ nói là ngày hôm nay cái kinh tế thị trường nó xâm nhập vào trong mọi lĩnh vực của cuộc sống
[0:50]và nó cũng đánh vào trong cái bệnh viện. Cho nên là bác sĩ lo lắng, bác sĩ bác sĩ Giám đốc mới lo lắng là nếu cái ảnh hưởng của kinh tế thị trường mà nó vào trong bệnh viện thì nó sẽ làm cho giống như là cái đạo đức của người thầy thuốc á nó sẽ bị giảm sút. Nên cái việc mà cái thiên chức của một người thầy thuốc, cái tấm lòng của người thầy thuốc nó không được trọn vẹn. Và như vậy, cái bổn phận của mình đối với xã hội cái như vậy nó cũng không còn đẹp. Bác sĩ nói mấy lời, chúng tôi hết sức là cảm động. Tới đây giảng, sự thực nãy ngồi nghe bác sĩ giảng xong mình lại thấy cảm động. Đáng lẽ bác sĩ giảng mới đúng chứ không phải mình giảng.
[1:33]Cho tràng pháo tay đúng không?
[1:40]Cho nên hôm nay thì đến đây cũng là niềm vui thì chúng tôi chia sẻ một chút cái tinh thần là cái người thầy thuốc trên cái góc nhìn của luật nhân quả thôi. Vậy thôi chứ không có nói đạo đức y khoa qua góc nhìn của đạo Phật, tại cái này nói rồi. Hôm nay ta sẽ nói trên cái cái luật nhân quả của đạo Phật và vai trò của người thầy thuốc trong cả cái sự vận hành của luật nhân quả của vũ trụ như vậy như thế nào. Lâu lâu mới ngồi giảng mà ngước lên vậy thấy cười quá hả? Hơi lạ. Kính thưa bác sĩ, kính thưa các vị thầy thuốc, kính thưa các công nhân viên. Là trong đạo Phật thì nói rằng chúng sinh có tám cái nỗi khổ, trong đó có bốn cái nỗi khổ căn bản là:
[2:31]sinh, lão, bệnh, tử. Sinh tức là đời sống á. Ta đặt vào trong cuộc sống này là ta bắt đầu một cái nỗi khổ dai dẳng.
[2:47]Cái cuộc sống này là niềm hy vọng, là niềm vui và cái nơi mà ta ước ao đi tìm hạnh phúc, nhưng mà thực sự nhìn lại, cuộc sống này đúng là đau khổ. Nếu một người đi qua một cuộc đời rồi nhìn lại sẽ thấy hết hồn, rõ ràng cuộc đời là một nỗi khổ. Thì cái nỗi khổ của đời sống thôi hôm nay ta không bàn. Vậy. Rồi, nhưng mà đã sinh ra rồi thì cơ thể nào cũng bị lão hóa, bắt đầu suy yếu. Trừ có một người không bị lão hóa, đó là nhân vật trong cái phim "Người bất tử", sống 14.000 năm. Nhưng mà ở trong phim, chứ ngoài tìm ổng không ra, ổng trốn đâu mất rồi. Tức là lý thuyết rằng các tế bào tự tái sinh, và nếu không bị một cái trục trặc nó tái sinh mãi,
[3:38]nên nó cứ làm cho cái nội tạng, cơ thể mới mãi, và cái người đó không già, không suy, không chết. Đó là cái lý thuyết trong cái bộ phim đó. Nhưng mà tất cả chúng ta không ai suôn sẻ để có thể có cái sự tái tạo tế bào mãi. Trên cái đường tái tạo đó bỗng nhiên nó gặp trục trặc. Cái trục trặc đó do ô nhiễm, do đời sống, do ăn uống. Thế là tế bào không tái sinh lại được nữa, ta rơi vào sự suy thoái mà ta gọi là lão hóa. Mà khi đã lão hóa rồi thì là cơ hội để bệnh tật tìm đến. Và bệnh đúng là nỗi khổ. Rồi chết thì thôi thôi cái đó sau đó thì tính sau, cái đó là chuyện của tâm linh nữa. Giờ ta dừng ngang cái nỗi khổ.
[4:28]Và cái bệnh là một cái tính thuộc tính không thể thiếu của đời sống con người. Do đó, từ khi con người có mặt trên cuộc đời này đã phải vật lộn, xoay xở chữa trị cái bệnh tật đi theo mình. Vào cái thời mà ngành y khoa chưa phát triển thì con người cũng hình thành những cái cách chữa bệnh của mình rải rác đây kia ở các bộ tộc nơi này nơi nọ. Và ở mỗi cái bộ tộc, mỗi cái nền văn hóa, mỗi cái quốc gia họ hình thành nên một cái khuynh hướng chữa trị khác nhau. Và bây giờ thì ta gọi là có Đông Tây y, nhưng sự thực là nó nhiều hơn là chỉ là Đông y và Tây y. Cái Tây y của ta thì bắt nguồn từ cái nền văn minh của La Mã,
[5:25]Hy Lạp, tức là cái gì phải nhìn cho thấy, ngó cho rõ, nó không có đoán mò. Mổ xẻ ra, mở ra nhìn cho thấy, phóng đại lên cho to, nhìn thấy mọi cái cấu trúc của nó hết. Tức là cái gì cũng phải hai với hai là bốn vậy đó, một với ba là bốn, năm với hai là bảy, rõ ràng, không có đoán mò. Nhưng mà khi ta bước qua gặp bên Đông y, thế là của Việt Nam với Trung Quốc thì bỗng nhiên ta tiếp nhận một cái tiền đề về âm dương ngũ hành rất là lạ. Cái tiền đề này bắt ta tin chứ không có chứng minh. Là có âm dương, có ngũ hành, cái Kim mà sinh Thủy, Thủy sinh Mộc nó vậy đó, đại khái như vậy. Rồi Mộc sinh Thổ, những cái mà rồi năm cái tính chất này thôi cũng được đi.
[6:06]Rồi mình bắt bẻ thì nó cũng có điểm hở nhưng thôi cũng được. Nhưng mà cái ứng dụng cái ngũ hành nó vào cái cái cơ thể phát triển con người thì ta thấy nó có một sự gượng gạo. Nhưng mà ngày xưa cái hệ thống y học ở bên Đông y phát triển trên cơ sở đó và chữa cũng được rất nhiều bệnh, bởi vì nếu không chữa được thì người ta chết hết rồi. Rồi còn những cái bộ tộc ở trong rừng không có lý thuyết á, không hề có lý thuyết bệnh, chỉ bệnh nào thì đi tìm lá cây nhai, nuốt, ăn. Và cái giỏi của người thầy thuốc là có kiến thức về các cây thuốc trong rừng thôi, chứ không có lý luận về bệnh tật. Thấy cái nó lạnh, nhái hái cho nó cái nắm lá này,
[6:42]nó bị vết thương hổ vồ thì hái cái nắm lá này. Tức là họ chỉ thống kê thống kê vậy thôi. Và đến bây giờ, những kiến thức về cái lá cây thảo dược đó vẫn là một cái cái kiến thức mà bên y học ta đang tìm tòi, bởi vì không thể coi thường, vì nó đã chứng tỏ sự hiệu quả của nó trong rất nhiều nghìn năm. Ý là như vậy. Để nói rằng là con người vất vả đấu tranh với bệnh tật và cái ngành y học phát triển dần dần theo cái sự tiến bộ của loài người. Và trong những phim khoa học giả tưởng, nó còn có những loại máy mà chữa bệnh, đẩy con người vào cái đẩy ra lại cái hết bệnh. Tức là họ cho rằng là máy nó sẽ sắp xếp lại tế bào trong chớp mắt dù
[7:23]là ung thư, sửa soạn lại tế bào hết và làm cho cơ thể lành lặn ngay trong vài phút đồng hồ, chỉ bằng cái máy, không bằng thuốc. Đó cũng là một dạng ý kiến, một dạng giả tưởng. Nhưng nói chung là con người cứ phải khổ sở vì bệnh tật. Và ta hiểu một điều thế này: Khi chúng ta khổ sở mà có người xoa dịu cái nỗi khổ của ta thì đó là gì ạ?
[7:52]Đó là ân nhân của ta. Đó là người mà ta yêu mến.
[8:00]Mà khi ta bệnh tật, ta khổ sở, rồi nhằm lúc ta nghèo nữa, mà vẫn có người chữa trị cho ta nữa thì người đó là ai ạ?
[8:11]Người tái sinh ta lại trên cuộc đời này, bởi vì nếu không là chết.
[8:18]Trong đời này, có một vài người được gọi là chữ "thầy", nhớ không ạ? Cái người thầy thứ nhất là ai ạ? Bố mình, nhớ không ạ? Nhớ không? Bố cũng gọi là thầy, đúng không ạ? Trong văn hóa mình, nhất là người Bắc, bố cũng gọi là thầy. Tại vì sao vậy? Bởi vì đó là một cái chữ "thầy" họ họ đặt vào đó một cái niềm tin yêu, kính trọng, thương mến. Cái sự tin tưởng mới gọi là thầy. Tin vào cái đạo đức của người đó mới gọi là thầy, nên bố mình gọi là thầy. Cái thứ hai nữa là ai ạ? Thầy giáo dạy học. Con người dạy lễ nghĩa, dạy đạo đức. Vì ngày xưa đi học là dạy lễ nghĩa, dạy triết học, chứ chưa có dạy những cái khoa học như bây giờ,
[9:07]không có dạy toán, dạy lý, mà vào là học cái đạo Nho, tức là học triết học, đạo lý. Vì vậy, cái người thầy mà dạy những điều đó là người cực kỳ đạo đức, nên người ta đặt chữ "thầy" vào đó, đặt hết cái niềm tin tưởng vào đó. Thứ ba nữa là ai ạ? Thầy thuốc. Cái người mà đi cứu chữa, xoa dịu cái nỗi khổ của chúng sinh trên cuộc đời này. Bởi vì vướng vào cái bệnh rồi là khổ, mà có người gỡ ta ra khỏi cái nỗi khổ đó, đúng là cái niềm tin yêu. Ba là thầy thầy thuốc đó. Thứ tư là thầy nào nữa ạ? Thầy chùa. Tức là thầy tu những cái người mà họ chỉ chăm lo về cái tâm linh, đạo đức chuyên biệt, buộc họ phải sống một đời đạo đức mẫu mực.
[9:58]Và khi họ khoác lên một cái hình thức khác biệt với mọi người, họ tự nhận họ là con người đạo đức, đầu cạo đi, mặc áo cà sa thì bắt buộc họ phải đạo đức, không đạo đức là chết ạ. Cho nên vừa rồi thì nhìn lên có một cái clip có một ông thầy tu đạo Phật ổng hát song ca với một cô ca sĩ, mà cô kia hát chính, ổng hát phụ, ổng đứng nhún nhảy theo, người ta chửi "Ôi, thầy tu", tức là một cái sự chê trách, vì người thầy thầy chùa, thầy tu không được phép như vậy. Thầy tu phải là biểu tượng của đạo đức rất là chuẩn mực. Đó là thứ tư. Còn một người thầy nữa là thầy nào nữa ạ? Thầy thứ năm, thầy bói.
[10:38]Vì cái gì đó họ ở một đẳng cấp cao hơn con người, ở một cái tâm linh cao hơn con người không với được, thôi cho ổng làm thầy luôn. Nhưng mà thầy bói thì người ta không hy vọng lắm về đạo đức, nhưng mà người ta nể phục về cái cái cái trực giác, cái linh cảm, cái khoa thuật của họ vậy. Cho nên khi mà ta đã làm cái nghề thầy thuốc rồi, ta mang cái chữ "thầy" rồi thì ta đứng ở một vị trí cao hơn loài người một bậc. Thầy nói thật ạ. Thế cái hồi nãy mà thầy bác sĩ bác bác bác sĩ Lê Thanh Hải than than thở là kinh tế thị trường là bởi vì bác sĩ Hải ý thức một điều cái chữ "thầy thuốc" là một cái thiên chức, ai mà bị gán vô cái chữ "thầy" rồi là bị
[11:22]đặt vào một cái trách nhiệm rất là lớn, vào cái mẫu mực đạo đức, vào sự hy sinh, tận tụy, cống hiến rất là lớn trong cuộc đời này.
[11:34]Đã bị mang cái chữ "thầy" rồi là đành phải hy sinh, không còn cách nào khác hết. Mà hy sinh nghĩa là gì? Hy sinh là không nghĩ đến quyền lợi của mình nhiều.
[11:48]Mà cái kinh tế thị trường như nãy bác sĩ Hải lo lắng á là nó phải cân đo đong đếm, tính có cái lợi nhuận, tính có cái thu, có cái chi, và phải có cái lãi. Thế là người thầy thuốc bây giờ cũng giống như là làm một dịch vụ, và chữa bệnh là một dịch vụ có trao đổi. Cái định nghĩa đó nó cực kỳ tàn nhẫn so với cái ý thức, cái văn hóa của Phương Đông, so với cái ý thức văn hóa của loài người từ xưa. Nên cái xem cái việc chữa bệnh như một dịch vụ có trao đổi cực kỳ tàn nhẫn. Một cái tàn nhẫn khác nữa là việc dạy học cũng vậy. Hồi xưa xem thầy giáo, cô giáo là một thiên chức, bởi vì họ cống hiến, phụng sự, hy sinh.
[12:33]Bây giờ xem việc dạy học là một dịch vụ có trao đổi, có mua, có bán, cho nên hạ hạ thấp cái vai trò của thầy cô giáo xuống liền, cái hình ảnh cao đẹp, cái thiên chức bị đánh mất liền. Một ngày nào nữa mà cha mẹ nuôi con mà là một dịch vụ có trao đổi nữa thì thế giới này thôi tận thế luôn cho rồi, không nói nữa. Tức là những điều cao quý mà cứ bị đồng tiền, bị cái lợi nhuận nó đánh vào thì thật là đau lòng. Mà bây giờ thì nó đánh vào hai cái, một là giáo dục, hai là y tế, nó đang đánh vào. Ở đây thế này, nói không đánh không được, bởi vì không thể bao cấp, người bệnh thì rất là đông, mà chữa trị hết sức là tốn kém.
[13:20]Vì nếu không lấy tiền của người bệnh thì không lấy đâu ra được cái chi phí để trang trải vận hành mình run cả cái chạy cả cái bệnh viện như thế này. Nhưng mà cái đó là cái tính thực tế của việc điều hành, hoạt động của một bệnh viện là bệnh viện phải có chi có thu để có thể tồn tại được. Đó là cái tính thực tế. Nhưng cái tính thực tế đó trong một đường tơ kẽ tóc nó bước qua cái thực dụng, tức là ta đặt nặng nó quá thì từ cái thực tế biến thành thực dụng. Và đây là cái điều mà ta phải đấu tranh với chính mình, không ai giải được bài toán này cho ta. Một bên là cái thiên chức của người thầy thuốc réo gọi
[14:01]ta hy sinh, ta cống hiến, ta phụng sự, xoa dịu nỗi đau của cuộc đời. Một bên là cái tính thực tế, cái sự tồn tại của cái bệnh viện, cái hoạt động được được có cái hiệu quả, rõ ràng là nuôi được đời sống của thầy thuốc, của cán bộ công nhân viên cũng là một cái yêu cầu rất là lớn. Hai cái đó nó cứ giằng xé trong tâm hồn, trong trái tim của ông bác sĩ. Ông là người khổ tâm nhất, bởi vì chính là người chịu trách nhiệm cả hai mặt đó. Ông là người chịu trách nhiệm đời sống của 2.000 con người ở đây. Nhưng ông phải giữ cho được cái thiên chức đạo đức của thầy thuốc trong cái ngành y tế mình, nhất là cái bệnh viện hàng đầu của Trung ương về cái khoa nhi này.
[14:41]Nên cái giằng xé đó cũng là một điều khổ tâm. Và giống như một người nghệ sĩ xiếc đi qua cái vực thẳm mà đi trên một một sợi dây, không được rớt ở bên nào hết. Phải làm sao vẫn giữ được cái sự cao đẹp của hình ảnh cao đẹp thiên chức của một người thầy thuốc, và một bên là phải nuôi được cái đời sống của cái cán bộ, thầy thuốc, công nhân viên ở đây. Nên phải nói nhìn vậy bác Hải là bạc tóc hết là vậy đó, không thấy bao nhiêu người vẫn còn tóc đen, có mình bác bạc hết.
[15:15]Thì cái việc mà cống hiến hy sinh đó thì chúng ta một là chúng ta dừng ở đây để chúng ta cứ mãi giằng xé, hai là hôm nay mình giải quyết luôn theo cái nhân quả luôn. Theo cái nhân quả bây giờ giữa cái giằng xé đó chúng ta đi theo khuynh hướng nào? Thì dĩ nhiên trong cái quy định của nhà nước cho phép chúng ta có thu viện phí phải không ạ, bán thuốc có lấy tiền. Thì thôi cứ quy định đó tương đối. Nhưng mà có những trường hợp thực sự là nhiều khi người bệnh người ta không có tiền đóng viện phí, không kể cả không có tiền mua thuốc. Có nhiều trường hợp mà mình là thầy thuốc, cái lương tâm người thầy thuốc,
[15:56]cái kiến thức được học của người thầy thuốc, cái đạo đức được học trong trường y, ta không nỡ bỏ một bệnh nhân nào, mà nhất là trong cái khoa nhi nữa, ta yêu đứa trẻ như yêu đứa con của mình, nhìn đứa trẻ thương vô cùng. Nó nhìn thấy sự ngây thơ của nó, cả một cái đời sống tương lai, cả sự hứa hẹn cuộc đời. Nhiều khi đứa này bây giờ nó nằm đây chứ không biết lớn lên cái nó là cũng là một bác sĩ giúp đời, cũng là một thầy giáo, một tiến sĩ, một nhà khoa học, một người nào đem lại vinh quang cho đất nước mình, mình không biết chừng. Mình cứ gửi gắm hy vọng ở nó mà cứ cố gắng chữa trị. Nhưng có những hoàn cảnh không phải là dễ dàng thì
[16:31]nó đặt ta vào một tình huống không phải lúc nào cũng thuận lợi, không phải người nào ôm đứa con vào bệnh viện cũng là người giàu có, khá giả cả. Họ cũng phải đấu tranh với cái cái cái việc chữa trị, cái tình yêu thương đứa con và cái cái chi phí. Như vậy thì người bác sĩ chúng ta đây, mình ở trong bệnh viện mình tinh mắt, mình nhìn một xíu mình đoán điều đó ra hết, đúng không ạ? Mình nhìn vào cái đôi mắt của người mẹ, người bố bồng đứa con tới mình có thể đoán ra được vừa là lo cho bệnh con mà vừa lo cái số tiền chi trả cho viện phí. Nhìn vào ta thấy ngay, nghĩa là càng sống lâu ta càng thấy điều này.
[17:09]Chỉ sợ là mình vô tâm, mình bỏ qua thôi, chứ nếu có tâm mình nhìn vào mình biết. Ví dụ cái người đến họ chỉ lo cho đứa con thôi, lo cho bệnh tình đứa con, nhìn vào đôi mắt mình biết liền. Nhưng mà mình thấy vừa lo cho đứa con mà đằng sau lưng là cả một cái lo lắng về cái tiền nữa thì mình nhìn cũng ra liền. Chúng tôi không có cao vọng can thiệp vào sâu vào những điều này, nhưng chúng tôi có một cái đề nghị nhỏ đứng trên quan điểm của nhân quả của đạo Phật là chúng tôi đề nghị liều mạng. Không biết đây có ai hiểu chữ "liều mạng" của miền Nam không nhỉ? Giống như ví dụ thế này, giống như chùa chúng tôi vậy,
[17:52]chùa chúng tôi ở trên núi núi cao thì chúng tôi lên núi lập chùa thì tính trong lòng mình là ở ẩn, nghĩ rằng suốt cuộc đời mình ở ẩn tu thôi, không làm gì cả, không ai biết tới mình cả. Đến khi có người lên xin tu bắt đầu thiếu gạo ăn. Một mình mình thì lây lất được, nhưng thêm đệ tử là thiếu gạo nên phải đi xoay xở đi kiếm tiền. Đi kiếm tiền phải đi giảng. Đi giảng rồi cái chuyện nó cứ từ từ nó lớn ra. Rồi mà trong đầu của chúng tôi mình nuôi đệ tử là nuôi như nuôi đứa con. Đứa đệ tử đến với mình rồi cắt đứt gia đình, gia đình không có tài trợ, không nuôi không lo gì nữa, chùa lo hết mọi việc.
[18:39]Mà thậm chí không phải lo cho đệ tử thôi, có những người nghèo ở ngoài họ đến, nhiều khi phải lấy tiền chùa giúp họ trong lúc mà họ quá thắt ngặt, họ không còn đường mà thoát. Đành phải cứu giúp, mà khi mình cứu giúp họ có một lần vậy chúng tôi phải trong chùa chỉ còn có 300.000 đồng, 300.000 đồng cách đây 20 năm, mà phải bỏ ra 200.000 mua một con hoẵng vì người ta bẫy được người ta sắp đem về giết mà thấy tội quá, bỏ ra 200.000 mua con hoẵng thả nó lại. Trong chùa còn đúng 100.000 mà sống trong chùa là 6 người, chỉ còn có 100.000 mà lúc đó thấy liều mạng. Đành phải cứu chứ không không cứu cái lương
[19:17]tâm mình chịu không nổi, thôi tới đâu tới. Rồi một lần cái em đó học đại học năm cuối cũng vậy, nó phải đóng 700.000, không là nó không học được năm cuối, thấy nó tội quá, học tới giờ này rồi mà nó nghỉ, không có cha không có mẹ, cái người tài trợ cũng đã đi đâu rồi, chỉ còn trông cậy vào chùa, mà lúc đó trong chùa được 1 triệu đồng, hôm đó là cũng gần mười mấy người, thôi đành cho nó 700.000 để nó đóng tiền học cho xong. Đúng là liều. Nhưng mà rồi chùa vẫn đến bây giờ vẫn chưa ai chết, đến bây giờ chùa càng lúc càng đông. Chúng tôi cũng ước vọng là mở một cái quán cơm chay từ thiện, bất cứ ai tới ăn cũng được hết.
[19:52]Mà cứ mơ ước bao nhiêu năm trời vậy, vẫn không có tiền mở, cho đến một ngày chúng tôi sực nhớ, ủa, chùa mình có quán cơm chay từ thiện lâu rồi, tức là một cái sân trước của chùa lúc nào cũng cung cấp cơm cho khách vãng lai, bất cứ giờ nào, không ai Ai đến bất cứ lúc nào cũng đãi ăn hết và cố gắng đãi ăn đàng hoàng. Có những ngày mà lễ gì người ta đến bốn, năm nghìn người, đãi ăn hết, đàng hoàng. Còn những khi mà lễ lớn, đại lễ của chùa như lễ Vu Lan vừa rồi là 30.000 người đến, lúc nào cũng chỉ cái tâm phụng sự, hy sinh thôi, không bao giờ tính toán tới lợi hại, thiệt hơn. Nhưng rồi chùa vẫn sống, vẫn bước tới,
[20:29]vẫn đi lên, vẫn tồn tại, vẫn phát triển và không ngờ lại được yêu mến nhiều hơn. Vì sao vậy? Bởi vì cái tình yêu thương nó được đáp lại bởi tình yêu thương. Nên chúng tôi mới ngộ ra một điều là sống trên đời cứ yêu thương nhau một cách liều mạng, cứ tử tế với mọi người một cách liều mạng. Vậy chớ trời đất không bỏ mình, luật nhân quả không bỏ mình, lại có những cái may mắn nào đó bù đắp lại trong đời mình. Và chúng tôi hay dạy đệ tử mình như thế này: "Tụi con cứ tử tế, cứ bố thí, cứ giúp đỡ, đừng tính toán sống trên đời này vậy." Cứ dĩ nhiên là mình không phải là mù quáng cho cho hết, tại vì trách nhiệm của mình với cuộc đời rất là nhiều người.
[21:18]Nhưng mà giúp ai được cứ ráng giúp, tử tế với ai được cứ ráng tử tế. Rồi đến một ngày nào cái quả báo nó đến, cái quả báo nó đến cái dấu hiệu nó là như thế này: ví dụ trong tâm tụi con nghĩ lên một cái điều, mơ ước cái điều gì đó thì điều đó đến với tụi con liền. Trong đạo Phật gọi là cái phước như ý, muốn cái gì được cái đó. Mà mình chỉ khởi ý bí mật trong tâm mình không nói ra mà việc đó đến liền. Thì chúng tôi cũng kinh nghiệm trong cuộc đời của mình như vậy, cứ sống nguyện lòng yêu thương với mọi người từ khi còn bé. Từ năm 16 tuổi chúng tôi ngộ ra được cái lý này, cứ cố gắng sống hy sinh, vị tha, tử tế thôi không đòi gì.
[22:01]Rồi khi đi tu cũng vậy, đi tu cứ như vậy mà sống. Cho đến cái ngày chúng tôi mới nhận ra một điều rất là lạ, hễ trong đầu mình muốn cái gì không nói với ai chuyện nó tới liền. Mới phát hiện à, đúng là luật nhân quả là một điều mầu nhiệm không sai. Không sai. Chúng ta cứ sống tử tế đi, rồi quả báo sẽ đến với chúng ta gấp bội lần. Có một lần vậy, chúng tôi nhớ chúng tôi bị đau cái răng. Bị đau cái răng cái mới đến xin thầy của mình để đi khám răng, chữa răng. Thì trong chúng thì không có được giữ tiền, nên sau khi thầy cho phép rồi cũng mới nghĩ lúc mà lẩm bẩm cái số tiền mình cần cũng phải là khoảng 500 đồng,
[22:44]khoảng 500 đồng hồi đó nữa, chứ bây giờ 500 đồng thì không mua được cái gì đâu. Hồi xưa mấy chục năm trước 500 đồng còn lớn lắm. Cái mới nói với ông sư huynh, nói: "Sư huynh, huynh vô xin thầy giùm em 500. Tại nãy em có vô xin thầy đi khám bệnh thầy cho rồi nhưng mà em không không có tiền, em không chưa có xin, thôi sư huynh vô xin giùm." Cái ông sư huynh ổng làm thị giả, ổng chạy vô ổng xin thầy, ông thầy lấy ra 500 cho. Mà chưa kịp nhận tiền của ông thầy thì lập tức có một người ở đâu gửi tới cho 3.000 liền. 3.000 hồi xưa lớn lắm á. Gửi cho 3.000, tức là nếu mình không xin ông thầy thì cái số tiền đã tới rồi.
[23:23]Tại mình quá lo, mình loay hoay không thấy tiền đâu mình phải xin thầy mình, sự thực nếu không xin, chút xíu nữa tiền 3.000 nó tới tay liền, tự động có người gửi tới cúng liền. Ngồi chúng tôi cầm số tiền 3.000 rồi cầm thêm cái 500 của ông thầy, ngồi cứ nghĩ lạ thật nha, cái điều suy nghĩ mình cần bỗng nhiên nó tới liền nha. Và sau này cái trong cuộc sống mình nó cứ như vậy đều đều, chúng tôi mới tin vào cái điều nhân quả là chúng ta sống trên đời cứ hy sinh, cứ phụng sự, cứ yêu thương đi. Vậy chớ rồi mọi điều tốt lành sẽ đến. Mà ở đây vậy, nơi cái môi trường y khoa thì không có cái gì đẹp bằng trong cái
[23:59]môi trường y khoa này, là nơi mà chúng ta xoa dịu cái nỗi đau của nhân loại. Vì chúng ta chữa một đứa bé, chúng ta chữa cái nỗi đau của cả cái gia đình đó luôn, phải không ạ? Đứa bé được bố mẹ yêu thương, anh chị em, ông bà yêu thương, vì nó đang bệnh, ai cũng lo. Ta chữa lành cho nó, ta đem lại cái niềm vui hạnh phúc cho cả cái gia đình đó. Nên chỉ nội cái niềm vui đó thôi làm cho người thầy thuốc của ta rất là có phước, nói theo nhân quả của đạo Phật. Chỉ là chữa lành cho đứa bé, đem niềm vui cho đứa bé đó thôi là chúng ta đã đem lại niềm vui cho cả cái gia đình đó. Và phước được tính theo cái niềm vui mà ta đem đến cho cuộc đời, nhớ như vậy.
[24:47]Luật nhân quả là như vậy, có gieo nhân gì gặt quả nấy. Ta đem đến niềm vui cho con người thì hạnh phúc về lại với chúng ta, còn ta đem đến nỗi khổ con người thì đúng là cái sự bất hạnh sẽ tìm đến chúng ta, đó là sự công bằng. Và cái người thầy thuốc vậy, ta xoa dịu một trong những nỗi đau lớn mà Đức Phật đã nói là: sinh, lão, bệnh, tử. Cho nên hôm nay vậy, cái chúng tôi vừa nói nãy giờ là nói thay cho cái nỗi lòng của bác sĩ giám đốc. Và ở đây vậy, một cái đề nghị nhỏ theo cái đạo lý của đạo Phật là chúng ta liều mạng. Có những lúc mà chúng ta thấy như khi chữa một ca này chúng ta lỗ đấy, nếu nói theo kinh tế thị trường là lỗ đó.
[25:34]Nhưng mà thôi, cứ liều mạng, cứ liều mạng, cứ chữa đi, vì hai điều: Một, vì gia đình, hạnh niềm vui hạnh phúc của gia đình đó, mà gia đình đó chắc là nghèo thì ta mới lỗ. Và cái thứ hai, không biết em bé này lớn lên làm cái gì. Mà cái tỉ lệ phạm tội thì ít, bình thường người ta lớn lên trở thành sống một con người bình thường là tỉ lệ rất là lớn, và một tỉ lệ hiếm hoi nữa là những con người lớn lên thành một con người tài năng, đóng góp rất nhiều cho xã hội thì bổn phận của chúng ta là cứ hy vọng. Đấy vậy, cái quan điểm của ta là cứ hy vọng. Mặc dù là chúng ta không quá hy vọng, nhưng mà cái lương tâm
[26:20]của tất cả mọi người khi chúng ta nhìn một em bé là thôi, cứ hy vọng. Trừ khi chúng ta thầy thuốc kiêm thêm một thầy nữa là thầy bói, thấy nhìn đứa bé ta biết tương lai nó luôn thì ta xác định thái độ ngay từ đầu thì nên như thế nào với nó. Ví dụ: "Ồ, thằng này tương lai nó làm Thủ tướng này nha", cái mình phải cưng nó chút xíu. "Thằng này tương lai nó lớn lên đi ăn cướp", thôi chữa sơ rồi cầu cho nó chết sớm cho rồi, ví dụ vậy. Trừ khi ta là thầy bói, còn nếu không phải thầy bói, mà nếu là chỉ là thầy thuốc thì lương tâm của chúng ta cứ gửi gắm một hy vọng vào cho cho bé nha. Cứ gửi thôi, hy vọng bé lớn lên thành người,
[27:01]sống một cuộc đời một con người có hạnh phúc, có niềm vui, có sự đóng góp, có sự cống hiến. Và may mắn hơn nữa, nhìn mặt nó sáng sủa hơn nữa thì biết đâu nó là một tài năng đóng góp cho đời, cũng giống như chúng ta ngày nay mình đã bao nhiêu cái vất vả cơm áo, bây giờ mình là một thầy thuốc, một bác sĩ rất là vẻ vang thì đứa bé biết đâu nó cũng như vậy. Và cũng biết đâu cái việc mà mình yêu thương nó, chữa trị cho nó đã gợi cho nó một cái lý tưởng sống. Vì thầy từng gặp một cái người vậy, hỏi: "Lớn lên con đi làm cái gì?" Nói: "Dạ, con làm bác sĩ." Nói: "Tại sao?" "Tại vì lúc con bị bệnh con vô trong bệnh viện,
[27:38]các bác sĩ chăm sóc chữa trị cho con, cái hình ảnh đó cứ theo tâm hồn con hoài. Và cái hình ảnh đó làm cho con thấy đó là cái lý tưởng cuộc đời con sẽ đi theo", như vậy. Cho nên là cái thái độ của ta, cái tình yêu thương của ta bên cạnh cái nghiệp vụ của ta đã là một cái những cái cái cái lời dạy, lời dạy, những điều giáo dục mà không nói thành lời. Nghĩa là ta không có dạy một cái đạo đức rõ ràng vì mình mắc bận chữa trị, nhưng mà cái thái độ của ta đã bày ra được cái thiên chức của một thầy là thầy thuốc. Ta đã cảm hóa, ta đã giáo dục cho đứa trẻ mà ta đang trực tiếp chữa trị. Ta gieo vào nó một cái điều thiện vào tâm hồn của nó.
[28:32]Vì khi lúc nó bệnh tật khổ sở, bố mẹ yêu thương nó bồng đến đây chăm lo, nhưng mà nó phát hiện thêm ngoài bố mẹ yêu thương chăm lo nó còn có một người áo trắng nữa. Người áo trắng đeo cái mắt kiếng cận nữa, lúc nào cũng đeo đấy và sợ nhất là cầm rút cái mũi kim chích lên là hết sức kinh hoàng, nhưng mà nó biết đó là cũng là một nguồn yêu thương trong cuộc đời nó một lần nữa. Và khi mà nó hiểu rằng: "À, có những người không phải bố mẹ nó mà yêu thương nó", thì nó phải hiểu rằng à trong cuộc đời này người ta phải sống yêu thương, yêu thương nhau, chăm lo cho nhau và định hướng cho trái tim nó thêm một điều thiện.
[29:09]Nên với cái nghiệp vụ của ta, với cái thái độ của ta, với sự ân cần của ta sự thực đã là một điều giáo dục, những điều giáo dục khai tâm về đạo đức cho cho đứa trẻ ở những buổi đầu. Thì khi mà nó chưa kịp đi học, nhiều khi chưa kịp nghe những đạo lý, những điều đạo đức cao đẹp thì có khi chính người thầy thuốc, nếu nó may mắn nó bị bệnh mà nó lọt vô bệnh viện Trung ương Nhi ở Hà Nội thì có khi nó sẽ học bài học đạo đức vỡ lòng từ từ những người áo trắng, từ những thiên thần áo trắng này nha.
[29:48]Thầy nhắc lại một điều nữa thầy mắc nợ cái ngành y tế một bài hát. Vì thầy cũng hay viết nhạc. Hồi đó thầy bị bệnh thầy cũng vào bệnh viện nằm thì ông anh thầy ổng vào ổng nuôi. Cái nhìn các bác sĩ, y tá, điều dưỡng đi tới đi lui. Anh thầy mới kêu: "Em viết một bài nhạc đi." Tức là tặng cho những người thầy thuốc. Thầy gật đầu mà tới bây giờ thầy vẫn chưa viết được.
[30:16]Chắc hôm nào đó thầy chắc thầy rảnh rảnh thầy viết bài tặng cho người thầy thuốc thiên thần áo trắng.
[30:28]Bây giờ ta trở lại cái cái luật nhân quả một chút. Nếu nói theo đạo Phật thì chuyện gì cũng do nhân quả. Ta giàu là do đời trước mình có bố thí, cúng dường cái gì đó. Ta thông minh bởi vì đời trước ta đem tài năng ra phụng sự một cách chính đáng gì đó. Ta khỏe mạnh bởi vì đời trước ta cũng đem sức lực của mình mà dựng xây phụng sự gì đó. Cái gì nó cũng có công bằng chứ không có gì tự nhiên cả. Và tại sao một cái người là chọn cái ngành kỹ sư, tại sao chọn ngành thầy giáo, tại sao thành công trong ngành y khoa, đều có nhân quả, không có cái gì ngẫu nhiên cả. Đó là luật nhân quả. Nên không có nói cái chuyện mà ngẫu nhiên, tự nhiên.
[31:24]Cái gì cũng có nguyên nhân. Ví dụ như là nói là
[31:32]có một ông bị tai nạn xe. Mình phân tích theo cái thực tế cuộc sống ờ tại vì hoặc là ổng đi sai luật, ổng phạm luật. Hai, có một người nào đi phạm luật tông phải ổng, người ta gọi là xui. Còn nếu mà chính ổng phạm luật rồi ổng bị tai nạn thì là ổng là người có lỗi. Còn nếu không phải ổng có lỗi người khác có lỗi thì là ổng xui. Ta dùng cái chữ xui, xui yếu tố bất ngờ ngoài tính toán. Thì nhưng mà theo luật nhân quả thì không có xui. Mà có cái nhân quả ở trong. Có cái oan trái gì với cái người mà tông mình hay gì đó, một nguyên nhân gì đó. Thì mới có ngày hôm nay bị tông gãy chân mà phải vô bệnh viện băng bó nằm cả mấy tháng trời.
[32:13]Ờ là là là nó có cái nhân quả gì đó không phải khi không. Trên một cái clip ờ ta coi ở trên mạng có một cái ơ gia đình đó đâu chắc ở miền quê. Đó bốn năm người đó mới bữa hôm nọ bất ngờ cái thèm ăn thịt chó. Thì mới ngoắc ngoắc con chó lại kêu thì nó lại tại con chó nuôi trong nhà mà, nào giờ mình yêu thương ôm ấp vuốt ve nó, cho nên nó rất là tin cậy cái người chủ của nó. Ôm nó xong cái nhét nó vào trong cái bao cột cái miệng bao lại thì nó cũng không biết là chuyện gì. Tại cái tính nó đang vâng lời và đang trung thành. Nó cũng không hiểu nên nó không kêu la. Nó nghĩ chắc là chủ nó cũng làm vậy thôi.
[32:50]Không ngờ bịt cái miệng xong rồi bắt đầu lấy cây đập. Đập nó la thảm thiết rồi nó miệng bao bị sút nó chui ra, nó vẫn chưa chết. Bốn năm người dí theo đánh nó. Mình nhìn cái cảnh đó rồi mình quặn lòng không chịu nổi. Và nghĩ một ngày nào đó những người này
[33:10]nếu không phải là bị chết đọa làm chó, mà làm người bị ai lấy cây đập vào đầu giống như vậy thì đừng thắc mắc tại sao. Đừng thắc mắc đâu tự nhiên đi đâu tự nhiên gặp cái thằng say rượu nó lấy cây nó đập vô đầu em cái bữa nay bắt đầu mát mát luôn, người khờ khờ khùng khùng mất thiểu năng trí não luôn. Là bị cái thằng nào vô tình nó đập. Không có vô tình gì hết trơn á. Tất cả đều có nguyên nhân. Hoặc là thấy một cái cô nữa mặc cái váy thật là sang thật là đẹp, cột hai chân con chó lại thì nó cũng tưởng là chơi với cô chủ nó mà. Bắt đầu cầm cái đèn khò đó xịt đốt nó. Đốt nó bắt đầu nó nó mới hiểu ra là cái cô chủ nó đang đốt nó.
[33:46]Nó giãy giụa kêu la nhưng nó bị cột chân rồi mà đốt cho tới chết luôn để chuẩn bị làm thịt. Thì sau này nếu cái cô chủ đó mà bị rớt vào một cảnh hỏa hoạn, bị cháy thiêu vùng vẫy chết luôn trong đó đừng thắc mắc tại sao. Vì cái điều gì cũng có nhân quả cả. Cho nên khi một người mắc bệnh thì cũng nhân quả. Thì nhân quả họ mắc bệnh. Giờ ta mới đặt cái câu hỏi đặt câu trả lời. Nếu mà đã là nhân quả vậy mình chữa làm chi? Phải không ạ? Nhân quả để cho họ trả nghiệp trả tội họ cho hết chứ, mắc gì phải chữa? Hoặc là một cái người ta gặp họ nghèo ngồi ăn xin bên đường, nghèo khổ. Cái ta nói cái này đời trước đây là bỏn xẻn nè nha,
[34:35]hoặc là cướp giật của ai nè, đó bây giờ mới bị nghèo khổ nên ta không giúp, ráng chịu vì phải trả nghiệp mà. Đó, đây trong cái lý luận nhân quả mà nếu chúng ta không tinh tế ta bị bế tắc ngay cái chỗ này. Và có một lần có một cái ông gì đó, một một người Mỹ đến gặp chúng tôi vậy. Ổng đi cái ổng ổng kể chuyện, ổng nói ổng sang Ấn Độ ổng thấy có cái ông đạo sư đó giàu lắm. Mà người Ấn Độ thì họ nghèo lắm, mấy cái vùng quê họ nghèo kinh hoàng, đi ăn xin đầy đường đầy xá. Ổng mới nói ông thầy đó, ông đạo sư đạo Ấn Độ nói: "Sao không giúp mấy người kia? Sao ông giàu quá mà?" Ổng Cái ông đạo sư trả lời:
[35:13]"Cái người nghèo đó là nghiệp của họ, cho nên không nên giúp để cho họ trả cái nghiệp." Cái ông này ổng nghe câu trả lời ổng nghe không lọt lỗ tai. Nghe kỳ quá, lấy cái lý nhân quả để rồi mình quay lưng mình từ chối mình không giúp người ta, nghe nó kỳ quá. Ổng mới đi tiếp, ổng bỏ cái xứ Ấn Độ đó ổng đi tiếp đi tìm. Khi đến gặp ổng gặp chúng tôi ở trên núi, lên chùa thì chúng tôi nói: "Không, luật nhân quả không phải là cái cớ để ta quay lưng lại với con người, không phải. Luật nhân quả là cho ta một cái sự thúc đẩy để ta đem điều thiện đến cho cuộc đời này, cũng là gieo cái nhân lành cho chính mình." Luật nhân quả là như vậy.
[35:53]Thì cũng vậy, bây giờ ta trở lại với người bệnh họ có nghiệp gì đời trước bây giờ họ mới bệnh. Giờ nếu ta cũng vậy ta nói là: "Ôi tại bệnh này là nghiệp thôi không chữa nữa." thì ngành y tế ta mình cũng nghỉ luôn hả? Nhưng không phải như vậy, không phải như vậy. Cái luật nhân quả nó có cố định và nó có cái bất định. Nó có cái cố định và có cái bất định. Cho nên nó có cái cái nhân quả cũ và nó có cái nhân quả mới bắt đầu sinh ra. Ta xuất hiện trên cuộc đời này là ta đang mang theo cái nhân quả, cái nghiệp nhân từ đời trước ta hiện ra đây, ta đang tồn tại. Nhưng mà khi ta đang hiện ra đây thì đã ta đang
[36:35]gieo những cái nhân cho những đời sau. Ta cứ tiếp tục như vậy gặt nhận lấy quả và gieo cái nhân, nhận lấy quả và gieo nhân, nhận quả và gieo nhân. Cái suốt chuỗi cuộc sống của ta là như vậy. Nên ở đây ví dụ bây giờ ngồi đây tại sao có người kia cái nhân quả của họ là họ phải đi làm trong cái ngành xây dựng? Cái nhân quả gì tự nhiên ta phải làm bác sĩ? Không phải tự nhiên, không có tự nhiên. Biết bao nhiêu người thi vào y khoa không đậu, biết bao nhiêu người. Nhiều khi thiếu một hai điểm rồi thôi phải chuyển qua ngành khác luôn, bởi vì. Còn người ta đậu, ta đậu vào Đại học Y khoa cũng không phải
[37:13]khi không, cũng nhân quả gì đó chứ không phải là không. Rồi khi ta sống ở đây á, ta nhận cái nghiệp nhân, ta gieo cái nhân mới, nói ví dụ thế này. Ví dụ trong nhân quả nói câu này: "Khi ta yêu thương ai bởi vì ta mắc nợ người đó." Nhân quả là như vậy. Tình cảm là một điều không có thật.
[37:38]Tình cảm chỉ là một hiện tượng, một biến tướng, một cái cớ, một cái duyên để ta trả nợ nhau từ quá khứ mà thôi. Ví dụ mình gặp một người mình yêu tha thiết thì nếu mà không hiểu nhân quả thì mình nói rằng: "À tôi đã tìm được một nửa của cuộc đời mình." Phải không? Đây là mẫu người lý tưởng, đây là một chàng trai một soái ca ờ đầy nam tính, ha ha, biết ga lăng, có tinh thần trách nhiệm. Đây là niềm mơ ước, đây là hoàng tử mà tôi chờ đợi bao lâu. Mình say đắm, tương tư, mình lên Facebook "Anh em nhớ anh" rồi đủ thứ hết trơn thì mình coi đó là một cái tình yêu lãng mạn. Nhưng mà nếu nhìn trên nhân quả
[38:23]là vì đời xưa ổng bao mình đi ăn bao nhiêu tô phở rồi. Chỉ vậy thôi chứ không gì hết.
[38:33]Giờ bây giờ cái yêu thương đó nó thúc đẩy để cho mình thương, nhớ và mình trả nợ. Trả nợ gì? Đúng bằng vật chất trở lại. Ổng cho mình ăn bao nhiêu tô phở, đếm đi, bây giờ mình sẽ trả lại khoảng gấp đôi gấp ba tô phở lại hết nợ bỗng nhiên hết thương luôn. Thầy nói thật! Nó có những cặp vợ chồng lạ lắm, hết thương không biết tại sao. Sống nhau 10 năm rồi bỗng nhiên nhìn nhau khô queo mà cũng không có lý do gì. Ông chồng nhìn bà vợ: ủa tại sao không còn là cái niềm yêu thương ngày xưa. Bà vợ nhìn ông chồng cũng vậy, rồi đi tư vấn tâm lý, tư vấn không ra. Đến hỏi Thầy, Thầy trả lời cho nghe: trả nợ nhau xong rồi.
[39:14]Bỗng nhiên tình yêu thương biến mất, đây là điều rất kỳ lạ. Cho nên cái người mà mình hiểu nhân quả rồi, mình bình thản trước vấn đề tình cảm. Cứ nói: "Thưa Thầy ơi, chồng con bữa nay sao ổng ổng ổng ổng lăng nhăng, ổng có vợ bé này kia nọ. Con khổ sở, Thầy có cách nào Thầy Thầy Thầy giúp con kéo ổng lại?" Thầy nói một câu: "Buông luôn đi." Cái tự nhiên bả bừng tỉnh lên liền. À, cái bỗng nghe nghe nói câu đó bả bừng tỉnh lên một cái, bả nhẹ người liền. Thôi, buông luôn. Bởi vì sao vậy? Bây giờ cái sống là nghĩa thôi, vì mấy đứa con và vì đạo đức. Đừng nắm níu cái tình cảm, tình cảm là cái gì nó ảo vọng, không có thật.
[39:55]Cho nên con người ta đối xử với nhau đừng khờ dại đối xử trên tình cảm, mà đối xử bằng đạo đức thôi, thì nó đẹp và nó bền và không đòi hỏi. Ta tốt với người đó không cần người đó tốt lại. Vì sao? Vì ta cái tốt của ta, ta đối xử tử tế vì đạo đức của ta với người đó chứ không phải vì ta yêu ta thương. Vì khi ta yêu ta thương ta đòi người đó thương lại. Người đó mà nói chuyện với ai ta len lén ta dòm ta tức à, phải không ạ? Mình chơi với nhau trong nhóm cũng vậy, mình thương nó quá mà sao nó thờ ơ với mình, nay sinh nhật mình nó không chúc mừng mà nó cứ đeo đeo con nhỏ kia nó nói chuyện hoài hà. Ta có ích kỷ trong cái tình yêu thương.
[40:31]Còn nếu ta tốt với nhau bằng đạo đức thôi thì mọi người cứ yêu thương nhau và ta mong mọi người cứ thương yêu nhau, như vậy chả sao cả. Cho nên ở đây vậy, rồi bây giờ nói bây giờ có người mới hỏi: Thầy vừa nói là tình yêu thương là nhân quả,
[40:49]thì như vậy tất cả tình yêu thương trên đời này đều là nhân quả quá khứ hả? Thưa không. Có những tình yêu thương mới vừa xuất hiện. Ví dụ, ví dụ như là bác sĩ Nam có gia đình chưa nhỉ? Có rồi hả? Hỏi kỳ quá, thôi kiếm người nào chưa có gia đình mới hỏi. Có ai chưa có gia đình không ạ? Có bác sĩ nào chưa có gia đình không? Bác sĩ vừa đi ra, à con, không, hỏi cái người nam rồi không hỏi người nữ không được. Ví dụ bây giờ, khi ta nhìn thấy một cái cô hoa hậu, ta nhìn thấy một cái cô hoa hậu
[41:30]cực đẹp. Hỏi anh Hải thì kỳ quá, hỏi anh Hải thì kỳ quá...
[41:38]Ta có động tâm không ạ? Có không? Hỏi thật, hỏi thành thật, hỏi tất cả những người đàn ông trong phòng này, có động tâm không ạ? Có! Anh Học, có vợ anh ngồi đây không mà anh dám trả lời hiên ngang vậy trời? Cái động tâm đó có phải là nợ quá khứ không? Không! Nó chỉ là cái gì? Bản năng. Bản năng tự nhiên của một người đàn ông đến tuổi trưởng thành testosterone nó đã đầy đủ, và tự động nó tạo nên một cái tâm lý là ưa thích cái người phụ nữ đã đã phát triển về giới tính. Đó là một cái bản năng tự nhiên, nhưng cái tự nhiên đó nó gây thành cái nhân cho đời sau.
[42:28]Mình với cái cô hoa hậu đó chả duyên nợ gì cả, cho nên mình nhìn cổ mình trầm trồ, mình vuốt ve, mình ngắm nghía, cổ có biết mình là ai không? Không, cổ đâu có thèm để ý gì tới mình cả, tại cổ đâu có nợ gì mình. Cổ sắp sửa nợ với một cái tay đại gia cực kỳ giàu tới bưng cổ đi thôi, còn mình chỉ là cái người đứng bên đường lẻ bóng, đơn côi nha, tại vì cổ đi qua luôn. Nhưng mà cái động tâm của mình nó thành một cái nhân. Cái nhân để đó, không biết đời nào kiếp nào có khi gặp lại cổ rồi bắt đầu gieo nhân gieo duyên với nhau, sống đối đãi với nhau, tử tế với nhau, cái thành duyên thành nợ không biết chừng à.
[43:05]Rồi, đó mới là nhân quả. Nhiều khi cả trăm kiếp sau cái nhân quả đó mới thành, còn ngày nay chỉ là cái động tâm không xảy ra chuyện gì nữa. Cho nên là vì có những người ta yêu thương vì đó là cái nợ ở quá khứ, duyên nghiệp quá khứ. Nhưng có những người ta động tâm yêu thương chỉ bởi vì bản năng. Ví dụ bây giờ trong cái cộng đồng với nhau bỗng nhiên có một cái cô đồng nữ đồng nghiệp cô đẹp quá, cả một cái cơ quan nó mê cổ hết, nhưng mà để trong lòng thôi chẳng làm gì, bởi vì sao? Vì kỷ luật của cơ quan, đạo đức cơ quan không cho phép, nhưng mà ai cũng thầm thương trộm nhớ. Có đúng không ạ? Thấy mấy ông gật đầu liền, đúng. Không có thì...
[43:44]bình thường. Và những cái điều đó rồi trong đời sống cái thầm thương trộm nhớ cũng thành những cái tử tế, giúp đỡ cổ chuyện này, ân cần với cổ chuyện kia, bắt đầu nó thành nợ từ từ nợ từ từ. Nhưng mà ông nào mà làm cho cổ mắc nợ nhiều nhất thì mai mốt rinh cổ đi, tại vì cổ đủ nợ rồi. Ví dụ như bây giờ có một lần Thầy gặp cái đôi vợ chồng cũng vậy, nhìn người vợ cực sang nhưng ông chồng cái tướng rất là bần, nhưng mà vẫn lấy nhau. Rõ ràng hai người không hợp, nói trên nhân quả không hợp, nhưng mà nói trên mà cái duyên nhìn vô biết liền. Lý do: đời xưa cái cô này ở một cái thân phận rất là cao sang,
[44:22]và còn cái người chồng này là người hầu thôi. Nhưng mà người hầu rồi lén đem lòng yêu thương cái cô chủ của mình, và hy sinh cả cuộc đời của mình phục vụ cái cô chủ này. Vì thầm thương mà, vì thương cho nên là phục vụ cực kỳ, trên cả yêu cầu, nên nó thành cái nợ. Kiếp sau gặp lại thì vì cái nợ đó nên bỗng nhiên cô này chọn anh này làm chồng để trả cái nợ mà cái người này đã hầu mình quá nhiều thôi, chứ không phải là một cái tình yêu lãng mạn, không phải tình yêu lãng mạn mà chỉ là cái nợ mà thôi. Cho nên đây là cái nhân quả nó biến tướng rất là lạ. Bây giờ trở lại cái bệnh tật cũng vậy. Khi có bệnh tức là nghiệp, và được chữa là có phước.
[45:06]Có những trường hợp bệnh không chữa được vì không đủ phước.
[45:12]Bệnh mà hết bệnh là có hai trường hợp: một, bệnh tự hết; hai, phải gặp thầy thuốc để chữa, đúng thầy đúng thuốc, đó là hai trường hợp. Có những trường hợp mà bệnh tự hết, có không ạ? Có, nhiều lắm! Mà trường hợp nào thì bệnh tự hết? Thì nếu ta nói theo y học là cơ thể tự gì đó tự gì đó có sức đề kháng gì đó, nhưng mà nếu nói theo nhân quả người này phước lớn, cái nghiệp thoáng qua, cái phước nó ập tới nó hóa giải cái nghiệp đó, bệnh bỗng nhiên tự hết. Bệnh quá chừng, lỡ ăn nhầm bát canh mà cái rau đó nó có dược tính hết bệnh luôn, không cần phải phải vào tới bệnh viện. Nhưng mà đa phần người ta có phước hết bệnh là nhờ gặp thầy gặp thuốc,
[45:59]phải về đến Bệnh viện Nhi Trung ương rồi mới hết bệnh, vân vân. Thì cái cơ duyên mà để gặp thầy gặp thuốc chữa bệnh trong nhân quả gọi là đủ phước. Mà cái người thầy thuốc chữa cho người ta hết bệnh gọi là gì? Dân gian mình có cái từ gọi là mát tay, có cái tay phục dược, đúng không ạ? Có cái tay phục dược. Nó có một cái là có những người đó chữa bệnh người ta mau lành, có những người chữa bệnh người ta lâu lành hơn. Không biết kinh nghiệm bác sĩ Hải có thấy như vậy không? Có đúng như vậy không? Đúng phải không bác sĩ Nam? Bác Học, đúng phải không? Có những người chữa bệnh người ta lâu lâu lâu lành,
[46:44]mà có những người chữa mau lành hơn, ta cứ gọi là thầy thuốc mát tay hay là có tay phục dược. Nhưng mà thực sự đó là cái gì? Ở đâu ra cái tay phục dược đó? Như cách đây khoảng gần 20 năm, ở trong miền Nam có một ông thầy thầy tu, nhà sư, ở Long Thành đó, ổng hốt thuốc Nam ổng chữa bệnh mà có khi người ung thư uống hết luôn. Sau đó được đưa lên ti vi hỏi, khi mà đưa lên ti vi phỏng vấn thì phát hiện ra ông này ổng không hề rành nghề thuốc. Ổng bốc tầm bậy tầm bạ không à. Tại vì khi mà đưa lên đưa vào y học nghiên cứu thì phải biết là cái bệnh đó gọi là ung thư ung thư gan thì ổng vì sao ổng bốc cái vị này mà liều lượng bao nhiêu rồi
[47:27]cái quy trình chữa trị là như thế nào, phác đồ chữa trị như thế nào ổng phải nói. Ổng ú a ú ớ ổng nói tầm bậy tầm bạ không, hỏi ổng: "Ổng bốc cái này là sao? Ổng bốc một cái nắm vậy là sao?" Ổng nói: "Cái tay tôi tự nó biết, bốc nhiêu là nó hết bệnh." Đưa lên ti vi nghe xong mình hỡi ôi, nhưng mà rõ ràng người ta hết bệnh. Cái lúc đó Thầy mới đăng ký làm người bệnh vào cái chùa đó Thầy ở một tháng luôn để Thầy hỏi coi ông này tại sao mà nổi tiếng đến như vậy, mà tại sao mà chữa hết bệnh như vậy, thì mới phát hiện ra một điều: ổng không có nghề, Ổng học đại mà chỉ có một cái gì, ổng lễ Phật nhiều quá,
[48:05]ổng tụng kinh nhiều quá, cái bỗng nhiên nó có một cái sức tâm linh bí mật hỗ trợ ta gọi là có tay phục dược á. Và những cái người mà có cái phước đến lúc hết bệnh thì đến với ổng, cho nên cái mát tay của ổng gặp cái người bệnh nhân đến lúc hết nghiệp gặp nhau, thành thử ổng cứ nổi tiếng và người kia lành bệnh ra về và nức tiếng khen ổng, mà sự thật đây là cái nhân duyên gặp nhau, người thầy thuốc mát tay gặp người bệnh nhân đến lúc hết bệnh hết nghiệp. Mà cái gọi tại sao là người thầy thuốc mát tay? Bởi vì cái tâm đức của ổng, cái mà những ngày đêm ổng cứ lễ Phật, ổng tụng kinh, ổng trì chú gì đó, cái nó thành một cái tâm linh bất
[48:50]ngờ nó nó hỗ trợ trong việc chữa trị, ổng bốc nhầm thuốc, bốc bậy bốc bạ nhưng uống hết bệnh, nên cái hết bệnh đó thực sự tính ra là theo y học hoàn toàn vô lý, nhưng mà bệnh cứ hết. Có những điều như vậy, bệnh cứ hết. Rồi giống như có hồi mấy năm trước khoảng mười năm trước thầy ở trong Sài Gòn, ở bên quận Bình Thạnh, trên có khi mà đi cái con đường thầy đi phải qua một cái cái cái gọi là nút cổ chai đó, cái đường tới đó nó hẹp không giải tỏa được, nhà nước bao nhiêu năm không giải tỏa được, nhưng mỗi lần đi ngang đó cứ thấy có một cái tiệm thuốc tây khách cứ nườm nượp vào mua, mà tại vì cái người bán
[49:29]thuốc tây cũng là Phật tử của chùa, cho nên thầy cũng quen, rồi thầy mới dòm thầy hỏi mấy người kia: "Ủa tại sao cái cái tiệm thuốc tây đó đông khách như vậy?" Nói: "Dạ, ở đây tất cả mọi người đều đồn nhau thế này là cứ vô cái tiệm đó mua thuốc uống mau hết hơn là tiệm khác." Mình nghe có vô lý không à? Thuốc tây nó giống nhau hả, nó sản xuất cùng hãng, aspirin thì cũng aspirin, lincocin thì cũng là lincocin chứ lancocin chứ nó có khác gì đâu, nó cùng một hãng mà, nhưng mà mua ở cái tiệm thuốc tây đó thì uống thuốc hết bệnh, mà mua chỗ khác uống không hết bệnh. Nếu mà nói theo mà mà mà khoa học thì hoàn toàn
[50:03]vô lý, nhưng mà trong thực tế nó cứ xảy ra và người ta cứ đổ xô vào cái tiệm đó người ta mua. Chúng tôi mới hỏi tiếp cái là à thì ra người đó là người Phật tử mỗi ngày đều siêng năng lễ Phật tụng kinh. Thì nói chúng chúng tôi mới nói thì ra có thêm yếu tố tâm linh lọt vào đây rồi. Tất cả cái phòng thuốc, thuốc mà được đặt vào trong cái nhà đó cái nó bị thần lực của Phật nó phủ trong đó rồi, cho nên nó tác động nó thêm nó gia trì thêm một cái sức mạnh mà ngoài cái sức mạnh của khoa học, đây là điều rất là lạ một lần nữa. Hồi nãy lúc mà chúng tôi có ngồi trao đổi với với với bác sĩ giám đốc, ừ chúng tôi có nói câu
[50:40]này, chúng tôi nói câu này và chúng tôi cứ nghĩ là mình giỏi lắm mình mới nói ra được câu này. Chúng tôi nói với bác sĩ là khi mà khám một bệnh nhân đòi hỏi cái trực giác, tức là nhiều khi chưa kịp dùng máy để chẩn đoán hoặc là có những máy móc xét nghiệm chẩn đoán là một phần nhưng mà người thầy thuốc có cái trực giác tìm ra được cái ổ bệnh, cái gốc bệnh đó mà chữa cho chính xác thì bác sĩ giám đốc cũng nói: "Chúng tôi gọi là linh cảm và điều này người nào làm lâu năm đều có."
[51:15]Thành thử cái mà chúng tôi vừa nói sự thật đây là cái kinh nghiệm của bác sĩ Hải đã quá lâu. Là cái người mà chữa mà nhất là những người có cái tâm thiện, có cái tấm lòng, có cái tấm lòng, có cái đạo đức, có cái ý muốn cho bệnh nhân hết bệnh thì nó xuất hiện cái trực giác đó liền. Xuất hiện cái trực giác là bệnh nhân vừa tới với mình mình mới ban đầu mình còn hỏi han vài câu hoặc là dựa vào cái phiếu xét nghiệm để mà tìm ra cái bệnh nó sâu hơn, phiếu xét nghiệm chỉ là một thôi, chứ thầy thuốc giỏi nhìn ra cái ổ bệnh sâu hơn khỏi cái phiếu xét nghiệm đó luôn nên chữa rất là hiệu quả, chứ còn phiếu xét nghiệm chỉ là một phần thôi.
[51:51]Máu vậy là thiếu canxi, máy máu vậy là dư mỡ chỉ là cái ngọn thôi. Nhớ phiếu xét nghiệm cũng chỉ là cái ngọn, cái ổ bệnh nó nằm sâu hơn cái đó, mà cái người thầy thuốc giỏi người ta nhìn vào cái ổ bệnh sâu hơn khỏi những điều đó và chữa đúng ổ bệnh luôn. Nhưng mà còn mà tới mà mức độ mà xuất quỷ nhập thần rồi bệnh nhân mà bước lại cái nhìn đoán ra luôn cái bệnh luôn, rồi cái xem phiếu xét nghiệm chỉ là xem cho vui thôi chứ vừa mới bước vào đã có cái linh cảm người ta bệnh gì thì đây là điều mà những người mà có thiện tâm lần lần xuất hiện cái điều này lắm. Như hôm trước vậy chúng tôi có gặp hai vợ chồng,
[52:30]hai vợ chồng cũng là quan chức thì người chồng phải chịu trách nhiệm trong cái công việc đối với nhà nước cho nên phải tính toán, phải sắp xếp, bày ra kế hoạch này thế nọ. Nhưng luôn luôn thấy người vợ cố vấn một bên, mà người vợ luôn luôn nhìn trước đoán trước vấn đề và cố vấn hết sức chính xác, người chồng rất là nể phục. Thì khi nghe như vậy chúng tôi nói thế này, chúng tôi nói cái trực giác của người vợ chính do cái đạo đức, vì cái người vợ này người này nếu nói theo đạo Phật đầu thai từ trên trời xuống. Từ nhỏ tới lớn là một người phụ nữ cực kỳ mẫu mực, đạo đức, đoan chính không bao giờ thay đổi, sống trong cuộc sống này đó
[53:16]đúng sai rành mạch rõ ràng, lòng không bao giờ mà ô nhiễm, cứ sống có đạo đức như vậy bỗng nhiên trực giác nó xuất hiện. Khi cái cái tâm ta rất thiện thì cái quả báo nó đến, cái quả báo đó là nó vượt khỏi cái sự thông minh. Ta nhớ thông minh là một quả báo nhưng mà cái trực giác nó là quả báo cao cấp hơn cái thông minh nữa, nó không cần phải suy luận. Thông minh ta phải suy luận, thông minh thì ta tổng hợp được cái dữ liệu, dữ kiện, sự kiện và ta rút ra kết luận rất nhanh gọi là người thông minh, còn cái người trực giác khỏi cần dữ liệu, chớp mắt một cái là nhìn rút ra kết luận đúng liền, đó cái khác nhau giữa thông minh và trực giác.
[53:56]Thì cái người mà một người giỏi như một người bác sĩ giỏi đến mức độ mà xuất quỷ nhập thần, tức là nhiều năm ở trong nghề và cái tâm mình yêu thương bệnh nhân đó, đặt nhẹ cái cái cái đời sống cái lợi nhuận xuống như nãy mà chúng ta nói với nhau là liều mạng đó, mà như là bác sĩ Hải đã lo lắng về cái kinh tế thị trường mà đi vào trong cái hoạt động của y tế đó thì những con người mà có cái tâm đó rồi thì bắt đầu họ vượt khỏi cái sự thông minh, đạt đến cái mà gọi là trực giác hay là ta gọi là linh cảm, và họ hiểu nhiều vấn đề mà mà ta không hiểu được. Nên ở đây là khi một bác sĩ mà cao tay nghề tới cái mức độ này
[54:38]rồi thì thực sự là ta dùng cái chữ "thầy" rất là xứng đáng. Người này thật sự trọn vẹn cái thiên chức của chữ "thầy", những cái chữ "thầy" cao cả mà từ ngàn xưa để lại. Bố ta, thầy giáo ta, thầy thuốc ta, thầy tu, đó những con người mà họ trên con người mình một cái đầu, một cái tầm, vì trên đầu mình cái tầm là gì? Cái tầm về tài năng, trí tuệ, trên mình một cái tầm mình gọi là thầy. Nhưng mà ở đâu mà trên mình một cái tầm? Bởi vì cái tâm thiện, cái tâm đạo đức, cái tâm yêu thương con người mà trong thầy thuốc ta có rất nhiều cơ hội để cho cái tình yêu thương đó nảy nở hơn ở những lĩnh vực khác.
[55:23]Nói bây giờ mày ví dụ bây giờ ta bước vào một cái sân bay, ta thấy cái nhân viên hàng không họ họ đối đãi ta làm sao ạ? Cười rất tươi phải không ạ? Đụng cái là: "À cảm ơn nha, xin lỗi nha, phục vụ tận nơi, xin mời uống miếng nước", tức là những người như vậy họ cái đó có phải đạo đức không ạ? Có không? Cũng đạo đức đấy chứ không phải không. Nhưng mà đạo đức đó nó được đóng khung, được ấn định, không có được thái độ này là đuổi việc liền. Và những cái người mà họ phục vụ không phải là những người đau khổ, phải không? Bởi vì là những hành khách bình thường. Cho nên cái cái thái độ vui vẻ, ân cần của họ là cái thái độ của một dịch vụ tốt
[56:09]để đem đến cái hiệu quả về kinh tế, bộ mặt cho doanh nghiệp. Còn ta, rõ ràng đối tượng của ta không phải là những người bình thường mà là những người gì? Đau khổ. Mà cái đau khổ này không phải là những người đau khổ giàu mà rất nhiều người đau khổ nghèo khó nữa. Nên ở đây chúng ta đứng trước hai ngõ rẽ:
[56:35]một là ta bị cái nghiệp của người đó, bị cái nghiệp khổ của người đó đánh vào tâm ta làm cho ta chán ghét; hai là ta giữ được cái thiện tâm của mình, càng yêu họ nhiều hơn vì cái thiếu phước của họ, vì cái nỗi khổ của họ thì ta thành thánh. Trên cái người thầy thuốc, thường ta không có một con đường giữa để đi để tiếp tục là một con người bình thường. Thầy thuốc không có con đường ở giữa, thầy thuốc hoặc rẽ bên phải hoặc rẽ bên trái. Rẽ bên trái là gì? Là ta chai lì cái tâm hồn của mình trước nỗi khổ của của bệnh nhân. Mỗi ngày gặp nó khóc nó than hoài, đứa nào đứa nấy cũng gãy chân gãy tay, đứa nào cũng sưng môi sưng mắt mà gặp hoài,
[57:23]ngày nào cũng vậy và lòng ta chai cứng thì ta đang rẽ vào cái hướng bên trái. Và tâm hồn ta ta tệ hơn một con người bình thường sống bên ngoài khi ta chai lì trước nỗi đau của của đồng loại. Còn nếu ai mà như cái buổi đầu ta mới ra trường, ta động tâm, ta xót xa, ta yêu thương cái người bệnh nhất là trẻ em và ta nuôi dưỡng cái tâm yêu thương đó suốt cả cuộc đời làm ngành y của mình thì ta rẽ vào hướng bên phải, ta thành thánh.
[58:04]Nên cái khắc nghiệt của ngành y của chúng ta là không cho ta đi con đường ở giữa, thôi tôi không thành quỷ, tôi không thành thánh, tôi làm người, không, ngành y không cho chuyện đó. Ngành khác thì được, ngành tiếp viên hàng không thì được, họ được quyền đi ở giữa, cứ tiếp tục làm một con người bình thường, sống ổn định, tử tế, được rồi. Bao nhiêu ngành khác đều được, nhưng chỉ riêng có cái ngành y kỳ lạ, không có làm người bình thường được. Một, anh chai lì, anh lạnh lùng, và anh không còn là một con người nữa, không còn cái nhân tính nữa. Vì anh chai lì trước đau khổ của người khác, của đồng loại, anh không còn là con người.
[58:40]Hai, lòng anh yêu thương và tay anh cứu chữa thì anh thành thánh. Y khoa khắc nghiệt với chúng ta là như vậy. Nên ở đây vậy, cái người mà họ đến với ta
[58:56]là họ có nghiệp họ mới đến, nhưng họ đụng đến một cái của ta từ quá khứ là cái nguyện của ta. Cái nghiệp của người khác nhưng chạm đến cái nguyện ước của mình từ kiếp trước. Không có chuyện khi không mà ta vào ngành y này. Không có chuyện khi không. Từ đời xưa kiếp xưa đã gieo một cái nhân rồi. Gieo cái nhân gì? Gieo cái nhân muốn được chữa lành cho những người bệnh khổ ốm đau. Cái ý nghĩ đó đã có từ kiếp trước rồi, kiếp này ta mới lọt vào ngành y. Không bao giờ có chuyện ngẫu nhiên khi không mà lọt vào ngành y. Đó là nhân quả chắc chắn như vậy. Nên khi ta thi vào ngành y, ta bước vào ngành y,
[59:41]ta học ngành y, ta ra trường ngành y, xin thưa, ta mang theo cái nguyện ước từ kiếp xưa của mình. Không có khi không, mang theo cái nguyện ước từ kiếp xưa. Và cái nguyện đó đi theo tâm hồn ta, đi theo cuộc đời ta, và ta chờ đợi những người gì? Những người mắc nghiệp đến với ta để ta cứu chữa. Nên nghiệp của người nhưng mà nguyện của ta. Thầy nhắc lại, nghiệp của người nhưng mà nguyện ước của ta. Hai cái này gặp lại nhau.
[1:00:13]Nếu một ngày nào đó, vì một lý do gì đó, vì lý do lợi nhuận hay kinh tế thị trường như cái sự lo lắng của bác sĩ giám đốc mà ta rời bỏ cái nguyện ước của mình, tức là ta không còn cái yêu thương và mong cho bệnh nhân hết bệnh nữa thì đó bắt đầu cái nguyện ước đó bắt đầu nó phai tàn, kiếp sau không quay lại ngành y nữa. Kiếp sau không quay lại, ta sẽ đi qua một con đường khác. Còn mà ngày nào trong lòng ta vẫn còn yêu thương, vẫn còn muốn tìm cách xoa dịu cái nỗi khổ của người bệnh trên nhân thế, mà bệnh là một trong những tám cái nỗi khổ mà Đức Phật đã nói, đó là một nỗi khổ triền miên của con người từ
[1:00:54]khi mà khai sinh lập địa tới hôm nay, thì cái người thầy thuốc với cái thiên chức cao cả của mình phải đi theo, đồng hành với nhân loại từ cái buổi bình minh của nhân loại cho tới ngày hôm nay, luôn luôn con người cứ cần thầy thuốc, cần thầy thuốc đi mãi bên trên cuộc đời của họ, và cho tới ngày họ chết luôn. Đúng không ạ? Nhiều khi chữa tới lúc mà bó tay rồi, đành phải buông tay cho tử thần rước cái bệnh nhân đi, mình buông tay, bác sĩ phải buông tay. Thì rõ ràng từ khi ta sinh ra tới ngày chết, có một người phải đồng hành với ta là thầy thuốc. Mà từ khi nhân loại mới thủa bình minh ban đầu xuất hiện cũng
[1:01:30]có người thầy thuốc đi theo mãi trên cuộc đời của mình. Cả vào thời Đức Phật vậy, những vị A-la-hán đắc đạo thần thông cao siêu, nhưng mà lúc nào Đức Phật cũng có một cái vị y sĩ nổi tiếng ở bên cạnh để chữa trị cho Tăng đoàn. Dù đời sống họ rất là lành mạnh, họ thiền định, họ ăn uống đạm bạc, nhưng mà vẫn phải có bệnh và vẫn cần một y sĩ bên cạnh, là luôn luôn là như vậy. Ví dụ trong đạo Thiên Chúa vậy, Chúa Giê-su cũng là con người mà hay dùng phép thuật để chữa bệnh gì đó, ta cũng thấy. Nên cái bệnh là cái nỗi đau triền miên của nhân loại và hình ảnh của người đi bên cạnh nhân loại mà xoa dịu
[1:02:07]cái nỗi đau đó, hình ảnh đó đẹp biết là bao nhiêu! Nhưng mặc dù là ta chữa bệnh
[1:02:16]chỉ là chữa cái ngọn mà thôi. Vì họ có mắc cái tội gì đó, mắc cái nghiệp gì đó họ mới có có bệnh. Và ta chữa cái bệnh cho họ thực sự là do cái nguyện của ta, cái phước của ta chạm vào cái thời điểm họ vừa qua cái tội đó, qua cái nạn đó nên họ cũng hết bệnh luôn. Chứ sự thực ta chưa chữa được cái gốc của cái bệnh, là cái gì? Là cái cái nghiệp. Là cái nghiệp của họ mới là cái gốc. Nên ở đây vậy, ở đây á ta có cái hai cái điều mà người thầy thuốc rất là cần để bổ sung cho cái cái nghề nghiệp của mình. Một là nâng cao cái
[1:03:08]thầy gọi là cái gì nhờ? Cái tính mát tay của mình, cái tánh tính phục dược của mình. Cái nên nếu mà nói là tay nghề giỏi thì nó cũng không phải, nhưng cao một cái tâm linh gì đó mà để cho việc chữa trị ta nó được hiệu quả, nó cao hơn những cái xét nghiệm của khoa học, cao hơn một bậc. Cái nhìn của ta, cái phương pháp chữa trị của ta, những cái cái phác đồ của ta, vân vân, nó cao hơn bình thường, chuẩn xác hơn. Có nghĩa là ta chữa trị giỏi hơn, hiệu quả hơn, nâng cao cái cái cái đó, cái năng lực đó. Và cái thứ hai, cái yêu cầu của ta là khả năng ta sửa được cái nghiệp của người bệnh luôn, sửa được cái nghiệp của người bệnh.
[1:03:55]Bởi vì chữa được cái nghiệp thì người ta mới thật sự hết bệnh. Đây là ta nhìn luôn tới nhân quả. Nghĩa là cái người mà thầy thuốc á giỏi là khi nhìn bệnh nhân, nhìn luôn cái nghiệp đời xưa của họ, nhìn thấu luôn cái nghiệp đời xưa của họ thì mới là thầy thuốc cực giỏi, chữa chữa tới nơi luôn, như vậy. Ví dụ như như chúng tôi vậy, bây giờ thì bệnh ung thư rất là nhiều, nên nhiều người phật tử đến với chúng tôi than thở về bệnh ung thư, họ đã xét nghiệm ra bệnh ung thư. Có một lần vậy, mùng ngày Tết cái phật tử lên chùa thăm thì có một người mặt mày vui vẻ, hớn hở, thấy: "Dạ chào thầy, con cảm ơn thầy."
[1:04:48]Tôi nhìn không nhớ, không nhớ là hồi cái chuyện gì, hỏi: "Việc gì cảm ơn thầy?", nói: "Dạ, nhờ thầy khuyên, con đã hết bệnh ung thư." Cái nói: "Thầy khuyên sao?", nói: "Dạ, thầy khuyên con sám hối, về lễ Phật sám hối, tìm thuốc thảo dược hay cái duyên đâu thầy thuốc nào đó uống, và cái thứ ba là làm điều phước gì đó, phóng sinh hay đắp đường, bắt cầu." Ba điều đó cộng lại một thời gian, thầy cũng chả biết mấy năm, nhưng mà khi gặp lại thì ông khoe ông đã xét nghiệm hết bệnh ung thư. Bởi vì cái điều mà chúng tôi khuyên là sửa cái nghiệp của họ, sửa cái nghiệp. Vừa rồi mới đây cũng vậy, chúng tôi hay nói thế này, ung thư là bệnh rất kỳ lạ.
[1:05:33]Nếu nói theo lý thuyết là cái tế bào tự phát ra, nó không phát triển theo quy luật nữa mà nó phát triển theo ý riêng của nó, mà giống như nó có cái tâm thức riêng của nó. Cái khối tế bào đó nó phát triển loạn xạ, giống như nó có con đường riêng, một sự sống riêng, ý nghĩ riêng của nó, nhưng mà nó sống ký sinh nơi cơ thể mình, nó lấy sức sống của mình và nó làm đau mình. À giống như một kẻ thù gắn vào trong trong cơ thể của mình, mà chạm dao cho nó, nó càng giận lên, nó càng quậy dữ dội, nó di căn lẹ hơn. Thì chúng tôi hay nói điều này, giảng về điều này, nhìn cái ung thư trên khía cạnh tâm linh.
[1:06:13]Vừa rồi có một cái cô phật tử, lâu lắm cũng mấy năm rồi không gặp, cô ở Hà Nội, không biết nay cô có đi đây không biết nữa. Mà hôm nay gặp lại thì cổ bự ra gấp đôi hồi trước, nhưng nhìn gương mặt có cái vết này rất là kỳ. Chưa kịp hỏi thì cổ nói luôn, nói: "Thưa thầy, con mắc bệnh ung thư. Từ một cái mụn nó nhỏ trên mũi, cứ tưởng là bình thường tới chừng đi khám thì nó phình ra rồi, và nói là ung thư bắt đầu bước sang giai đoạn nó nguy hiểm." Thế là nhớ lời thầy, bắt đầu sau đó nó di căn bắt đầu xuống tới tới vú. Thế con chỉ nói thế này, con nói: "Thôi, chắc là đời xưa tao cũng đối xử tệ với mày,
[1:06:53]tao làm cái gì ác á, mày đeo vào người tao, thôi cho tao xin lỗi. Thôi giờ mày ra khỏi người tao, nha, tao tụng kinh cho mày siêu." Bả cứ ngồi bả thuyết pháp cho cái ung thư đó. Bả ngồi mà bả tự sến chế đâu chúng tôi cũng không chỉ, thầy cũng không dạy bả nữa, bả ngồi bả cứ thuyết pháp cho nó hết ngày này tới ngày kia, đến một ngày bả đi khám lại tất cả những u biến thành u lành hết, và không chữa trị, không theo đuổi cái cái phác đồ trị ung thư nữa, hết luôn, hôm nay gặp lại khỏe mạnh luôn. Ngồi lạ lùng, không hiểu sao. Cho nên thì cái điều mà như vậy, khi mà bả làm cái điều đó thì nghe rất là kỳ,
[1:07:29]nhưng mà đúng như cái chúng tôi nhận định là có một cái tâm thức nó bám vô trong con người của mình, nó làm cho khiến những cái tế bào chạy loạn xạ tạo thành một sự sống riêng của nó. Mà cái tâm thức bám vào đó nó không phải là một cái vong đầy đủ của một con người, mà chỉ là những cái vong lặt vặt lặt vặt của những con vật nhỏ nhỏ nhỏ mà mình đã mắc nợ nó chụp vào thôi. Nên ở đây cái bệnh của con người sự thực là dính liền với cái tâm linh rất là nhiều. Nên khi ta chữa bệnh cho con người, hãy nhớ chữa tới cái gốc của cái nghiệp của họ luôn. Chữa gốc nghiệp thì họ đỡ khổ, đỡ bệnh, đỡ tật. Và chính chúng ta cũng vậy, phải nâng cái tâm đức mình lên
[1:08:09]ở mức độ cao, nên người thầy thuốc không còn chỉ là một người thầy chữa bệnh nữa và là người chữa cái nghiệp cho bệnh nhân luôn, tức là thầy thuốc đó cao hơn một bậc. Chính là người thầy này không phải là chỉ là thầy thuốc mà là thầy dạy luôn, thầy dạy cho con người về đạo đức luôn. Ta nâng vai trò thầy thuốc lên một bước nữa chứ không phải chỉ đứng ở vị trí thầy thuốc mà thôi. Ta dạy đạo đức luôn cho người bệnh luôn, để người bệnh họ về họ sống một cuộc sống khác. À trước đây họ cũng không hiểu đạo đức là gì, không hiểu điều thiện là gì, nhưng mà lọt vào Bệnh viện Nhi Trung ương của ta rồi đi ra thành người khác.
[1:08:46]Nếu bé đó không biết thì bố mẹ nó phải biết. Tức là bố mẹ mà bưng con đến chữa bệnh rồi, bố mẹ về bắt đầu cuộc sống phải thay đổi, phải sống đạo đức hơn để làm gì? Giữ cái phúc đức cho gia đình mình, cho con cái mình. Đó là dạy họ bứng luôn cả cái nghiệp của dòng họ luôn, của gia đình họ luôn, cho đứa bé luôn, như vậy. Hôm nãy hồi nãy chúng tôi có đề nghị với bác sĩ giám đốc về cái việc làm sao mà tổ chức được cái tập luyện thiền định, tỉnh tâm cho cái cán bộ, công nhân viên, thầy thuốc, bác sĩ ở đây. Tức là ta có những cái khóa ngồi thiền, tập thiền, tu thiền để tỉnh tâm.
[1:09:27]Vì cái tĩnh tâm là cái điều mà cả thế giới ngày nay bắt đầu nghiên cứu. Tĩnh tâm là một điều rất là lạ, mà tĩnh tâm là gì? Là không suy nghĩ, nhưng không suy nghĩ mà vẫn tỉnh sảng, tỉnh táo.
[1:09:44]Nó khác với cái giấc ngủ mà ta không biết gì, còn cái thiền định không suy nghĩ mà vẫn tỉnh, vẫn sáng. Thì cái hiệu quả của nó là gì? Hiệu quả của nó là là những điều mầu nhiệm không tính kể được mà ngày nay các quốc gia đều âm thầm bí mật nghiên cứu và có một số quốc gia bắt đầu cho thử nghiệm, như Hàn Quốc bắt đầu cho trẻ em học thiền. Một số cái công ty lớn bắt đầu cho công nhân viên mình phải ngồi thiền, như hãng Samsung ấy, mà họ tạo nên được những sản phẩm cạnh tranh khốc liệt với iPhone mà thậm chí qua mặt iPhone luôn. Một cái điện thoại của Samsung vừa rồi chỉ có cái sự cố Galaxy Note 7 nổ nổ xì xèo thôi, chứ còn bình thường là những cái dòng Galaxy của
[1:10:27]Samsung cạnh tranh và thắng thế luôn cả iPhone luôn, là vì sao? Bởi vì cái ban lãnh đạo của Samsung khủng khiếp, tổ chức của họ khủng khiếp, mà trong đó họ bắt công nhân viên phải ngồi thiền. Vì họ tin một điều, họ nhận ra một điều, cái người ngồi thiền thông minh hơn người người thường. Cũng con người đó, nhưng mà với mức độ thông minh đó ở trước đây, nhưng nếu sau khi ngồi thiền rồi, họ thông minh hơn hẳn. Vì sao vậy? Vì cái cơ chế này chắc sau này khoa học sẽ giải thích, là khi cái cái vỏ não chúng ta mà bớt những xung động tạp nhạp thì cái chất xám mà nó phát sinh, tái tạo và nó đầy, nó dồi dào lên.
[1:11:16]Có lẽ sau này khoa học sẽ nghiên cứu điều đó, nhưng còn cái hiệu quả trước mắt là cái người tĩnh tâm được đều thông minh hơn trước kia. Và nếu một thế hệ y bác sĩ mà đều có cái tĩnh tâm thiền định thì ta được hai điều. Một, ta thông minh hơn, trực giác ta mạnh hơn. Hai, sự kiên nhẫn ta cao hơn, dày hơn. Bởi vì cái người bệnh đến với ta họ quấy quả lắm. Thấy đứa trẻ nó khóc nhè, bố mẹ nó thì nóng ruột thúc đẩy nha, nhiều khi cằn nhằn mà nhiều khi to tiếng, thậm chí mà con họ có cái gì thứ đều họ nhào vào họ đánh y bác sĩ, chuyện đó đã xảy ra rồi. Tức là cái tình cảm của họ mờ mắt họ, tìm một người nào đó họ trút
[1:12:02]cái cơn giận khi họ yêu thương đứa trẻ nhiều quá, mà đâu biết rằng đứa trẻ cái nghiệp của nó tới lúc đó là hết rồi, không còn cách nào chữa trị mà cứ nè y bác sĩ mà mà đổ thừa đổ tội. Nên trước những tình cảnh khi ta chữa trị như vậy thực sự là cũng nguy hiểm. Nên có vài nơi là các nhân viên y tế đều phải học võ. À, bác sĩ Hải ở đây mình có cho bác sĩ học võ chưa, các bác sĩ có học võ chưa? Vì có bị người nhà của bệnh nhân hành hung mà. Cho nên bây giờ là có một số bệnh viện rồi đã mời người tới dạy võ. Mà nếu cần thì để thầy cho đệ tử tới dạy võ không lấy tiền nha. Tới dạy võ không lấy tiền.
[1:12:40]Nhưng mà ta cần học thiền, ta cần học thiền hai điều: một, cái trí tuệ ta linh mẫn lên, cái sức chữa trị, chẩn bệnh ta hiệu quả hơn; và thứ hai, ta đủ kiên nhẫn đối với cái tính khí, đối với thái độ cực kỳ phức tạp của vô số những bệnh nhân. Và một người thầy thuốc còn cái gì hay bằng mà ta đủ lòng kiên nhẫn nha, đủ lòng khoan dung, đủ lòng độ lượng, đủ yêu thương tử tế để mà chữa bệnh. Một người bác sĩ mà được cái sự nhẫn nhục, độ lượng là đạo đức, cái thứ hai là được cái mẫn tiệp của trí tuệ thì chẳng còn gì bằng nữa, đúng không ạ? Như vậy đó. Và điều nữa là khi ta chữa bệnh ai, hãy nhớ một điều là chữa luôn tới cái nghiệp của người đó.
[1:13:32]Họ mắc bệnh bởi vì họ có nghiệp. Ngoài cái nghiệp vụ mà ta phải chữa trị, ta làm sao khuyên bảo họ về một đời sống đạo đức thì đó mới bảo đảm cho cái đời sống khỏe mạnh, an lạc, hạnh phúc lâu dài cho họ. Nên lần này, theo như chúng tôi đề nghị, thì người thầy thuốc cũng phải kiêm luôn cái người thầy dạy đạo đức. Nếu một bác sĩ của thời đại mới, nghĩa là những bác sĩ của thời đại mới cho một cái thế giới mới sau này thì người thầy thuốc ngoài việc chữa bệnh phải chữa luôn cả tâm hồn của họ. Người thầy thuốc cũng phải là người thầy dạy luôn đạo đức cho bệnh nhân. Đó là một thầy thuốc của tương lai,
[1:14:20]thầy thuốc của một nền văn minh, một thế giới mới. Đến ngày nào đó mà thế giới hiểu rằng luật nhân quả là chính xác, thế giới hiểu rằng bệnh là do nghiệp, và người thầy thuốc phải chữa bệnh và người thầy thuốc cũng phải là một người thầy dạy đạo đức, dạy điều thiện cho bệnh nhân. Mà không ai dễ trở thành một cái người khuyên bảo đạo đức bằng người thầy thuốc hết. Vì sao vậy? Bởi vì khi mình chữa bệnh cho bệnh nhân, mình được người bệnh nhân tin yêu, quý mến. Thí dụ bây giờ một người khác muốn khuyên ai một cái lời về đạo đức, khó khuyên, tại vì người ta không mến mình, không tin mình. Nhưng mà một người thầy thuốc chăm sóc chữa bệnh rồi thủ thỉ
[1:15:10]khuyên bảo về đạo đức, người ta nghe liền, người ta lắng nghe liền. Nên người thầy thuốc có nhiều cơ hội hơn những người khác trong việc truyền bá đạo đức cho xã hội này. Đây là một lợi thế rất lớn của ngành y, của những người làm nghề y. Bởi vì sao? Bởi vì xã hội ta cần đạo đức ghê gớm. Hiện nay ta nghe các tin tức báo động là đạo đức xã hội đang suy thoái. Và làm cách nào để cứu vãn lại cái đạo đức cho xã hội, tất cả mọi ngành mọi nghề đều phải vào cuộc. Cha mẹ ở nhà phải nỗ lực dạy con cái đạo đức hiệu quả hơn, thầy cô giáo trong trường học phải nỗ lực dạy đạo đức cho học trò hiệu quả hơn, rồi những người tâm linh như chúng tôi phải nỗ lực dạy đạo đức nhiều hơn.
[1:15:57]Nhưng đặc biệt có một con người mà nếu mở miệng dạy đạo đức không ai dám cãi, tại vì nếu cãi mình chích thuốc cho đau liền, không ai dám cãi, đó là thầy thuốc. Cho nên là thầy thuốc mà nói về đạo đức là ai cũng phải nghe và ai cũng phải mê, phải không? Nói: "Bây giờ muốn chích đau hay chích không đau?" Nói là: "Thôi, chích đừng đau." Đó, thì nghe nói chuyện đạo đức nha, về phải tu dưỡng, phải làm điều thiện, phải hiếu kính cha mẹ, phải phụng sự... Xiết, nó nghe liền. Cho nên hôm nay chúng ta có một cái lực lượng mới để mà xây dựng đạo đức cho xã hội, mà cái lực lượng này mới là lực lượng ưu tú nè, lực lượng ưu tú, mà nào giờ ta bỏ quên.
[1:16:38]Ta cứ tưởng là thầy thuốc cứ phải bận lòng vào việc chữa bệnh, không, thầy thuốc mới là người có một cái thiên chức mà dạy đạo đức cho cho xã hội này rất là lớn. Hôm nay vậy, nói về thầy thuốc, nói về nhân quả thì không bao giờ mà hết việc được. Nên chúng tôi vậy, rất là cảm ơn bác sĩ Hải giám đốc và các công... thầy thuốc, các cán bộ công nhân viên ở đây đã có cái lời mời chúng tôi về đây nói chuyện về cái đạo đức, về y khoa trên cái góc nhìn của đạo Phật, của nhân quả. Thì trước hết, chúng tôi thay mặt cho,
[1:17:21]nói mình nói cho hơi nổ, chúng tôi thay mặt cho loài người xin biết ơn những người thầy thuốc, những người mà đã đồng hành với nhân loại từ thuở bình minh của nhân loại, của của thế giới này. Xin hết sức cảm ơn.
[1:17:42]Thứ hai là chúng tôi đề nghị,
[1:17:49]chúng tôi đề nghị là cái người bác sĩ
[1:17:54]phải với cái lợi thế của mình nên kiêm thêm một cái nghề nữa là bậc thầy dạy về đạo đức cho xã hội, vì xã hội đang suy thoái đạo đức. Mà trong đó việc mà góp ý về đạo đức thì thầy thuốc là người có lợi thế rất lớn hơn bao nhiêu người khác. Đúng không ạ? Như thầy chùa như tôi không bằng à nha. Thầy chùa ai đi chùa thì mình mới nói được, người ta không đi chùa lấy gì nói. Nhưng mà thầy thuốc ở trong bệnh viện rồi ai cũng phải dẫn xác mà vô gặp, phải không ạ? Chết liền. Cho nên để mà đây cũng là cái văn minh tương lai của nhân loại, văn minh tương lai không thể nào tránh được, ngày nào đó thế giới phải công nhận có luật nhân quả công bình trong vũ trụ này.
[1:18:48]Nên chữa bệnh con người cũng là phải chữa cái nghiệp cho con người. Và để chữa cái nghiệp cho con người tức là nâng cái điều thiện trong tâm hồn người ta lên. Và nâng điều thiện trong tâm hồn của người ta lên chỉ là những người mà dạy được đạo đức. Mà cái người mà dạy được đạo đức có nhiều lợi thế hơn hẳn chính là thầy thuốc. Cho nên hôm nay cũng vậy, chúng ta gặp nhau đây, chúng ta gởi một cái niềm hy vọng vào những người thầy thuốc tương lai cũng song song chính là những người dạy đạo đức cho cho cộng đồng, cho cho nhân loại này. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin
[1:19:25]phép Thượng tọa, hôm nay dự ở đây có Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Minh Điển, Phó Giám đốc bệnh viện xin có một lời cảm ơn Thầy, Thượng tọa.
[1:19:39]Vâng ạ, kính thưa Thầy Thích Chân Quang và kính thưa tất cả các quý vị đã tham dự và các cán bộ công nhân viên của Bệnh viện Nhi Trung ương. Trong buổi chiều ngày hôm nay mặc dù thời gian thì không có nhiều, nhưng tuy nhiên thì chúng ta đã nghe một bài thuyết giảng theo cái chuyên đề "Đạo đức y khoa theo góc nhìn Phật giáo". Trong cái buổi ngày hôm nay thì bản thân tôi cũng ngồi từ đầu đến cuối để nghe hết được tất cả những cái lời thuyết giảng của Thầy, trong đó thì có những cái mà tôi rất tâm đắc, ví dụ như là cái cái cảm xúc, cái cảm xúc của một người bác sĩ, cảm xúc của một người điều dưỡng nếu như chúng ta còn thì bao giờ
[1:20:16]chúng ta cũng thành công trong cái nghề nghiệp này, trong cái công việc này. Ngoài ra thì Thầy cũng còn có những cái thuyết giảng, ví dụ như là chữa cái nghiệp cho người bệnh. Và thực ra thì chúng ta cũng chưa đủ cái trình độ, đủ cái đầu óc để hiểu thế nào là cái nghiệp của một con người. Ấy thì cái này thì hi vọng rằng là chúng ta sẽ tự mỗi một bản thân chúng ta và tự mỗi một người sống trong cuộc sống thì chắc là sẽ sẽ sẽ tìm hiểu được thế nào là một cái nghiệp của con người. Ngoài ra nữa thì Thầy cũng có mong muốn mỗi một người bác sĩ của chúng ta đều trở thành một cái nhà đạo đức. Thì đây là một cái điều thì kính thưa Thầy là tất cả
[1:20:55]lãnh đạo đến các cán bộ khoa phòng rồi mỗi một nhân viên cũng đều mong muốn là mỗi một cái người bác sĩ, mỗi người điều dưỡng, mỗi một người nhân viên y tế khi tiếp xúc với người bệnh thì bao giờ cũng mong muốn là người bệnh thứ nhất là phải khỏi bệnh, thứ hai là người bệnh sẽ phòng được những cái bệnh đó, mà nếu mà để phòng được những cái bệnh đó thì phải hướng dẫn cho họ, giảng dạy cho họ những cái về chăm sóc sức khỏe. Thế thì đây là những cái mà trong buổi chiều ngày hôm nay thì tôi cũng chỉ tóm tắt được ở trong cái đầu của tôi được một vài những cái điều như vậy, thế và hy vọng rằng là rất là cảm ơn Thầy.
[1:21:32]Thế và còn một cái khía cạnh nữa mà hiện nay trong cái tình hình hiện nay là tất cả các cán bộ nhân viên, từ người lãnh đạo đến nhân viên đang rất lo lắng, đó là cái nhu cầu đòi hỏi của người bệnh. Và với cái nhu cầu đó thì rất nhiều cái xu hướng khác nhau, có những xu hướng xấu, có những xu hướng tốt và nó tạo ra cái sự xung đột, tạo ra sự xung đột giữa cái người bệnh, gia đình người bệnh và cùng với một số những cái đối tượng cán bộ công nhân viên. Có những cái nhóm mà người ta chỉ cứ quan sát cái người bác sĩ, người điều dưỡng làm việc và trong tay trong cái thời buổi hiện nay thì luôn luôn có sẵn smartphone, sẵn sàng ghi âm, sẵn sàng làm tất cả mọi cái để cho gì?
[1:22:15]Để cho mỗi một cái người bác sĩ, mỗi một người điều dưỡng ở đây người ta không không dám cống hiến, thưa thật với Thầy như vậy, không dám cống hiến tận lực hết của mình bởi vì người ta lo lắm. Ta lo lắm là trong cái hàng nghìn cái cuộc khám chữa bệnh đấy của người ta, thế nào rồi cũng có những cái sơ suất, chứ không thể ai nói được rằng là tất cả những cái đó đều trọn vẹn.
[1:22:42]Đấy và đây thì cũng rất mong muốn Thầy qua Thầy, rồi qua các tầng lớp của của nhà chùa để có thể gửi đến cho cái người bệnh và những cái gia đình người bệnh hãy cố gắng hiểu mỗi một người bác sĩ, mỗi một người điều dưỡng khi họ đã bước chân vào cái nghề này thì họ đều mong muốn là chữa bệnh và chữa khỏi bệnh cho mọi người, chứ không ai mong muốn cái điều gì xấu, không ai mong muốn cái điều là không tốt cho cái người bệnh. Thế và cũng đây là cái mà cũng rất mong muốn Thầy để phân tích thêm, bởi vì các bác sĩ và các điều dưỡng thì họ tập trung học hành rất là nhiều về chuyên môn, nghiệp vụ. Thế còn những cái mà giao tiếp và những cái tâm lý tiếp xúc với các đối tượng
[1:23:21]người bệnh khác nhau thì họ có họ còn rất là nhiều những cái khiếm khuyết. Thế do vậy nếu như mà có những cái cơ hội tiếp theo thì Thầy có thể đến với những cái chủ đề khác, ví dụ như chủ đề cái mong muốn, những cái nhu cầu của người bệnh, những cái tâm lý của người bệnh như thế nào. Đấy và các bác sĩ và các điều dưỡng thì chắc là Thầy cũng đã tiếp xúc với người dân rất là nhiều và tiếp xúc với người bệnh thì có lẽ còn nhiều hơn so với tiếp xúc với bác sĩ, thì Thầy có thể là tìm hiểu và Thầy hiểu được những cái tâm lý đó mong muốn những cái gì hơn để cho các bác sĩ, các điều dưỡng trong cái giai đoạn tới đây làm thế nào mà phục
[1:23:54]vụ thật tốt cho người bệnh và cứu chữa được khỏi người bệnh và có thể là đưa ra được những cái lời khuyên cho người bệnh để người bệnh sống tốt hơn và sống khỏe hơn. Xin cảm ơn Thầy và cảm ơn tất cả các quý vị.