[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay chúng ta học cái bài, bài thứ mười một là bài "Sống đơn giản". Sống đơn giản là gì? Là không có sống rườm rà. Ta định nghĩa thế này: sống đơn giản tức là mình không sử dụng quá nhu cầu cho bổn phận của mình. Đây là cái câu định nghĩa nghe cũng không biết gì hết, nhưng mà không ai bắt bẻ được, lát nữa từ từ mình hiểu. Sống đơn giản là không sử dụng quá nhu cầu cho bổn phận của mình. Cái định nghĩa này nó là cái căn bản như thế này. Thế thường thường thì chúng ta thấy là chưa tìm hiểu lý do tại sao, thì chúng ta vẫn cho rằng cái người mà sống đơn giản, ít có nhu cầu,
[1:02]ít có ham muốn thì vẫn là một người có cái gì nó tự tại hơn, giải thoát hơn hơn là một người sống mà đòi hỏi nhiều, sắm sửa nhiều, sử dụng nhiều thứ quá. Đó là cái cái cảm nhận của chúng ta như vậy, nhưng mà chúng ta chưa lý giải được, từ từ rồi lý giải được. Nhất là người tu theo đạo Phật là đi tìm con đường giải thoát,
[1:32]thì cái đời sống đơn giản càng là một cái hạnh đẹp, một cái hạnh cao cả mà ai cũng tôn trọng cũng quý hóa. Vì tiêu biểu hơn hết là chính Đức Phật của chúng ta cũng như những vị Thánh Tăng đều là những người có cái đời sống cực kỳ đơn giản. Ở đây thì chúng ta phải nói là không có sử dụng quá cái nhu cầu cho bổn phận của mình. Như vậy là chúng ta tránh hai cực đoan, là không phải mình ép xác mà dưới cái bổn phận của mình. Những gì có những điều mình cần cho cuộc sống tu hành thì mình vẫn phải sử dụng. Tuy nhiên, mình không đi quá khỏi cái nhu cầu đó, nó trở thành dư thừa để biến thành một cái đời sống xa hoa, sang trọng.
[2:23]Đó, đây là chỗ cái nhìn rất là khéo. Mình chọn mức sống làm sao mà nó vừa đủ vừa thích hợp một cách hợp lý, cho nên đây nó không có kết luận một chiều. Hễ nói là người tu sống đơn giản là cái việc ăn ít, mặc ít thì không phải như vậy, mà nó hợp lý cho cái cuộc sống của mình. Bây giờ nói là chúng ta sống để làm gì? Chú gì? Sống
[3:01]để
[3:12]làm gì? Thế nào tôi cũng nghe nói nó hơi dài dòng vậy á. An Ôn đó, nhắm được bớt? Sống để làm gì chú?
[3:31]Lên mây ra hết rồi, thôi ngồi xuống. Hồi sáng này tôi có hỏi mấy cô ở Tiên Phước. Cũng nhiều cô trả lời lòng vòng, có một cô cô cũng biết đứng lên nói ba chữ: "Dạ, sống để tu." Vậy. Rất thực tế. Nói xa xôi, nói triết lý, hỏi sống làm gì thì nói sống để tu. Nói vậy là đúng nhất rồi đó. Bắt đầu mình mới xét coi, cái tu của mình mình cần những cái gì, mình cần cái gì để tu? Đó, trong cái đời sống này lúc đó mình mới biết mình có cái nhu cầu gì trong cái việc tu hành này. Mà tu là cái gì? Nói ra thì chắc định nghĩa còn dài dòng nữa, thôi để tôi nói luôn cho rồi. Tu là sửa, mà trước hết là sửa nội tâm của mình, phải không?
[4:18]Nói thì nó nhiều việc mênh mông trời đất á, nhưng mà tu là tu dưỡng, tu sửa cái nội tâm mình trước, từ cái con người mà còn nhiều ý nghĩ bất thiện làm cho nó trở nên hướng thiện, từ cái con người mà hẹp hòi ích kỷ làm cho nó trở nên vị tha hơn. Tức là cái việc tu là tu dưỡng nội tâm. Mà tu dưỡng nội tâm thì mình cần cái gì? Mình cần sử dụng cái gì? Bao nhiêu chiếc xe hơi? Mình cần những cái vật dụng gì cho cái việc tu hành nội tâm của mình? Hử? Cần cái gì? Thì mình thấy hễ nói tới tu nội tâm đâu có cần gì phải không? Không cần gì nhiều. Cần một cái cơm vừa đủ ăn để sống, quần áo vừa đủ để mặc, đại khái như vậy, chỗ ở vừa đủ.
[5:05]Tại vì tu trong tâm này rồi nó không đòi hỏi gì nhiều bên ngoài. Nếu mà nói tu tu tâm, còn tu cái khác thì tôi không biết, nhưng hễ tu tâm thì nhu cầu không nhiều nữa. Khoảng sau Đức Phật vài thế kỷ có xuất hiện một cái vị một triết gia tên là Diogène. Không biết tôi đã kể chuyện này chưa ta? Chưa? Ổng sống ở gần Hy Lạp ở vùng Trung Đông á. Ông này ổng giống như là Bồ tát nào đâu Đạo Phật đầu thai qua, nên sống rất là giống như Đạo Phật: đời sống cực kỳ đơn giản, nói ra những cái giáo lý rất là tự tại, giải thoát. Mà cái thời đó thì cũng không có vật chất gì nhiều. Ổng chỉ có cái mảnh áo quấn quấn che thân, một cái bát để uống nước, không có gì nữa.
[5:51]Một lần ổng đi ngang ổng thấy người ta cứ múc bụm bằng hai tay lên uống nước cái ổng thấy vậy ổng nói: "Cái bát không duyên", ổng quăng cái bát luôn. Ổng nói: "Về còn dở hơn cái người kia." Tức là ổng hạn chế cái nhu cầu về vật dụng đến tối đa. Thì những người mà gặp ổng thì rất là nể phục bởi cái đời sống tự tại như vậy. Ổng khuyên một vài lời, nói một vài lời đạo lý nào đó, vẫn làm cho người ta được hạnh phúc, được an lạc, được lợi ích. Do đó tiếng đồn nó lan nó lan ra, để là một trong những triết gia. Cái chữ "triết gia", philosophe, philosopher bên tiếng Tây phương á cái ý nghĩa nó cao hơn bây giờ.
[6:28]Bây giờ mình nghe chữ "triết gia" tức là người hay lý luận, nói trời nói đất gì đó. Nhưng hồi xưa cái chữ "triết gia" bên đó nó có nghĩa giống như là một cái chân sư bên Ấn Độ, cái guru, nghĩa là người có một cái đời sống tâm linh rất là cao. Thì ông Diogène này ổng như vậy. Ổng có tiếng, sống đời sống đơn giản mà ai cũng kính phục. Thì lúc đó Alexandre đại đế ổng mới đi chinh phục các nơi. Ổng đi chiếm hết vùng Trung Đông, chiếm qua tới Ấn Độ luôn. Thì khi mà chiếm tới vùng Trung Đông tới xứ của ông Diogène ổng mới nghe mọi người nói về có một triết gia như vậy, mới tìm đến. Thì ổng đoàn tùy tùng ổng cưỡi ngựa ổng tìm đến.
[7:07]Thì lúc đó ở Trung Đông như cái mùa nó lạnh lắm. Khi nó nóng nó nóng rất khủng khiếp, mà lạnh lạnh dễ sợ lắm, cái nhiệt độ dao động rất là mạnh, không như Việt Nam mình. Thì ổng mới lượm ở đâu cái thùng gỗ, ban đêm ổng chui tọt vô ổng đóng cửa lại ổng nằm trỏng ổng ngủ. Nhưng mà cũng không nghe nói là ổng ngợp quá ổng chết, không thấy nói, ổng cũng còn sống để nói chuyện. Ban ngày thì ổng chui ra, trời nắng thì ổng sưởi. Đây cũng là một cái bài học. Khi ban đêm mà mình bị cái lạnh ban đêm nó thấm ở trong người thì mình nên sưởi nắng vào ban ngày nó sẽ giải cái lạnh. Đó là cách mà thiên nhiên cho con người.
[7:43]Mình thấy con chó nó như vậy đó. Ban đêm nó lạnh nha, ban ngày nó ra nó nằm phơi nắng. Còn mình thì ban đêm bị nhiễm lạnh thì ban ngày mình làm cái gì? Mình đi uống Paracetamol. Nó rất là hại, nó không hợp với thiên nhiên. Thì ông Diogène này ổng cũng vậy, ban đêm ổng lạnh chịu ổng bị trì, nhưng ban ngày thì ổng mặt trời lên ổng ngồi ổng phơi. Thì lúc đó ông vua Alexandre cưỡi ngựa có một đoàn tùy tùng đi tới, đứng cũng ngồi trên lưng ngựa. Thì từ xa thấy ông kia ngồi tự tại, thấy là một ông lão ngồi còm còm, thì chắc là không có mập mạp gì, ăn uống vậy chắc không không mập gì, râu ria thì lồm xồm, tóc dài xõa xõa, còn có tấm áo quấn quanh,
[8:26]ngồi dưới ánh nắng mặt trời, hình ảnh khá đẹp và khá tự tại. Ổng mới xuống ngựa, đi chậm từng bước lại, sau cái đoàn tùy tùng cũng xuống ngựa từ từ đi. Ánh mặt trời đang chiếu chói sáng, thì mới nói chuyện hỏi: "Ngài có phải là Diogène không?" Nói: "Phải." "Ngài cần gì?" Thì hai bên trao đổi vài câu ngắn ngủi. Nhưng mà cái thái độ ung dung, tự tại, bình thản của ông Diogène làm Alexandre thán phục. Vì ổng là một đại đế bách chiến bách thắng, ổng đi tới đâu thắng tới đó, đi tới đâu chiến thắng tới đó, nghĩa là ổng mở rộng đế quốc ổng rất là lớn. Ai trước mặt ổng chỉ biết quỳ xuống, nghe danh ổng là sợ hãi, chỉ có cái ông già lọng cọng râu
[9:11]ria lồm xồm loàng xoàng này thì liếc nhìn ổng với đôi mắt rất là bình an, nhìn ổng như nhìn củ khoai, nhìn không có gì hết. Nhưng mà cái thái độ của một con người bình an đó làm cho người nể. Nên sau vài câu trao đổi ngắn ngủi rồi thì ổng mới hỏi: "Thưa ngài, ngài có cần gì hay không?" Tại ổng nghĩ ổng là một ông vua bách chiến bách thắng, dưới tay ổng là đủ thứ tài sản. Ông kia cần cái gì là ổng tặng liền, gọi là hiến bây giờ gọi là cúng dường á. "Ngài xích qua một xíu giùm, đừng che ánh mặt trời mà tôi đang sưởi." Tại vì ông kia ổng đến từ hướng Đông á, đến từ hướng Đông ổng đứng sừng sững che hết ánh nắng, cho nên ổng nói:
[9:52]"Chỉ cần người đó xích qua giùm một xíu là rất cảm ơn rồi, không cần gì nữa. Đời sống như vậy." Vua mới quay sang nói với tùy tùng: "Nếu ta không là Alexandre đại đế, ta sẽ là Đi-ô-gien." Nghĩa là ổng cũng cho rằng cái đời sống của một ông triết gia, sống cực kỳ đơn giản, thanh thoát, tự tại, ung dung như vậy, nó có một cái gì vô cùng cao cả, mà ổng rất là ước ao, thèm khát. Nhưng vì lỡ ổng là ông vua rồi, ổng có ngôi vị cũng quá vĩ đại, vinh quang, ổng không nỡ từ bỏ cái địa vị vua chúa của ổng, chớ nếu mà ổng không có một cái địa vị vinh quang như vậy, ổng đi tìm cái đời sống kia kìa, đời sống mà hết sức là tự tại, hết sức là giải thoát.
[10:33]Nên chúng ta thấy nó là một cái chuyện ngoài đạo Phật. Phải mình nếu mình nói nó là câu chuyện trong đạo Phật thì mình nói là mình bênh vực, bênh vực cái triết lý của đạo Phật mình, nhưng không phải. Câu chuyện này nó ngoài đạo Phật, mà cho chúng ta một cái ý nghĩ rằng trong thẳm sâu của mỗi con người chúng ta, chúng ta vẫn thấy rằng ai sống được một cái đời sống đơn giản thì đó là một người rất cao cả. Nghĩa là người đó vượt hơn người thường. Như vậy người thường là người sao? Người thường là người thích sung sướng. Mà tại sao chúng ta thích sung sướng? Bởi vì trong thẳm sâu tâm hồn chúng ta,
[11:16]chúng ta có một cái bản năng gọi là bản năng hưởng thụ. Nếu mà có dịp mà giảng về năm ấm thì tôi sẽ nói rõ về bản năng hưởng thụ này nó như thế nào. Nghĩa là chỉ nói thế này thôi, là trong thâm sâu chúng ta, con người chúng ta có cái bản năng hưởng thụ. Có nghĩa là ai cũng khát khao hạnh phúc, nói tóm tắt, nói chữ nôm na là muốn sung sướng, vậy thôi. Ai cũng muốn như vậy hết. Và điều này nó là một điều tự nhiên và được luật pháp công nhận, bảo vệ. Cho nên trong cái Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam, cũng như trong Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ, đều có cái câu là: "Con người sinh ra trên đời này đều có quyền sống và quyền mưu cầu hạnh phúc."
[12:02]Cái chữ "mưu cầu hạnh phúc" nghĩa là nó là một cái quyền tự do của con người, quyền thiêng liêng của con người, được luật pháp công nhận như thế. Ai cũng như vậy hết. Nghĩa là tính căn bản của chúng ta thì ai cũng muốn sướng, ăn chúng ta muốn ăn ngon, mặc chúng ta muốn mặc đẹp, chúng ta muốn ở nhà cao, cửa rộng, muốn được mọi người khen ngợi, muốn mình có quyền hành, muốn có tiền bạc. Trong thâm sâu con người ai cũng như vậy. Đó là chuyện bình thường. Và bình thường đến độ nó là tầm thường, chúng ta nhớ điều đó. Cái muốn sướng á, cái mà khát khao hạnh phúc của con người nó là một điều bình thường của mỗi người,
[12:43]và vì nó quá bình thường nên nó đã trở thành tầm thường. Ở đây, cái người nào mà vượt qua được cái bản năng hưởng thụ đó, không muốn sướng, không cần cái điều hạnh phúc cho mình nữa, thì người đó đã vượt khỏi cái sự tầm thường đó để trở thành cao cả. Nghĩa là người đó thắng được cái bản năng hưởng thụ nơi mỗi con người. Cho nên chúng ta gọi đó là những vị thánh nhân, những triết nhân, những triết gia cao siêu. Đó là cái điều mà ngoài đạo Phật có. Bây giờ như chúng ta đi, chúng ta nói là mình sống để tu. Và tu mà nếu nói tu nội tâm thì nhu cầu không nhiều, đơn giản sơ sơ thôi. Đó là tu tâm, nhưng mà ngoài cái tu tâm mình còn làm cái gì để tu nữa? Còn gì nữa?
[13:31]Tu đi chùa học, còn làm gì để tu nữa? Tụng kinh nữa, phải không? Nên đối với mình tụng kinh cũng là một cái hình thức để tu hành. Và khi tụng kinh thì mình tụng ở đâu? Tụng ở chánh điện, phải không? Trước bàn Phật. Thì như vậy bắt đầu mình có thêm cái cần nè, cần cái gì? Cần phải có cái tượng Phật, có bàn thờ Phật để mình tụng kinh.
[14:03]Và mình có cái bàn thờ Phật thì mình phải làm sao cho bàn thờ đẹp một chút, phải không? Cho nên phải cất cái bàn thờ rồi sang, đẹp, không để Phật ở ngoài trời, nó kỳ, phải không? Mình phải phải cất cái nhà để che tượng Phật, đài Phật, nên làm thành cái chùa, cái chánh điện, có cái chánh điện. Rồi mình hay tụng kinh ban đêm, ban đêm mà không có đèn thì không thấy đường để tụng kinh, cho nên mình cần thêm gì nữa? Cần phải có có điện, có bóng đèn. Rồi lỡ mà tụng kinh nhằm mùa nắng, trời nực quá thì mình phải cần gì nữa? Quạt. Rồi cất cái chánh điện mà mình không có làm cái nền cho đàng hoàng coi nó kỳ, phải lát nền bằng gạch bông.
[14:48]Rồi để chuông để đồ trong đó để tụng kinh á, chuông mõ này nọ, nếu mà không có cửa nẻo thì người ta vô người ta lấy hết mấy cái chuông rồi chân đèn, cho nên mình phải cần gì nữa? Cửa. Nghĩa là mình cứ từ từ từ từ rắc rối lên lần lần đó. Nghĩa là cũng tu đó, cũng cho cái việc tu đó, nhưng mà từ từ đã rắc rối. Mà đây chúng ta nghe câu chuyện Ấn Độ: có một đạo sĩ, nghĩa là một ẩn sĩ tu hành, ổng tu chắc cũng tốt và sống cũng rất là đơn giản, không nhà không cửa gì hết, sống trong một cái hang động. Và vì ổng không làm gì, ổng lo tu nên ổng chỉ đi khất thực. Nhưng mà từ cái hang động ổng đi vào làng nó cũng xa,
[15:29]nó cũng xa cho nên mỗi lần đi khất thực thì ổng xin nhiều nhiều, ổng xin bo bo, lúa mì, gạo gì đó, ổng vác một bao đem về để, ổng nấu ăn dần dần. Cho nên thường đâu khoảng tuần, mười ngày ổng mới trở xuống làng ổng đi xin, sống cũng đơn giản. Nhưng cái rắc rối nó xảy ra là do mấy con chuột. Mấy món đồ ổng để một bao đó mấy con chuột nó phá. Phá cái như vậy cái nó nó cũng làm phiền toái, nên ổng cảm thấy cần cái gì? Cần con mèo. Ổng vào làng cái khi ổng đi xin ổng xin thêm một con mèo về nuôi. Thì cái con mèo này nó nó khổ một cái là ổng ăn quá đơn giản, ổng nấu ăn chay, ăn rau, ăn muối hay gì á, thì mèo nó không chịu ăn.
[16:12]Không chịu ăn cái ổng thấy là thường thường mèo thì phải dùng cái gì? Đơn giản nhất là nó cần uống sữa, bị mèo con á, cho uống sữa từ từ lớn lên. Mà sữa bây giờ đi đâu ổng xin bây giờ? Thôi bây giờ phải nuôi một con bò, con bò để vắt sữa. Bắt đầu ổng nuôi con bò, cái ổng phải bỏ bớt thì giờ tu hành để ra chăn, cắt cỏ cho bò ăn, rồi vắt sữa lấy cho mèo uống. Mèo đó mới giữ gìn mồi lấy cho mấy cái bao thức ăn của ổng. Rồi cái thời gian cái nó rắc rối nữa, bò rồi tới lúc nó bệnh, nó đẻ, nó chửa rồi ăn ăn ngày chỗ nọ, dắt đi ăn chỗ này đồ kia, ở nhà không ai nấu cơm. Cái lúc có có một cái cô, một cô phật tử ở Long An, cũng có lòng cảm mộ ổng, cổ mới:
[16:59]"Thôi, thầy cho con nghĩa là ở trông quả nấu cơm cho thầy." Ổng: "Cũng được, cũng được." Vì cũng là nhu cầu chánh đáng đó, cũng cần, cái thôi cho về. Thôi về ở chung hang với ổng, thôi phải cất cái nhà cho đàng hoàng này nọ. Nhưng mà cổ ở rồi lo nấu cơm rồi phụ coi trong coi ngoài, rồi từ từ cái nó cũng thêm vài chú tiểu, cho nên phải lo lắng đủ thứ việc hết. Cho nên mình thấy nó có một chút xíu à, bắt đầu tại mấy con chuột thôi, thế mà từ từ thành ra đủ thứ chuyện trên đời hết trơn. Rồi lát sau cái mỗi lần mà ai đi ngang đó là nghe tiếng người la, nít khóc rồi tiếng rầy ra, chửi bới đủ thứ chuyện, bò kêu, heo rống.
[17:37]Câu chuyện không biết là chuyện có thật không, nhưng mà bên Ấn Độ họ có kể như vậy. Nên chúng ta thấy là đúng là vì việc tu cho nên mình cũng cần cái này, cần cái kia một chút, mà nó nhích lên một nhu cầu nó kéo theo một trăm thứ khác như vậy. Nãy giờ mình nói hễ nói tới tu tâm thì mình thấy không cần hết, nhưng mà nhúc nhích thêm cái tụng kinh là mình đã thấy rắc rối rồi đó. Và như vậy là chúng ta cẩn thận, rõ ràng là mình nói là mình vì việc tu đó, nhưng mà cái nhu cầu để phục vụ cho cái việc tu đó nó làm mình mất cái việc tu luôn, mất hết thì giờ, mất hết mọi điều hết. Ở đây chúng ta phải cẩn thận như vậy.
[18:16]Rồi chúng ta nói cái bài này để làm cái gì? Nói cái bài này là để cho chúng ta khi mà mình có nhu cầu, khi mà mình có thêm thứ này thứ kia để sắm sửa thì mình cẩn thận xem xét xem nó có quá dư hay không. Có những lúc nào đó mình phải chịu đựng một chút để giữ cái cuộc sống đơn giản. Giống như ông đạo sĩ đó, ví dụ ổng chịu đựng một chút về mấy con chuột thì đâu không không đẻ ra luôn tới tới một cái bà bà trông quả nó ra nữa, phải không? Đi từ từ nó mới tới. Chịu đựng một chút thì mình cũng vậy, trong cuộc sống tu hành nhiều khi mình cũng có những cái thiếu thốn, khó khăn, mình muốn giải quyết nó nhưng mà không ngờ giải quyết được cái khó
[18:54]khăn rồi thì nó đủ thứ lại cái rơ-moóc đằng sau mình phải kéo rất là nặng, còn mình cắn răng mình chịu đựng một chút rồi nó êm, nó trôi qua mà mình giữ được cái đời sống đơn giản để tu hành, như vậy. Với thêm nữa là mình sống đơn giản để tiết kiệm cái phước. Dĩ nhiên trong kiếp trước chúng ta cũng đã từng làm được một số điều phước đức gì đó, nên bây giờ mỗi người mình cũng có cái phước ở trong để tích lũy, người nhiều, người ít khác nhau. Nhưng mình không biết mình nhiều hay ít thì cái chắc ăn nhất là mình tiết kiệm cái phước để giữ cái phước đó mà sau này mình làm được nhiều việc lớn lao khác có lợi cho đời, đó là như vậy.
[19:40]Như vậy là chúng ta nói từ cái định nghĩa nè: sống đơn giản là không sử dụng quá nhu cầu cho bổn phận của mình, và vậy có hai cái để chúng ta xem xét: một là bổn phận của mình, và hai là nhu cầu. Mình biết là mình đang cần những thứ gì, thì mình xét coi, coi chừng mình sử dụng, mình sắm sửa, mình có được cái có đó nó quá cái nhu cầu của mình hay không, quá cái bổn phận của mình hay không. Nó vừa đủ hay nó thiếu một chút thì mình còn được gọi là sống đơn giản. Còn nếu mà nó quá khỏi cái nhu cầu đó thì mình đang trở nên có một cái đời sống phức tạp. Chỗ đó là chỗ cẩn thận. Một vị tu sĩ như nãy mình nói mình sống để tu, mình cần như vậy.
[20:24]Còn bây giờ bước sang một cái học. Cái học thì nó rất nhiều thứ phải không? Chúng ta thấy mình học thì phải chấp nhận cái sự phức tạp. Mà tới chừng đi ra làm việc còn phức tạp nhiều hơn nữa. Ví dụ bây giờ quý thầy đang học ở trường Cơ Bản, quý thầy cần cái gì? Vở ha, viết nà, sách, rồi cái lớp học nà, bàn ghế, micro, âm thanh, đèn đuốc để làm bài, cơm ăn, áo mặc, nhà ở. Thì những điều đó là quý thầy trong Ban Giám hiệu cũng đã lo toan mọi điều thì mình thấy nó cũng coi là cũng đơn giản, nhưng mà quý thầy lo nhiều. Cái mà quý thầy ở đây thấy chứ quý thầy trong Ban Giám hiệu lo cực hơn nhiều, những cái phía sau còn nhiều vất vả lắm.
[21:12]Rồi cái nhà bếp, rồi những phương tiện xe cộ đủ thứ để phục vụ cho một cái lớp học, một cái trường này nó cũng là nhiều lắm. Nhưng mà coi vậy chứ bản thân quý thầy thì lại đơn giản. Tại mình sống trong chùa, có được người lớn bao bọc rồi mình chỉ lo tu lo học, đơn giản. Chứ đến khi quý thầy lớn lên quý thầy đi làm việc thì nhu cầu nó nhiều hơn nữa. Nhu cầu nó nhiều hơn là gì? Thầy nghĩ coi nó sẽ là những cái gì nè. Trước hết phải có chiếc xe gắn máy chạy, phải không? Hồi xưa á là người tu đi đi bộ. Lần lần cái đi xe đạp, đi xe gắn máy, giờ tới xe hơi. Như tôi vậy, như tôi là cái nhu cầu nó cũng tăng lên từ
[21:55]từ mà tôi thấy bản thân tôi cũng cũng bị cái điều đó. Là hồi lúc mà tôi mới lên núi nè, đi bộ không, từ trên núi tuột xuống dưới chân núi đi bộ, rồi đi đứng trên núi nhong nhong coi tìm coi ai có xe đạp mình mượn rồi đi ra ngoài đi lo công việc. Sau này cái có đệ tử rồi có công việc nhiều cái phải ráng chạy vạy sắm được chiếc xe gắn máy. Sắm chiếc xe gắn máy để đi đi này đi kia lo công việc, vừa đi giảng mà vừa đi công việc chùa. Cho đến một lúc nào đó cái tôi phải đi về Sài Gòn đi giảng nhiều, rồi đem chiếc xe theo giảng thì chùa lại không có xe để sử dụng. Đệ tử thì có nhiều công việc cực, cái phải để xe lại cho chùa dùng rồi lên Sài Gòn kiếm xe mượn để đi lui.
[22:37]Mượn hoài thấy cũng phiền người ta, thôi ráng chạy vạy cũng sắm được chiếc bèo bèo để mà chạy tới chạy lui Sài Gòn đi giảng. Cũng tạm được. Rồi cái sau đó có quý thầy đây thấy ái ngại, thấy tôi thầy về Nha Trang quá xa đi mà tôi thì không đủ sức khỏe để ngồi xe hai bánh, thì chợt có người cho chiếc Toyota, chiếc xe đời xưa. Thì trước đó quý thầy thấy cứ đi chiếc xe gắn máy. Đi vài lần nó hư nó vật hoài mệt quá thì tôi cũng cảm thấy là cũng hơi lo, nhưng mà chợt tự nhiên lại có người cho chiếc tốt hơn. Thì tôi thấy nếu mà nói ra thì đúng là nó cũng nằm trong cái nhu cầu của mình đó, vì đây là nhu cầu chánh đáng để đi làm việc.
[23:15]Nhưng mà cái sự phức tạp nó tăng lên dần dần. Coi như bây giờ là cái sắm sửa mình nhiều thêm từ từ từ từ. Nó cũng nhìn vô là thấy rườm rà dần dần rồi, mặc dầu cái nhu cầu thì chính đáng. Đây là chỗ mà phải khó xử. Khó xử cái mình muốn giữ cái đời sống đơn giản đạm bạc, mà một bên thì nhu cầu nó vẫn nó vẫn kéo đi, nó vẫn lôi kéo mình phải có này phải có cái kia. Đây là chỗ mà chính bản thân tôi bị. Đây là điều tôi tâm sự để quý thầy sau này lớn rồi quý thầy cũng có thể rơi vào tâm trạng giống như tôi. Tôi nói những chuyện khác, ví dụ bây giờ quần áo, hồi tôi mới đi tu là không hề có quần áo để mặc nhiều.
[23:51]Tất nhiên không phải đến nỗi mà ở trần ở truồng, nhưng mà xin được một cái quần, một cái áo cũ của ai là mừng húm để mặc, chứ không có đồ đạc đâu. Cái quần vải thô, cái áo vải thô mặc mình bậy tầm bạ. Rồi ở cốc ở đồ, cái cái cốc mà tôi ở tu hồi lúc mới đầu tôi còn sa di nó nhỏ hơn cái bệ mà tôi ngồi trên này, nó vừa đủ để một cái giường tre, không cửa không nẻo hết. Quần áo cũng không có nhiều. Nhưng mà tánh tôi thì rộng rãi. Sau này lần lần mình đi tu lâu thì có người biết giúp đỡ nhưng mà tôi rộng rãi, ai cần tôi giúp, ai cần tôi giúp. Do đó có lẽ nó thành cái phước. Rồi bây giờ thì mình có chùa có đệ tử rồi thì đệ tử có ba
[24:31]bốn người biết may vá, hễ tôi có cần bộ đồ cái là một hai ngày sau có liền, cần cái khăn một ngày sau có liền. Có một lần vì thế tôi có khi mặc có khi tôi thích mặc đồ vàng ở chùa, tiếp khách rồi lại cho nó đàng hoàng. Có khi biết là không có ai lên thì mặc cái đồ lam hay đồ đà cho nó chùa bình dị với thiên nhiên. Rồi hễ thấy cần cái gì là có, cần gì là có. Đến có một lần tôi lục trong tủ quần áo tôi ra, tôi đếm đếm là mười mấy bộ đồ. Dữ thần vậy! Đó, những cái mà tôi cảm thấy mà đã cho đó, ai cần là cho, ai cần là cho, không có tiếc gì. Nhưng mà rồi cái nó cứ tích lũy từ từ và tôi nghĩ cái phước nó kéo tới.
[25:06]Phước nó tới mà mình không có cẩn thận cái nó thành ra cái tích lũy, và tôi cảm thấy khó xử. Rồi có những điều ví dụ như thấy như tôi ốm yếu, bệnh hoạn như vậy cái người ta hay cho áo ấm. Cho ấm để mà chậm chết một chút chứ thấy sợ lạnh quá sợ mau chết sớm, tội nghiệp. Thì nhiều khi cho nhiều quá, tôi cũng mặc đâu có hết. Mà trong Luật á, hễ người thí chủ mà cho mình phải làm đúng ý người ta. Hễ cho tôi mà tôi đem cho người khác liền, dù người ta không biết á nó vẫn phạm cái tội so với luật của tỳ kheo. Mà giữ mặc làm sao mặc hết được? Thấy ai thấy tôi ốm cũng muốn cho một cái áo để mặc. Cho nên tôi cũng phải giữ mặc một hai bữa gọi là cho có mặc rồi cái
[25:50]lại kiếm người mình cho lại để bớt ra, nhưng mà nó vẫn khó xử lắm. Khó xử chính là cái lúc mà mình không có gì hết á thì nó lại dễ, nó hơi thiếu một chút nó dễ. Tới chừng có nhiều thì cảm thấy tôi luôn luôn bị day dứt giữa cái mà đời sống giữ cho nó đơn giản, một bên thì phước nó cứ kéo đồ nó tới. Chưa chưa nhiều nữa, tôi chưa nhiều lắm nhưng mà đã cảm thấy là là rắc rối rồi. Mai mốt này ví dụ như quý thầy mà thấy như Minh Trí mà cái mặt mà đẹp trai cỡ đó mốt tới chừng người ta đem cho đồ, khó xử nữa. Cẩn thận chút. Rồi thí như nhà cửa tôi cũng vậy, tôi cũng muốn giữ đơn giản, như cửa gắn vô không có sơn, để gỗ riêng vậy.
[26:29]Nhưng mà không sơn để lâu ngày chắc phải hư. Rồi như mấy cái đơn giường mà tôi đóng cho đệ tử tôi nằm đó, thì tôi muốn giữ cái đơn giản nên tôi không có cho sơn lên, không cho đánh véc-ni á, để nhìn vô cho nó có cái vẻ đơn giản. Nhưng mà tôi lại cảm thấy giống như là cái giả dối vậy. Thì đệ tử tôi nói: "Thưa Thầy, sơn vô để mà giữ đồ cho nó bền, còn không sơn thì nó mau hư mau mục." Mà tôi thấy sơn vô thì thấy nó sang. Tôi ngồi tôi ngẫm nghĩ cái tiền mà đóng cái đơn nó mới đắt chứ sơn không bao nhiêu tiền hết, nhưng mà mình sơn vô mình không có sơn để làm ra vẻ đơn giản, nó cũng giống như là giả dối vậy.
[27:05]Rồi rồi như là cái cốc tôi ở cũng vậy, tôi lợp tranh lợp đồ vậy. Làm mấy cây rừng à, chứ không có làm gì sang trọng. Người ta lại thì người ta thích lắm, nhưng mà sự thật khi mình biết chính cái lợp tranh lợp lá á nó lại là phức tạp. Phức tạp không các thầy? Cứ ba tới năm năm phải thay một lần, mỗi lần thay tốn công tốn của dữ lắm! Còn làm tôn vậy chứ nó nó lại bền, tính ra nó lại rẻ. Nhưng mà không biết, người nào tới cũng dòm thấy mình vách tranh vách lá: "Trời, ông thầy ổng tội nghiệp! Ổng tu cao, ổng sống đơn giản." Nhưng mà thật ra mình biết cái đó nó mới là tốn tiền nhiều hơn là cái tôn nữa.
[27:40]Nhưng mà biết làm sao giờ? Cho nên nhiều khi mà mình giữ cho có vẻ đơn giản lại rất là gần cái giả dối. Đây là những cái khó xử của tôi. Và tôi nghĩ là sau này quý thầy cũng sẽ gặp giống tôi, mà cũng phải khéo xử làm sao, khéo xử. Mình nhìn ra ngoài thì mình thấy ví dụ bây giờ một cái người lãnh đạo quốc gia gọi là một nguyên thủ quốc gia đó, là Chủ tịch, Thủ tướng hay Tổng thống gì đó, thì cái nhu cầu của ổng nhiều hay ít? Lớn khủng khiếp, phải không? Ví dụ nội cái dàn bảo vệ của ổng thôi là phải mấy trăm người. Nuôi cả cái dàn bảo vệ đó cũng mệt. Rồi những cái phương tiện kỹ thuật gì mà hiện đại,
[28:20]tối tân nhất là phải dành cho ổng để ổng lo công việc nước. Rồi mỗi cái hành động, đời sống của ổng, quyết định của ổng liên quan tới vận mệnh cả cái đất nước nên mọi thứ phải ưu tiên cho ổng hết. Hễ xe hơi thì phải là xe chống đạn, xe bọc thép, bắn là bắn không thủng. Còn máy bay là phải chuyên cơ, nghĩa là đặc biệt, cực kỳ an toàn, vân vân. Nghĩa là đủ thứ điều phải phục vụ cho ổng mà nhìn vô thì mình không dám phê bình. Không ai dám phê bình vì đó là cái nhu cầu cần thiết để ổng sống và xử lý cái việc làm của quốc gia, không ai phê bình. Nhưng mà qua đời sống cá nhân thì coi chừng. Nhu cầu mà nếu mình dùng cho cá nhân thì vẫn có thể bị phê phán.
[29:03]Mình có cái hay mình có Bác Hồ, hay. Tôi thì tôi cũng không có rành về chính trị, cũng không có muốn nói gì về chính trị, nhưng mà nhìn trên khách quan mà nói thì Bác Hồ vẫn là một tấm gương về đời sống đơn giản mặc dù là một lãnh tụ của một quốc gia. Đất nước mình vì lúc đó thì cũng còn nghèo, nó cũng là một cái lý do. Nhưng mà cái đời sống của Bác Hồ vẫn đơn giản, rất là đơn giản so với các lãnh tụ trên thế giới. Nên có một lần các quốc gia họ chọn mười lãnh tụ mà sống là liêm khiết nhất thì Bác Hồ là người đứng đầu bảng vì ổng sống vô cùng đơn giản. Sống ăn uống thì đạm bạc như ông tu mà. Ổng vậy chứ không biết cái bí mật, nghĩa là mỗi đêm Bác Hồ vẫn ngồi thiền.
[29:50]Khi Bác chết mà lục trong cái đơn của Bác có cái xâu chuỗi và cuốn kinh Lăng Già Tâm Ấn bằng chữ Nho. Ổng vẫn ngồi thiền. Ông Võ Nguyên Giáp nói cho biết Bác Hồ là một thiền sư, có trực giác rất là mạnh. Đời sống đơn giản, nghĩa là sống như một nông dân bình dị. Cho nên những cái người mà càng xa hoa, sang trọng, những lãnh tụ của các quốc gia tới thăm Bác mà tới cái nhà riêng đều nể. Thấy con người lãnh tụ mà mặc áo đà, áo nâu, đi dép cao su, đi dạo quanh cái bờ hồ, làm những cái việc rất là đơn giản. Nhưng mà đó là con người mà cái quyết định bao nhiêu vận mệnh của con người. Xưa tôi quen với một cái ông, ổng là sĩ quan rất là cao cấp ở miền Bắc.
[30:34]Ông này từ nhỏ ổng nói là thanh niên thời đó không có biết chùa là gì hết mà ổng rảnh cái ổng qua chùa ổng chơi. Lớn lên thì ổng học phi công lái máy bay chiến đấu, lái MiG. Khi lớn lên nữa, cấp cao hơn thì ổng bắt đầu ổng chỉ huy, chỉ huy qua quân sự và chỉ huy luôn cả tình báo luôn. Cấp rất là cao nhưng mà vẫn rất là mộ đạo. Khi ổng vào Nam ổng đi thăm chùa này chùa kia thì ổng thích lắm. Ổng nói thích cái không khí tu hành trong miền Nam. Nhưng mà ổng tâm sự với tôi, vì thế ổng nói: "Nhiều vị tu hành trong đây vẫn không bằng cái đời sống của Bác Hồ, không biết sao." Nói về giáo lý có thể quý thầy rất
[31:09]là cao, về hiểu biết, về tu tập, nhưng mà riêng về đời sống thì không bằng Bác Hồ, Bác sống rất là thanh bạch. Và đây là chúng ta thấy một lần nữa mình thấy nè, tại sao nể, nể giống như là ông Alexander mà ổng nể ông Diogenes, là cái người có thể hưởng thụ mà khước từ không hưởng. Một lãnh tụ muốn gì cũng được, mà không cần, từ chối vượt qua. Đó là người thắng được cái bản năng hưởng thụ. Đây là điều mà chúng ta nhớ, chúng ta tu hành chúng ta cũng để ý. Trong cuộc sống mình lần lần nó sẽ có phước đi. Như quý thầy tu cho chân chính, sau này lớn lên cái quý thầy, bây giờ thì công quả phục vụ cho huynh đệ, cái phước nó tăng lên từ từ.
[31:54]Sau này quý thầy lớn lên quý thầy đi làm việc, giảng pháp giáo hóa thì cứ như vậy cái phước nó cứ tăng từ từ, tăng từ từ. Khi phước nó tăng lên thì những cái vật dụng này kia nọ nó sẽ tới với mình dần dần, tới với mình dần dần. Nhưng đây là chỗ mà chúng ta mới xem cái đạo lực của mình như thế nào. Người có đạo lực là người thắng được cái bản năng hưởng thụ, biết khước từ, giữ cho mình cái đời sống đơn giản. Còn nếu cái đạo lực mình yếu á, phước bao nhiêu mình hưởng bấy nhiêu, nghĩa là ai cúng cái gì, ai cho cái gì, ai gì mình hưởng hưởng hết, hưởng hết luôn, thì tức là mình vừa hết phước, mà vừa đạo lực yếu không thắng được cái bản năng hưởng thụ.
[32:36]Đó, đó là chỗ mà thử thách. Nên hôm nay chúng ta học bài này thì bây giờ thì chưa có gì, nhưng mà sau này, lúc quý thầy có phước rồi đó, mới xem mình có áp dụng được hay không. Trong đạo mình thì ai là tấm gương tiêu biểu nhất về đời sống đơn giản? Ngài Ma-ha-ca-diếp. Tự nhiên trước đó là Đức Phật. Nhưng trong cái thời đại đó đó, người ta quan niệm rằng cái người mà sống khổ hạnh là một cái hạnh tu cao quý. Vì vậy mà chính Đức Phật, đầu tiên Ngài cũng đã thực hành khổ hạnh và thực hành rất khốc liệt, rất khủng khiếp cho đến khi Ngài thấy rằng nó sai, Ngài mới bỏ. Hồi đó nó có cái lý luận thế này:
[33:20]ai mà chiết phục được cái đời sống của cơ thể này thì tâm linh người đó sẽ bừng sáng, sẽ giác ngộ; còn cái người mà cung phụng cho cơ thể xác này thì tâm linh sẽ mờ tối. Hồi đó họ có cái lý luận như vậy. Và do đó Đức Phật Ngài cũng tin nên Ngài ép xác Ngài, ít ăn ít uống, nhịn thở để mong là khi cái xác này kiệt quệ thì tâm linh Ngài sẽ bừng sáng. Nhưng đến lúc mà qua sáu năm ép xác đến tột cùng cực, Ngài mới thấy Ngài bắt đầu sắp rơi vào hôn mê, nghĩa là tinh thần mờ tối luôn. Ngài mới hiểu: lý luận này đã sai rồi, người nào nói điều này đã sai rồi, người này không thực hành tới nơi, nói chứ chưa có kinh nghiệm.
[34:02]Và Ngài hiểu rằng cái thân xác nếu mà kiệt quệ thì tâm linh cũng suy tàn. Nên Ngài mới từ bỏ con đường khổ hạnh để ăn uống lại và Ngài chọn con đường khác để đi đến giác ngộ, đó là con đường nào? Hử? Biết nè, đó trung đạo là mang lý luận để cho người ta hiểu Ngài là tại sao Ngài bỏ cái khổ hạnh thôi chứ không phải, pháp cái con đường chính, con đường chính là gì? Đúng, thiền định. Đó, thầy thấy chưa? Đó, con đường chính là con đường thiền định á, đó là con đường mà đưa tới giác ngộ, đi tới giải thoát. Và sau khi Ngài chứng đạo rồi thì Ngài cũng không có cái nhu cầu nữa, một vị thánh rồi nên Ngài sống rất là đơn giản.
[34:50]Vì vậy, trước khi mà chứng đạo Ngài đã có đời sống cực kỳ khổ hạnh, ép xác; đến khi chứng đạo rồi thì nhu cầu không có nhiều, nên Ngài sống khá đơn giản, đời sống Đức Phật rất đơn giản. Còn đến ngài Ma-ha-ca-diếp thì ổng còn dữ dội nữa, ổng phát nguyện sống đơn giản khủng khiếp nữa. Mặc áo loại vải gì?
[35:12]Tức là phấn tảo. Phấn tảo có nghĩa là nó là loại giẻ rách người ta quăng ra hoặc là cái vải để liệm người chết rồi người ta quăng bỏ, thì ngài lấy về ngài may lại để mặc. Nhưng mà cái thời đó Ấn Độ họ cái kỹ thuật dệt, nhuộm nó không có nhiều, cho nên thật ra là chúng ta đừng tưởng Đức Phật mặc vải vàng nha, thời đó kỹ thuật nhuộm. Đa số cái người nông dân, người thường và những ẩn sĩ tu hành, vải đều nhuộm đà hết vì họ lấy cái vỏ cây để mà nhuộm cho nên nó ra màu đà hơi đỏ đỏ giống như cây dừa, cây dừa mà cái tháp to to thầy biết? Đó, nên hầu hết cái vải thời đó là vải màu nâu nâu đỏ đỏ thôi,
[35:58]còn cái người mà bạch y cư sĩ giàu có là cái bông mà họ dệt ra vải màu trắng, họ để nguyên cái màu đó họ mặc, cho nên gọi là bạch y, đa số là vậy, chứ còn những kỹ thuật dệt nó cũng không cao. Đức Phật thời đó là mặc vải đà chứ không thể nào vải vàng. Mà cái kỹ thuật may của người Ấn Độ cũng lúc đó cũng dở hơn người Trung Hoa, vì Trung Hoa họ biết may thành từng ống để xỏ ống tay, ống chân vô, chứ còn cái người Ấn Độ thì họ một miếng vải thiệt bự, bự hơn quấn vòng vòng vòng vòng lên rồi cái kẹp ngay cái vai tay giữ cái nách một chút không để hở, lỡ mà đi mà không dám nhúc nhích mạnh nữa, nhúc nhích mà mạnh lỡ mà nó rớt sút nó tuột xuống hết thì lật đật kéo lên lại.
[36:40]Như tôi có cái y nguyên thủy nè. Có ai đi qua Thái Lan mua về cho, có mấy sư nguyên thủy ghé chùa tôi lên thì thấy chùa tôi thờ cái tượng Phật giống như họ nên các sư cũng thích. Ngồi nói chuyện thấy tôi cũng hiểu về Nikaya nên cũng thích, rồi tôi cũng khoe tôi có cái y nguyên thủy các sư cũng thích, mà tôi không biết quấn. Ra nhờ quý sư chỉ quấn. Quấn vòng vòng vậy mà tôi cũng hay quên vì ít có mặc á, nhưng mà thấy vải thì tốn nhiều chứ mà cách đắp nó không có văn minh, lỡ tay cái sút cái phiền, nguy hiểm. Không ham.
[37:17]Nên là chúng ta đó, mình học Đức Phật dĩ nhiên mình không thể sống giống như vậy được, nhưng mà mình lấy đời sống của Đức Phật làm cái thước đo cho mình. Thước đo để xem coi cái thời Đức Phật sống như vậy, bây giờ mình sống như vậy, nó cách cỡ nào để mình đừng có đi quá xa. Nhờ so sánh với Đức Phật cái mình kềm lại, kềm lại bớt. Chứ còn nếu không mình cứ mãi mãi mình hưởng xa hoa, sang trọng riết.
[37:44]Bây giờ này, cái người tu chỉnh cái đời sống của mình á, cái việc sắm sửa cho mình, mình phải so với cái hoàn cảnh xã hội và với nhu cầu của mình. Nhớ cái này quý thầy để ý. Mình muốn sắm cái gì, muốn xây cái chùa, muốn cái gì, mình phải coi cái nhu cầu của mình cần cái gì, rồi hoàn cảnh xã hội chung quanh nó là như thế nào, thì bắt đầu hãy làm. Điều này quan trọng nha. Tôi nói ví dụ như lớn lên quý thầy có những quý thầy phát tâm đi về cái vùng sâu, vùng xa, vùng hẻo lánh để đem Phật pháp về đó, hoặc là đem về nơi mình biết cái vùng đó dân thì đông mà chưa biết Phật pháp, mình muốn về đó mình giáo hóa.
[38:25]Thì cái tâm nguyện đó rất là quý, chứ còn đợi ở đâu có Phật tử thuần thành sẵn mình về đó mình hưởng thì không hay. Như là bao nhiêu đời các vị hòa thượng trước đã giáo hóa được Phật tử rồi, như ví dụ ở Long An này đi, bao nhiêu đời các hòa thượng, bao nhiêu các chùa trước đã giáo hóa, nên thành một số Phật tử rất là thuần thành. Cái mình kiếm chỗ nào có Phật tử thuần thành mình về mình ở thì nó khỏe. Người ta thuần thành khỏi tốn công giáo hóa rồi, người ta thấy là người ta giúp đỡ thôi, giúp đỡ người tu, cúng dường thì sống nó khỏe, đỡ cực. Nhưng mà đi về cái nơi người ta chưa biết Phật pháp,
[38:56]mình tới người ta đưa mắt nhìn mình như nhìn một người hành tinh ở đâu tới, cũng chả cần giúp đỡ, cúng dường, không biết gì hết, mà về đó mà đem Phật pháp đến được thì mới là hay. Cho nên quý thầy, biết đâu sau này quý thầy có những người mang mang cái tâm nguyện đi về nơi đó. Thì khi mình về mình ở rồi mình sẽ cất chùa, cất chánh điện, thì mình nên cất là đẹp hay cất xấu?
[39:21]Nên cất đẹp hay cất xấu? Người thì nói đẹp, người nói xấu, người nói xấu không đẹp gì là đủ rồi. Mình nên cất đẹp hay cất xấu? Thiện Giác, Thiện Giác là ai? Ngồi thông minh chút ha. Nên cất đẹp hay cất xấu? Thiện Đạo? Thiện nghĩ nên cất đẹp hay cất xấu nơi người ta chưa biết Phật pháp gì hết? Vừa để... Vừa đơn giản hả? À vừa đơn giản. Cảm ơn. Có ai có ý kiến gì nữa không? Nó như thế này nè, hồi nãy tôi nói đó, là cái nhu cầu mình cần nó phải thích hợp với hoàn cảnh xã hội chung quanh. Thì mình muốn cất cái tịnh xá, tịnh viện, à ví dụ lúc đó là có Phật tử, có mấy cụ Phật tử ở Long An mà hay đi nghe giảng rồi vì thương quý thầy mới cất
[40:13]cho quý thầy, đủ để mà cất cho cái chùa lầu, đúc. Nhưng mà lúc cái vùng chung quanh ai cũng cất nhà lá hết trơn, ai cũng ở nhà tranh nhà lá thì mình không nên cất nhà lầu. Phải không? Nó phải phù hợp với cái hoàn cảnh xã hội. Thấy người ta cất cái nhà tranh nhà lá thôi mình cũng làm luôn cái chùa nhà tranh nhà lá luôn. Mặc dầu biết nhà tranh nhà lá vài năm lợp lại một lần rất là khổ, nhưng kệ ráng nhịn, ráng nhịn. Rồi cái người dân họ thấy mình giống họ, họ thương. Họ nói: "À, ông thầy này ổng cũng nghèo nghèo như mình nè". Nhưng mình nhưng mà đâu biết là mình tiền nhiều, mình giấu gửi mấy cô anh son cất hết rồi. Đâu hay.
[40:48]Để nhưng mà mình vẫn cất một cái chùa đơn giản để giống người ta, nên đời sống mình hòa với họ. Mình dễ nói chuyện. Chứ còn ví dụ chung quanh họ ở nhà nghèo mà mình cất lên cái ngôi chùa thật là lộng lẫy, sang trọng là nó sẽ có cái sự xa cách. Họ bước vào đó họ thấy như một cái thế giới khác, không phải là thế giới của họ. Chỗ này ông Vôn-te bên Pháp ổng phê bình những người tu sĩ Thiên Chúa giáo. Nói Thiên Chúa giáo chớ đạo Phật mình cũng bị. Ổng nói rằng: "Vì tôn giáo mà cung điện đã được dựng lên cho giáo sĩ". Ổng chả thèm nói là cái nhà thờ là gì đó, nhưng mà ổng thấy cái nơi thờ tự như cái cung điện,
[41:29]mấy cái nhà thờ bên Thiên Chúa giáo rất là lớn, cột to, nhà to, lầu mênh mông vậy đó, mà những giáo sĩ của Thiên Chúa họ ở trong đó. Nên ổng phê bình là nhờ có cái danh nghĩa tôn giáo thờ Chúa này nọ mà những người tu sĩ được ở trong cung điện, nên xa hoa hơn, sang trọng hơn, sướng hơn cái người thường. Mà đáng lẽ cái người tu là phải sống đời sống bình dị, khổ, bằng hoặc người thường, hoặc khổ hơn người thường chứ. Chứ không thể tu rồi cái thành ra sướng hơn người đời. Đó. Đó là điều mà chúng ta cảnh giác. Ừ nếu mà trường hợp chúng ta về đó, đó là một nơi người ta chưa biết Phật pháp, nhưng mà cũng là phố phường,
[42:14]ở thị trấn, nhà cũng xây nhà đúc hết, thì mình có thể cất cái chùa cũng giống như vậy cũng không sao. Nó nói là nói là những cái nhu cầu của mình, mình phải sắm sửa cho nó vừa chừng với cái hoàn cảnh xã hội chung quanh. Rồi mình so sánh, ví dụ như là những cái nhu cầu mình bây giờ là nhu cầu mặc đi, quần áo đi. Mình nên mặc quần áo như thế nào? Hỏi ra thế nào cũng nói: "Đơn giản". Tại đang học bài đơn giản mà.
[42:45]Bây giờ vì cái kỹ thuật về vải vóc khá hơn hồi xưa, thì mình nên mặc những cái gì mà nó bền, phải không? Tôi hay nói vừa tốt vừa rẻ vừa đẹp đó. Nghĩa là nó bền, nó chắc, à nó tươm tất, đừng có luộm thuộm, tồi tàn quá, không nên. Nhưng mà cũng đừng có lựa những loại vải nó quá đắt tiền, quá sang trọng. Tôi nói vậy chớ là tôi đang bị nè. Nhìn vào cái áo tôi mặc là loại áo coi nó cũng khá sang trọng nè. Bởi vì tôi vừa nói tôi cũng vừa xin lỗi. Thì thì tôi nói ra thì cũng có lý do chính đáng nè, hễ tôi muốn binh tôi thì có lý do chính đáng. Tại tôi là ốm yếu á cho nên mặc cái loại vải dày cho nó ấm, thì nói mình cũng binh mình được.
[43:29]Nhưng mà sự thật nhìn vô thì nó cũng đã có một cái gì đó nó hơi sang trọng rồi. Thành thử tôi cũng thành thật sám hối. Mình so sánh cái sinh hoạt thời Phật với thời bây giờ như vầy. Cái thời bây giờ đó, nhiều khi a người bình thường á một người họ có thể có 20-30 bộ đồ là chuyện bình thường riêng họ. Nhưng hỏi mấy cô, tự biết. Đúng không? Đúng không mấy cô? Một người bây giờ là có 20-30 bộ đồ là bình thường, phải không? Còn quý thầy quý thầy mình thì một người mấy bộ? Tiêu chuẩn? Thường là như vậy vì nói tam y mà, phải không? Tam y nhất bát. Nhưng mà cái điều đó bây giờ ở cái thời là như tôi chủ trương đó, một người tu là căn bản phải năm bộ đồ.
[44:20]Vì mưa gió này kia nọ đó nên nó thong thả, với lại là vải vóc bây giờ nó quá dư dả, không cần thiết cái mình phải tiết kiệm nữa. Nên có những điều mình phải mở rộng một chút, không cần phải tiết kiệm nên cái chuyện mà nhiều quần áo bây giờ nó không còn là vấn đề gọi là xe xua, sang hoa nữa rồi, vì vải không phải là cái khó tìm. Cho nên cứ căn bản ít nhất phải năm bộ, còn nhiều hơn cũng không có gì quan trọng đâu, không cần phải... Nhưng mà nếu mình có dư như vậy, ví dụ mình có năm bộ mà ai cần mình có thể mình cúng dường lại, hoặc vì lỡ bữa mình sắm tới bảy tám bộ mà ai cần mình cứ cúng dường, ai xin, nhưng mà lỡ mình có luôn trong
[44:58]tủ mình luôn bảy tám bộ cũng không phải là quan trọng nữa. Vì cái thời xưa đó vải vóc nó ít, nên một người mà sở hữu nhiều quá nó không có công bình, nó quá đáng, nên mình nhịn để mà san sẻ bớt. Còn thời bây giờ thì vải vóc nó quá nhiều. Giống như cái thời mà tôi mới tu vậy, được mà 4m vải ka-tê là cái chuyện chuyện nằm mơ, khó kiếm như vậy đó. Còn bây giờ thì việc đó nó quá đơn giản cho nên không cần phải hạn chế. Nhưng quý thầy nghĩ như vậy để sau này quý thầy có đệ tử thì quý thầy cũng cho đệ tử mình nó thong thả một chút, thoải mái, chứ không phải ép, không thấy không có bắt buộc. Nên tùy cái hoàn cảnh xã hội mà mình điều chỉnh
[45:38]cái nhu cầu của mình cho nó thích hợp. Giờ mình so sánh cái vài việc giữa thời Đức Phật với thời mình. Coi những cái sinh hoạt thời đó bây giờ thế nào. Khi học mình cần cái gì, thì nãy mình nói rồi ha. Sách vở, viết, bàn, ghế, này kia nọ. Xe, ở đây thì quý thầy ở một chỗ thì không cần. Thế như ở thành phố nè, tăng ni là mỗi người phải có chiếc xe để đi học. Thì phải có chiếc xe đạp là ít nhất. Nhưng mà đường phố Sài Gòn nó xa, nóng nực và bụi bặm, nên chiếc xe đạp mà đi lâu ngày nó cũng mất sức cho nên phải ráng mà sắm chiếc xe, chiếc Honda, gắn máy. Lần lần riết rồi nó cũng thành bình thường luôn à.
[46:18]Hồi đó mới ban đầu á, hồi năm sáu chục năm trước năm sáu chục năm trước á thì cái người tu mình đi bộ qua ngày đi xe đạp hơi kỳ. Sau này cái bắt đầu có xe Honda ngồi ngay ngắn, nhích ga cái vọt một cái. Người tu mà làm vậy thấy coi nó không nghiêm trang. Nhưng thấy chung quanh ai cũng đi hết rồi thấy nó bình thường kể cũng cũng được. Rồi tới thời gian cái bắt đầu có xe hơi. Cái người tu mà lái xe hơi rồi thấy sao kỳ kỳ. Riết bây giờ thấy nhiều người cũng lái rồi mình lái luôn thấy nó cũng bình thường. Riết rồi nó quen mắt. Giống như tôi nhớ hồi nhỏ vậy, cái người phụ nữ mà đi trên xe gắn máy đó ngồi là phải ngồi một bên, hai chân là ngồi một bên.
[47:00]Thí dụ như ngồi đằng sau cho người ta chở là phải ngồi hai chân một bên. Rồi khoảng khoảng năm bảy mươi mấy đó, lúc vừa giải phóng, bắt đầu thấy người phụ nữ cứ toạc hai chân ra ngồi hai bên là tôi đã thấy kỳ kỳ rồi, tôi đã thấy khó chịu. Ủa sao kỳ? Ngồi nhất là phụ nữ Á Đông vậy đó. Rồi chẳng những như vậy, bây giờ họ không thèm ngồi nghĩa là ngồi đằng sau ngồi ôm vòng người trước luôn, mà đi nhong nhong ngoài đường là thấy sao kỳ quá! Nhưng mà riết rồi ai cũng làm vậy hết trơn cái quen mắt rồi, thôi kệ họ. Rồi lúc đó là cái áo dài là cái áo tha thướt, kín đáo của người phụ nữ Việt Nam, bây giờ thì cái áo dài được mặc với cái quần trắng rất
[47:36]là mỏng, rồi cái vải mà may áo dài cũng rất là mỏng, nhìn thấy nó rất là kỳ. Rồi mà thấy đi đâu cũng thấy ai mặc cũng giống vậy hết trơn, thấy riết thôi nó cũng thôi kệ người ta luôn, giống như là bình thường luôn. Rồi chẳng những vậy rồi cái người mặc áo dài đó thì đi xe mà gắn máy người ta chở thì phải ngồi một bên cho nó kín đáo rồi cũng ngồi hai bên luôn. Rất là giòn cũng thò cái đầu qua nữa, nên riết nó quen mắt nhưng mà chúng ta đang đánh mất dần cái văn hóa của mình. Đánh mất dần như vậy. Như bây giờ nói đời sống sang trọng dần dần, như chính tôi cũng vậy, cái nhu cầu nó kéo kéo riết rồi tôi cũng bị phức tạp từ từ.
[48:14]Đây là cái làm cho tôi cũng bị dằn vò, khó xử quý thầy. Bây giờ cái tu giữa mình và thời Đức Phật có khác nhau không? Giờ nói tu thiền đi. Thì việc mà mình ngồi thiền với cái thời Đức Phật Cái thời Đức Phật mà các vị ngồi thiền thì cần cái gì? Thời đó các ngài cần cái gì? Không có bồ đoàn. Cần cái tọa cụ, phải không? Là miếng vải trải ngồi lên cho nó đỡ dơ, ngồi lên cái bệ đá, hay ngồi giữa đất trống thì trải cái tọa cụ chứ không có bồ đoàn nha. Bây giờ mình mới chế thêm cái ngồi cho nó êm á nên nên không nên dùng. Về cái kỹ thuật ngồi thiền mà dùng bồ đoàn không có hay. Cho nên dùng tọa cụ thì ngày xưa cần tọa cụ, bây giờ mình cũng cần tọa cụ.
[49:02]Rồi bây giờ mình có cần cái gì nữa? Lúc ngồi thiền cần cái gì nữa? Cần cái đồng hồ. Phải không? Ngồi đau chân quá cứ liếc liếc coi tới giờ chưa mà xả. Cần cái đồng hồ. Cần cái gì nữa? Cần cái mùng nữa, không để muỗi cắn quá. Rồi cái gì nữa?
[49:24]Nực quá thì cũng phải cần cái quạt máy, đúng rồi. Rồi gì nữa? Nên mình thấy nội cái tu, cái tu là tu nội tâm ngồi thiền á, vậy mà so cái thời mình với thời Đức Phật cũng khác nhau nhiều thứ, mình cũng thêm được một số món nữa đó. Nên có nhiều vị ngồi thiền trong cái phòng có máy lạnh luôn á, do cái điều kiện nóng quá nữa nó còn vậy. Ví dụ bây giờ mình qua bên Tây phương đi thì cái nhà nào cũng phải có cái máy sưởi và cái máy lạnh, cái điều hòa nhiệt độ. Thì mấy thầy tu thì ở trong chùa cũng phải có như người thế gian, người cũng phải dùng máy sưởi hoặc máy điều hòa nhiệt độ thành bình thường, giống như mình bây giờ cái quạt máy thì trở thành bình thường.
[50:03]Mà bây giờ mình nói tới có cái máy điều hòa nhiệt độ, máy lạnh ở trong phòng, cửa, cửa kiếng thì mình thấy còn là sang trọng. Nhưng mà chừng mười năm nữa thì điều đó giá cũng thành bình thường luôn rồi. Nói trong chùa nào cái tăng đường hay cái phòng nào cũng gắn cái máy lạnh hết, lúc đó giá bình thường lắm. Bây giờ thì Việt Nam mình thấy nó còn hơi sang. Rồi khi mà quý thầy đi truyền bá thì cần cái gì?
[50:30]Thì cần kỹ thuật, phương tiện nhiều phải không? Xe đi tới đi lui, rồi máy móc, âm thanh, ánh sáng này kia nọ, phương tiện truyền bá thì cần những cái băng giảng, kinh sách, mọi thứ. Thế để cho truyền bá thì mình ưu tiên. Tất cả những kỹ thuật nào cần thiết để có thể truyền bá giáo pháp được thì sử dụng cũng tốt hết, vì đó là điều lợi ích cho chúng sinh, cho nên mình không có hạn chế. Hễ cái gì tốt nhất để dùng cho việc mà giảng giải giáo pháp thì mình dùng hết chứ không sao hết. Chỉ có đời sống cá nhân mình mà hưởng thụ thì nó sai thôi, chứ còn khi mà làm việc đạo, có phương tiện gì tốt thì không sao.
[51:08]Còn về ăn uống? Ăn uống làm sao? Thời Đức Phật ăn cái gì? Thật ra, cái thời đó thì đi ai cho cái gì ăn nấy, cho nên nhiều khi người ta cũng đã lỡ cho cá, cho thịt á, các ngài cũng đành phải từ bi mà cũng ăn hết đi. Thời đó là như vậy, nhưng mà sau này thì do các Phật tử đã hiểu đạo nhiều, mới đem đồ tới cúng, nên quý thầy mình từ từ chuyển sang ăn chay. Bên Bắc tông Đại thừa đó trở nên ăn chay, đó là điều hợp lý, nó hợp với cái giáo lý từ bi của đạo Phật. Nhưng mà chỉ tiếc là các sư Nguyên thủy thì các ngài nói rằng ngày xưa thời Đức Phật cho gì ăn nấy, cho nên không có vấn đề ăn chay, chay trường, chay ròng, rặc như là như mình.
[51:58]Cho nên cái người nào mà ăn chay là người đó không phải đạo Phật. Nên các sư thề chết chứ vẫn cứ cương quyết bảo vệ cái ăn mặn cho bằng được. Các chùa mấy sư Nam tông á, mấy mấy sư là vậy. Điều đó thật ra cũng không nên đâu, không nên như chen. Vì mình đi xin á ai cho gì ăn nấy thì đúng, nhưng đến lúc mà Phật tử họ mang lại chùa cúng thì trong tâm họ đã có chủ ý rồi thì không nên cúng mặn. Quý thầy phải khuyên họ là nếu đem đồ tới chùa cúng thì nên cúng chay. Nhưng mà quý thầy mình thì vô tư, nghĩ thì thôi kệ đem gì đem thì mình cứ ăn, nên không có dặn họ là đem đồ chay tới cúng. Rồi họ cứ, họ cũng không biết rồi họ cứ đem
[52:37]đồ mặn tới rồi quý thầy cũng không nỡ bỏ. Cho nên giữa Nguyên thủy và Bắc tông cũng có cái sự mâu thuẫn về cái điều đó. Mình thì nói bên đó tu không kỹ vì ăn mặn, bên đó thì nói ăn chay không phải đạo Phật. Nhưng mà đúng ra thì ăn chay vẫn hay hơn, nên ăn chay. Nhưng mà phải sao? Phải hợp lý về dinh dưỡng. Hợp lý về dinh dưỡng là mình phải có đủ bốn chất. Thứ nhất là gì? Tinh bột, glucose, tinh bột, thứ nhất là phải có chất đó. Quý thầy ghi vô mình nhớ nha, tinh bột, glucose. Thứ hai là đạm. Đạm bây giờ ăn chay mình thì có trong cái gì? Đậu nành, đúng rồi. Nhưng mà đậu nành thì cung cấp không đủ đâu,
[53:25]tại vì mình tu riết rồi ngán, ăn đậu nành riết ngán. Như tôi bây giờ, mấy ngày ăn chay ngán là ăn không nhiều, đạm sẽ bị thiếu thì có thể uống thêm viên đạm hoặc là lâu lâu truyền chai dịch đạm nếu như cái người họ suy nhược nên truyền đạm thêm, điều đó cũng hợp lý. Thứ ba là gì? Chất béo. Nó có trong gì? Lipid có trong gì? Dầu, sữa, đúng rồi. Nhưng mà đừng có mỡ nha. Và thứ tư là chất gì?
[53:57]Chất xơ, chất rau á. Đó là bốn chất căn bản. Ngoài ra là những cái chất vi lượng như là vitamin, những chất khoáng bổ sung thêm. Cho nên mình ăn uống phải hợp lý chứ không có được mà ăn ép xác, ép xác là một sự sai lầm. Thế vì nếu mà mình suy dinh dưỡng nó sẽ đưa tới suy nhược cơ thể. Suy suy nhược cơ thể nó đưa tới suy nhược thần kinh. Mà suy nhược thần kinh nó đưa tới gì? Tới suy nhược tâm thần, tức là bắt đầu mình mất sáng suốt rồi. Và suy nhược tâm thần nó đưa tới rối loạn tư cách và có thể bị điên. Nhưng mà thật ra điên là phải do nghiệp nặng mới điên chứ không có dễ điên đâu. Tuy nhiên mà mình lý luận trên y học là nó như vậy đó.
[54:42]Khi mình suy dinh dưỡng mà đi lần lần tới điên. Nên mình không nên như vậy, không nên để cho cơ thể suy nhược, thần kinh bị yếu rồi làm việc đầu óc không được tốt nữa. Nên phải ăn uống cho hợp lý. Nói cái này á là cân đối cho quý thầy, cũng như quý thầy phải sắp xếp cho đệ tử của mình. Qua một cái bài khác mà tôi nói về tham dục thì tôi sẽ giảng về ăn uống kỹ hơn. Cái tham dục là cái gọi là sinh lý, gọi là tình dục đó, sẽ có một bài tôi giảng về cái vấn đề đó vì điều đó cũng quan trọng lắm. Tôi định giảng cái bài hôm nay đó chứ, giảng bài hôm nay là bài đề tài tham dục. Nhưng mà hình như Phật không cho,
[55:20]Phật nói chưa, để giảng cái bài sống đơn giản trước rồi bài tham dục sau. Những cái bài đó là nói những chuyện khó nói trong cái đời sống tu hành của một con người. Nó cũng liên quan tới ăn uống. Nhưng mà điều nói là phải ăn uống cho hợp lý. Thứ nữa là mặc. Thời xưa vì cái xã hội Ấn Độ thời đó họ quấn cái tấm y vòng vòng vòng vòng, cho nên bây giờ chúng ta xem cái cái tấm y quấn vòng vòng đó là biểu tượng thiêng liêng của đạo Phật. Nhưng mà sự thật mình xét cho cùng, nó cũng chỉ là cái y của Ấn Độ thời cổ, vậy thôi, chứ không phải nó là biểu tượng của Đức Phật đâu. Chớ nếu Đức Phật mà sinh sang Việt Nam thì có khi ngài cũng mặc áo bà ba, phải không?
[56:04]Người đời ai sao mình phải mặc như vậy. Do đó cái y phục nó không nhất thiết là mình phải cố chấp là giống như thời Đức Phật. Mà miễn làm sao nó hợp với cái tâm tình, cái hoàn cảnh xã hội, nó hơi khác hơn một chút để phân biệt giữa người tu và người đời. Do đó tôi thấy cái áo vạt hòe của Phật giáo Việt Nam mình là hay. Nó vừa giống áo bà ba mà nó lại xéo qua một miếng bên phải, thấy nó hơi cách khác, nó cũng hay. Không biết vị nào chế cái đó ra cũng hay. Rồi người ta có cái áo dài, cái mình cũng chế thành cái áo tràng nè, coi nó cũng giống giống giống giống như vậy, nó cũng hay. Có cái áo Nhật này là áo của Tàu.
[56:43]Không biết sao Việt Nam mình thích rồi bắt chước quá chừng. Thôi bởi vì cái luật cái chùa mình nó cũng thành ra là quý Sa-di thì đi đường thì mặc áo Nhật, chứ tôi thấy cái áo Nhật nó cũng rườm rà, tốn vải lắm, thà hay bận áo tràng, rồi quý thầy ráng thọ Tỳ-kheo rồi mặc áo tràng cho nó đơn giản. Và cái mặc thì nó tươm tất. Cái tươm tất là mình đừng có lượm thượm, đừng có lôi thôi, xốc xếch vì dù sao nó cũng nói lên cái đời sống, cái tư cách của con người. Tôi nói ví dụ, ví dụ như mình xả rác chỗ bừa bãi thì nói lên cái người này kém văn hóa. Hoặc là mình bước vào cái phòng mà phòng của mình đồ đạc để
[57:22]lung tung thì mình biết cái người này họ kém văn hóa. Cái đời sống không có nề nếp, nó bừa bãi lộn xộn. Thì cái quần áo mặc cũng vậy. Quần áo mà mình mặc mà tỷ như nó rách không chịu vá, ví dụ vậy, thì hoặc là nó dơ dáy, đi mà mới năm thước mình đã nghe giống như có cái nồi canh chua đâu đây thì cũng là người không có văn hóa. Nên mình cũng phải đàng hoàng. Ví dụ như mình có mặc áo rách đi thì cũng phải vá, mà vá cái miếng vá coi cho nó đàng hoàng. Cho nên người tu mình á được quyền nghèo, được quyền đơn giản nhưng không được quyền xấu. Vì sao? Vì xấu là nói lên cái cái tinh thần kém, một cái giá trị tinh thần kém, nên không lầm tôi nói điều đó.
[58:08]Như mình cất chùa thì mình được quyền cất chùa nghèo, đơn giản nhưng phải đẹp, cái nét phải đẹp thì quần áo mình bên ngoài cũng vậy. Mà mình có thể mình nghèo, vải mình rẻ tiền hoặc kể cả rách vá nhưng nhìn vào vẫn thấy dễ coi. Cái mỹ thuật cũng là cái giá trị của tinh thần chứ không được lôi thôi, lốc thốc. Như sư trưởng Như Thanh là là người sống đơn giản đó, nhưng mà chúng đi ra ngoài đường mà mặc áo nhăn không ủi là bị la liền. Phải tươm tất, phải ngay ngắn mà tôi nghĩ điều đó hợp lý. Còn trên tôi tôi có một chú đệ tử, trời ơi mặc đồ dơ dáy, lôi thôi lếch thếch, la thì la, rồi bữa sau mặc lại.
[58:46]Đồ mới nó chưa mặc. Thấy ai cần cái đem sắp cho, may cái khác để vô cũng cất trong đó, cứ mặc đồ lôi thôi lếch thếch hoài. Tu thì cũng tốt mà cản hoài không được thì tôi cũng làm biếng la, chẳng lẽ mỗi một lần gặp là la hoài. Đi thì đi chân không, nhiều khi đi xuống dưới thành phố gì cũng mang chân không mà đi lết bệt lết bệt đó, rồi quần áo thì dơ dáy. Bữa đó có lần tôi dặn, nói: "Chú đi đâu chú treo cái bảng trước ngực: 'Không phải đệ tử thầy Chân Quang' làm mắc cỡ." Mà đời trước chắc người này cũng tu khổ hạnh sao quen tật. Không phải vậy. Nhưng mà cái đó cũng không phải cái hay. Nhiều khi nhìn vô có vẻ như nhưng mà cái văn hóa của người
[59:27]này kém hoặc là đời sống về tinh thần không có cao. Có thể là mình nghèo nhưng mà vẫn phải đàng hoàng, đẹp đẽ. Mặc dù là giản dị, đúng như vậy. Còn khi mình ở, mình so thời Đức Phật thì ở đâu? Dưới gốc cây, ha, trong rừng, cũng khi ở tinh xá, ở chòi tranh, ở hang núi, ở gốc cây, bờ suối, vân vân. Bây giờ do cái thời đại tiến bộ với lại cơ thể mình không có đủ sức chịu đựng nên mình vẫn phải ở trong nhà, trong cửa cho đàng hoàng, tươm tất. Tuy nhiên, mình cố gắng là nếu cái gì không quá cần thiết thì mình đừng đem vào trong nhà mình để. Ví dụ, ví dụ cái gì? Tôi không dám nói nhiều, nói nhiều nó cũng đụng chạm.
[1:00:15]Thì có nhiều thầy mình cũng đem vào trong phòng đủ thứ đồ đắt tiền ở trỏng, sang ghê lắm. Mà đây là cái đạo lực đó. Sau này ví dụ như quý thầy có phước thì quý thầy cẩn thận, người ta cho mình sẽ rất nhiều nhưng mình coi cái nào để vô được, để vô coi nó đẹp cái phòng nó sang quá thì thôi, đừng có để vô. Cần cho tốt, bền, rẻ, đẹp mà tiện lợi. Bây giờ nói tới vấn đề chùa, chùa là một cái sở hữu quan trọng nha, cũng là một cái tài sản quan trọng. Mà chúng ta nên có chùa xấu hay chùa đẹp, chùa to hay chùa nhỏ? Chúng nghĩ sao ha? Bây giờ thầy nghĩ coi, mình nên cất chùa to hay nhỏ, xấu hay đẹp?
[1:00:57]Nói lớn lên.
[1:01:03]Nãy mới nói cái gì, nói theo? Từ từ theo rồi. Ý nguyện là ai...? Chùa to, nhỏ, xấu, đẹp, ý thầy sao? Đơn giản. Nói theo hoài, đơn giản hoài đâu dám nói khác. Có ai có ý kiến gì khác không? Thưa thầy con nghĩ chùa thì tùy theo... Nếu mà chùa mà phật tử đông...
[1:01:37]to. Nó hay ha. Chùa Phật tử đông thì phải cất rộng ha, mai mốt cất nhỏ lại. Cũng được, ai có ý kiến gì nữa? Thật ra đó chúng ta thấy đó ngày xưa có những ngôi chùa rất to, rất đẹp do vua chúa cất mà đến bây giờ mình vẫn còn biết ơn là nhờ những ngôi chùa nó đánh dấu cái văn hóa Phật giáo trong thời đại đó. Tức là mình nhìn vào ngôi chùa biết vào thời đại đó người ta rất là mộ đạo Phật nên đã chung công góp sức lại làm thành những ngôi chùa lớn như vậy, thành cái văn hóa vĩnh cửu cho đạo Phật. Và đến bây giờ mình vẫn còn biết ơn cái điều đó. Nên đạo Phật cũng cần một số ngôi chùa to như vậy chứ không phải là không.
[1:02:20]Nên sau này quý thầy nếu mà có ai quý thầy cũng cất một vài cái chùa to nhất nhì thế giới làm thử một cái. Còn nếu mà mình cất chùa để tu thì không cần, phải không? Chứ như để tu thì mình cất đơn giản, có thể rộng, ví dụ như nhiều người đến ở tu thì mình cất thiệt rộng ra cho nhiều người ở được, hoặc là Phật tử tới tu học nhiều quá thì mình cất cũng thiệt rộng nhưng mà không cần phải sang trọng. Còn để mà để cất thành một cái tiêu biểu văn hóa thì phải cất thật đẹp, thật đẹp. Như hồi xưa tôi cũng có một thời gian tôi học vẽ kiến trúc, tôi ngồi tôi cũng nghĩ một cái kiểu chùa, kiểu chùa là ở dưới này nó nó là cái nhà hình lục giác
[1:02:57]thì lên đó là cái tầng thứ nhất là hình lục giác, lên phía trên cái tầng trên thì nó đưa ra ba cái phòng ló ra thành như là ba cánh hoa sen ló ra. Nó ló ra coi chừng không có cột chống nha. Quý thầy hiểu không? Tức là nó đưa lên cái lục giác rồi nó ló ra ba cái phòng tượng trưng cho Phật, Pháp, Tăng mà đưa ló ra bên về chứ không có cái cột chống dưới nên nó cần cái cấu kết bê tông cốt thép phải rất là cứng. Nó là cái console chứ nó không có cái chịu từ bên trong cái cái nắp ở trong, cái khớp ở trong. Mà cái trang trí nọ thì rất là đẹp. Nên cái chùa đó mà cất được cũng là một cái độc đáo à, nhưng mà thôi để đợi, đợi quý thầy An Ngôn,
[1:03:36]Minh Trí rồi đó mấy người cất đi chứ tôi không đủ tiền cất chùa nghèo đó. Thì nếu mà làm được cũng nên làm như vậy, còn nếu mà mình để tu thì không cần hình thức lắm. Nhưng ở đây quý thầy đã đọc bài Hơi Thở chưa? Trong đó có cái đoạn mà âm dương có hiểu không? Hiểu sơ sơ, đúng rồi, bởi vì đó là nguyên một cái cuốn sách nữa, tôi đang viết, tôi viết dở dang về cái cuốn âm dương này. Nhưng mà đại khái thế này: cái gì mà nó chìm sâu, nó khuất kín, nó là... âm. Cái gì nó bộc lộ ra... dương, đúng rồi. Thì bây giờ mình đi vào một ngôi chùa, nó có hai cái là cái nội dung và cái hình thức. Cái nội dung là âm hay dương? Âm. Cái hình thức của ngôi chùa là? Dương.
[1:04:21]Nội dung là gì? Kiến trúc là hình thức rồi. Nội dung của một cái chùa là cái gì? Ai biết giơ tay lên nói. Nội dung của một cái chùa là sự tu hành của đại chúng trong chùa đó, cái sức tu hành, cái tâm linh của đại chúng trong chùa đó thì cái đó nó khuất kín, nó chìm sâu mình nhìn vô đâu có thấy, phải không? Bước vô cái mình nhìn thấy là cái đẹp của cái chùa, cái nhà, cửa, chùa, viện. Thì ở đây trong cái dịch lý nó có cái công thức thế này: là theo cái khôn ngoan của người xưa đó là 5 âm thì 1 dương, nghĩa là bên trong nó cái âm của mình, cái nội dung mình mình có tới 5 á thì mình chỉ phô ra bên ngoài 1 thôi thì mình sẽ rất là bền.
[1:05:07]Thì cũng vậy, ở trong chùa đó cái đẹp của chùa mình đó nó chỉ 1, nhưng mà cái sức tu của đại chúng là phải gấp 5 lần thì cái chùa này sẽ truyền thừa bền bỉ. Có một lần tôi đi vào một cái chùa rất là đẹp, rất là đẹp, đẹp vô cùng mà tôi không muốn nói ra, tôi nói ra quý thầy biết chùa nào liền. Rồi tôi mới đi thăm, tôi đi vào trong cái chỗ mà của đại chúng tu hành thì cái nhìn của tôi là tôi thấy cái sức tu của đại chúng nó không cân xứng với cái chùa. Cái sức tu thì ít mà cái chùa bên ngoài quá đẹp nên tôi đoán là cái chùa này sẽ không có tồn tại lâu, không bền vì cái âm dương nó không cân đối là vậy.
[1:05:49]Còn mình nếu cái chùa đó nó vừa chừng thôi, nó giống như cái chùa Thiên Khánh mình tường nứt đồ gần sập như vậy, nhưng bên trong đại chúng mà những người tu học rất là tốt thì cái chùa này vậy chứ nó bền bỉ, nó truyền từ hết đời này tới đời kia. Mà hễ mà nó lỡ nó sập thì đã có mấy cô kia xây lại. Cái điểm này quý thầy để ý nha, hễ mà quý thầy cất chùa đẹp thì phải nhắm coi cái sức tu của đại chúng mình nó có gấp năm lần cái đẹp đó hay không thì hãy cất. Còn nếu mình tính mình cất chùa đẹp mà nhìn lại cái đại chúng mình tu dở thì cái chùa sẽ hoang tàn lắm. Đến một ngày nào đó không còn người chân tu
[1:06:30]ở mà người ta vô người ta làm bậy làm bạ. Nhiều chùa Trung Hoa đã bị như vậy, có những cái chùa tổ cực kỳ to, cực kỳ đẹp mà đến cái thời sau này khi ngài Hư Vân đến là những nơi người ta nuôi heo, nuôi bò, dùng để nuôi heo, nuôi bò. Nó đau lòng như vậy. Rồi ngài phải chấn chỉnh dẹp, dọn rồi lại làm lại hết. Đó là cái nội dung và hình thức của cái chùa. Tóm lại trong việc chùa mình có ba cái điều để ý, không biết đẹp xấu nhưng mà có ba điều để ý: nơi thờ Phật thì cần trang nghiêm, nơi đại chúng ở thì cần tiện nghi, nơi trụ trì ở thì cần đơn giản. Kìa, ai hay ta? Đúng như vậy. Nên có một lần có một cái ni sư đó cất cái chùa cũng to lắm, đẹp.
[1:07:22]Thì sau khi cất xong cái chánh điện, cái hậu tổ thì khi mà tôi đến thăm cái ni sư đó mới hỏi là: "Thầy góp ý giùm con để con cất cái phòng, phòng của trụ trì." Tôi nói: "Ni sư đừng nghĩ tới cái điều đó. Ni sư nghĩ tới đại chúng trước, ni sư cất cái nhà cho chúng ở cho đàng hoàng đã, rồi hãy cất cái nhà cho mình ở sau. Đó là ban ơn cho đại chúng. Sau này đệ tử họ mới hiểu rằng thầy của mình lo cho mình trước thì nó là một cái tấm gương cho đệ tử truyền mãi truyền mãi trong Phật pháp. Nghĩa là cái người lớn phải lo cho người nhỏ trước." Thì tôi nói với ni sư đó thì cũng là tôi nói ai? Tôi nói với quý thầy đó.
[1:08:02]Sau này quý thầy lớn lên, quý thầy lãnh chùa thì nhớ giùm điều đó. Nếu mà chưa có đệ tử thì dĩ nhiên mình cất cái cốc cho mình trước vừa chừng để ở. Nhưng mà nếu ví dụ trong một dịp sửa chùa nào đó mà dở ra làm hết thì cất chỗ ở hoặc là của chúng trước hoặc là của Phật trước. Nếu cất của Phật trước thì sau đó phải cất của đại chúng trước rồi còn dư vật liệu nhiêu á thì mới đắp đắp vá vá cất cái chỗ cho mình ở sau. Nhớ điều đó, nghĩa là mình càng lớn càng phải hy sinh cho đệ tử. Cho nên tôi nói là chỗ ở của đại chúng thì cần tiện nghi còn chỗ ở của trụ trì thì cần đơn giản là vậy. Có những trường hợp nè, trường hợp như mình có phước thì
[1:08:44]vật dụng nó tràn đến một cách sung mãn dù mình không mong muốn như hồi nãy tôi nói vậy thì mình phải làm gì? Phải bố thí bớt đi chứ làm cái gì, phải không? Nghĩa là đừng có để dư, hễ mà thấy đồ tới nhiều thì cứ lo mà kiếm người mà đem mà cho, đại khái vậy. Rồi bây giờ đó là cá nhân mình, bây giờ ví dụ đời sống đại chúng như cái chùa đi. Tự nhiên chùa mình nó giàu lên, người ta cúng quá chừng đi, sung mãn, dư dả rồi làm cái gì? Cái này không phải của cá nhân mình mà của đại chúng luôn, phải làm cái gì? Giúp cho nơi khác, cái chùa khác, đại chúng khác. Đúng rồi. Vì lúc đó mình sẽ nói cho chúng mình biết
[1:09:23]vì khi mà của đại chúng rồi nó không còn riêng của người trụ trì nữa thì người trụ trì cũng không được hoàn toàn mà sử dụng sẽ mang tội. Ví dụ bây giờ mình là trụ trì đó, người ta cúng thì cứ nhè mình người ta cúng thôi, nhưng mình phải hiểu rằng có cái đức của đại chúng trong đó cho nên không được tùy tiện mà sử dụng riêng. Vì mình muốn cúng dường qua một cái đại chúng khác, một chùa khác cũng báo cho chúng biết, cũng hỏi ý chúng một chút, chúng họ hoan hỷ thì cũng san sẻ bớt cho chùa này chùa kia để mình chứng tỏ cái tinh thần là mười phương Tăng là một, chứ đừng có chia rẽ à chùa này chùa tui, chùa bên đó.
[1:09:55]Phải, không phải, thường trụ của chùa này nên không có được san sẻ. Quan niệm vậy là sai lầm. Hễ mình thấy chúng mình đủ rồi đừng để nó quá dư, phải lúc nào cũng phải san sẻ bớt, san sẻ bớt hết. Như vậy nó mới đúng. Như trên chùa tôi vậy, tôi là người trụ trì cho nên tôi lo, sợ chúng mình thiếu, sợ chúng mình thiếu mà dòm mặt tôi là quý thầy biết là cứ thiếu phước rồi. Ốm yếu, gầy guộc như vậy biết thiếu phước nên tôi mới lo lắm. Nhưng mà hễ bắt đầu mà có dư cái là nghĩ tới chuyện cúng dường. Cứ trong cái dịp tháng 7 ví dụ vậy, thấy ờ vải mình có được quá nhiều thì thấy quý thầy quý cô từ nơi khác tới là phải phát cúng dường, cúng dường liền.
[1:10:34]Chứ không dám tích lũy quá nhiều, vì mình tích lũy quá nhiều quá dư của đại chúng mình cần là bắt đầu mình tội, cả chùa mình mang tội luôn. Nên vừa chừng, đừng có sợ thiếu, vừa cảm thấy đủ đủ hơi dư dư ở mức độ dự trữ an toàn là được rồi, chứ đừng quá dư, tiền bạc cũng vậy. Ví dụ mình thấy cái chùa mình chỉ cần là cái quỹ dự dự phòng nó được bao nhiêu triệu đó là mình yên tâm được rồi, hễ nó dư lên cái số đó là phải dùng vào việc gì hợp lý chứ đừng có tích lũy thêm. Đừng có nói 9 triệu rồi không biết ai cúng 1 triệu nữa cho đủ 10 triệu ta. Như vậy nó không nên. Trong khi ví dụ nhu cầu mình dự phòng 5 triệu thôi,
[1:11:12]tới cái triệu thứ sáu thứ bảy nó tới là lo kiếm chuyện phước mà làm liền. Chứ không phải ngồi đó 9 triệu rưỡi rồi vái trời bữa nay có ai cúng 500 cho đủ 10 triệu rồi cột lại cất bỏ một chỗ. Rồi, nó có cái này, nó có hai cái mức độ của cái kém đạo đức và hai mức độ của đạo đức. Là mình tham cái mình không có, ví dụ như mình không có đồng hồ mà thấy huynh anh huynh đệ mình có đồng hồ thì mình cứ ngồi nghĩ hoài: "Không biết chừng ai cho mình cái đồng hồ, sao không có tiền mua cái đồng hồ?". Thì cái đó là một cái tham, điều đó thua. Đó là cái nên bỏ đi. Cái thứ hai, ví dụ mình có rồi mà mình tham giữ.
[1:11:49]Ví dụ bữa nọ không biết đâu ai cho mình luôn hai cái đồng hồ. Thì mình làm sao? Đeo một cái, còn cái mình giấu dưới đáy rương á, để đề phòng cái này hư thì còn có cái kia xài. Nhưng mà tới tuổi mình nó hư hai cái hư luôn rồi. Cho nên không tham giữ cái mình có, cái đó khó, là mình chia bớt. Nên ở đây là chúng ta thế này, mình không tham cái mình không có và mình khước từ buông xả cái mình có luôn, cái đó khó hơn nữa. Khó hơn, mình ráng huynh đệ. Bây giờ mình so sánh những cái sản phẩm mới nè. Những cái sản phẩm mới so với đời sống tu hành của mình coi nó có cần thiết hay không. Bia, cần không?
[1:12:30]Không biết quý thầy có uống bia chưa? Đừng uống nghe. Tại thời Đức Phật không có nên Đức Phật không có chế giới. Rồi thôi. Thuốc lá, cần không? Ở đây có ai lỡ hút chưa? Có lỡ hút về Phật, Phật thích hoá luôn. Nhớ nên khước từ liền đoạn, phải cương quyết khước từ liền đoạn. Tôi nói điều này có lẽ đụng chạm nhiều, nhưng mà quý thầy phải bỏ điều đó. Vì sao? Vì hai điều sai lầm. Thứ nhất là phí tiền. Phật tử người ta cúng dường để mình tu học chứ không thể đem đốt. Cầm điếu thuốc đốt tức là đốt tiền của Phật tử, một cái tội rất nặng. Thứ hai là tàn phá sức khỏe của mình và những người đứng gần mình.
[1:13:12]Mình hút mình đã bị nhiễm độc rồi, cái người đứng gần hít hơi thuốc lá vẫn bị nhiễm độc, làm cái ác và làm sự ngu si. Cho nên người tu không nên dùng. Thời Đức Phật thì không có thuốc lá nên ngài không có chế giới, nhưng bây giờ mình phải tự chế cái giới đó. Ở bên ngoài thế giới bây giờ thì họ chống thuốc lá dữ, mà mình là người tu, tức là người có văn minh, có văn hóa mà đi hút thuốc là một điều không phải. Có nhiều cư sĩ họ than vãn, nói thấy quý thầy cầm điếu thuốc lá, họ coi không được. Mà quý thầy cứ hút hoài, nói không nghe, không biết làm sao. Thì đấy, mình nói, ổng nói nói với tôi, tôi cũng không dám nói nữa.
[1:13:47]Nhưng mà thôi, quý thầy ở đây mình tuyệt đối tránh nghe, tránh, đừng có dùng thuốc lá. Tivi, cần không?
[1:13:56]Đúng ra nói đúng cái này mình phản đối hết cũng không được. Ví dụ bây giờ tivi họ phát chương trình trong sáu tiếng đồng hồ á, thì nhiều khi có chừng một tiếng mà nói về y học, về sức khỏe, về khoa học, mấy cái đó mình coi cũng tốt. Nhưng mà còn nếu mình coi hết thì rất mất thì giờ. Coi tin tức, thời sự, ca hát, ổng ẹ, ỏng ẹo này nọ coi nó mất thì giờ lắm. Mà quý thầy mình nhiều khi làm sao? Thức đêm coi bóng đá nữa. Nó đá cái trong đây quý thầy mình cũng la lên vô vô rồi luôn. Ở Sài Gòn nhất định cũng bị. Cho nên không nên, mất thì giờ tu hành. Mà mình chống hết cũng không được, tuy nhiên mình dè dặt mình biết đó là cái làm mất thì giờ tu hành.
[1:14:33]Mặc dù trong đó có một vài thông tin bổ ích nhưng mà dè dặt lại, mình không dám chống. Radio cần không? Thôi radio thời xưa rồi. Cassette cần không? Để thâu băng, băng nghe giảng kinh thì cũng tốt nhưng mà đừng có nghe nhạc. Vậy chứ có nhiều chùa nghe, có mấy cô trẻ trẻ mới vô tu đó cũng để phone nè, quý thầy lớn đâu có biết, tưởng là đang nghe băng giảng, rút ra bỏ tai nghe cải lương. Đó là cái không nên, dùng cho nó đúng việc đạo thì tốt. Video cần không? Cái băng video, băng hình, băng phim á. Đúng ra đôi khi nó cũng cần, ví dụ mình chiếu cái phim đạo ha, ví dụ chiếu lại ông quý giảng người ta
[1:15:16]thâu băng, mình mở mình ngồi coi cũng được. Nhưng mà cái đó thì ít, mà ba cái phim tầm bậy tầm bạ thì nhiều. Phim chưởng, phim đời xã hội thì nhiều. Vậy mà có một ông thầy, khi ổng giảng ổng kêu là tăng ni sinh cứ mướn phim về coi thoải mái, vì trong đó có nhiều đạo lý cũng hay. Ổng nói không sai, vì những cái phim Hồng Kông nó có nhiều cái triết lý cũng hay, nhưng mà để được cái triết lý đó thì mình phải thức đêm thức đồ coi hết ngày này qua ngày kia, hết bộ này qua bộ kia, rất mất thì giờ. Cho nên thôi, mình đi tìm đạo lý trong kinh, trong đời sống mình, nghe giảng này được rồi, chứ không nên mà mướn phim về để mà đi tìm đạo lý.
[1:15:53]Quý thầy đừng có mướn phim mà đi tìm đạo lý nghe. Có nhiều chùa mà mỗi ngày cứ vô cái chỗ mà cho băng mướn phim á, mướn đều đặn mỗi ngày hết, không biết tu giờ nào không biết. Mà mấy thầy đó rất là siêng đi tìm đạo lý trong phim ảnh nghe. Tủ lạnh cần không? Có nhiều chùa cũng cần tủ lạnh để dự trữ thức ăn. Thôi mình cũng không biết nói sao, giá cũng cần. Bếp ga cần không? Cần, rất cần. Chùa tôi trên núi là xài bếp ga đó, vì đây là tôi chủ trương. Ở trên núi nhưng mà tôi xài bếp ga, mà bây giờ đây là một điều nên khuyến khích người ta nên xài bếp ga để bớt cái dùng củi dùng than. Người thì càng lúc càng đông mà cứ dùng củi dùng
[1:16:38]than phá rừng nhiều quá chịu không nổi. Nên mình dùng cái khí đốt hóa lỏng, khi khai thác lên mình không dùng, bỏ hết. Nên bây giờ người ta đem về hóa lỏng, nạp vào bình ga mình xài bếp ga, đỡ phải phá rừng. Nên đây là điều nên khuyến khích và nên dùng. Xe hơi cần không? Cũng khó nói. Như bản thân tôi là phải xài rồi đó. Xe máy xới cần không? Cần, cần. Chứ hồi như tôi mới tu là phải đứng cuốc đất không, cho đến khi có xe máy xới thì mình đỡ nhọc, nhờ đó mình có sức khỏe, ngồi thiền tốt hơn. Cho nên cái phương tiện mà trong cái sản xuất mà có kỹ thuật thì cũng tốt, không sao. Computer, máy vi tính cần không?
[1:17:19]Cần, quý thầy nên học. Điện thoại cần không?
[1:17:26]Đúng là nó cũng cần và tiện lợi đó, nhưng mà nó cũng là một cái không hay. Không hay là sao? Mình người tu thì mình hạn chế giao tiếp với bên ngoài, phải không? Thì chùa mình có một cái cửa chùa, người ta ra vô là đã mệt rồi đó, nhiều người đã tới cái cửa chùa đi vô ra để giao tiếp đã mệt thì điện thoại nó cũng là một cái cửa khác. Để cho mình phải thêm cái giao tiếp. Cho nên đúng là nó cũng tiện lợi, mà nó cũng làm mình mất thì giờ. Còn nếu không có điện thoại á, thôi lâu quá chuyện gì quan trọng thì chạy tới nói nhau vài câu rồi chạy về, rồi cũng làm biếng bớt nói. Có điện thoại tiện là cứ gọi miết rồi mất thì giờ lắm.
[1:18:02]Đang ngủ, đang ngồi thiền, đang tụng kinh cũng bị kêu bị réo, cho nên nó hay mà cũng không hay. Cho nên cái này tôi cũng không dám chống lắm, nhưng mà cũng cảm thấy nó cũng không hay. Điện, đèn cần không?
[1:18:18]Có cái điều quan trọng phải nói, bài học dài quá mệt. Quý thầy phải biết cái điều này một chút. Cái khái niệm về kinh tế thị trường bên ngoài, ở bên ngoài theo cái kinh tế học thì họ quan niệm như thế này, hễ mà cái xã hội đó người ta tiêu thụ mạnh thì kinh tế sẽ phát triển. Ví dụ như là cái người đó họ sản xuất xe hơi, nhưng mà nhiều người mua thì tất nhiên là họ phải sao? Họ phải thu nhận thêm nhân công, mở rộng xưởng để sản xuất thêm. Và như vậy là họ phát triển, phải không? Có nhiều việc làm và xã hội phát triển. Rồi ví dụ như là cái người đó họ sản xuất vải mà nhiều người mua mặc thì như vậy là cái xí nghiệp,
[1:18:54]cái xưởng, cái công ty nó phát đạt, phải thu nhận nhiều công nhân, tạo ra nhiều công ăn việc làm và như vậy kinh tế sẽ phát triển. Nên họ lý luận rằng khi mà người ta tiêu thụ nhiều thì kinh tế sẽ phát triển. Có một lúc ở bên Pháp cái kinh tế hơi suy thoái, chính Tổng thống Pháp phải lên đài kêu gọi dân chúng tiêu thụ thêm, mua sắm nhiều hơn để thúc đẩy kinh tế phát triển. Thì đó là cái lý luận của kinh tế học và nó cũng hợp lý chứ không phải không. Tuy nhiên, tuy nhiên có cái điểm này chúng ta để ý nè. Muốn mà sản xuất được nhiều thì phải làm gì? Phải khai thác tài nguyên thiên nhiên nhiều, phải không?
[1:19:31]Khai thác dầu mỏ, khai thác mỏ sắt, mỏ đồng, khai thác rừng, khai thác gỗ nên làm cạn kiệt tài nguyên sớm. Đồng thời làm ô nhiễm môi trường sống. Ví dụ như xe hơi, xe máy mình xài nhiều nó thải khí vào không khí nó làm ô nhiễm môi trường, phải phá rừng nhiều làm phá hoại môi trường của mình, vân vân. Cho nên cái xã hội gọi là tiêu thụ mạnh để tăng trưởng kinh tế, nó cũng là một cái tai hại kéo theo phía sau là làm cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Đây là điều chúng ta để ý, sau này quý thầy đi ra giảng mình phải nắm hết. Tuy tiêu thụ làm tăng trưởng nhưng cũng là cái hại, và đạo Phật mình phải chọn một cách khác để đi,
[1:20:13]chứ không có thể mà à phải tiêu thụ nhiều để mà mà kinh tế phát triển, không phải như vậy. Mà nếu mà nói mình sống đơn giản, có khi người ta bắt bẻ. Khi giảng Pháp mình phải nói nhiều mặt, người ta không bắt bẻ được. Người ta bắt bẻ: "Sống đơn giản như quý thầy không tiêu thụ thì không có kích thích kinh tế phát triển". Khi người ta bắt bẻ mình điều đó thì mình cũng phải biết đường mà trả lời lại. Mình mới nói người ta rằng tiêu thụ mạnh nó sẽ làm ô nhiễm môi trường và cạn kiệt tài nguyên. Phải biết hết. Nên người tu phải có kiến thức là như vậy, để mình vững tin cái con đường mà mình đi, mình vững tin cái con đường mà Đức Phật đã dạy
[1:20:48]là cố gắng tìm một cái đời sống đơn giản và hợp lý. Có một vài cái tấm gương như là ông Krishnamurti. Krishnamurti là được người ta cho là một bậc thánh nhân của thời đại, một bậc đạo sư của thời đại, là người có cái sức giác ngộ trong nội tâm. Ông xuất thân từ Ấn Độ, sau đó ông đi các nước và ông ở Mỹ, định cư ở Mỹ rồi chết ở bên đó. Ông đi giảng rất là nhiều và trên thế giới người ta theo ông đông lắm. Sách vở này kia truyền ra người ta theo đông lắm. Được coi như là một người có cái sức giác ngộ thâm sâu. Ông sống đời đơn giản. Mặc dù sống trong một cái thế giới rất văn minh, rất tiện nghi, nhưng ông vẫn giữ cho mình sống đơn giản được.
[1:21:33]Đây là điều hay. Nhưng mà ông vẫn theo dõi cái sự tiến bộ của khoa học. Khi khoa học có những phát minh gì ông vẫn biết. Mà khi ông đi giảng, thì chắc cũng bằng micro, nhưng mà ông ngồi trên cái tờ ngồi kiết già bất động hai tiếng đồng hồ để nói, không nhúc nhích, và thái độ rất là trầm tĩnh, an lạc. Nên người ta nể ông. Mà chính bản thân tôi cũng vậy. Tôi hồi nhỏ, lúc đó tôi đọc vài cái cuốn sách của ông, nhưng mà do cái người dịch họ dịch tối nghĩa quá nên tôi không có thích. Tôi cho rằng ông nói rườm rà quá tôi không có thích. Cho đến khi tôi gặp đạo Phật, hiểu được cái lý thiền, thì tôi mới biết rằng ông là một thiền sư đã đắc đạo,
[1:22:15]nên tôi hối hận cái tâm mình mà đã từng nghĩ không tốt về ông. Cái hối hận nó cứ day dứt, nó kéo dài khoảng sáu tháng sau thì một đêm tôi nằm mơ tôi thấy ông. Tôi thấy ông hiện ra nhìn tôi cười, tha thứ và biến mất. Từ đó là tôi mất cái hối hận đó là nó tan biến, giống như cái lòng sám hối của mình đã được chứng minh như vậy. Nhưng mà tôi thấy trong giấc mơ tôi thấy hình ông nó khác với cái hình bên ngoài mà người ta chụp trong mấy cuốn sách. Thì trong giấc mơ tôi thấy hình ông đầy đặn lắm, gương mặt sáng rỡ. Sau này, trong một lần tôi đi về miền Tây thì có một người đưa cho tôi hãy xem cái hình mà chụp ông lúc về già, thì tôi mới thấy rằng đúng như là tôi
[1:22:55]đã thấy trong giấc mơ, gương mặt ông về già nó đầy đặn như vậy. Nhưng mà đời sống ông nhẹ nhàng, thanh thoát, đơn giản, không có nhu cầu, không có gì hết. Không tiền không bạc nha, không hề giữ tiền không giữ bạc. Dĩ nhiên là không hề có xa xỉ phẩm hay thuốc lá gì hết. Quần áo vài bộ đơn giản, đi khắp thế giới để giảng dạy. Đó là một tấm gương rất là hay. Còn gần đây như là Hòa thượng Hư Vân, người của đạo Phật nhưng sống cực kỳ đơn giản, vài manh áo đơn sơ, ngài rất là tuyệt vời, không thể tưởng. Còn chúng ta cũng nghe ha chuyện về thánh sư Milarepa của Tây Tạng thấy không? Trong cái lúc mà ông tu hành,
[1:23:31]có những lúc ông không hề có một mảnh vải che thân luôn. Có những lúc như vậy. Nên đến khi người em gái tìm lại cho ông một miếng vải thì ông che đỡ cái chỗ cần phải che, chứ ông sống rất là đơn giản. Tuyết lạnh như vậy mà không cần áo mặc, vẫn vẫn sống được, đó là nhờ cái sức tu. Mình thì không bắt chước được, nhưng mà đó vẫn là những tấm gương để mình nể phục, mình kính ngưỡng như vậy. Thì tóm lại mình chọn cái mức sống hợp lý như thế này. Hễ dư thừa, nếu mình sống dư thừa thì tổn phước, đắm nhiễm, và không làm gương cho người sau. Phải không? Còn nếu mình quá khổ hạnh thì mình bị hạn chế, khó làm việc đạo được.
[1:24:13]Đó, có hai cái mình phải cân đối lại khi mình quyết định chọn cái đời sống như thế nào, mình nhớ cái điều đó. Nếu mà mình sống dư thì mình đã rời xa cái đạo đức và cái lý tưởng đơn giản của đạo Phật. Nhưng mà mình tự hạn chế mình sống ít quá, không có gì hết, không có gì hết thì mình cũng không làm được những việc đạo cần thiết phải làm. Do mình chọn đời sống trung dung hợp lý và theo cái trí tuệ của mình phán đoán trong từng cái trường hợp như vậy. Thôi thì hết giờ. Quý thầy có ai hỏi gì không?