[0:08]Kính thưa các quý vị đại biểu, kính thưa các vị phật tử! Được phép của Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, hôm nay, tại khu biệt thự Hồ Tây - Hà Nội, Báo Người cao tuổi, cơ quan Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức buổi sinh hoạt nghe Thượng tọa Thích Chân Quang ở núi Dinh, trụ trì chùa Phật Quang tại núi Dinh, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu về thuyết pháp một số chuyên đề bổ ích, đó là: Đời sống tinh thần của người cao tuổi. Đây là sự quan tâm đặc biệt của Thượng tọa đối với chúng ta, bởi vào thời điểm những ngày giáp Tết Nhâm Thìn, thời tiết ngoài Bắc và Hà Nội đang trải qua rét đậm, rét hại.
[0:57]Chùa Phật Quang tuần trước, trong các ngày 30, 31 tháng 12 năm 2011 và ngày mùng 1 tháng Giêng năm 2012, Thầy Chân Quang - trụ trì nhà chùa tổ chức Đại lễ Phật thành đạo theo Phật lịch 2555 mà có ngót hai vạn tăng ni, phật tử, đạo tràng trong cả nước về dự kéo dài trong suốt ba ngày. Vậy mà Thượng tọa vẫn quan tâm, dành tình cảm đặc biệt, không quản đường xá xa xôi và thời tiết khắc nghiệt đến với đông đảo chúng ta, dành cho chúng ta những giờ phút quý báu để thuyết pháp, để trao đổi cho mọi người những quan niệm sống, những ý tưởng về một phần đời sống tâm linh, đời sống tinh thần, đặng góp phần đem lại cho chúng ta,
[1:44]cho mỗi người một khả năng tư duy và hành động tự làm bác sĩ, tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân mình. Đến dự buổi sinh hoạt chuyên đề hôm nay, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu: Ông Đàm Hữu Đắc, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam.
[2:08]Ông Lê Ngọc Hoàn và phu nhân, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa IX, nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải.
[2:18]Tới dự còn nhiều vị trong Ban Chấp hành Trung ương Hội, Ban Thường vụ Trung ương Hội và đông đảo hội viên Hội Người cao tuổi của thành phố Hà Nội, đông đảo các vị phật tử, đạo tràng trong nhiều tỉnh phụ cận Hà Nội. Kính thưa quý vị đại biểu! Trong những năm qua, Thượng tọa Thích Chân Quang luôn quan tâm, tham gia nhiều chương trình và phong trào hành động của người cao tuổi và Hội Người cao tuổi Việt Nam, từng ủng hộ, giúp đỡ Trung ương Hội Việt Nam Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức Đại hội Thi đua yêu nước "Tuổi cao gương sáng" năm 2010, làm một số nhà tình nghĩa, nhà tình thương, tặng quà Tết cho người cao tuổi nghèo,
[2:56]học sinh nghèo, tổ chức nhiều lớp học về Phật pháp và dạy thiền ở một số địa phương đem lại lợi ích thiết thực, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, chăm sóc sức khỏe đối với người cao tuổi nói riêng, các phật tử, đạo tràng nói chung theo phương châm "Sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc, sống có ích cho gia đình và xã hội". Vừa qua, tôi được dự Đại lễ Phật đản Thành đạo 2011, tôi rất nhớ lời thơ của Thầy Chân Quang trong bài Sám thành đạo có đoạn như sau: "Cúi đầu đảnh lễ Phật Đà, Cho con cuộc sống thiết tha nghĩa tình. Đời con đã có bình minh, Từ khi theo Phật tu hành nguyện sâu. Bỏ đi nghìn kiếp khổ đau, Bước theo ánh sáng nhiệm màu vô biên.
[3:38]Trái tim vượt nỗi ưu phiền, Yêu thương khắp cả mọi miền chúng sinh." Thay mặt Ban Thường vụ Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam và Báo Người cao tuổi, tôi xin trân trọng giới thiệu Thượng tọa Thích Chân Quang lên nói chuyện, giao lưu với chúng ta nhân dịp xuân Nhâm Thìn với một chuyên đề bổ ích, đó là Đời sống tinh thần của người cao tuổi.
[4:05]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa ông Đàm Hữu Đắc, kính thưa bác Lê Ngọc Hoàn, kính thưa các vị trong cái Trung ương Hội Người cao tuổi, kính thưa
[4:22]tất cả những vị cao tuổi, kính thưa tất cả quý phật tử!
[4:32]Thì xuân đến, mùa xuân là tượng trưng cho tuổi trẻ, nhưng mà những vị lãnh đạo của Hội Người cao tuổi thì lại quan tâm đến người lớn tuổi. Cho nên có nhã ý là chúng ta cần phải chăm sóc nhiều hơn cái tinh thần của người người cao tuổi. Vì người cao tuổi bước qua bóng xế của cuộc đời thì trong tâm lý lại phát sinh ra rất nhiều điều. Mà khi tâm lý có cái vấn đề phát sinh, nhiều khi gọi là bất ổn, thì cuộc sống không hạnh phúc, mà cuộc sống không hạnh phúc thì thì thật là không hạnh phúc tức là buồn.
[5:18]Mà chúng ta sống trên đời là ta đi tìm hạnh phúc, cho nên ta không được quyền không hạnh phúc. Đức Phật cũng vậy, đi tìm một cái mục tiêu là xóa đi đau khổ cho con người. Dĩ nhiên, cái mục tiêu mà thoát khổ của đạo Phật thì nó quá lớn, quá vĩ đại. Nếu mà nói đến thế nào là hết khổ trong đạo Phật thì thực sự là ta phân tích nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm không hết cái ý nghĩa đó, lớn lắm. Tuy nhiên, trong cuộc sống này, ta bớt được một nỗi khổ,
[5:58]thêm một niềm vui, tắt được một cái điện thoại vẫn là một cái hết sức là ý nghĩa cho cho chúng ta vậy.
[6:12]Đức Phật nói thế này: Con người có tám cái nỗi khổ, nhưng mà bốn cái nỗi khổ đầu tiên là sinh, già, bệnh rồi chết. Trong đó, già thực sự là một nỗi khổ. Những người nào đã già rồi bắt đầu sẽ thấm thía cái nỗi khổ này. Còn những người mà chưa đi vào tuổi già, cứ tưởng mình còn trẻ thì chưa thấm cái nỗi khổ này. Còn giống như chúng tôi là người chưa biết xếp cái loại nào, cho nên đang rất băn khoăn. Xin vào Hội Người cao tuổi thì chưa duyệt, mà
[6:54]nghĩ rằng mình còn trong Đoàn Thanh niên thì ta đã bị đuổi ra. Vâng, cho nên ở cái tuổi này thật là cũng khổ, nghĩa là chưa già mà khổ, vâng.
[7:07]Cái tâm trạng ở cái tuổi năm mươi mấy này nó rất kỳ cục, dạ, nó rất kỳ cục. Kỳ cục là không biết mình là trẻ hay là già, dạ, không biết. Tuy nhiên thì vì ai cũng phải đến cái tuổi già, ai cũng phải đến lúc cái tuổi về chiều, bóng xế rồi cao niên. Vì vậy, nhà nước ta đã quan tâm đến cả một cái thế hệ này mà lập ra cái Hội Người cao tuổi để chăm sóc cái nhất là đời sống tinh thần của người cao tuổi.
[7:43]Và việc mà lập Hội Người cao tuổi cho cả nước để có kế hoạch chăm sóc cho người cao tuổi, chúng tôi xem rằng đó là một cái sự sáng suốt lớn lao của của lãnh đạo nhà nước ta.
[7:59]Mới ban đầu thì chúng thường không để ý lắm, nhưng mà càng về sau thì mới càng hiểu được cái vai trò của Hội Người cao tuổi đối với cái đời sống cộng đồng của nhân dân ta. Vì rồi ai cũng đi đến cái chỗ đó, chỉ trừ có người sẽ không bao giờ già. Đó là ai ạ? Có người không bao giờ già, không già, đó là người hút thuốc lá thì không già, tại lúc còn trẻ đã chết mất rồi, cho nên không già, dạ.
[8:33]Còn hầu hết chúng ta đều phải già. Và cái tuổi già
[8:41]nó có mấy cái điều thế này: là trước khi mình già, mình là người gánh vác cái cuộc sống này, mình gánh vác cái đất nước này, à mình gánh vác cái trách nhiệm đối với xã hội, đối với bao nhiêu thế hệ, đối với gia đình, đối với tổ quốc. Nhưng mà khi mình trở nên tuổi già, mình lại trở thành gánh nặng, mình lại trở thành gánh nặng cho người khác gánh. Thì cái cảm giác từ một người là gánh vác cái trách nhiệm, được quyền để cống hiến, bây giờ trở thành cái người trở thành gánh nặng cho người khác, cái cảm giác đó lạ lắm, cảm giác đó lạ lắm. Cái cảm giác đó lạ là như thế này. Một á là cái người nào mà còn khát vọng cống hiến thì
[9:28]thấy khổ tâm vì mình không được cống hiến nữa. Không được cống hiến vì luật pháp không cho cống hiến nữa, phải về hưu. Khổ tâm lắm. Có những người đang làm việc phơi phới vui, cắt tuổi hưu về một cái trầm uất liền, khủng hoảng tâm lý liền, có những người như vậy. Hoặc là có những người trở nên tủi thân. Tủi thân là khi mình còn tráng kiện, mình chăm sóc người này, mình yêu thương người kia, mình tử tế với người nọ, nhưng bây giờ khi mình đã già rồi tại sao mình không nhận được cái sự đối xử tử tế đúng mức của gia đình, của xã hội. Tủi thân. Người già rất hay tủi thân. Có đúng không ạ? Anh anh anh Đắc hả? Dạ. À.
[10:17]Mà con cháu ta thì không thể nào nó cứ bên cạnh ta để mà báo hiếu ta hay chăm sóc ta được vì nó còn có tương lai của nó, cuộc sống của nó và con cháu của nó. Và nó cứ lần lần nó cứ rời khỏi cái vòng tay của ta, nó đi mãi đi mãi. Đi mãi nhiều khi biền biệt. Đôi khi chạy về thăm chút xíu rồi nó cũng lại ra đi, để lại cái tuổi già rất là quạnh hiu, mà trong khi ta đã không còn, bắt đầu đến lúc không tự chăm sóc cho mình được nữa, mà cuộc đời cũng không chăm sóc cho ta nữa, cái cảm giác tủi thân nó khủng khiếp lắm. Khủng khiếp lắm. Vì mà người trẻ không hiểu điều này. Người trẻ không hiểu được cái cảm giác tủi thân của người già.
[10:59]Cho nên vì không hiểu, cho nên cũng không đáp ứng. Và cứ giả lả lại tặng ít quà, ôm vòng tay hôn vào má mẹ, bố mình một cái rồi chạy mất tiêu. Trong khi cái người bố mẹ già lại càng tủi thân hơn. Ấy. Chúng tôi thì đi tu, nhưng ở tuổi này cũng cảm thấy bắt đầu mình có hơi tủi thân. À cũng kỳ lạ vậy. Bắt đầu mới hiểu, à thì ra, hễ mà muốn biết cái người đó già hay không, hãy xem người đó đã bắt đầu tủi thân hay chưa. Dạ. Bác Lê Ngọc Hoàng đã tủi thân chưa ạ? Có rồi phải không? Rồi, vậy là bác già. Anh anh Kim Quốc Hoa đã tủi thân chưa ạ? Rồi, rồi có, dạ. Anh anh Đắc? Có rồi, xong. À. Hỏi mấy người người nào cũng tủi thân là đã già hết trơn rồi. Dạ.
[11:48]Tụi con tủi thân chưa? Mấy đứa trẻ trẻ. Chưa phải không? Đó vậy là chưa già, đó. Đó! Có bao nhiêu cái tiêu chí để định nghĩa tuổi già, sự thật là rất là mơ hồ. Thế nào là tuổi già? Sự thật coi vậy chứ không dễ định nghĩa. Nếu nói tuổi, hoàn toàn không bảo đảm. Bây giờ nói tuổi thì ngày xưa bao nhiêu tuổi là già ạ? Thưa có bốn mươi à. Ngày xưa bốn mươi là già. Năm mươi là là già thấy lụm cụm lắm rồi. Cái hội nghị mà Diên Hồng mà khi vua Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông tổ chức á, ta nghe nói là các bô lão đến dự hội nghị Diên Hồng để quyết định đánh hay là hàng với quân Nguyên thì bây giờ thì khi ta dựng lại cái vở kịch đó, cái nhiều người cứ dựng lại những
[12:33]ông già râu bạc, tóc dài, tóc bới một cục trắng bóc, râu dài đi chống gậy lụm cụm đi vào hội nghị Diên Hồng, thấy trật lất à. Ông nào nấy mạnh song sổng à, năm mươi tuổi không à. Mà đã vào thời đó đã được gọi là bô lão. Nhưng mà thời nay mà năm mươi tuổi thì sao ạ? Gặp nhau nói anh mấy tuổi? Dạ nay sáu mươi. Ủa, sao trẻ thế! Còn trẻ thế! Sáu mươi vẫn trông là trẻ. Cho nên cái đánh giá tuổi để gọi là già, sai. Sai, bây giờ sai rồi. Bây giờ ví dụ tuổi hưu là sáu mươi, được xếp là già, nhưng sự thật cũng không đúng. Vì cái quy định của pháp luật tới ngang đó đành phải hưu để nhường việc làm lại cho thế hệ sau.
[13:18]Cái chế độ hưu của ta nó là một cái chế độ là nó có tính tương đối và nhân đạo. Nhân đạo là gì? Là cái thứ nhất là cái người này thôi cống hiến nhiều rồi, thôi nên nghỉ ngơi cho khỏe, nhưng cũng phải là nhường công ăn việc làm cho lớp sau. Tuy nhiên có những người sáu mươi mà năng lực còn rừng rực tràn đầy, còn giỏi hơn cái người trẻ nữa. Ví dụ như những cái vị trong Trung ương Hội Người cao tuổi mà ngồi ở hàng ghế trước chúng ta, người nào cũng trên sáu mươi, mà sự thật là thanh niên làm việc không bằng đâu. Vì cái trí tuệ, cái kinh nghiệm không bằng được. Nên nếu nói là dựa vào tuổi tác để đánh giá là già, sai.
[14:02]Bây giờ ta dựa vào một tiêu chí gì? Không không đánh giá tuổi được nữa, nếu mà thực tế già, không đánh giá nữa, thì là tiêu chí gì nữa? Sức khỏe, phải không ạ? Giờ nói sức khỏe, à khi yếu rồi thì gọi là người già. Tiêu chí này cũng không bảo đảm, vì sao vậy? Vì có những người hai mươi lăm tuổi là lụm cụm mất rồi. Có những người ba mươi tuổi là đã kém sức khỏe rồi, mà ta gọi người đó là già được không ạ? Không, vì hỏi ra ba mươi lăm tuổi. Chỉ vì ổng ổng yêu nhiều quá nên ốm hay sao đó, không biết, nên đã ổng mất sức khỏe mất tiêu. Nhưng mà vậy dựa vào tiêu chí để gọi là người già cũng không được luôn.
[14:43]Cho nên, nên những cái yếu tố đó tính ra bây giờ thế nào gọi là người già không được, thành thử ra đây gọi là người cao tuổi. Cao tuổi là thôi xếp cái mức độ tuổi nào đó, cắt ngang cái sáu mươi để định nghĩa thì tương đối. Nhưng mà vậy cao tuổi là có những tính chất gì? Không có tính chất rõ rệt đâu. Nói là người đó yếu, không chưa chắc yếu ạ. Nói người người đó không cống hiến được nữa, không chắc ạ, nhiều người còn cống hiến tới tám mươi chưa hết. Nói người đó mất minh mẫn, không dám đâu, có người tới chín mươi vẫn minh mẫn. Cho nên cao tuổi vậy cái đặc trưng của những người cao tuổi là gì? Không có, không có đặc trưng gì hết trơn á.
[15:22]Chỉ có cái sáu mươi tuổi vậy thôi à. Không có đặc trưng gì hết trơn. Nhưng rồi bắt đầu nói thì nói, nhưng trên tổng quát là ta phải đối diện với những vấn đề thế này: kém sức khỏe, lần lần rồi cũng phải kém sức khỏe. Thứ hai nữa là đầu óc bắt đầu không nhanh nhạy nữa. Đó cũng là một sự thật. Đến lúc nào đó không còn gì khác hơn nữa. Cái thứ ba nữa là cơ hội để ta cống hiến cho đời đi qua dần, đi qua dần. Rồi ta đối diện với cái là ta không tự chủ, không tự chăm sóc cho mình được nữa. Không chăm sóc cho mình được nữa, giống như em bé, đây mới chính là cái nỗi khổ tâm của người lớn tuổi thật sự.
[16:13]Nên hôm nay vậy, ta không kéo lại được cái sức khỏe và những tiêu chí khác cho người lớn tuổi. Nhưng mà ta còn một cái điểm là cái làm sao để người lớn tuổi mà không khổ.
[16:31]Trong bốn cái khổ của Đức Phật nói sinh lão bệnh tử, lão là một nỗi khổ, nhưng bây giờ Hội Người cao tuổi với tấm lòng tha thiết lo toan cho cho xã hội thì muốn làm mọi cách gì đó để cho người già bớt khổ. Mà bớt khổ gì? Trong đó có cái đời sống tinh thần, làm sao sống vui cho tới cái ngày nhắm mắt ra đi. Vì vậy, cái mục tiêu của chúng ta đang phấn đấu hôm nay, cái mục tiêu mà Hội Người cao tuổi ước ao là tất cả chúng ta chưa trẻ, đang trẻ, đã trẻ, đã trẻ tức là già rồi đó nha, nhưng mình né nói già thấy kỳ, nói là chưa trẻ, đang trẻ và đã trẻ, làm sao tới ngày ta nhắm mắt lìa khỏi cuộc đời này lòng vẫn tràn ngập niềm vui.
[17:27]Đây là mục tiêu của chúng ta. Xin cảm ơn. Nên vì vậy, những vị trong Trung ương Hội người cao tuổi như báo Người cao tuổi vậy, đưa ra cái mục tiêu, cái chuyên đề là đời sống tinh thần của người cao tuổi có ý nghĩa rất là lớn. Không phải cho người cao tuổi đâu mà cho tất cả chúng ta. Ví dụ những người đang còn trẻ cũng vậy. Ta đang còn tuổi xuân phơi phới, còn khát vọng, còn ước mơ, còn cống hiến. Nhưng mà phải đối diện với một sự thật là đến lúc tuổi xế chiều mà vượt khỏi lúc đó đến lúc bước vào ngưỡng cửa cuối cùng đi vào cái cõi bên kia, ta vẫn lòng vẫn tràn đầy niềm vui mà lìa khỏi cuộc đời.
[18:10]Chứ không có lìa khỏi cuộc đời trong cái buồn, thương, giận hờn, nuối tiếc, khổ đau, khổ sở, không có. Phải vui mà lìa khỏi cuộc đời. Nghĩa là từng ngày còn sống là từng ngày an vui. Và vấn đề mà để có thể từng ngày sống là từng ngày an vui là một vấn đề rất lớn, rất lớn. Cả một cái triết lý rất lớn, cả cái đạo lý rất lớn mới có thể đạt được cái mục tiêu này. Ngay cả những người xuất gia tu hành ấy ngay cả những người xuất gia tu hành gọi là tràn ngập đạo lý đó mà nếu ta sai lời Phật dạy, ta vẫn có thể chết trong đau khổ chứ không phải là không đâu. Nhưng mà ngược lại vậy, có những người nhiều khi là ta không biết là họ có biết đạo Phật hay không.
[19:00]Nhưng cuộc sống họ hay, cuộc sống họ đẹp đến nỗi mà họ tự tại, bình thản, vui vẻ trước khi ra đi. Mà thậm chí có người báo trước ngày chết luôn. Có một lần đó chúng tôi về miền về Long Xuyên, thăm bác Hai Như Sanh. Bác Hai là người của đạo Hòa Hảo. Bác Hai kể một câu chuyện. Tại bác Hai già rồi, bác đang nghĩ tới cái chết của mình. Bác cũng như là một cái hiện nay là cái cái ngôi sao của cái đạo Hòa Hảo, giới vậy á, cái hàng minh triết nhưng bác cũng già lắm rồi. Thì bác nghĩ tới cái chết, bác mới kể một câu chuyện. Bác nói rằng bác có biết cái ông bộ đội, thì bác theo như bác biết thì hình như là ổng cũng không có tu hành gì.
[19:44]Rồi ừ thì ổng lớn tuổi, cái bỗng nhiên bữa nọ cái ổng nói ổng sắp chết rồi. Cái ổng kêu hết bạn bè ổng lại, cái ổng đãi một bữa tiệc ăn. Qua bữa sau cái ổng chết mà ổng báo trước ngày. Bác nói rằng: "Bác cũng không hiểu cái cơ chế gì mà làm cho con người ta biết trước ngày chết." Rồi bác kể là bác có người cô ngày xưa cũng vậy, trước khi chết cái báo trước cái ngày chết. Thì đó, ý bác nói như vậy để như nói rằng bác cũng mong rằng cái ngày mà bác chết bác cũng tỉnh táo mà biết trước như vậy. Mà thực sự khi bác nói câu đó thì bác cũng ám chỉ rằng thực sự bác không hiểu cái cơ chế, cơ chế nào tạo nên một cái sự tỉnh
[20:26]táo, sáng suốt, thậm chí là biết trước ngày để ra đi. Và bác xem rằng coi như đó là một cái kết quả đẹp của cuộc đời của một con người. Trong cái chuyện mà cặn bã ký ức của bác Hai Như Sanh thì nhiều chuyện rất là rất là hay. Trong đó, người bộ đội hiện lên vài lần. Như có một câu chuyện này bác quê miền Tây, bác kể câu chuyện là bác bác đạp xe đi lên cái dốc cầu. Cầu miền Tây nó cao nó để dưới này cho ghe nó đi mà, dốc cầu nó cao và nó ngắn. Bác đạp xe lên tới dốc cầu bác mừng ngừng lại đứng thở thì thấy một người ăn xin ngồi trên thành cầu. Cái lúc đó thì ngược chiều bác lên có ông bộ đội cũng đạp xe đạp chạy ngược lên trên thành cầu.
[21:10]Cái mà mặt ông bộ đội ổng cũng trời trưa nắng mặt ổng đăm đăm mà coi ngầu lắm thì bác hơi sợ. Tại lúc đó miền Nam mới giải phóng á nhìn thấy bộ đội có nhiều người cũng sợ. Cái thấy mà mặt ổng có vẻ dữ lắm nên bác cũng sợ sợ đứng nhìn coi ổng làm cái gì. Thì khi mà lên tới tới cái cái cái đỉnh cầu rồi cái ổng bộ đội quay sang nhìn thấy cái người ăn xin, cái ông bộ đội lục lục lục túi ra lấy được vài đồng ấy bỏ vào cái nón người ăn xin rồi ổng thả dốc đi xuống. Ồ bác bác buông cái lòng khỏe ra. Bác lại cũng móc túi bỏ móc túi bỏ tiền cho cái người ăn xin rồi lại xuôi dốc cầu đi mất. Và bác thấy lòng bác tan vỡ.
[21:48]Tan vỡ vì cái mình nhìn nó không phải là cái thật. Cái tâm người ta rất là rất là đẹp. Như vậy hình ảnh của người bộ đội trong cái tác phẩm của bác nói vậy. Thì bây giờ thế này, ta quay trở lại cái chuyện người cao tuổi của ta. Ta có mấy cái khái niệm về già: Thứ nhất là tuổi già. Thứ hai là thực tế già, hay là già trên thực tế đó là khả năng thể chất suy yếu, cái tinh thần giảm và không còn đóng góp gì cho cuộc đời được nữa gọi là già, tức là già thực tế đó. Nghĩa là sao? Nghĩa là có thể người đó về hưu nhưng nhiều khi về khu phố của mình, về địa phương, về làng quê của mình vẫn đóng góp được cho địa phương
[22:30]thì người này chưa được gọi là già thực tế, chưa gọi là già. Trong thực tế không già, hễ là còn cống hiến được là chưa già. Giống như những vị trong Trung ương Hội người cao tuổi nhiều khi là nghỉ cơ quan này nhưng vào đó vẫn tiếp tục làm việc và làm việc vất vả, cũng chưa hề nghỉ ngơi thì ta không gọi những vị đó là già. Tuy gọi là cao tuổi. Có một cái già gọi là già trong quan niệm. Già trong quan niệm nghĩa là gì? Nghĩa là khi người nào đến lúc không muốn cống hiến gì cho đời nữa thì ngay lập tức người đó già, không biết tuổi nào. Ngay lập tức người đó già liền. Và ở đây cái người nào mà bỗng nhiên trở nên không còn
[23:14]muốn cống hiến cho đời nữa đó là hạng người nào?
[23:21]Đây là do quan niệm sống. Quan niệm sống ích kỷ, thích hưởng thụ rồi làm sang là thích được người khác cung phụng, vân vân. Nghĩa là do lối sống, do cái văn hóa sống, do quan điểm sống thế nào đó bỗng nhiên không thích cống hiến mà chỉ thích hưởng thụ thì lập tức người đó ta gọi là người già. Ở đâu xuất hiện hạng người này nhiều? Ở đâu? Ở ta, ta ít gặp người này. Cho nên nghe nói cái hạng người mà già trên quan niệm này, ta hơi ngỡ ngàng. Ta nói: "Ủa sao có người nào lại mà có thể bất ngờ không thích cống hiến?" Nhưng nếu ta bước sang những xã hội mà trướng giả, giàu sang, hay tư sản, hay đại gia, ta sẽ bất ngờ đụng những tư tưởng này rất nhiều.
[24:14]Những cái tư tưởng là những người giàu quá, họ dạy thế nào đó ta không biết mà họ chỉ hưởng thụ. Có một lần chúng tôi đến dạy trong một cái trường quốc tế. Thì cái trường đó là một cái trường rất đặc biệt chỉ nhận con nhà giàu, không nhận con nhà nghèo. Học phí đóng rất là cao, xe đưa xe đón và ở trong đó nội trú. Thì chúng tôi mới hỏi chúng tôi mới hỏi mấy em, mấy em nhỏ nhỏ nhỏ toàn học sinh trung học không, mấy đứa cấp hai không à, hỏi: "Thế tụi con sống để làm gì?" Thì một đứa đứng lên trả lời thế này trả lời thế kia, trong đó có một đứa đứng lên trả lời rõ ràng câu này. Nó: "Dạ, sống là để hưởng thụ." Mới có mười mấy tuổi.
[24:54]Mà nói rất là chắc như đinh đóng cột, không biết ai đã dạy nó: "Sống để hưởng thụ." Và như vậy cái đứa đó nó nó sai cái mục đích sống mà ta cho nó là được là già, cái người không thích cống hiến nữa, người già. Mà không thích cống hiến nữa thì họ không phấn đấu bản thân, không rèn luyện, không tu dưỡng nữa. Và có khi trở thành sa đọa, có khi ích kỷ, thậm chí có khi gây nên tội lỗi. Nên do đó, cái mà già trên quan niệm mà không muốn cống hiến nữa là điều hết sức nguy hiểm cho chúng ta. Đây là cái lõi của suốt bài giảng này của chúng ta là người còn muốn cống hiến hay không còn muốn cống hiến sẽ là cái lõi của bài giảng của chúng ta.
[25:39]Vì vậy, có những người già mà không già là những người sao? Những người luôn tìm cách cống hiến. Luôn tìm cách cống hiến, luôn tìm cách phụng sự cho đời thì những người đó ta không biết là bao nhiêu tuổi nhưng ta không được nói những người đó già nữa. Vì mãi mãi tuổi thanh xuân. Những người mà không bao giờ không bao giờ ngừng cái tâm nguyện ước muốn cái cái cống hiến của mình. Trong đạo Phật có một câu chuyện thế này. Là có một thiền sư đắc đạo nổi tiếng là ngài Bá Trượng Hoài Hải. Cái chữ Bá Trượng là vì ngài lên trên núi cao cả trăm trượng ngài dựng cái ngôi chùa ở trên đó, chứ còn ngài tên là Hoài Hải.
[26:25]Thì ngài đắc đạo với Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất. Khi ngài mới dựng nên thanh quy và sống cuộc đời rất nghiêm túc, đến khi ngài già, tiếng tăm lừng lẫy rồi nhưng ngày nào ngài cũng ngài cũng làm việc, cũng lao động, cũng làm cái gì đó. Rồi các đệ tử xót xa quá thấy thầy mình già rồi mà không chịu ngưng làm việc. Cho nên cái họ mới lén giấu hết những cái dụng cụ lao động của ngài. Là những dụng cụ lao động của ngài như là cuốc, hay xẻng, hay cái gì gì đó, đại khái dao, rựa gì để ngài lao động giấu mất. Sáng khi ngài ăn sáng xong cái ngài mới đi tìm những cái dụng cụ, không có. Cái ngài mới hỏi: "Ủa, mấy cái cuốc của thầy đâu rồi kìa?" Cái mấy người đệ tử:
[27:14]"Dạ, không biết chắc ai lấy làm rồi lấy thiếu làm lấy rồi thầy ơi. Thôi thầy nghỉ đi." Đấy là cái ngài nói: "Thế tụi con có ai có gì cho thầy mượn cái rựa thầy đi thầy chặt mấy cái cành cây này chút đem về làm củi. Mấy cành cây nó ló ló dài quá." Cái nói: "Mấy người kia họ đi rừng họ làm củi họ lấy hết rồi. Trong chùa không còn gì trơn á." Cái ngài đi qua hỏi: "Tụi con có mấy cái cái đục không, thầy lại thầy lại thầy sửa mấy cái cái cái bàn bàn ăn cơm này, mấy chỗ này nó Cái nói: "Dạ không có thầy ơi, không biết đâu ai lấy đâu mất tiêu cái đồ mộc." Lấy hỏi cái gì cũng không có hết, cái ngài hiểu ra.
[27:46]Cái ngài vô phòng ngài đóng cửa lại. Tới giờ ăn cái thế thị giả nói: "Dạ bạch thầy, là tới giờ thọ trai. Chúng con thỉnh thầy ra trai đường." Không trả lời. Trưa cũng không, chiều cũng không, sáng cũng không, mấy ngày sau cũng không, ngài không ăn. Thấy sợ. Mấy cái người mà đệ tử quỳ trước cửa phòng của ngài, ngài không chịu. Bảy ngày sau cái ngài mở ra. Ngài nói câu này: "Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực. Một ngày không làm, một ngày không ăn." Và câu nói đó trở thành câu nói nổi tiếng trong tùng lâm, trong Phật giáo. Nhưng mà cái câu này cái câu nổi tiếng này chúng ta đừng hiểu một cách cạn là ngày nào mà không đi cuốc đất thì ngày đó không ăn cơm, không phải.
[28:38]Tức là ngày nào mà sống vô ích thì ngày đó miếng cơm là một món nợ đối với đời.
[28:49]Mỗi ngày ta đều phải ăn, ta đều phải uống, có bao giờ ta nghĩ cái ăn, cái uống này từ đâu đến hay không? Có một điều lạ là khi xã hội càng văn minh, con người được cái món ăn, miếng uống dễ dàng mà không bao giờ nghĩ cái miếng ăn, miếng uống đó từ đâu đến. Có những người vậy, cả đời không nhìn thấy đồng ruộng, không nhìn thấy cái lao động cực nhọc của người nông dân. Vì sao? Vì gạo thì ở cửa hàng, món ăn thì ở nhà hàng, nấu thì vô bếp nấu, và họ chỉ biết thức ăn từ đó chứ không biết để có miếng gạo, miếng thức ăn là cái sự lao động vất vả của những người nông dân như thế nào. Nhưng mà bây giờ cũng không phải là để gọi là
[29:42]để xứng đáng miếng ăn rồi ta xúm nhau mà đi về đồng ruộng mà đi làm, cũng không phải như vậy, vì xã hội nó có tính phân công. Cái việc mà xã hội phân công để phát triển thì hôm nay ta không nói, có thể là tết ở trên chùa Phật Quang ta sẽ giảng cái bài này: Xã hội sinh hóa phát triển. Ta sẽ phân tích cái sự phân công của xã hội tự nhiên nó như thế nào và để ta thấy rằng dù ta không cày sâu cuốc bẫm, nhưng mà ta vẫn có miếng ăn hằng ngày, bởi vì ta sống có ích. Nhớ như vậy, ta sống có ích thì ngày đó ta còn xứng đáng ăn miếng cơm, uống miếng nước. Còn một ngày nào mà ta sống vô ích thì ngày đó, sự thực, bưng miếng cơm ăn, bưng miếng nước uống là một sự phí phạm.
[30:37]Cái câu này nghe hơi tàn nhẫn, nhưng nó chính là đạo lý nghiêm khắc của nhà Phật. Mà ngài Bá Trượng ngài nói một câu thành một cái tuyên ngôn bất hủ: "Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực", nghĩa là một ngày mà sống không làm, nhất nhật bất tác, một ngày không làm, một ngày không ăn. Còn ta phải hiểu một cách kỹ hơn: một ngày sống vô ích, một ngày đó miếng cơm manh áo là một sự phí phạm, là một món nợ. Chỗ này, đây là cái chỗ mà ta sẽ làm cái lẽ sống cho mình ở chỗ này, kể cả người già. Ví dụ như có người bắt đầu đi vào tuổi già, ta vẫn còn cống hiến được, ta vẫn làm cái gì đó cho gia đình mình, cho làng xóm mình.
[31:26]Như con cháu mình trong nhà thì giúp nó trông đứa cháu, quét giùm nó cái nhà, à hoặc là trong nhà có người làm, nhiều khi nó khá giả nó thuê người làm rồi thì ta ra làng xóm ta đi nhặt rác, làm sạch đường phố, vẫn làm cái gì đó tích cực hoặc là tham gia những cái câu lạc bộ à hoặc là đến với hội người cao tuổi để cùng nhau chăm sóc những người yếu hơn mình nữa, thì nghĩa là không ngừng sự cống hiến, một ngày sống là một ngày sống có ích. Rồi đến khi tới bữa ăn cơm, lại về nhà ăn cơm và miếng cơm đó nó ngon, nó ngon không phải là vì cơm ngon, không phải là vì con mình nó nuôi mình tử tế, mà bởi vì mình sống một ngày đó có ích.
[32:14]Có những trường hợp có những người được cái phúc gì đó ở quá khứ, họ dư ăn dư để, trong một ngày đó họ không cần phải làm gì mà vẫn có cơm ăn, vẫn có áo mặc. Có không ạ? Nhiều người như vậy lắm, rất nhiều người như vậy. Ví dụ như ta đi qua cái thời khó khăn của đất nước ngày xưa, ngày xưa khi đất nước còn khó khăn, cả cái đất nước khó khăn ta ai cũng phải lao động, phải làm lụng gì đó để mà sản xuất, tăng gia, vân vân. Nhưng ngày hôm nay, đất nước ta bắt đầu khá lên dần dần, ừm như là lời Bác Hồ nói là ta xây dựng đất nước đẹp hơn mười lần ngày xưa, mà ngày nay không phải hơn mười lần đâu, ngày nay là nhà nước ta đang xây dựng mục tiêu là phấn đấu
[33:04]lên cả trăm lần, cả ngàn lần ngày xưa. Nên do đó, những cái cụ già lớn tuổi của ta mà hồi tưởng lại cái quá khứ của mình thì ta thấy cả một cái khoảng cách rất lớn về kinh tế, đời sống. Là ngày xưa có người phải chắt chiu từng nắm gạo để ăn, chia nhau ăn miếng cháo, có người phải buôn gánh buôn bán tảo tần đứng ngoài sương ngoài gió lạnh lẽo, hoặc là người đi làm trong cơ quan nhiều khi mà chia được miếng thịt, miếng đường quý vô cùng. Nhưng ngày hôm nay không cần, đúng không ạ? Ngày nay vật chất tràn ngập, chẳng làm gì mỗi ngày ta vẫn có ăn. Nhưng đó chính là điều nguy hiểm. Nếu ta hiểu được cái đạo lý "nhất nhật bất tác,
[33:47]nhất nhật bất thực" của đạo Phật thì điều đó chính là điều nguy hiểm. Là cái phúc quá khứ của ta cho phép ta không cần phải làm điều gì ta vẫn đủ ăn, đủ mặc, đó là cái phước quá khứ. Nhưng ta đang mất cái lẽ sống của mình, ta đang mất cái lý tưởng sống của mình, và coi chừng ta không có một cái chết an vui, tốt lành. Vì sao? Vì cái khoảng tuổi già ta sống vô ích. Có một lần vừa rồi hôm lễ Thành Đạo vậy, có 1.300 em sinh viên lên trên núi ta để phục vụ cho buổi lễ Thành Đạo, vì cái lễ ta gần hai vạn người đến dự, cho nên cái số người phục vụ phải rất là đông, mà trong đó các em sinh viên tình nguyện lên ngót 1.300 em.
[34:38]Thì chúng tôi có nói mấy câu này, chúng tôi có hỏi câu này: "Tụi con biết vì sao có những người sinh viên mà cái đời sống sinh viên cực kỳ thiếu thốn không? Nhiều khi phải đi làm rất là vất vả, đi rửa chén nơi này, làm kia, vất vả để có tiền mà ăn học. Nhưng mà cũng có những người sinh viên cha mẹ nuôi đủ luôn, không cần phải làm gì, cái khác biệt nhau ở chỗ nào? Đó là phúc của quá khứ". Cái quá khứ này nó gồm cả đời trước và gồm cả đời này. Đời trước thôi ta không biết, ta không bàn, nhưng mà đời này là thế này: nếu em nào khi còn nhỏ sống với bố mẹ mà có hiếu với bố mẹ, vâng lời bố mẹ, hay góp sức làm việc với bố mẹ trong gia đình,
[35:21]sống tử tế với bạn bè, à sống nghĩa tình, hiếu thảo, sống có ích thì tự nhiên bé đó nó có cái phúc lớn lên trong học ở đời sinh viên không bị thiếu thốn lắm, nó vượt qua, vì cái nhân quả gần của nó ảnh hưởng đến gần đó liền. Và cũng vậy, trong cái đời sinh viên mà nó đi hay đi làm tình nguyện, ví dụ như Mùa hè xanh vậy đó, tức là nơi nào mà có phát động cái gì ấy, hay là sinh viên mà xây dựng thì đi góp công nó xây dựng nhà tình thương cho người nghèo, rồi sinh viên y khoa thì đi khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, thì sinh viên mà ngành giao thông thì đi đi làm đường giùm cho nông thôn, vân vân, nghĩa là trong quãng đời sinh viên mà các
[36:04]em đó thường hay hoạt động thiện nguyện thì khi ra trường thường có việc làm tốt, dễ kiếm việc làm, không bị thất nghiệp. Đó, còn sinh viên lúc làm sinh viên mà không có những hoạt động thiện nguyện, chỉ sống rồi vui chơi theo phong trào nọ, thường ra là thất nghiệp. Để ý chúng ta sẽ đánh giá cái tỷ lệ này, đây là tỷ lệ này khá cao chứ không phải là là ít đâu. Rồi, khi cái người mà có việc làm rồi, mà cái người đó ở năm năm đầu, mười năm đầu cái công tác của mình tận tụy, siêng năng, phụng sự thì cái người đó lại thăng tiến tiếp ở những mười năm sau, cứ vậy, cứ vậy mà ổn định mà mà thăng tiến.
[36:47]Rồi, rồi đến khi nào cái tương đối là tốt. Còn nếu mà trong mười năm đầu làm việc được mà ta có những cái sai lầm trong lối sống, trong suy nghĩ, trong sự phụng sự của mình không chu đáo thì mười năm sau bắt đầu vất vả à, không phải đơn giản đâu. Tại vì nhân quả nó liền kề liền kề, chứ nó không phải đợi kiếp này kiếp sau đâu. Kiếp này kiếp sau là những vấn đề lớn, còn thông thường là nhân quả nó cứ liền kề trong năm năm, mười năm, năm năm, mười năm, cứ năm năm này nó ảnh hưởng tới năm năm sau, mười năm này nó ảnh hưởng tới mười năm sau, nha, chứ không có đơn giản. Rồi bây giờ tới tuổi về hưu, cái tuổi về hưu nói rằng:
[37:24]"Về hưu rồi tôi đâu có gì đâu mà cống hiến được nữa", không có đâu. Cái quãng đời tuổi già đó mà nếu ta sống vô ích, ta chết chết không được á, bệnh nằm một chỗ chết không được á, mà chết trong đau khổ, trong phiền muộn vì bỗng nhiên hoàn cảnh chung quanh ta nhiều điều ngang trái. Còn nếu trong cái khoảng tuổi già đó mà ta sống tiếp tục sống có ích, sống phụng sự thì ta lại có một cái chết an lành ra đi luôn. Rồi đi về đâu? Đi về đâu? Chốc nữa ta lại nói tới phần này. Cho nên là trong cái luật nhân quả của đạo Phật, trong cái sự công bằng của luật nhân quả của vũ trụ này thì cái phúc, cái tội của kiếp xưa ảnh hưởng đến kiếp này,
[38:09]rồi cái phúc, cái tội của kiếp này ảnh hưởng đến kiếp sau, nhưng nó có một cái phần là những nhân quả liền kề liền kề của năm năm, mười năm, năm năm, mười năm nối tiếp nối tiếp nhau. Nên do đó là chúng tôi mới nhắc nhở các em sinh viên vậy là trong bây giờ đã qua, tuổi nhỏ đã qua rồi các em không biết, nhưng từ đây phải sống mà phụng sự. Và chúng tôi bắt các em phải hô những khẩu hiệu: "Tu nghĩa là gì?", la lên cho bể rừng, bể núi là: "Tu là diệt trừ bản ngã". "Sống nghĩa là gì?", các em phải hô to lên là: "Phụng sự mọi người". Rồi đồng thời chúng tôi hỏi thêm một câu: "Khi Tổ quốc bị xâm phạm thì sao?", các em phải la lên cho lớn là:
[38:51]"Cả nước đứng lên". Như vậy là xây dựng cái khí phách, cái lý tưởng của thanh niên, mà sống tức là phải phụng sự, cái mục tiêu như vậy. Thì đó là phần nói với tuổi trẻ để chuẩn bị cho cái tuổi già. Mà cái người nào mà trong cái lúc tuổi trẻ sống có ích, sống phụng sự được thì ta biết cái tuổi già bỗng nhiên có... Đủ ăn đủ mặc, không cần lao động, không cần cuốc đất đâu, mà vẫn đủ ăn đủ mặc. Có phải vậy ạ? Phải là rất nhiều người trong chúng ta ở đây bây giờ không cần làm gì vẫn có ăn phải không ạ? Rất nhiều người trong chúng ta đây, là vì sao? Vì trong cái quãng đời trẻ ta cống hiến xứng đáng, ta cống hiến có chính nghĩa.
[39:33]Ví dụ như đất nước ta thời đó khổ vô cùng phải không? Trong chiến tranh loạn lạc, ai cũng nghèo mà ai cũng sống có nghĩa tình, có lý tưởng. Bây giờ ta xứng đáng ta hưởng cái cuộc sống này. Nhưng mà ngang chỗ này mà nếu không tiếp tục nghĩa tình, cống hiến, coi chừng cái chết á. Coi chừng cái chết ta đau khổ á. Rồi sau cái chết đi về một nơi tiếp tục là bóng tối, là đau khổ á. Còn nếu cái quãng tuổi già này, có thể là một cái người chỉ hưởng cái tuổi già được 5 năm, có người hưởng cái tuổi già được 10 năm, có người hưởng cái tuổi già tới 20, 30 năm, ta nguyên cái quãng tuổi già đó, mặc dù ta yếu dần, yếu dần,
[40:12]yếu dần, khả năng cống hiến giảm dần, giảm dần, giảm dần, nhưng cái lý tưởng cống hiến không bao giờ được ngừng lại, không bao giờ được suy giảm. Vì sao vậy? Vì ta phải mang cái lý tưởng cống hiến này qua ở kiếp sau luôn. Nhớ như vậy, cuộc sống là vô tận, không phải chỉ giới hạn của một kiếp này. Không phải chỉ giới hạn một kiếp này. Bây giờ kiếp này ta còn gặp nhau, còn nhìn nhau với ánh mắt yêu thương tử tế thì kiếp sau còn gặp lại, sẽ tiếp tục còn gặp lại nhau và còn tiếp tục yêu thương tử tế, hạnh phúc với nhau nữa. Nên do đó, khi nhìn nhau đừng làm mặt lạnh, đừng làm lơ, đừng làm ngơ nha.
[40:56]Hãy yêu thương nhau để kiếp sau gặp lại còn tiếp tục vui nữa. Cuộc sống là vô tận. Vì vậy. Và cái chuẩn bị của ta thế này, trước khi tuổi già ta phải sống sao để chuẩn bị cho tuổi già ta tràn đầy phúc lộc là không cần làm vẫn có ăn có mặc. Nhưng mà ta vẫn phải làm, vẫn phải cống hiến, thì mỗi người khôn ngoan chọn cho mình một cái cách thức cống hiến lúc tuổi già. Thì ta có nhiều cái cách cống hiến của cái lúc tuổi già này. Ta làm gì ạ? Lập câu lạc bộ cờ tướng phải không ạ?
[41:40]Ta làm gì? Có nhiều cái cách để ta cống hiến lúc tuổi già phù hợp với cái năng lực của mình. Cách cống hiến mà tuyệt vời nhất của những người ở tuổi già là đi vô làm trong hội Người cao tuổi là vĩ đại nhất.
[42:03]Thứ hai nữa là ai? Thứ hai nữa là ai?
[42:11]Tham gia đạo tràng Phật Hạnh.
[42:21]Về cái việc mà ta tham gia hội Người cao tuổi á thì các vị đó lo toan nhiều việc lắm, cái trách nhiệm hẳn mà. Bởi vì đây là hội nên có tổ chức, có đường lối, có đề cương, có chỉ đạo, có báo cáo. Là thành ra một cái cơ quan rất là rộng nên công việc của các vị rất là nhiều, cái tâm đức của các vị rất là lớn. Nhớ như vậy, tâm ta lo cho được nhiều người chừng nào thì cái tâm đức của ta càng lớn chừng nấy. Nhớ giùm cái. Nên đó lý do mà tại sao mà chúng tôi nói không phải là nịnh, không phải là nịnh những vị trong Trung ương Hội Người cao tuổi đâu. Chúng tôi nói thật ạ. Sự thật là chúng tôi rất là kính trọng những vị
[43:03]khi về hưu rồi lại tiếp tục tham gia vào hội Người cao tuổi để chăm sóc cho người già. Vĩ đại lắm chứ không phải đơn giản. Hôm rồi vậy, chúng tôi có đến thăm cụ Lê Khả Phiêu, cụ Đỗ Mười, chúng tôi có nói câu này. Nói là nếu vào đời xưa mà tụi con đến đây tụi con không được quyền ngồi với bác như thế này, ngồi ngang hàng ở cái ghế khách này, phải quỳ xuống. Thầy gặp ông vua mà. Gặp ông vua là phải quỳ xuống chứ không có chuyện mà ngồi mà ngang hàng mà ngồi uống nước bác mời. Thậm chí bác Phiêu, bác ngồi nói chuyện bác chợt nhìn thấy một người Phật tử đi chân trần vào nhà bác, bác nói: "Không, lạnh lắm, lạnh lắm!
[43:43]Rát lắm, đi ra mang dép mang giày vào." Tức là bác để ý từng cái chân của người ta vậy. Thì nói thiệt, tấm lòng của một ông vua. Và chúng tôi có nói với bác thế này: "Một lần bác làm vua, mãi mãi trong lòng chúng con, bác lại mãi mãi là vua." Và chúng tôi nói: "Con không thích đời nay, thích đời xưa. Thích đời xưa có vua sướng hơn đời nay." Vì sao vậy? Là vì trong một đất nước ta có một ông vua hiền, nghĩa là lúc ông già rồi ông vẫn yêu thương dân, mà dân vẫn kính trọng ông, cái đất nước nó nề nếp, nó ổn định. Chứ còn nhiệm kỳ này đổi vị này, nhiệm kỳ kia đổi vị kia, cái lòng yêu kính của mình đối
[44:26]với lãnh tụ nó bị loãng và đất nước nó nó không có nề nếp, nó không có thống nhất, nó không có một cái sự đồng tâm nhất trí. Nên có thể là nhiều người cho chúng tôi là lạc hậu, là phong kiến, nhưng thôi chúng tôi đành chịu, tôi vẫn yêu thích cái ngày xưa hơn. Vẫn mong ước ngày nào trở lại ngày xưa có một ông vua sướng hơn là cái đời nay, đời nay. Cho nên, nhiều khi gặp các vị lãnh đạo như gặp cụ Lê Khả Phiêu, gặp cụ Đỗ Mười là chúng tôi ước ao tưởng tượng thật ra như mình đang đứng trước một ông vua của đời xưa. À, mà đúng là muốn quỳ xuống tung hô vạn tuế nữa. Nhưng mà nó không cho phép, nhưng cái lòng yêu kính của mình là như vậy.
[45:11]Mà vì sao mình có cái lòng yêu kính như vậy? Tại sao vậy? Tại vì mà người dân thường không hiểu đâu, không hiểu là cái người mà đứng ở cương vị lãnh đạo họ phải lo toan cho đất nước này, lo toan cho nhân dân như thế nào. Mỗi một cái hơi thở, mỗi một ý nghĩ của họ là quyền lợi, là hạnh phúc của nhân dân. Không ai biết vì đó là bí mật quốc gia. Những chuyện họ phải làm, những chuyện họ phải toan phải tính vất vả mà dân không biết, vì vì nhiều chuyện thuộc là bí mật quốc gia không được phép công bố. Chớ những vị lãnh đạo đó họ vất vả hơn 1.000 lần chúng ta không biết. Chúng ta chỉ thấy à họ xuất hiện ở cái hội nghị này để phát
[45:51]biểu câu này, ở hội nghị kia phát biểu câu kia, ta nói: "Ồ sướng quá ha, làm lãnh đạo sướng quá ha." Không có đâu! Đêm về không được ngủ. Dân thì ngủ yên giấc nồng, nhưng những người đó vẫn phải thao thức suốt đêm, tính toán từng nước cờ, từng bước đi, liên lạc khắp nơi. Đêm xuống mới là lúc làm việc nhiều của các vị đó. Cho nên là cái công lao, cái tâm tư và cái tâm hồn của những vị đó nó bao trùm cả cái đất nước này. Họ vĩ đại lắm chứ ta nhìn bên ngoài ta không biết đâu, và họ không bao giờ được phép nói về những điều mình đã làm vì nó là bí mật quốc gia. Mà chúng ta nhớ như này, cái công thức nó là thế này, cái nguyên tắc nó là thế này:
[46:30]Khi tâm ta mà lo được cho nhiều người thì cái tâm đức ta càng lớn. Nên vì vậy mà chúng tôi tán thán những những vị sau khi đã về hưu rồi lại tham gia hội Người cao tuổi để mà tiếp tục lo cho được nhiều người, cho nhiều người, nên cái tâm đức của những vị đó lớn lắm chứ không phải là không. Đó chúng ta vinh danh là vậy đó. Vỗ tay mừng nữa mới được.
[46:55]Rồi thứ hai chúng tôi lại nói là người nào tham gia đạo tràng Phật Hạnh. Này nghe tưởng đùa, không có đùa đâu nha, không có đùa đâu ạ. Khi mà ta tham gia vào đạo tràng à ta lo tu cho bản thân mình phải không ạ? Nhưng mà trong đạo tràng có ai mà chỉ lo cho một mình mình không? Có không? Không. Vì sao vậy? Vì trong cái việc tu tập nó xuất hiện ra nhiều cái Phật sự, ta gọi là Phật sự đó, là những việc của đạo. Mà những việc của đạo nó cứ hết việc này nó đến việc kia. Ờ những việc đó là ta phải đóng góp. Có khi ta đóng góp bằng tiền, có khi ta đóng góp bằng công, có khi ta đóng góp bằng lời nói, và có khi ta chỉ đóng góp
[47:45]bằng cái lời cầu nguyện thôi, mà vẫn là sự đóng góp. Thì cái phạm vi đó tùy cái duyên của ta, có khi là cái việc đó ta lo được cho nhiều người, nhưng cũng có khi ta chỉ lo được cho ít người, nhưng mà vẫn là sự đóng góp. Nên khi ta bước vào môi trường của đạo, bỗng nhiên ta mở ra một cái cánh đồng, mở ra một chân trời phụng sự tiếp tục.
[48:13]Vì nhiều khi là ví dụ những người mà ta tham gia một cái hiệp hội nào đó thì cái cơ hội đóng góp nó có ý nghĩa nó lớn. Ví dụ những vị trong hội người cao tuổi đi, cái cái phạm vi nó lớn. Nhưng khi ta ở trong, ta ở nhà ta không có cơ hội đóng góp, mà ta được người khác chăm sóc cho mình thì lại không có thích, vì lý tưởng của ta là cống hiến, cống hiến cho tới khi chết mà và cống hiến tiếp tục sau cõi chết. Ủa cống hiến sau cõi chết là gì? Lát nữa ta nói sau. Còn bây giờ thì khi ta tham gia vào đạo tràng tu tập, khi ta tham gia vào đạo tràng tu tập thì ta có huynh, có đệ, có thầy, có tổ, rồi ta có đạo lý,
[48:53]nên do đó cái công việc nó mở ra từ từ, mở ra. Mở ra là thường là ta lo cho huynh đệ mình tu tập. Rồi sau đó khi huynh đệ tu tập ổn định rồi, ta lại cùng với huynh đệ làm những việc từ thiện xã hội. Đó là cái đường lối như vậy. Rồi có khi ta tu tập ổn định rồi, nó xuất hiện cái lớp thanh niên đến để cùng tu tập, ta lại chăm lo cho các em thanh niên để tu tập. Rồi các em thanh niên tu tập thấy ổn định rồi, ta lại xuất hiện cái lớp học hè của thiếu nhi. Thế là đạo tràng mình phải chung tay góp sức để lo mà cái lớp học hè mà giáo dục đạo đức, kỹ năng cho các em thiếu nhi. Đó là cứ việc này nó mở ra, việc nọ nó bày đến
[49:32]thì ta có một cái môi trường để tiếp tục cống hiến. Và vì vậy, chúng ta nói rằng cái người vĩ đại thứ hai, cái người cống hiến thứ hai lúc mà tuổi già chính là những người tham gia đạo tràng Phật. Phật gì đó có một chữ Phật đầu là ngon lành nha, Phật Hạnh, mà nhất là Phật Hạnh của ta ở đây.
[49:56]Và nếu mà nói theo tiêu chí của già mà không già thì chính là những người này, những người không bao giờ ngừng cái lý tưởng phụng sự cho cuộc đời. Và như vậy, dù chúng ta có phúc, đủ ăn đủ mặc, không cần phải lao động, vẫn đủ ăn đủ mặc, nhưng chúng ta không bao giờ cho phép mình sống một ngày vô ích. Đây là điều quan trọng. Và chính điều này tạo nên một cái tinh thần an vui mạnh mẽ của người cao tuổi.
[50:29]Cái người nào mà ngưng cái lý tưởng cống hiến thì tinh thần tuột liền, bắt đầu buồn, bắt đầu tủi thân, bắt đầu hoài niệm quá khứ, rồi lo sợ cái chết ở tương lai. Nếu mà ta ngưng cái lý tưởng cống hiến là ta bị liền. Còn cái ngày nào trong lòng mình còn rừng rực cái lý tưởng cống hiến thì tinh thần ta vẫn tràn đầy. Lúc đó cái dấu hiệu tủi thân biến mất. Lúc đó cái hoài niệm quá khứ quên mất. Lúc đó cái lo sợ cái chết ở phía trước bỏ luôn, không cần nữa. Vì mỗi một ngày được cống hiến là một ngày an vui, là một ngày ăn miếng cơm uống miếng nước không phí phạm của đời. Nên do đó cái việc mà gọi là cái tinh thần
[51:18]mạnh mẽ mà an vui, hạnh phúc của người cao tuổi nó nằm ở chỗ này, chỗ là không bao giờ ngừng sự cống hiến, không bao giờ để một ngày trôi qua mà ta sống vô ích. Cái lõi nằm nhiêu đó thôi. Ai đã ngộ được điều này, ai đã hiểu được điều này là ta đã nắm được cái bí quyết của một cuộc sống an vui cho hết kiếp này đến những kiếp sau, dù tuổi cao hay là tuổi chưa cao, thì cái lõi của vấn đề nằm ở chỗ đó là như vậy.
[51:52]Có một cái của người cao tuổi mà quý hơn vàng hơn bạc mà không ai cướp được.
[52:02]Ví dụ cái người già chắt mót cả đời có khi người đó dành dụm được mười lạng vàng hay hai mươi lạng vàng. Ví dụ như anh Đắc là được mấy lạng anh? Anh đưa mười ngón tay chắc mười lạng, anh nói dóc rồi. Bác Lê Ngọc Hoàng không biết nhiều. Bác cũng mười lạng, hão huyền. Nhưng mà những cái lạng vàng đó có khi mất. Có khi mất là vì sao? Ví dụ như kẻ gian nó vào nó lấy được. Hoặc là con cháu mình nó nó thích mua xe mua đồ nó ngồi nó đi ra đi vô nó nói một câu, đi vô nó năn nỉ một câu, lên lầu nó xin một câu, xuống lầu nó nói một câu cái từ từ cũng phải móc ra đưa nó. Đưa nó riết còn giữ được có một một lạng vàng thôi.
[52:45]Giữ một lạng vàng thôi, thôi để ông giữ ông thủ thân, thế mà nó khóc lóc nó nói là con thế này thế kia rồi cũng móc đưa luôn. Nên những cái vàng đó dễ mất. Nói không biết có đúng tim đen không ta? Có đúng không? Đúng ha. Nhưng mà có một cái mà những vị cao tuổi
[53:05]có mà quý hơn vàng mà cướp không được, đố ai biết là cái gì?
[53:14]Kinh nghiệm của cuộc sống, kinh nghiệm của công việc, của công tác.
[53:21]Cái kinh nghiệm đó không cướp được mà quý hơn vàng hơn bạc. Mà đây là điều mà xin Trung ương Hội người cao tuổi phải làm ơn cướp cho bằng được.
[53:36]Cướp cho bằng được nghĩa là sao? Nghĩa là trong Trung ương Hội người cao tuổi ta có đề ra một cái phương hướng để thu thập cho được những kinh nghiệm đó. Mà khi lấy ra được rồi nó lại là lý thuyết. Trong khi cái kinh nghiệm là cái trực quan, không nói được thành lời, phải đúng không anh Đắc, bác Hoàng, phải không? Có những cái không nói được thành lời đâu, nhưng mà trong lúc đó mình biết phải xử lý như thế nào. Cái đó không viết thành sách được, mà khi viết ra thành sách cái nó lại cũng chỉ là lý thuyết suông. Nên cái kinh nghiệm của những vị đó sự thật quý hơn vàng hơn bạc mà không nói thành lời được, mà lại không sử dụng được nhiều nữa, vì sao?
[54:18]Vì về hưu rồi, ngưng công tác rồi. Nhưng mà cái năng lực, cái kinh nghiệm đó vẫn còn đầy ắp. Đó là một, ta gọi đó là một sự phí phạm cực độ tài sản phi vật thể của quốc gia. Mà ta nhìn mà đau lòng mà không biết làm sao. Vì những cái kinh nghiệm các vị đó quý kinh hồn lắm. Có khi vị đó sức yếu rồi năng lực hạn chế, nhưng mà những cái kinh nghiệm đó
[54:47]nó vẫn là cái trí tuệ mà nếu ta học được sẽ giúp ta xây dựng đất nước này vượt hơn rất nhiều. Mặc dù ta rất cần sức trẻ, ta yêu quý người trẻ, ta kỳ vọng nơi cái khai phá mới của lớp trẻ, nhưng cái kinh nghiệm của người lớn tuổi rất cần để bổ sung cho những người, những người trẻ đó. Ví dụ như khi chúng tôi ở trong nhà của một người cư sĩ, chúng tôi thấy một đứa bé cái nó mang cái mặt nạ siêu nhân ha, mang cái áo giáp của người siêu nhân rồi cầm cái gươm mà nó múa, nó đánh nó chơi.
[55:31]Nghĩa là sao ạ? Người lớn mình có ai làm vậy không? Có cụ nào mặc đồ siêu nhân rồi cầm gươm đi ngoài đường không ạ? Không. Mà con nít thì nó làm được và nó vui lắm, nó đi ngoài đường nó cầm gươm là ta là siêu nhân. Nhưng mà người lớn thì không làm, vì sao vậy? Cái khoảng cách của người lớn và trẻ em là cái chỗ đó, chỗ là trẻ em nó tưởng tượng mình là những nhân vật này, nhân vật không có thật và không thể nào thành sự thật được. Nhưng mà người lớn thì biết điều đó không có thật, không đụng tới, mà ai đụng tới nói mày đúng là trẻ con. Như vậy cái khác nhau giữa người trẻ con và người lớn là gì?
[56:10]Là trẻ con được quyền mơ mộng, phải không ạ? Nhưng người lớn thì không được quyền mơ mộng nữa mà làm điều gì là phải chắc, phải thật điều đó. Đó là cái khác nhau giữa người lớn và trẻ em. Đó, đúng không ạ? Cho nên khi người già mà thích chơi hòn non bộ mà ngồi tưởng tượng có ông tiên câu cá đồ là người lớn làm sao ạ? Bắt đầu trẻ lại đó nha, bắt đầu mơ mộng rồi đó, tưởng tượng mơ mộng trẻ lại rồi. Khi mà ta mơ mộng, ta tưởng tượng những điều không có thật, những điều huyền thoại không có thật, lúc đó tâm hồn ta còn trẻ thơ. Còn bề lớn thì không. Và khi cái người trẻ đó họ mang cái mơ mộng đó họ lớn lên dần dần dần dần bắt đầu
[56:55]đi vào cuộc đời để họ phụng sự, họ cống hiến, họ vạch kế hoạch thì xin thưa mười kế hoạch của lớp trẻ đưa ra hết chín kế hoạch là ảo tưởng, không có thật. Đúng không ạ? 10 kế hoạch đưa ra hết chín kế hoạch là sai, không có thực, ảo tưởng không à, tưởng tượng không thực tế. Đó là lý do mà các cụ khi họp với người tuổi trẻ cứ cản mãi, cái người tuổi trẻ tức quá trời, nói việc làm như vậy là ngon quá, tại sao cụ cấm... cấm chúng con? Cụ nói: "Chúng mày làm vậy là không được, sai chỗ này sai chỗ kia." Nói trời mấy ông già, ông bảo thủ, ông cứ cản đường hoài, không làm không cho tiến lên, nhưng sự thực mấy ông già ổng biết chuyện đó không có thực.
[57:36]Kinh nghiệm đầy mình rồi, tụi con đi tụi con vấp chỗ này, tụi con vấp chỗ kia, tụi con vấp chỗ nọ, kinh nghiệm đầy mình nhưng mà nói lớp trẻ nó không nghe, tại vì mới 5 năm trước nó còn mặc cái áo siêu nhân nó cầm gươm đi ngoài đường nó đánh lộn đó mà, mà thử nói cái quen cái tưởng tượng không thực đó nó... nó đưa vào cuộc sống cứ thất bại. Đó là vậy, đó là cái giá, nên ta cần có cái người già, ta cần có cái người già để giúp cho lớp trẻ nhanh chóng thoát khỏi cái mơ mộng tưởng tượng mà đóng góp cuộc đời cho thực tế. Bởi vì tới tuổi đã trưởng thành phải đóng góp rồi mà con còn mơ mộng là con thất bại chết nha con.
[58:16]Cho nên cái người già không phải cản mà truyền cái kinh nghiệm thực tế vô cùng, những cái hóc, những cái hiểm, những cái điều mà cái tuổi trẻ vì cái mơ mộng chặn lối trong tâm mình không thấy được. Nên ta nói rằng cái kinh nghiệm đó quý hơn vàng hơn bạc mà không ai lấy được, mà khai thác cũng không hết, khai thác không hết. Nên do đó ta đề nghị với Hội Người cao tuổi cố gắng khai thác được chừng nào thì khai thác. Nghĩa là làm sao ta đến từng người cao tuổi, những vị đó có những kinh nghiệm quý báu gì ta lấy hết, ta lấy về ta tổng kết lại thành một kho tàng trí tuệ kinh nghiệm là tài sản vô giá của quốc gia để cho cái lớp trẻ được học hỏi,
[59:01]để cho lớp trẻ nhanh chóng thoát khỏi cái tính mơ mộng tưởng tượng của mình mà kịp thời bước vào cuộc sống thực tế để cống hiến, để phụng sự cho có kết quả nhất. Chứ còn lớp trẻ bước lên một cái đầy mơ mộng đầy tưởng tượng, như chúng tôi nhìn lại bản thân mình cũng vậy, nghĩa là hồi nhỏ thì mơ mộng tưởng tượng, cứ nghĩ rằng à mình nghĩ ra điều gì mình sẽ làm được điều đó, và thấy nó hợp lý mà, nhưng không phải, mới phát hiện ra một điều mình mơ mộng một chuyện, mình tưởng tượng một chuyện, mình lên kế hoạch là một chuyện, nhưng bước vào thực tế tất cả lộn tùng phèo, đảo ngược lại hết hoàn toàn.
[59:41]Nên cái người lớn tuổi với cái nhìn sắc bén thực tế của mình rất cần để đánh thức cái tuổi trẻ thoát khỏi cái mơ mộng mà kịp thời bước vào vào đời sống thực tế khắc nghiệt này để có thể cống hiến được nhiều hơn. Đó là một cái gọi là quý giá vô cùng, nên chúng tôi đề nghị là bên Trung ương Hội Người cao tuổi có cái cách nào đó. Có cái cách nào thì cái cách đó nó có hai trường hợp: một á là ta cho người đến gặp những vị mà ta nghĩ là có nhiều kinh nghiệm ta viết lại, nghe vị đó thuật ta viết lại; hai là ta tạo một cái diễn đàn cho cả người trẻ và người già ngồi đối thoại với nhau, để cái lớp trẻ nói rằng chúng con nghĩ thế này thì người già phân tích cho
[1:00:28]nghe cái nghĩ của chúng con bao nhiêu điều sai, bao nhiêu điều đúng. À đó, tức là ta tạo cái môi trường giữa lớp trẻ và lớp già. Cho nên là nếu mà Hội Người cao tuổi ta tổ chức được cái này ở nhiều địa phương thì ta sẽ có kết quả lớn, đây là điều rất là thú vị. Rất là thú vị là sao? Là khi lớp trẻ đó mà có những dịp ngồi với người lớn tuổi để... để nghe các vị cản mình điều này, phân tích cho mình điều kia thì các em khi bước vào cuộc sống các em làm việc hiệu quả hơn nhiều. Cho nên ta có hai cách để khai thác cái kinh nghiệm của người già: một là ta đến nghe kể chuyện rồi viết lại; hai, ta tạo ra những diễn đàn cho hai thế hệ ngồi với nhau mà được trình bày.
[1:01:13]Cái ý kiến này nghe có lý không ta? Có lý không?
[1:01:22]Hiện nay là dân số thế giới hầu hết là đang già dần. Ví dụ như người Trung Quốc họ hạn chế sinh con chỉ một con thôi thì cái người già chiếm tỷ lệ đông mà người trẻ chiếm tỷ lệ ít, và đây là một điều gọi là khủng hoảng quốc gia. Khủng hoảng quốc gia là vì sao? Là vì như vậy cái người trẻ họ phải gánh vác, gánh nặng họ phải chịu trách nhiệm cho nhiều người già, và lớp trẻ liệu nó có chịu nổi hay không. Rồi ví dụ như nước Nhật, cái chi phí mà nuôi một đứa con khủng khiếp quá, để nuôi được một đứa con thì người cha người mẹ phải làm bốn, năm phần công việc mới nuôi được một đứa con, chi phí nặng quá
[1:02:11]nên họ không muốn có con nữa. Rồi ở Bắc Âu, ở Âu châu có những người mà họ thích lập gia đình mà không thèm có con vì có con cực quá. Đến nỗi vừa rồi có ca sĩ Tuấn Ngọc ở bên nước ngoài về trình diễn ở đây thì ổng có câu nói mà gây tranh cãi là ổng khuyên con ổng là thôi đừng có con, không có con tốt hơn. Nghĩa là vì một lý do gì đó, vì gánh nặng hay là thấy con mình lớn lên ở những những cái xã hội đó nó hỗn láo quá, nó xấc xược với bố mẹ quá nên họ chán họ không muốn có con, vân vân, nhiều lý do gì đó mà cái xã hội đó không sinh ra được nhiều lớp trẻ mới nên tỷ lệ dân số nó già dần, và đây là một điều ta gọi là là báo động.
[1:02:56]Thì nếu mà Việt Nam ta cũng sẽ đang đi như thế này, Việt Nam ta đang bắt đầu bước vào cái báo động là dân số già dần. Đúng không anh anh Đắc? Đúng như vậy. Nghĩa là cái lớp tỷ lệ người già đang tăng dần so với người trẻ có nghĩa là lớp trẻ phải gánh vác nhiều hơn nữa, gánh vác vì đó, một người phải cõng năm, sáu người già. Nếu mà cái dân số tỷ lệ dân số mà trẻ đó thì một người trẻ họ gánh một người già thôi, nhưng mà nếu cái tỷ lệ dân số già một người họ phải gánh năm người già gánh không nổi rồi nó trốn đi luôn nó làm bậy, rồi xã hội cứ thế mà sụp đổ. Như vậy để đối phó với cái tình trạng mà dân số già thì ta phải làm sao ạ?
[1:03:47]Ta phải làm sao ạ? Để cho dân số mà không bị tỷ lệ già thì cứ già nhưng mà không trở thành cái gánh nặng lên cho lớp trẻ thì ta làm cho người cao tuổi bỗng nhiên trẻ hóa lại hết, trẻ lại hết.
[1:04:08]Ta nghe thì hơi lạ nhưng thực sự đó chính là giải pháp. Giải pháp nghĩa là sao? Tại sao mà ta nói là khi mà tỷ lệ dân số già thì một người trẻ phải gánh năm, sáu người già, cái xã hội đuối luôn, không phát triển được nữa, không còn dư ra để đầu tư cho tương lai, không xây cầu, không xây cống, không phóng vệ tinh lên trời được nữa, không xuống đáy biển được nữa, không xây dựng đường cao tốc gì được nữa vì một người phải gánh năm, sáu người già, hết hơi rồi, không còn dư để đầu tư. Nên do đó ta rất lo sợ mà tỷ lệ dân số già. Nhưng bây giờ bây giờ già thì cứ già nhưng mà người già không nhảy lên vai cho người trẻ cõng nữa thì vẫn không sao.
[1:04:54]Thế nào là người già không trở thành gánh nặng cho người trẻ nữa? Vì người già đó tự chăm sóc cho mình được. Người già đó không tạo thành gánh nặng cho xã hội nữa, vẫn chăm sóc cho mình được và xã hội tạo điều kiện để điều đó được phát huy. Nghĩa là người già không bao giờ trở thành gánh nặng cho lớp trẻ, không làm cho con mình phải mất thì giờ vì mình, mà thậm chí mình còn giúp con mình nữa. Ví dụ, ông bà nuôi cháu giùm cho con để cho con nó đi nó lao động, nó sản xuất, nó phục vụ cho đời, nó dư ra để cống hiến cho xã hội, và nhờ cái tỷ lệ mà ông bà nuôi cháu giúp, trông cháu giúp nó giảm cái chi
[1:05:36]phí mà nuôi con, thế là con mình nó nó đẻ đều đều tiếp, nó đẻ tiếp, nên dân số không bị già, do ông bà trông con và nó không cần phải tốn tiền để thuê người này kia nọ, rồi thậm chí là ông bà giúp được nhiều thứ nữa nên nó giảm chi phí xuống cho thế hệ mai sau. Và mỗi khi mà ông bà vẫn lao động, vẫn vẫn cống hiến được, vẫn phục vụ được, cái số tiền nó nó dư ra. Nghĩa là con nó không gánh ông bà mà ông bà lại gánh giùm cho con được một phần, thế là xã hội toàn thể xã hội, tổng thể tổng số của xã hội nó dư cái số đó ra. Nhà nước mới đem nó mới đầu tư tiếp cho tương lai, đầu tư tiếp cho tương lai của Tổ quốc
[1:06:25]là mở mang trường học, đường cao tốc, bệnh viện, đầu tư về nghiên cứu kỹ thuật và đặc biệt là dư ra để xây chùa.
[1:06:41]Nên vì vậy, khi mà ta nghe nói báo động là Việt Nam cũng bắt đầu đi vào cái dân số có tỉ lệ già đông, thì ta lập tức là ta quyết định cái số phận của chính mình liền. Mình sẽ không bao giờ trở thành gánh nặng cho con cái, mà chẳng những vậy, mình lại gánh bớt cái gánh nặng cho con mình luôn. Là vì gì? Vì hai điều: thứ nhất, là vì tình yêu thương của mình đối với con cháu, phải không ạ? Cái tình yêu thương của bố mẹ, của ông bà đối với con cháu là là trời, là biển, là vô tận. Sự hy sinh đó không bao giờ có bờ bến. Cho tới ngày chết, lòng mình vẫn yêu thương con cháu mình. Cho nên, chẳng những ta không là gánh nặng cho con cháu mình,
[1:07:30]mà ta còn gánh bớt giùm cái gánh nặng của nó, là vì ta yêu thương nó thứ nhất. Thứ hai, là vì khi ta gánh bớt cái gánh nặng cho nó, đất nước này sẽ có số dư ra mà đầu tư cho tương lai, là vì tình yêu Tổ quốc. Đây rất là lạ, ý nghĩa thứ hai thật là lớn, ý nghĩa thứ nhất thì thật là thiêng liêng. Nghĩa là khi ta gánh bớt cái gánh nặng cho con cháu mình, thì cái ý nghĩa thứ nhất là vì ta yêu thương nó, ta yêu thương con cháu mình, ý nghĩa này rất thiêng liêng. Còn cái ý nghĩa thứ hai, khi ta biết rằng cứ mỗi một người của chúng ta mà gánh bớt gánh nặng cho con cháu, thì cả một đất nước này bỗng nhiên có cái số dư,
[1:08:11]số dư đó xuất hiện, và nhà nước sẽ dùng cái số dư đó để đầu tư được cho tương lai. Thì cái thứ hai này là vì tình yêu Tổ quốc. Ý nghĩa này rất là lớn, cho nên ta xác định rằng dù ta già cho đến hơi thở cuối cùng, từng ngày ta sống có ích, và ta chia sẻ gánh nặng đối với con cháu mình, đối với xã hội mình, cho tới ngày mình nhắm mắt. Và vì hai ý nghĩa lớn, vì hai cái tình yêu: một cái tình yêu thiêng liêng đối với con cháu và một cái tình yêu lớn lao đối với Tổ quốc mình, nên ta không bao giờ là gánh nặng cho con cháu mà sẽ chia luôn gánh nặng cho nó luôn một cách tự nguyện bởi lòng yêu thương, được không ạ?
[1:08:56]Ý nghĩa này lớn lắm. Dạ. Và như vậy, dù cho dân số ta có già nhưng xã hội ta không khủng hoảng, vì người già nào cũng đáng yêu, đáng kính, vì người già nào cũng cực kỳ có ích cho xã hội. Không còn có những người già mà trở thành gánh nặng, buộc người khác phải cung phụng, phải có chế độ cung phụng, không cần nữa, mà ta sẽ phụng sự cho đời, trước mắt gần nhất cho con cháu mình, để cho nó rảnh tay mà nó lo cho xã hội. Cái ý nghĩa đó lớn lắm. Bây giờ có người hỏi: "Nhưng nếu tôi bệnh rồi tôi già yếu quá, thì bây giờ không lẽ là con tôi không chăm sóc tôi? Mà nó chăm sóc tôi thì tôi trở thành gánh nặng cho nó.
[1:09:43]Thì như vậy là nghe như cái bài nói chuyện này nó ngược lại? Thì phải có lúc bệnh chứ. Phải có lúc bệnh rồi có lúc thậm chí là bệnh luôn cho tới chết luôn, và khoảng thời gian đó không biết kéo dài bao lâu ạ. Như vậy bắt buộc là tôi phải trở thành gánh nặng cho con cháu tôi, thì như vậy giải pháp là sao?" Dạ, xin thưa, giải pháp là như thế này: thứ nhất, ta có cái cách tập luyện để cho bệnh mà không vật vã đau đớn và không cần nhiều sự chăm sóc y tế, vì chăm sóc y tế tốn kém lắm. Bệnh mà không cần chăm sóc y tế nhiều, nghe điều này có vẻ tàn nhẫn không ạ? Không, đó là sự thông minh. Là vì sao vậy?
[1:10:30]Bởi vì sự thật và mãi mãi, khoa học, y học không bao giờ thấu suốt hết mọi vấn đề về bệnh tật của con người. Có những khi bệnh nhẹ, vô bệnh viện ra bệnh nặng hơn, mau chết hơn. Có không ạ? Có đó. Rất nhiều người khi mà trả xác về, rồi họ nói nghe trên hành lang là người đó bị bác sĩ chích phạm thuốc, nhưng mà họ cũng nhân đạo, họ không thèm kiện, thôi chấp nhận coi như là số phận. Nhưng có khi vào mau chết hơn, nên do đó, cái chủ trương của ta, trong cái lý tưởng của người lớn tuổi là không bao giờ để mình trở thành gánh nặng cho xã hội, mà thậm chí mình còn yêu thương cái đất nước này, yêu thương con người này, yêu thương con cháu mình
[1:11:19]mà mình còn tiếp tục chia sẻ gánh nặng cho nó nữa. Cái lòng yêu thương vô bờ như vậy, do đó bản thân mình phải có sức khỏe, tinh thần phải minh mẫn và biết luyện tập để ít nhờ đến cái sự chăm sóc của y tế nhất. Do đó, ta phải có kiến thức về y tế, kiến thức về y học tự thân mình để tự mình xử lý vấn đề. Ta có cái phương pháp tập luyện, đồng thời ta biết dùng những cái thức uống gọi là dược thảo, thuốc thảo mộc. Cái thuốc thảo mộc có khi gọi là thuốc mà có khi chỉ gọi là thực phẩm chức năng thôi. Nhưng mà nó giúp quân bình cơ thể ta, hạn chế bệnh tật và có khi điều chỉnh và trị luôn căn bệnh luôn.
[1:12:03]À, ví dụ ta biết ăn miếng hành, miếng tỏi hay chút gừng, hay là uống miếng nước vối, hay là mua miếng thục địa về nấu lên, hay là miếng nhục thung dung về ta nấu uống, vân vân. Có những cái vị thuốc như vậy, ta nhẹ nhàng điều chỉnh và mình không có sống sai lầm, không có nghiện ngập, à không có thức thâu đêm để đánh bài, không có uống tu tu cả cái chai rượu. À quên, ở đây có ai uống rượu nhiều không nhỉ? Có một câu chuyện thế này: có cái ông đó ông ông uống rượu rất là nhiều và vợ con của ông cứ khổ sở mà than phiền mãi. Một lần đó ông mới đem cái rượu về, ổng rót một miếng, ổng đưa cho vợ ổng, nói:
[1:12:43]"Bà uống đi." Cái bà uống miếng, ổng mới đưa cho con ổng nói: "Con uống đi." Khi uống xong thì hai mẹ con mới nói: "Trời, sao mà nó cay và nó đắng thế này?" Thì ổng mới nói: "Đó, bao nhiêu năm nay tôi phải chịu đựng cái cay đắng một mình thế này." Rồi ổng rót hết ly rượu ổng uống luôn, uống hết chai rượu ổng uống luôn. Không biết ở đây có ai giống vậy không cà?
[1:13:06]Có ai chịu đựng cay đắng không ạ? Có ai... Anh Hoa có chịu đựng cay đắng không? Dạ không.
[1:13:14]Nên nếu ta sống một đời sống lành mạnh nha, là không có cái những lối sinh hoạt phá hoại sức khỏe, rồi ta biết luyện tập, trong đó ta biết tu thiền, ta ăn uống giảm bớt thức ăn động vật, rồi ta luyện tập khí công, ta dùng những cái thứ thuốc thảo dược cân bằng, thì lúc đó, ví dụ như có bệnh, có yếu, già yếu dần yếu dần mà nó không thành những cơn bệnh độc. Và thậm chí có đau chút xíu cũng hạn chế dùng những loại thuốc mà gây phản ứng phụ. Ví dụ như sốt miếng, cho uống cái thuốc giảm sốt như Tylenol, Panadol này kia nọ là phá tan cơ thể và bệnh sụp nhanh hơn. Đó, ta hạn chế dùng đó mà nên dùng những loại thuốc thiên
[1:13:57]nhiên, thuốc trị cảm sốt thiên nhiên, nó tốt hơn, nó không có phản ứng phụ như là thuốc hóa dược, vân vân. Rồi ví dụ như cái người lớn tuổi thường hay bị gì? Tiểu đường, cao huyết áp, phải không ạ? Thì ta có những phương pháp tập luyện và thuốc thảo dược, thậm chí nhịn ăn, hạn chế ăn. Cái sai lầm của y tế là gì? Cứ cho ta uống thuốc để ta ăn, và ta chết rất lẹ vì cái bệnh tiểu đường. Còn có những người bệnh tiểu đường mà mãi đến hôm nay thì bên Tây phương mới thông báo mới mới mới công bố ra mà báo vừa mới đăng á, là cái người đó cái người bệnh tiểu đường mà hạn chế ăn suốt 10 ngày bỗng nhiên hạ đường huyết liền, không cần uống thuốc.
[1:14:38]Điều này Việt Nam mình biết lâu rồi. Hễ mà tiểu đường là không thèm ăn cơm, nhịn luôn. Nhịn chừng nào mà đo đường máu nó hạ xuống rồi mới ăn, còn hễ đường mà nó qua khỏi ngưỡng: nhịn ăn, không thèm ăn, coi ai sợ cho biết, ai lỗ cho biết. Thì cuối cùng bệnh nó sợ lui, mình cứ sống phây phây. Cho nên là cái người già ta biết điều chỉnh cơ thể mình bởi cách sống, bởi thảo dược, bởi sự luyện tập, cho nên ta không bị bệnh nặng để trở thành phải cậy nhờ vả cái sự chăm sóc y tế quá đáng. Rồi có người sẽ hỏi, nói: "Bây giờ thưa thầy, lỡ tôi bệnh ung thư thì sao? Ung thư làm sao mà không nhờ sự chăm sóc y tế?
[1:15:18]Vì lúc đó phải chăm sóc y tế và ung thư tốn tiền rất nhiều." Thì chúng tôi trả lời thế này: bệnh ung thư mà ta nhờ đến sự chăm sóc y tế thì ta phải bán hết cái căn nhà mà con cháu ta đang ở, cho con cháu ta nó ra hè đường nó ở. Tại vì dù có bán hết nhà chữa có hết bệnh không ạ? Không. Có đi Singapore chữa về cũng chết. Cái bệnh nó là như vậy, cho nên nếu nãy giờ ta nói những bệnh nhẹ nhẹ vì mãn tính thôi, nhưng mà nếu lỡ phải bệnh ung thư thì ta có một phương thuốc tuyệt vời, đó là gì?
[1:15:56]Phật pháp.
[1:15:59]Chúng tôi có viết một bài đăng lên trên cái cái báo điện tử, cái tựa đề là "Chữa trị ung thư". Cái bài đó nhiều người ngạc nhiên vào xem lắm, vì chúng tôi phân tích bệnh ung thư là gì. Vì bệnh ung thư là thế này: nó là những cái bướu, u bướu nó phát sinh trong người mà nó giống như những con quái vật, nó sống ký sinh rồi nó giành lấy sự sống của cơ thể con người, và cuối cùng nó chiến thắng rồi ta chết. Một vài người may mắn thắng nó, rồi nó bỏ đi. Còn một và nhiều người xui không thắng nó, nó bám lấy nó riết, nó sống riết, và nó hút hết cái sinh lực của ta, ta chết luôn, chết trong đau đớn. Nhưng mà ở đâu ra những cái sinh thể kỳ lạ vậy?
[1:16:45]Ở đâu ra những sinh thể bỗng nhiên sống bám vào ta và giành lấy sự sống của ta? Thì dĩ nhiên nói theo đạo Phật cũng là oan trái, mà nếu nơi con mắt của tâm linh, đó chính là những cái sinh thể tâm linh vô hình vất vơ đầy trong trời đất này, ở đâu cũng có. Ta quơ bên đây cũng có, quơ bên kia cũng có, nhưng mà nó không vào ta được vì ta không có nghiệp với nó. Nhưng mà nó nhập vào ta được, nó bám vào một cơ thể nào của ta được vì ta có nghiệp với nó, và nó phát sinh, nó lấy cái xác ta để làm cái xác của nó, và nó phình trướng, nó giành sự sống nó, nên cơ thể của ta mà đang từ từ trở thành cơ thể của nó.
[1:17:24]Nó nó nó sống ký sinh rồi nó giành giật sự sống với ta, nó giết ta luôn. Ung thư nghĩa là vậy. Do do đó, khi ta biết rồi thì ta đừng có dùng bạo lực đối với nó, vì ta mắc nợ nó ở kiếp trước đó, ta ăn nó nhiều quá, giờ nó đòi. Do đó, ta đừng đối xử bạo lực với nó. Một người chủ nợ mà đến đòi nợ mình thì mình cư xử thế nào ạ?
[1:17:52]Mình có cầm cây cầm dao phang người ta được không? Nó sai, nó về đạo đức nó sai. Về luật pháp nó cũng sai nữa. Bây giờ cái người họ đến đòi nợ ta, họ lọt vào nhà ta họ đòi nợ, thì ta làm sao? "Thôi mà..." phải không? "...từ từ đi, thôi cho tôi khất đi nha. Rồi tôi làm ăn có được rồi tôi trả, thôi đi ra khỏi nhà đi nha. Rồi đi qua hàng xóm chơi đừng ở đây nữa nha." Thấy không? Tức là ta nói ngon nói ngọt với nó, dụ dỗ đó, thì cũng vậy, với những trường hợp cái bệnh mà ác tính á, là ta chỉ ta vuốt vào cái cơ bệnh của ta, ta lấy cái tay mình ta niệm Phật, ta ta cầu nguyện cho cái sinh thể đó được siêu thoát,
[1:18:29]cho cái sinh thể đó được thăng hoa lên trên cái kiếp sống của nó. Vì sự thật nó chỉ là những sinh thể rất tầm thường, không có trí tuệ. Nay ta vì ta mắc nợ nó và nó đến nó đòi nợ, ta không có lấy dao cắt quăng nó đi, mà ta lấy Phật pháp cầu Phật chú nguyện cho nó. Ta có những cái công đức gì ta đã làm trong đời, ta cầu nguyện cho cái sinh thể đó được tiến hóa lên thành một cái sinh vật cao hơn, có trí tuệ hơn để tu tập, chứ không thể làm những sinh thể nho nhỏ vẩn vơ bay tùm lum trong đời rồi chụp ai bám nấy. Nên ta ta đền ơn lại, ta trả nợ lại bằng Phật pháp. Và lạ thay, 99% người đó lành bệnh ung thư. Kết quả là như vậy.
[1:19:12]Nhưng mà vậy, đã từng gặp những người vậy. Có một cái cô đó, cô lên chùa. Cô lên chùa cái cổ tóc cũng ngắt ngắn ngắn vầy nè, đảnh lễ mình. Có chuyện gì mà lạy thầy? Nói: "Dạ, nhờ thầy mà con hết bệnh ung thư." Nói thầy nói sao thầy cũng quên mất. Nói: "Dạ, thầy về thầy kêu con cứ lạy Phật sám hối thôi. Con về như vậy và con hết bệnh. Nên bây giờ con đến chùa, con đem con con đến chùa." Cái nói, theo Phật pháp linh đến như vậy và rất nhiều người đã được như vậy. Vì vậy là ta điều chỉnh những bệnh tật của ta bằng cái lối sống lành mạnh, bằng sự tập luyện hợp lý, bằng cái chế độ ăn uống, dinh dưỡng, thuốc thang tự nhiên và bằng cả tâm linh.
[1:19:56]Do đó, mặc dầu sức khỏe ta kém nhưng ta không để cho bệnh tật nó vật vã ta và ta không cần nhờ đến sự chăm sóc y tế nhiều để trở thành tốn kém và trở thành gánh nặng cho xã hội, trở thành gánh nặng cho con cháu mình. Cái ý nghĩa này rất là lớn đối với người cao tuổi.
[1:20:18]Do đó, tỉ lệ dân số cứ già nhưng mà lòng ta cứ yêu đời và trẻ trung, phơi phới là như vậy.
[1:20:30]Khi mà ta vừa nói đến cái người cao tuổi làm sao để không trở thành gánh nặng cho cái người trẻ thì ta cũng cảnh báo người trẻ một điều là một ngày nào các em cũng sẽ trở thành người già. Nhưng mà lúc các em trở thành người già, các em có còn minh mẫn hay không? Các em có trở thành cái tấm gương sáng để cho cái người sau em noi theo em hay không? Hay là em trở thành gánh nặng cho gia đình mình? Hay em trở thành cái nỗi tủi nhục cho gia đình mình vì đời sống hư hỏng của mình? Đó. Ta bắt đầu ta cảnh báo cái lớp trẻ. Nếu từ bây giờ các em không tu dưỡng, không rèn luyện, các em không biết kiềm chế
[1:21:20]những cái nông nổi của tuổi trẻ mà các em sống đua đòi, sống sa đọa, sống hư hỏng thì chẳng mấy chốc khi các em bước vào cái tuổi lớn, các em không phải là một tấm gương sáng cho mọi người noi theo. Rồi các em trở thành cái gánh nặng cho gia đình, cho xã hội và kéo cái đất nước này chậm lại.
[1:21:44]Kéo cái đất nước này chậm lại là vì sao? Vì gia đình và xã hội phải đầu tư vào tiền chăm sóc y tế cho người đó nhiều quá. Và tính trên tổng thể sẽ tốn rất nhiều cái cái khoản đó và đất nước không có tiền để đầu tư tiếp nữa. Nên do đó, khi ta nói đến cái đời sống có ích từng ngày của người cao tuổi, một cái đời sống đẹp của người cao tuổi như vậy, thì ta cảnh báo cái lớp tuổi trẻ liền. Các em phải chuẩn bị cuộc sống của các em để ngày kia các em bước vào cái tuổi cao, các em cũng sống như vậy: sống lành mạnh, sống cao thượng, sống làm gương tốt và chẳng những không trở thành gánh nặng cho người sau mà
[1:22:25]lại còn chia sẻ được gánh nặng cho cho con cháu của mình. Cho đến cái ngày mà khi cái người đó rời bỏ cuộc đời là rời bỏ trong cái sự tiếc thương của biết bao nhiêu người chung quanh. Vì người đó sống đã quá đẹp, sống quá có ích cho cho đồng loại của mình. Phải không ạ? Nên đó là ta cảnh báo cái người tuổi trẻ như vậy. Bây giờ có người hỏi: "Giờ nếu tôi cũng đã cố gắng làm hết sức như điều thầy nói nha, là chia sẻ gánh nặng với con cháu, sống hợp lý, đủ thứ hết, nhưng bây giờ tôi hết hơi, nằm luôn một chỗ luôn, hết làm gì được. Và thật sự bây giờ dù không muốn mình trở thành gánh nặng, là tôi không còn tự chăm sóc mình được nữa.
[1:23:15]Nhưng mà làm sao có thể sống từng ngày có ích?" Thì xin thưa vẫn có như thường. Có như thế nào? Vẫn còn cái tâm của mình. Thân mình đã kiệt rồi, thậm chí cái bệnh nó đang gặm nhấm dần dần dần dần rồi, mà mình không cần phải chăm sóc y tế nhiều vì biết có chăm sóc nhiều nó thân này cũng bỏ, không cần, không có tốn tiền vì chăm sóc y tế nhiều nữa, mà điều chỉnh nhẹ nhàng, nhưng đến lúc nó cũng đuối luôn rồi. Thì ta vẫn còn một cái tâm cuối cùng. Và cái tâm đó làm gì? Cái tâm cuối cùng đó ta nằm đó, ta niệm Phật, ta cầu nguyện cho thế giới này hòa bình. Ta cầu nguyện cho con người yêu thương nhau.
[1:23:58]Ta cầu nguyện cho nhân loại này nắm tay nhau đi đến cái cõi giới đại đồng, không hận thù, không chiến tranh, không chém giết. Thì cái lời cầu nguyện đó, cái tư tưởng đó nó vẫn tung vào trong hư không, lên không gian, đi vào trong cái thế giới tâm linh vô hình chứ nó không phải là vô nghĩa. Ta nhớ một điều nha, ta đừng tưởng cái suy nghĩ của ta chỉ nằm trong đầu của ta. Cái suy nghĩ của ta nó thành một làn sóng, nó rải vào trong không gian này. Đây là điều khoa học chứ không phải điều mê tín đâu. Vì hồi đó khi chúng tôi còn nhỏ, chúng tôi nghe nói rằng là cái sóng tư tưởng con người nó lan ra trong không gian,
[1:24:44]chúng tôi mới thí nghiệm, thí nghiệm coi nó có đúng hay không. Lần đó tôi mới kêu đứa em gái của mình, nói: "Bây giờ đây là cái bộ bài đây..." Nhớ thầy không có mê đánh bài đâu nha tụi con, đừng bắt chước á. Nói: "Đây là bộ bài, lựa một lá đi." Cái nó lựa một lá bài, thì chúng tôi lấy lá bài chúng tôi chia cái bộ bài đó ra làm bốn và bỏ cái lá mà biết đó là lá nó chọn vào một cái một cái tụ, một cái chồng bài. Và chúng tôi dùng cái tư tưởng của mình rải vào đầu nó là để cho nó chọn cái tụ đó, thì đúng là nó thò tay nó lấy đúng cái tụ mà có lá bài nó đã chọn, vì lá bài úp rồi nó không biết. Bỏ mấy ba cái chồng kia đi, lấy cái chồng đó lại chia làm
[1:25:25]mấy, chia làm ba ra và biết cái lá của nó chọn nằm ở đâu, cái gởi tâm vào tư tưởng nó kêu nó chọn cái lá đó, thì đúng là nó thò tay nó chọn đúng cái cái chồng đó. Và đến khi chỉ còn chia dần chỉ còn được hai lá, nói: "Giờ em chọn một lá." Mà trong đó mình biết cái lá nằm ở đâu cái gởi tư tưởng đó cho nó chọn thì nó bốc lên đúng cái lá nó đã chọn, nó cứ ngạc nhiên hoài. Vì nó thấy mình không thò tay vào tác động, tự nó chọn mà, tự nó chọn thì không ngờ là xào đi xào lại rồi nó chọn đúng cái lá mà nó đã lựa ngay từ đầu. Lúc đó chúng tôi mới tin rằng là người ta đã nghiên cứu đúng, cái làn sóng tư tưởng con người nó lan trong không
[1:26:00]trung chứ nó không phải chỉ ở trong đầu mình đâu. Và thậm chí có người họ tư tưởng mạnh, họ điều khiển được tâm mình. Nên vì vậy, khi cái người già mà đến cái lúc mà sức cùng lực kiệt, cái năng lực của cơ thể không còn kết quả nữa, ta vẫn còn một cái tâm. Cái tâm yêu thương thế giới này, yêu thương nhân loại này, yêu thương chúng sinh này và hãy cầu nguyện. Ta cứ nằm đó hoặc là ngồi nghiêng trên ghế dựa nha, rồi có thể là mọi người đã bận đâu đó không ai để ý tới mình nữa và nhắm mắt lại, ta cứ niệm Phật và cầu nguyện thế giới này hòa bình, nhân loại này biết yêu thương nhau. Và mong rằng đạo pháp soi sáng cả cái chúng sinh để
[1:26:50]ai cũng biết hướng tâm về giác ngộ, về giải thoát; mong cho cái đạo lý của Phật, đạo lý từ bi của Phật, cái giáo lý nhân quả công bằng của Phật đi vào mọi ngõ ngách của cuộc sống này. Ta cứ nằm đó và cầu nguyện thì cái tư tưởng của ta vẫn lan lan lan lan vào trong hư không và nó đánh vào cuộc đời chứ không phải là không. Và nếu ai có thần nhãn, họ sẽ thấy rằng là có một cái người già đang ngồi đó cầu nguyện, rải cái tư tưởng vào trong hư không và sau lưng người đó biết bao nhiêu cái vong chúng sinh đang quỳ chắp tay lạy người đó. Vì cái tư tưởng đó là tư tưởng của thánh, cái lời cầu nguyện đó là lời cầu nguyện của thánh.
[1:27:36]Và những cái vong đó họ họ nhận ra được cái tư tưởng đó, họ nhạy hơn con người. Con người mình không thấy nhưng có những cái vong trong cõi siêu hình họ nhận ra cái tư tưởng đó, họ đang quỳ họ lạy cái người già đang nằm bất động đó. Cho nên, sự thật ta vẫn sống có ích cho đến cái ngày cuối cùng ta rời khỏi cõi đời. Mà cái điều cuối cùng, cái tận cùng ta vẫn làm được là bằng cái tâm hồn của mình, bằng cái lời cầu nguyện của mình nếu ta biết. Nên do đó, không một ngày nào ta sống vô ích cả nha. Và hễ ngày nào ta còn sống có ích dù là chỉ bằng lời cầu nguyện thì một ngày đó ta sống hạnh phúc, ta sống an vui và ta sống xứng
[1:28:20]đáng với miếng cơm, miếng áo mà mình đang đang sử dụng. Rồi cuối cùng ta sẽ từ bỏ cõi đời này bước qua cuộc đời khác. Ta đi về đâu? Tùy thuộc vào cái lúc tuổi già đó ta sống như thế nào. Tùy thuộc vào cái thời gian mà lúc cao tuổi mấy mươi năm á, 10 năm, 5 năm, hay là 20 năm, 30 năm ta sống lúc tuổi già, ta sống như thế nào thì ta sẽ đi về cái cõi đó. Nên có cái câu chuyện mà có cái ông thợ mộc ổng làm ở một cái công ty xây nhà. Cho đến khi ổng mệt quá ổng mới nói với ông chủ là: "Thôi tôi nghỉ." Thì ông chủ nói: "Thôi anh ráng đóng cho tôi một cái nhà, làm cho tôi một cái nhà cuối cùng rồi hãy nghỉ."
[1:29:07]Cái ông này ổng chán quá nhưng mà thôi nể, thì cũng đóng, ráng đóng đóng sơ sài thôi. Ổng nói sơ cái đinh thì đóng sơ sơ thì đóng, chứ làm cũng không kỹ lắm. Đến khi ổng nói rồi, xong rồi thì ông chủ cái hãng đó mới đưa cho ổng cái chìa khóa cái nhà đó đó, nói: "Sự thật cái nhà đó là nhà của anh đó.
[1:29:26]Cái nhà mà tôi kêu đóng cuối cùng là nhà để tôi tặng anh, là anh đóng cho anh đó. Cái nhà cuối cùng mà ta đóng chính là ta đóng cho ta." Ổng mới ngớ ngẩn thì ra là lúc nào giờ ổng đóng sơ sơ không à, tại ổng nghĩ đóng cho qua để mà nghỉ đó. Không ngờ là mình đang đóng cái nhà của mình, mình xây cái nhà của mình mình không hay. Phải nói: "Trời, phải biết như vậy thì ổng xây kỹ chút xíu để ổng ở cho nó sướng." Giờ cái gì cũng làm qua loa, bây giờ ổng ở phải sửa, bắt đầu phải vô đóng lại, sửa lại. Chứ nếu lúc trước mà ổng biết ổng làm kỹ thì giờ ổng đỡ. Thì ta cũng vậy, ở cái tuổi già này ta đang đóng cái nhà cho ta ở kiếp sau.
[1:29:59]Nếu trong cái tuổi già này ta sống từng ngày có ích, ta làm từng điều phúc, ta lễ kính Phật, ta tu tập, ta rèn luyện, ta có một cái ngôi lâu đài ở kiếp sau. Ta vừa nhắm mắt từ giã cuộc đời này trong nước mắt của bao nhiêu con người, ta bước vào một lâu đài khác ta ở liền. Và điều này chúng tôi không nói ngoa, chúng tôi không nói dối nha, chúng tôi nói thật. Còn nếu ở cái khoảng tuổi già này chúng ta sống vô ích, sống trở thành gánh nặng của người khác thì từ giã cõi đời này cũng ít ai khóc lắm, thấy người ta mừng quá, thấy mình chết người ta mừng quá, trời ổng chết cho rồi chứ ổng sống hoài khổ quá.
[1:30:34]Rồi và ta bỏ qua đây ta bước vào đâu? Không có chỗ ở, ở một chòi tranh, ở dưới gầm cầu, vất va vất vưởng ngoài đường á, khổ vô cùng. Còn nếu trong cái khoảng tuổi già này mà ta đã đóng được một cái nhà tốt, cái nhà đó ta ở. Cái đóng được cái nhà tốt là gì? Chính là cái tâm hồn yêu thương con cháu mình, cái tâm hồn vẫn tiếp tục yêu thương cả cái đất nước này, và cái lời cầu nguyện này phủ trùm cho cả cái nhân loại này, thì ta đang xây cả một cái lâu đài cho kiếp sau. Không phải kiếp sau mà ngay cả sau cái cõi chết, ta vừa tắt hơi trong tiếng khóc òa vỡ của mọi người thì có người mời ta bước vào một lâu đài tràn ngập hào quang liền. Vì sao?
[1:31:19]Vì đó là nhân quả công bằng. Ta xây được cái nhà cho chính mình rồi đang ở tuổi này. Cho nên ví dụ như bác Hoàng, bác Đắc này là thực sự là đang từng ngày đang xây cái lâu đài cho mình ở kiếp sau mà thông qua Hội Người cao tuổi, à, sướng không ạ? Còn chúng ta, nhiều người ở đây cũng đang xây cái lâu đài cho mình ở cõi sau thông qua thông qua Đạo tràng Phật Hạnh, đúng vậy.
[1:31:54]Bây giờ tới lúc tập ngồi thiền nha, ta phải tập luyện, phải ngồi thiền để cho tinh thần ta nó ổn định. Vì sao vậy? Vì xin thưa, bộ não mà ta xài tới 50 năm bắt đầu bộ não đang hư, huống hồ là tới 60 tuổi, tới 70 tuổi bộ não hư. Do đó ta phải có phương pháp làm giảm cái tốc độ hư bộ não đó, thậm chí phục hồi bộ não lại. Do đó ta phải ngồi thiền và tập khí công. Bây giờ thì xin kính mời tất cả hội trường ta mỗi người cầm một cái ghế, nếu người nào cầm không nổi thì kêu một người trẻ lại cầm, ta ép cái ghế sát vào trong hai bên vách để chừa khoảng trống này. Xin mời mọi người ta đứng lên. Mỗi người xin vui lòng cầm một cái ghế nha, ta dời sát vào trong vách, dạ.