Lời giảng: Nguyên Tắc Làm Việc Chung 3 (Người Chỉ Đạo)

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:22]Mời quý cô với Phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta gặp nhau bữa cuối trong mùa hạ này, nói về phần thứ ba của cái đề tài Sự hòa đồng tác, tức là làm việc chung. Nhưng lần này chúng ta nói qua cái trường hợp thì ta là người chỉ đạo công việc. Thì ta phải biết chỉ đạo như thế nào để vẫn tạo thành cái sự hòa hợp giữa cái người chỉ đạo và người thừa hành, đúng với cái tinh thần của Lục hòa hay đạo lý ở trong đạo Phật. Cho nên cái phần hôm nay thì phù hợp với những vị làm lớn, làm sư huynh trong chùa, làm trụ trì hay lãnh đạo Giáo hội. Còn người nhỏ xíu thì nghe rồi tương lai tới phiên mình làm,

[1:14]còn không thì tưởng tượng mình đang là trụ trì cũng được. Có bốn trường hợp mà để gọi là ta trở thành cái người chỉ đạo. Một trường hợp á là có người ở trên giao công việc xuống cho ta và giao cho ta chỉ huy cái công việc này. Ví dụ như mình là người sư huynh thôi, thầy mình mới bày ra cái công việc là làm sao độ cho cái nhà phía trước đừng chửi thầy nữa, và chỉ cho một nhóm năm, sáu người giao cho mình chỉ huy. Thì lúc đó mình cũng là người chỉ huy nhưng mà được nhận cái việc từ cấp trên cao hơn mình. Rồi cái trường hợp thứ hai, ví dụ mình là cái người chỉ đạo, nghĩ ra công việc rồi bắt đầu là chỉ huy cho cái người dưới mình làm.

[2:03]Ví dụ mình là người trụ trì và mình muốn là mở rộng cái con đường từ bên ngoài vào trong chùa và mình chỉ đạo cái công việc đó cho những người đệ tử và những Phật tử làm sao mở rộng cái con đường ra được chút xíu để cho cái người đi chùa họ được thoải mái, đêm hôm cũng không té xuống mương, ví dụ vậy. Ở đây có ai đi chùa mình đêm té mương chưa quý cô? Có không? Có hả? Híp chưa nè? Thấy không? Nói mò mò mà trúng hết trơn, chơi sao? Té hoài đó, thấy luôn.

[2:40]Vì vậy chúng ta phải có cái suy nghĩ là việc mở rộng cái con đường trước chùa mình. Rồi cái trường hợp là ta giao việc rồi ta lâu lâu kiểm tra, đó là trường hợp nữa. Mình giao việc cho người đệ tử mình hoặc là mình là người ở trên Giáo hội, mình giao cái việc cho mấy cái chùa họ làm, rồi lâu lâu mình xuống mình kiểm tra coi làm tới đâu rồi. Còn trường hợp thứ tư là mình giao việc nhưng sự thật mình cũng đang ở đó mình làm luôn. Ví dụ thầy trò xúm nhau ra làm chùa, thì mình cũng là người chỉ huy, rồi mình cũng đang leo lên nóc nhà mình cũng đang lợp nhà. Vừa lợp nhà mà miệng la ơi ới để chỉ kêu người

[3:14]này làm cái nọ, kêu người nọ làm cái kia. Đó là bốn cái trường hợp như vậy. Tuy nhiên, ở cái cương vị là cái người lãnh đạo thì ta phải có cái trí tuệ. Vì nếu ta không có trí tuệ, ta bày công việc trật lất, tốn kém, không có chuyện gì, không cũng bày chuyện ra. Hoặc là bày chuyện ra đúng rồi nhưng mà chỉ cái cách làm thì người ta làm theo trật lất. Thì lần lần mình mất uy tín. Do cái việc nó hư, mình mất uy tín, mình hết phước rồi người ta không kính trọng nữa, người dưới họ không kính trọng nữa. Nên đây là điều khó. Muốn làm lãnh đạo thì phải như vậy. Nghĩa là cái thứ nhất là khi mình giao công việc,

[3:56]tức là mình nghĩ ra việc để giao á thì cái việc ấy chính đáng. Và thứ hai là mình chỉ cách làm công việc á thì chỉ cho đúng hướng, ít có sai sót. Thì vì nó có năm cái vấn đề để gọi là trí tuệ của người lãnh đạo khi mà giao công việc cho người dưới. Thứ nhất là ta phân tích cái tình huống, phân tích cái hoàn cảnh mà biết phải nên làm cái gì. Đó là cái thứ nhất. Ví dụ như là ở chùa mình, thì với cái hoàn cảnh như vậy thì ta có bao nhiêu Phật sự cần phải làm trong những tháng ngày sắp tới? Ví dụ như chùa Hòa Bình, ai có ý kiến gì không? Sư cô, Ni sư rồi không nói, Ni sư Ni sư là không nói. Đại chúng á, bây giờ thử đánh giá coi cái chùa ta hiện tại trong những

[4:46]tháng ngày sắp tới chúng ta nên lên kế hoạch để làm cái gì? Ở đây ít nhất có ba cái việc mà ta phải làm. Ở chùa Hòa Bình, ít nhất mình nhìn tình hình thấy ít nhất ba cái việc phải làm. Cái việc thứ nhất là mình phải Phật hóa hết tất cả khu vực chung quanh chùa. Những gia đình chung quanh chùa phải làm cho họ theo đạo Phật và biết tu hết. Thì chùa mới thanh tịnh được, không lẽ để nó chửi bậy hoài như hồi trưa. Ngay trước chùa nó chửi bậy, mới nói: "Mai mốt mày câm. Mày bậy đó, mai mốt câm, chết xuống quỷ sứ cắt lưỡi đó." Nhưng mà cũng là trách nhiệm của mình, tại mình không Phật hóa kịp, mình không độ được.

[5:22]Cho nên phải đi độ hết, đếm bao nhiêu xóm, từ trong xóm trong, xóm ngoài, trước, sau, lưng này nọ phải đi độ hết. Mà làm sao để độ, thì phải tính sau, nhưng đó là một Phật sự có thật. Ni sư đồng ý không? Gật đầu yếu xìu nha. Quyết tâm làm. Cái gì khó mình cầu Phật gia hộ rồi sẽ làm được, phải quyết tâm. Đạo Phật mình yếu là vì vậy đó, vì là mình không quyết tâm độ hết những gia đình chung quanh chùa. Phải quyết tâm, sống chết cũng phải làm cho bằng được. Đừng có sợ, đừng nói không được nha, quyết tâm. Cái việc thứ hai là mở rộng con đường từ ngoài đường đi vô trong chùa và nếu có khả năng thì vô sâu thêm chút.

[6:05]Đừng để đi chùa mà té xuống lọt bõm dưới mương, mà mương này khủng khiếp. Mương này mà té xuống rồi là tắm ba ký xà bông chưa lấy lại cái da thịt bình thường ban đầu. Và cái Phật sự thứ ba là cái hệ thống nền ta bị lún hết trơn, do đất chúng ta ngày xưa là sình á, nó lún và nó trũng qua trũng lại. Cái trũng lại này nhiều khi chúng ta thấy nó bình thường không gì nguy hiểm, thật ra không phải đâu Ni sư. Như ở cái khu Phú Mỹ Hưng á, cũng là cái khu đầm lầy, hoặc là khu mà bên Quận 2 ở Sài Gòn cũng là khu đầm lầy. Bây giờ nhà nước quy hoạch thành những cái khu đô thị rồi mới phân lô xẻ đường để bán, xây nhà, đủ đủ thứ hết.

[6:44]Thì chúng tôi có một cái người bạn là kiến trúc sư, lo thi công. Anh này mới nói: "Khu vực đó khủng khiếp." Lần anh nhớ cái câu chuyện làm làm cái nền xong hết rồi, anh kêu đi kiểm tra thì có một người mới cầm cái xà beng đi dọng dọng xuống cái đất mà đã lăm le rồi đó, tức là đổ đá lên mà cán hồ hết rồi đó, chưa có lát gạch này thôi, nhưng mà đã đến giai đoạn đổ đá lên là đổ xi măng lên đầm rồi, thì ổng đi ổng dọng, dọng đến chỗ kêu nghe cộp cộp, tức là ở dưới nó rỗng. Cái ổng mới dọng thêm mấy cái nữa thì nó sụp xuống cái ổng rớt luôn dưới đó luôn. Đất dưới đó nó không còn nữa, đất nó trôi mất rồi,

[7:24]nó rỗng bốc á, nó không còn nó sụp đâu mất tiêu. Đất này mình cũng là loại đất như thế, cho nên có khi lúc nào đó mình thấy một người đang đi trên nền chùa bỗng nhiên mất tiêu không còn thấy nữa, thì mình đừng nghĩ là người đó đã bỏ chùa đi trốn, đừng nghĩ là người đó chạy vào cầu tiêu hay là hay lên nóc nhà mà coi chừng đã xuống đất rồi. Nền này ghê gớm. Với loại đất như vậy thì Ni sư đừng bao giờ chôn vàng dưới đất nha. Nó đi đó, đất nó trôi nó đi. Dạ. Thì đây là nói tới chùa Hòa Bình mình, nhưng mà với một người mà làm việc Giáo hội thì cũng vậy, suốt một đời lúc nào cũng phân tích tình huống để mà tìm ra những việc Phật sự cần thiết phải làm.

[8:05]Và đến chừng nào thì mình hết Phật sự? Chừng nào thì ta hết Phật sự để làm? Chừng nào? Dạ?

[8:19]Dạ không, tắt thở chưa hết nha Ni sư. Xin thưa tắt thở chưa hề hết Phật sự làm, chết rồi cũng phải tiếp tục làm Phật sự. Tại sao chết rồi phải làm Phật sự và làm sao? Hử? Tại vì Ni sư chưa chết nên không biết á. Bây giờ Ni sư thử sư chết một cái Ni sư thấy coi chưa hề ở không, bắt đầu tiếp tục lo cho cái chùa này. Đệ tử còn ở lại đó, thế là mình ở trong cái cõi vô hình, mình ở nằm trên bàn thờ chỗ thờ, vẫn phải phù hộ đệ tử mình làm việc này, phù hộ đệ tử làm việc kia hoài, chưa hề ở không, thấy chưa? Thế chừng nào mới hết Phật sự? Chừng nào, thôi bây giờ đừng nói nhiều quá, ít ra là sáu tỷ người trên Trái Đất này họ theo Phật hết,

[9:03]quy y biết tu hành hiền lành hết, mình sẽ hết Phật sự để làm. Cho nên ví dụ mình làm chúng trong chùa thôi, đi tới đi lui cũng thấy có việc phải làm. Mình là trụ trì chứ đi tới đi lui thấy biết bao nhiêu việc phải làm. Và nếu mình làm việc Giáo hội cũng vậy, đủ thứ trách nhiệm phải làm. Nghĩa là cái chùa đó gần sập, Giáo hội cũng phải suy nghĩ. Còn Giáo hội thấy chùa gần sập mà tỉnh bơ thì không phải Giáo hội, không phải là người lãnh đạo Giáo hội. Rồi đi qua lại, cái biết cái vùng đó người ta chưa theo Phật thì phải suy nghĩ cách làm sao người ta theo Phật. Ví dụ chùa Hòa Bình độ không nổi thì phải cho người

[9:36]xuống phụ chùa để độ hết cái vùng chung quanh. Còn ni sư phải báo lên Giáo hội: "Vùng dưới đây cứng đầu, ngoan cường quá!". Cho nên là nhiều việc nhiều việc suốt đời làm không hết. Nhưng tuy nhiên, cái quan trọng là với vô số cái Phật sự trong suốt một đời ta phải làm, nhiều kiếp nữa nhưng mà nói một đời thôi, hay là vô số Phật sự mà ta phải làm, thì ta biết làm việc nào trước, biết làm việc nào sau, việc nào vừa khả năng mình, việc nào quá khả năng mình, việc nào tới lúc phải làm gấp, việc nào chưa phải lúc còn để hoãn hoãn lại được. Đó cái quan trọng. Thành thử vô số Phật sự trên đời, nhưng ta lúc nào cũng thanh thản, thanh thản mà không phải hề lười.

[10:18]Còn cái người nhìn vô cái dáng vẻ thanh thản không có chuyện gì làm hết, người đó tu sai. Ngồi đó vô chùa làm biếng, tu sai. Còn lúc nào ta cũng làm Phật sự, lúc nào cũng có, nhưng mà biết việc nào cần trước làm trước, việc nào cần sau làm sau. Nên nhìn vô cứ thấy lúc nào cái dáng vẻ mình cũng thanh thản, không có gì gấp rút hết, nhưng mà sự thật cái trong đầu mình á một triệu công chuyện đang chuẩn bị, đâu đó có hết rồi, từ từ làm tới. Nên gọi là cái mà nhìn tình huống, phân tích hoàn cảnh mà biết phải làm những việc gì, đó là cái trí tuệ thứ nhất của người lãnh đạo. Còn mình nhìn vô tùm lum nhìn mây trời chim nước đi vô gặp người này gặp người

[11:00]kia không biết việc gì làm hết, người đó không có trí tuệ lãnh đạo. Ví dụ như bây giờ một cái người chúng đi vô chùa tu, mỗi ngày được ni sư phân công làm chuyện này làm chuyện kia, thì người đó chỉ có một cái suy nghĩ duy nhất: "Sao mà chuyện đâu làm hoài. Chỉ mong cho ngày nào đừng có ai sai chuyện gì, nghỉ một bữa cho khỏe.". Có không, tụi con có không? Có, phải không? Đó, nói người thật thà thẳng thắn đúng vậy đó. "Sao mà chuyện đâu mà làm hoài, nghỉ một bữa. Bữa nào cũng sai hết chuyện này tới chuyện kia.". Thì đó là vì cái người đó mới tu, à nên không có thấy. Nhưng mà mình mới tu rồi tới khi mình thọ Sa-di,

[11:37]mình thọ Thức-xoa, mình thọ Tỳ-kheo, mình lên làm chị rồi, thì tới khi mình cũng y chang luôn. Hễ có đàn em vô, bữa nay: "Ê! Nè! Nãy em làm này cho chị coi. Nè! Nè làm này cho chị coi!". Bắt đầu mấy em mình nói: "Ủa! Sao bà này bả sai hoài vậy ta?". Tại vì sao? Mình có trí tuệ rồi. Có trí tuệ bắt đầu mới biết là à cần phải làm việc này, cần phải làm việc kia. Còn lúc nhỏ chưa có trí tuệ thì chỉ cầu cho đừng có việc. Không thấy việc gì cần cứ nói: "Ủa, không có việc gì sao lôi ra làm hoài?". Nhưng mà thực sự là có việc, phải không? Tuy nhiên chỉ sợ một cái vầy nè: việc không đáng mà mình cứ bày ra thì mình tổn phước.

[12:11]Cái người lãnh đạo như vậy là tổn phước chết. Coi chừng ấy. Nghĩa là nhìn chung quanh biết việc phải làm là một trí tuệ. Nhưng mà bày việc ra quá việc, quá đáng, lại là tổn phước luôn. Ví dụ bây giờ mình bước vô chùa, mình đi tới đi lui một lát thì chùa nói chung là với kinh tế chùa hiện nay, thì mình sống vậy cũng tạm ổn, hay nền thì cũng chưa có sập trôi mất ai, tiền chưa có cũng không cần phải cạy nền lên làm hết, đại khái vậy, cũng chưa nứt, chưa dột, à ổn. Cái ngồi đi tới đi lui cái nhìn chùa cái nói: "Thôi, để đập cái bức tường chùa ra mình xây lại tường hai mươi rồi mình tạc hình lên trên đó.

[12:50]Tình cảnh Phật đi xuất gia rồi đó, tạc lên.". Thì cái việc đó làm có đúng không? Nếu làm thì cũng được lắm à, cũng đẹp quá à. Mà có đáng phải làm gấp bây giờ không? Không. Kinh tế chùa không cần thiết chuyện đó. Với chùa chánh điện còn nhỏ. Cái chuyện đó nó đúng, ví dụ bây giờ tạc những bức phù điêu để mà làm cái hình Phật khắp nơi, những sự tích của Phật theo quanh bức tường của chánh điện là cái điều rất hay, cũng là nghệ thuật, nhưng nó chưa xứng với chánh điện ta hiện nay. Chừng nào mà chúng ta đập hết toàn bộ cái chùa này ta xây lại hết, cái chánh điện nó lớn mênh mông từ đằng trước ra tới đằng sau,

[13:23]cao vòi vọi lên thì lúc đó tha hồ làm cái đó là thích hợp. Còn chánh điện nhỏ mà đòi đập tường ra làm cái phù điêu là sai. Cho nên là ta biết việc cần phải làm nhưng đừng có bày việc quá trớn, không thích hợp. Đó là cái trí tuệ thứ nhất của người lãnh đạo. Cái trí tuệ thứ hai của người lãnh đạo là biết làm cách nào, biết làm cách nào. Cái giải pháp để thực hiện cái việc Phật sự đó. Ví dụ, chúng ta trở lại việc ta nói độ hết cái dân vùng chung quanh đây theo đạo Phật. Và ta thấy việc đó cần làm, đúng. Nhưng làm cách nào? Làm cách nào? Ni sư, làm cách nào?

[14:05]Làm cách nào? Cho ăn, đó thấy không, cũng có cách làm, đúng. Cứ nấu bánh tét, lâu lâu chùa gửi tặng mấy cái. Lâu lâu xin Phật tử tiền, nói: "Có Phật sự quan trọng phải làm.". Phật tử hỏi: "Làm gì quan trọng ni sư?". Nói: "Nấu bánh tét cho hàng xóm.". Phật tử tức cười nhưng sự thật đó là việc quan trọng đó. Lâu lâu nấu bánh bao nấu bánh tét đem qua, chùa cho mấy cái, cho bánh giầy. Vậy chứ, nghĩa là mình cho chừng bốn năm tháng rồi, đem kinh qua kêu nói nó nghe. Chính xác. Ni sư đâu phải là người không có trí tuệ đâu, rất trí tuệ. Đó là giải pháp quan trọng đó, không phải giỡn đâu. Ni sư nói không phải nói chơi đâu. Chính xác đó là chìa khóa.

[14:45]Cứ đem bánh đem trái qua tặng cái nhà chung quanh, tặng vô tư không nói gì hết. À mà thấy cái người nào mà họ ngoan sớm thì đem kinh cho họ đọc, đem băng cho họ nghe sớm. Cái người nào lì lì thì trễ hơn một chút. Đó, từ từ rồi cũng phải đưa băng đưa sách cho đọc hết. Rồi khi nào mà thấy họ nghe họ thấm mềm rồi mời tới chùa quy y hết, vậy đó. Đó đúng là cái cách như vậy, ni sư rất là chính xác. Đó là người có trí tuệ nghĩ ra giải pháp, chứ phải không đâu. Ừ. Rồi giải pháp gì nữa? Giải pháp là cho đệ tử tới lui thăm viếng những nhà chung quanh. Họ có cảm tình. Ngày Tết á họ không tới chùa, tại họ đâu phải Phật tử đâu mà tới chùa, thì mình tới với họ.

[15:23]À nghĩa là ngày hai mấy Tết phân công ra, huynh đệ kéo nhau đi, à nói: "Hôm nay cũng gần Tết, chúng tôi thay mặt chùa đến chúc Tết cho ông bà trước. Mong cho ông bà sang năm mới được nhiều phước lành, có sức khỏe, làm ăn may mắn, đừng chửi bậy chùa nghe kỳ lắm.". Ví dụ vậy, mình chúc Tết rồi trước người ta, rồi mình nói thêm câu: "Thì có rảnh Tết mời tới chùa lễ Phật thắp nhang.". Vậy đó, nói thì thế nào người ta cũng tới, phải không? Cứ từ từ như vậy thì bảo đảm năm năm mười năm chung quanh người ta theo Phật hết. Còn mình không làm, mai mốt đạo khác nó tới nó dụ. Cái việc thứ ba, cái trí tuệ thứ ba của người

[16:00]lãnh đạo là biết chọn người để giao việc. Cái việc đó nên giao cho ai là chính xác. Đó là cái trí tuệ. À ví dụ bây giờ nói làm nói cái đơn giản nhất là cái vận động mở đường á, mở đường từ ngoài đường vô chùa. Ngoài kia đi vô đây cho nó rộng thêm, thì mình biết cái công việc là gì? Phải xin chính quyền, xin chính quyền. Chính quyền sẽ nói là giờ làm sao mà cho đất được, người ta phải chịu lùi hàng rào người ta vô, phải không, thì đường mới rộng ra. Thì bây giờ mình biết cái người trong chùa có người nào mà giỏi lý luận, lanh miệng, à cái mặt mày dòm vô thấy tươi tỉnh người ta thấy cảm tình, đó mới lựa người.

[16:42]Ừ có ngoại hình dễ thương chút xíu, nếu mà cười mà có cái má lúm đồng tiền, có răng khểnh khểnh chút thì càng ăn tiền, ví dụ vậy. Thì cái người giao cho cái người đó đi đến từng nhà thuyết phục mọi người lùi cái hàng rào vô một thước, hai thước. Để mở đường, bởi vì khi cái đường rộng thì nhà người ta có giá trị, giá nhà nó tăng lên. Ví dụ mình lấy cái đó mình dụ người ta nói vậy. Ừ. Mình nói: "Nếu mà đường mở rộng thì nhà lên giá, lên gấp đôi với giá hiện nay. Nếu muốn bán lên cao, ví dụ như đạo hữu cái nhà này bán chừng mười cây mà mở được cái đường chừng ba thước, cái nhà này bán lên nghĩa là tám chục cây liền.".

[17:17]Mà nói vậy họ nghe mừng mở. Thì mình phải nhờ cái người biết, đó là giao công việc, thấy không. Ví dụ như cái người mà biết a tự nhiên bây giờ làm giỗ làm đám, thì mình giao cái người giỏi nấu ăn xuống chỉ huy cái bếp, phải không? Chứ cái người mà giống như chúng tôi mà bắt giao xuống bếp thì nấu đâu nó cháy đó. Thế còn bên Giáo hội ví dụ cái người họ làm việc Giáo hội thì cơ man là công việc. Ví dụ nói tổ chức một giới đàn, giới đàn thì à vô số công việc phải làm: thỉnh chư tôn đức nè, vận động tài chánh nè, sắp xếp nơi ăn chốn ở nè, lên chương trình nè, chấm thi, khảo hạch, ôi đủ thứ chuyện trong cái vấn đề mà làm tổ chức giới đàn.

[17:59]Thì cái biết giao cho người nào việc nào, chọn người nào. Ví dụ cái người nào giỏi giáo lý thì làm việc khảo hạch; người nào giỏi nghi thức thì dẫn lễ thế nào; rồi những vị nào phải đi cung thỉnh các vị chư tôn Hòa thượng; rồi người nào quán xuyến giỏi giắn mà có cái lòng thương yêu tận tụy thì giao lo cho đời sống của giới tử; vân vân và vân vân. Nên là mình nhìn người mình biết, đó là cái khả năng mà nhìn người, chọn người giao việc là một cái loại trí tuệ của người lãnh đạo. Cái trí tuệ thứ tư của người lãnh đạo là sau khi giao việc rồi, tiến hành công việc rồi, biết trước công việc nó sẽ diễn tiến như thế nào,

[18:38]cái nào là khó khăn, cái nào là thuận lợi, phải đoán trước. Chứ giao việc rồi mà mình không đoán trước cái khó khăn cái thuận lợi thì mình cũng chưa có cái trí tuệ của người lãnh đạo. À. Ví dụ như nói nói các Phật tử: "Cái xóm này nhiều đứa nhỏ nó ít học, nó cứ bỏ xóm nó đi chơi. Mình mở lớp học tình thương.". Mở lớp học tình thương thì à mình giao cho các đệ tử, người thì lo xây cái lớp học, đóng bàn đóng ghế; người thì xin phép chính quyền và mời giáo viên; người thì đi vận động từng gia đình để cho các em tối nó về nó học, để cho cái xóm của mình nó có văn hóa chút, đừng mấy đứa nhỏ nó bỏ học sớm nó lêu lổng rồi nó hư.

[19:16]Tổ chức như vậy thì khi mình giao: "Ờ con ha, con làm việc này nha, con đi vận động mấy đứa nhỏ nha, còn người này đi mời giáo viên nha.". Ừ mình vận động hết, nhưng mà mình phải biết trước mỗi đứa như vậy là gặp khó khăn ở điểm nào, Khi cái người mà đi hỏi chính quyền, mời giáo viên thì sẽ gặp thuận lợi ở điểm nào, mà gặp khó khăn ở chỗ nào biết trước. Là người giáo viên có người họ sẽ từ chối vì cái lý do: đường xa, đêm hôm, vô chùa bình té xuống mương, ví dụ vậy. Họ sẽ có những lý do và mình biết vạch ra phương hướng để mà cho cái cách nói chuyện của mình mình thuyết phục được, mình giúp người ta vượt qua trở ngại đó.

[19:54]Còn hoặc là nói giao cái người mà mở xây lợp cái lớp, đóng bàn đóng ghế, mình phải biết trước cái khó khăn nó nằm ở điểm nào. Cái dễ đâu, cái dễ thì không nói rồi, nhưng cái khó nó sẽ khó về cái điểm nào. Cái vật liệu kiếm ở đâu ra? Tiền bạc, tài chánh kiếm ở đâu ra? Cái chỗ nào khó khăn. Rồi nói giao cho một cái người đệ tử đi vận động để mà các em đến học thì phải biết cái khó khăn nằm trước ở đâu, và mình dặn trước hết. Trường hợp gia đình họ từ chối như vậy, như vậy thì mình phải nói làm sao, mình phải kiên nhẫn thuyết phục, và có những người lớp này học không được, qua lớp sau học, vân vân.

[20:29]Cái trí tuệ thứ tư. Và cái thứ năm là mình chuẩn bị được cái ủng hộ những lúc mà gặp khó khăn. Khi mình biết trước như vậy thì tới lúc mà cái người đệ tử mình à đi thuyết phục người ta mở đường, mà gặp cái tay hắc ám nhất mình biết, mình nói: "Từ đây ra tới đầu ngõ chứ mở con đường xin đất ha, thế nào cũng có ba căn nhà không chịu mở." Mình biết trước, mấy người kia chứ mình đoán trước là sẽ được nhưng sẽ có ba căn là khó. Và với ba cái người khó quá đó, mình có cái cách là mình mời thêm chính quyền đến phụ thuyết phục thêm ngoài cái chùa mình, đó ví dụ. Hoặc là cái người đệ tử mình mà đi vận động tiền tài chánh

[21:07]để mà làm cái lớp học tình thương, thì mình biết là sẽ không đủ, sẽ thế nào cũng thiếu so với chi phí. Và mình phải biết cách là để mình lấy cái uy tín của mình, mình xin mở rộng thêm vùng nào để bổ sung vào cái số thiếu đó, vân vân. Tức là chính mình phải làm cái việc hỗ trợ khi mà đệ tử mình gặp khó khăn, và phải đoán trước. Đấy như vậy. Và nếu không có năm cái trí tuệ này thì mình chưa thể lãnh đạo được, mình sẽ mất uy tín đó. Mất uy tín là sao? Mất uy tín là đệ tử mình, hoặc là cái người dưới mình, người dưới có khi đệ tử mình, có khi không phải đệ tử mình, họ thấy mình thứ nhất là không biết bày công việc,

[21:44]hoặc bày công việc cũng quá trớn, hoặc bày công việc mà không biết bày ra cách làm, hoặc là giao người giao trật, hoặc là giao công việc rồi mà khi công việc gặp trở ngại mình không đoán trước, không chuẩn bị để hỗ trợ, hoặc là khi khó khăn xảy tới mình ngơ ngơ không biết cách để hỗ trợ họ, mấy cái đó đều làm mình mất uy tín. Cho nên cái người lãnh đạo phải có năm cái loại trí tuệ đó khi giao công việc. Ở đây chúng ta thấy là những cái vị lớn, tuổi đã cao, tài cũng đã tận, thì thường là những vị đó chỉ còn lại cái đức để cho chúng ta nương tựa, để làm chứng minh cho những Phật sự của chúng ta,

[22:22]chứ ta không thể ép những vị lớn làm cái người lãnh đạo như thế này. Một vị Hòa thượng lớn, người ta không thể ép nói: "Hòa thượng là người đầu đàn, Hòa thượng phải chỉ đạo tụi con làm, Hòa thượng phải hướng dẫn, hỗ trợ tụi con", không được, không nói vậy được. Nói vậy mình tàn nhẫn quá. Những vị đạo cao đức trọng lớn tuổi rồi, mình phải để quý vị được nghỉ ngơi, mình chỉ nương cái đức của quý vị thôi, quý vị chứng minh cho mình thôi, để mình nương tựa. Chứ còn công việc thường là cái hàng Ni sư, Thượng tọa mới làm, rồi cái người trẻ hơn là thừa hành, chứ còn những vị lớn là không phải. Bởi vì sao?

[22:57]Thì chúng ta thấy, với năm cái loại trí tuệ đó thì người già không cáng đáng nổi. Cho nên cái hàng trung niên, tức là hàng Thượng tọa, Ni sư đó là cái người phải cáng đáng với năm cái trí tuệ này. Bây giờ ta nói về cái đạo đức của cái người lãnh đạo, những nguyên tắc của cái người lãnh đạo. Thì cái trường hợp cái người dưới ta là đệ tử của ta ở trong chùa, thì ta không cần phải cầu kỳ, lịch sự mà có thể đôi khi người đó có sai, ta có thể rầy, có thể quở được, có thể phạt được. Bởi vì đó là đệ tử ruột của mình, tình thầy trò ruột thịt. Và cũng bởi vì mình đã thương yêu người đó, mình hy sinh mình lo cho người đó suốt cuộc đời của mình.

[23:44]Cho nên khi người đó có cái sai lầm, mình có thể quở trách, thậm chí có thể kêu nằm xuống đánh đòn được. Ở đây Ni sư có đánh đòn ai chưa? Có không? Nói nhỏ thầy nghe coi. Chưa hả? Vậy Ni sư hiền quá. Như vậy là Ni sư hiền á. Gặp như thầy là thầy có đánh đòn đó nha. Nên ở đây á, cái thái độ mà với cái người dưới mình, mình sai việc mà làm chểnh mảng hay thiếu tinh thần trách nhiệm, mình rầy, mình quở, mình phạt, mình trách được, vì là đệ tử trong chùa. Nhưng mà có những trường hợp mà cái người dưới mà mình chỉ đạo không phải đệ tử của mình, đệ tử của ai á, nhưng mà khi công tác Phật sự đó cái giáo hội giao qua rồi làm luôn.

[24:27]Thí dụ như bây giờ giáo hội mới nói là: "Cái khu vực ở đây thiếu cái cầu, người ta đi qua lại bằng mấy cái cầu khỉ nó mong manh quá. Ở đây có hai cái chùa, thôi thầy với cô hợp tác nhau bắc cái cầu qua, giao cho Ni sư, giao Ni sư làm chỉ huy cái việc này, chỉ đạo cái việc bắt cái cầu qua cho dân." Thì như vậy cái chùa bên kia họ cũng giao đệ tử họ luôn cho mình, cho mình chỉ huy luôn. Thành thử ở trong cái số người dưới để mà mình chỉ đạo, thì có người đệ tử mình và có người không phải đệ tử mình, mình cũng phải chỉ huy hết như vậy. Thì họ đặt cái con người của họ dưới cái sự lãnh đạo của mình.

[25:04]Thì những người như vậy không phải đệ tử á, đôi khi họ có những cái chểnh mảng, những cái sơ suất thì ta không có la, rầy, quở mà nặng nề như là với đệ tử trong nhà được, nên mình phải nói năng nhã nhặn, lịch sự. Mà nếu họ tiếp tục chểnh mảng, đó là sơ suất thì mình trả về chùa thôi, chứ còn đệ tử mình á mới làm dữ được, mới làm gay gắt để mà uốn nắn, rèn luyện cái người đệ tử mình. Hai thái độ nó khác nhau như vậy.

[25:32]Khi ta đánh giá khả năng của người được giao việc, thì chúng ta để ý điều này. Có nhiều hạng người. Có khi đó là một cái hạng người xuất sắc thì ta giao một mà người đó làm được gấp đôi, gấp ba, thì rất là tuyệt. Ví dụ như khi mà bắc một cái cầu đi qua một cái rạch như vậy, thì mình là người lãnh đạo nên mình biết có bao nhiêu việc phải làm. Thứ nhất là phải có cái bản vẽ của kỹ sư, phải xin phép chính quyền, rồi phải vận động dân họ cho đất để nối con đường và nối hai bên bờ cầu đi qua, rồi vận động tài chánh, sắp xếp công nhân, kêu gọi công quả, đó, bao nhiêu công việc như vậy. Thế mình giao cho một người, mình nói:

[26:16]"Bây giờ thầy đi thầy liên hệ với cái người kỹ sư cầu đường vẽ giùm cái bản vẽ của cái bờ sông này, dắt họ tới họ coi họ đo đạc là bên đây bờ qua bên kia bờ là bao nhiêu thước, rồi mực nước, bề rộng của mực nước là bao nhiêu, bề rộng của hai cái bờ đất bao nhiêu, rồi cái vùng mà cái cầu nó lấn qua bên kia là bao nhiêu", thì người kỹ sư họ nhìn họ biết. Thì cái người thừa hành đó mới đi gặp cái người kỹ sư nhờ vẽ. Khi vẽ xong rồi là việc họ xong, nhưng không, họ hỏi tới luôn, họ hỏi tới: "Thi công cái này nếu là cái đội thi công tốn bao nhiêu tiền, mà nếu công của chùa thì bớt được bao nhiêu tiền?" Tính lên bảng giá luôn.

[26:55]"Rồi bây giờ vật liệu nên mua ở đâu, loại nào rẻ, tốt, bền?", vân vân. Rồi hỏi luôn nhiều thứ, nên khi về trình cho mình, mình chỉ hỏi cái bản vẽ thôi, họ trình luôn vô số giải pháp. Họ nói: "Đây thi công ba, bốn phương án. Tiền mua vật liệu sang khoảng này. Khoản nào mình phải trả gấp, cửa hàng nào họ sẽ cho bán chịu, mình trả dần", vân vân. Tức là cái người họ giỏi, mình giao một việc nhưng mà họ làm chu đáo, làm tới nơi gấp hai, ba lần. Nếu mà người dưới mình, người thừa hành mà có những người xuất sắc như vậy ta rất là khỏe. Hoặc là mình giao cho cái người đó đến vận động bà con hai cái nhà hai

[27:31]bên để mà cho khúc đất mở đường nối vô cây cầu, rồi qua bên kia cầu. Thì người đó đến nói chuyện, nói ngon nói ngọt thì người ta cho, thay vì người ta cho nửa sào đất, người ta cho luôn một sào cho nó thông thả. Rồi khi mà chẳng những cho một sào rồi, người ta nói: "Người tới đây làm người ta sẽ đãi ăn cơm trưa luôn." Đó, đó là những cái mình giao cho một mà làm được hai, ba. Cái người như vậy ta rất là đỡ. Còn trường hợp có những người nó trung bình vừa vừa, thì khi ta giao việc ta phải dặn dò, ta phải hướng dẫn, ta phải kiểm tra, phải nhắc nhở, vì người đó họ giao một mà nhiều khi họ làm được phân nửa.

[28:09]Mà tại sao ta phải giao? Bởi vì cách giao việc cũng là cách ta ta đào tạo. Cho nên là ví dụ giao cái người đó là đi vận động công, giờ dài theo đường đó nói vô từng nhà, và nói là: "Chùa cũng xin phép để mở đường, đắp cái cầu. Thì nói là đến ngày đó làm thì các nhà chung quanh mỗi người cho một vài công để phụ." Thì biết trước là sẽ có những người cự nự, rồi mình sẽ dạy cho người đó nói như thế nào, mình tập nói, tập nói. Tức là mình phải hướng dẫn, phải kiểm tra, phải kèm cặp. Còn cái người giỏi mình chỉ nói vậy nó đi vận động nói ro ro cái được hết trơn. Đó. Thành thử là khi giao việc mình đánh giá vậy.

[28:47]Cái người vừa vừa thì mình phải lường trước và mình hướng dẫn người ta. Rồi khi giao công việc thì thường thường là thế này: Cái người giỏi việc nào ta giao việc đó, đó là thông thường. Nhưng về lâu về dài thì ta phải đổi việc: Cái người dở việc nào ta giao việc đó. Tại sao vậy?

[29:10]Ví dụ như là ngày Tết, ngày Tết thì có mấy công việc là Phật tử hay tới lui để lễ chùa, thắp nhang thì ta có mấy công việc thế này: là có cái người đứng trước chánh điện gõ chuông cho Phật tử thắp nhang, lễ Phật, rồi cái người đó, người đứng gõ chuông cũng phải thay mặt chùa nói mấy câu chúc Tết, đó là một việc, rồi hương đăng. Một cái việc là tiếp khách, là khi Phật tử vào hoặc là uống nước trước hoặc là lễ Phật xong mới uống nước thì có những cái bàn nước mời cứ ngồi, hỏi thăm, mời người ta ăn bánh, uống nước, vân vân. Rồi có công việc là cái số người lo dưới nhà bếp như là nấu nước, rồi tới trưa thì nấu cơm, rồi chỉ đạo vì đông người nên phải lo nhiều việc.

[29:52]Thì như vậy chúng ta sẽ lựa cái người giỏi bếp thì lo bếp, cái người giỏi tiếp khách thì đứng tiếp khách ở bàn nước, cái người nào nghiêm trang, khéo nói đứng làm hương đăng ở chánh điện. Đó là bình thường. Bình thường thôi, năm nay vậy, năm sau vậy nhưng năm tới nữa đổi ngược lại. Cái người đứng dưới bếp chạy lên đứng chánh điện gõ chuông và chúc Tết Phật tử. Cái người chánh điện chạy qua bên cái bàn nước, người bàn nước chạy xuống bếp. Đổi công việc hết. Nghĩa là người dở việc nào giao việc đó. Cái người kia mới: "Dạ, thưa thầy con không biết, con đâu biết chúc Tết." Nói: "Phải làm." Tại sao vậy?

[30:28]Tại sao là đổi việc mà không phù hợp với năng khiếu người ta? Tại sao? Tại vì chúng ta có hai cái mục tiêu, khi mà giao công việc cho người dưới ta có hai mục tiêu: một cái mục tiêu là để làm được Phật sự, và mục tiêu thứ hai là đào tạo được người của mình. Cái người dưới họ theo mình để làm Phật sự thì mình phải tập cho họ được đa năng, chuyện gì cũng biết xoay xở, phải biết làm được hết. Cho nên phải đổi việc này đổi qua việc kia cho họ, để cho họ giỏi lên từ từ, và họ đa năng từ từ, chứ không phải chỉ biết một việc rồi tới lớn rồi làm sao làm trụ trì được? Giống như bản thân quý ni sư bây giờ làm trụ trì

[31:08]là quý ni sư nhớ lại cái quãng đời đi qua của mình cực khổ bao nhiêu, có không? Có không? Hay ni sư sướng? Sướng không? Quý ni sư, cực không? Cực thê thảm phải không? Nhiều khi lội ruộng ban đêm phải không? Hay nhiều khi phải lợp từng cái tấm lá, kiếm từng miếng cơm ăn, hồi xưa chuyện gì cũng phải xoay xở, leo nóc nhà lợp nhà cũng phải được, chui tuốt xuống ruộng cũng phải làm cho được. Rồi đi bộ bao nhiêu 5, 10, 20, 30 cây số để đi lo công việc lúc mà không có xe. Nói vậy có đúng không ni sư? Có không? Hay hồi đó ni sư đi xe hơi rồi? Đó, tức là ngày xưa, ngày hôm nay mình đứng ở vị trí trụ trì là ngày xưa mình

[31:45]đã đi qua biết bao nhiêu việc cực khổ mà việc nào cũng làm được, phải không? Bây giờ đệ tử mình cũng phải vậy. Cho nên tuy người đệ tử á giỏi việc này mình thấy giỏi rồi là yên được một mặt rồi, mai mốt điều cái người đó đi qua làm việc khác để người đó bắt đầu giỏi thêm việc khác nữa. Để lớn lên, ngày nào đó mà mình chết, mình phải về với Phật chứ đâu ở đây hoài với đệ tử, thì người đệ tử đó trưởng thành vươn lên, việc gì cũng xoay xở, cũng làm được hết. Cho nên là trong cái gọi là làm Phật sự, trong cái việc mà chỉ đạo, giao việc ta còn một ý nghĩa rất quan trọng là lợi dụng công việc để đào tạo đệ tử. Đó.

[32:25]Nên có mấy người lên chùa hỏi chúng tôi, nói: "Sao không thấy thầy cho đệ tử thầy đi học để cho có bằng cấp?" Rồi chúng tôi trả lời là chúng tôi quý trọng cái thực tài, không quý trọng bằng cấp. Có duyên lấy bằng thì cũng được, nhưng mà cái thực tài trước. Mà trong cái đào tạo cái thực tài đó thì cái lý thuyết hay là cái giáo lý đó chỉ chiếm 1/5 thôi, còn 4/5 còn lại là được đào tạo trong công việc. Là chính khi làm việc, người đó sẽ trưởng thành lên, hiểu biết được nhiều điều. Chính khi làm công việc mà người đó mới học được, ứng dụng được thế nào là đạo lý từ bi, thế nào là khiêm hạ, thế nào là nhường nhịn,

[33:08]thế nào là chia sẻ, thế nào là tận tụy. Thì chính công việc mới làm thành những điều đó, chứ còn ngồi học những bài đó học suốt một đời vẫn chưa chín, vẫn không chín, vì cứ ngồi học lý thuyết không à. Lúc ngồi học là thấy mình như thánh á. Nói học cái bài tận tụy: "Ha, dạ biết, ở trong đạo là phải tận tụy, phải hy sinh, phải xốc vác." Học bài từ bi: "À dạ đúng rồi, người tu đệ tử Phật là phải thương yêu chúng sinh, thương yêu mọi người." Nói vanh vách như thánh. Nhưng mà khi kêu đi ra làm tiếp khách một ngày coi: nhăn người này, rầy người kia liền; thấy Phật tử tới không thương, không chăm sóc;

[33:43]mất tâm từ bi liền. Cho nên là phải làm việc là đứng đó làm tri khách thử một bữa để coi coi khi trong cái người đông chạy đầu này lo việc kia mà lòng của mình không bỏ người nào, người nào mình cũng cảm thấy thương yêu tràn ngập hết. Hoặc là những công việc khác, ví dụ xây một cái nhà, đào một cái giếng, đắp một đoạn đường thì lúc làm như vậy đó để thể hiện được cái tâm từ bi, cái tâm tận tụy, tâm chia sẻ, tâm nhường nhịn với huynh đệ như thế nào. Cho nên là làm những Phật sự là chính là cơ hội để người đệ tử được huân tập được đạo lý, đào tạo được đạo lý mà cũng rèn luyện được tài năng. Rồi từ từ có duyên bằng cấp tính sau.

[34:27]Nhưng mà nếu ta làm được Phật sự tốt, ta có thực tài, Tam Bảo sẽ sử dụng ta, Tam Bảo sẽ xài. Tự nhiên Tam Bảo sẽ giao việc cho mình, chứ không phải nói rằng à tôi có bằng cấp rồi, không có bằng cấp thì không ai kêu tôi đi làm chuyện này, không ai kêu tôi đi giảng, không có đâu. Mình có thực tài rồi Phật sẽ giao việc cho mình, bởi vì Phật là người lãnh đạo tối cao. Nên cứ yên tâm không sợ gì hết, không sợ gì hết. Nếu có duyên kiếm bằng cấp thì cũng được nhưng mà quan trọng cái ta quý là thực tài. Và cái người lãnh đạo chỉ đạo công việc, giao công việc phải có cái ý trong đó là để rèn luyện người đệ tử mình.

[35:06]Người đệ tử mình giỏi từ công việc mà mà giỏi ra. Ừ. Cái đạo đức căn bản của người lãnh đạo là ta phải thật lòng thương yêu cái người mà mình giao việc. Vì nếu mình sai người ta làm việc mà mình không thương người ta là mình ác mà là mất hết mọi ý nghĩa, không còn là cái sự hòa đồng tác trong đạo Phật nữa. Cái quý trong đạo Phật là cái lòng từ bi. Mà cái lòng thương yêu của cái người dưới đối với người trên coi vậy chứ không đòi hỏi lắm. Cái lòng thương yêu của những người làm việc ngang cấp với nhau á thì cũng cần nhưng mà không phải là rất nhiều. Nhưng cái lòng thương yêu của người trên đối với

[35:48]người dưới là điều kiện bắt buộc tuyệt đối. Vì sao? Vì nước mắt chảy xuống. Nước mắt chảy xuống. Hay là nếu ta là người lãnh đạo của một nhóm người, một số người, một ngôi chùa hay một giáo hội thì tất cả những người gọi là dưới quyền của ta, nằm trong sự lãnh đạo của ta phải được ta thương yêu sâu đậm. Đó là nguyên tắc đạo đức. Còn mình sai người ta làm cái này, sai người ta làm cái kia mà mình không có lòng thương thì mình vi phạm cái đạo đức rất là căn bản. Nghĩa là sai người ta làm chuyện này, sai người ta làm chuyện kia mà không thương yêu thì giống như cái gì? Giống như gì? Giống mẹ ghẻ con chồng, giống như những cái

[36:33]địa chủ bóc lột, giống như những cái chủ nhân hà khắc, không còn là là Phật pháp nữa. Cái người lãnh đạo trong Phật pháp ấy nghĩa là người nào đến nằm trong tầm tay của mình để cho mình giao việc, mình sai việc, mình phải coi như con. Nếu người đó sẵn là đệ tử của mình rồi thì dễ, mà người đó là đệ tử của ai khác nhưng mà đến tạm với mình trong thời gian ngắn để làm Phật sự chung với mình, để cho nhận cái sự sai bảo của mình thì lúc đó trong thâm tâm không nói ra nhưng mình vẫn xem người đó như con, phải có cái tình thương như vậy, đó là đạo đức. Được không ni sư? Được không? Ni sư này có đức độ chắc được.

[37:17]Vì vậy trong cái tình thương yêu đó thì khi ta sai việc ta không có ý lợi dụng công sức người đó. À nói ví dụ như bây giờ mình cất cái chùa hay là mình mở một cái con đường ở trong làng, trong xóm đi, mình đắp trong làng trong xóm rồi mình huy động được các chùa về làm, nhiều chùa gửi đệ tử tới cho mình chỉ huy. Thì khi làm cái con đường đó xong thì mình sẽ có uy tín đó, mình sẽ có uy tín với chính quyền, với làng, với nước, với người dân. Tuy nhiên lúc mà mình sai bảo mọi người làm việc, trong đầu mình không hề có cái ý là lợi dụng công sức của chúng để sau này mình được uy tín, phải loại cái tâm đó ra.

[37:55]Mình phải nghĩ đây là việc Phật sự chung, mọi người về đây cùng làm việc là mỗi người đều tăng trưởng được công đức. Và về đây làm việc, mọi người có cơ hội để được rèn luyện, được thử thách, được đào tạo. Đó. Và mình chỉ đạo mọi người trong công việc trong cái thương yêu. Nên có những lúc đôi khi công việc gấp mà trời thì đổ mưa à thì có lúc ta phải khuyến khích mọi người dầm mưa để làm một cái công đoạn nào đó. Nhưng mà vì ta thương yêu họ, cho nên họ cũng sẵn sàng hy sinh dầm mưa dãi nắng, đêm hôm thức khuya hơn một chút để làm với ta cho xong công việc. Tại vì họ nhận ra được rằng ta thương yêu họ chứ không phải ta lợi dụng họ.

[38:34]Đó, cái đó là cái quan trọng, ừ. Và cái cảm ứng nó sẽ tự nhiên phát sinh là khi ta thương ai thì người đó làm sao?

[38:46]Người đó sẽ thương ta trở lại, đúng không? Đó. Chứ mình biết cái người đó thương mình mình có ghét lại người đó không? Không. Cái đời nó tự nhiên thôi, ai thương ta thì ta ta thương lại, còn ai ghét ta thì ta...

[39:02]nói một câu cho đúng nha. Nếu ta ghét lại thì ta đâu phải tu, phải không? Nếu ai thương ta, ta thương lại đã đành, mà ai ghét ta, ta cũng thương lại luôn. Đó. Thì dĩ nhiên trường hợp thứ hai khó hơn chút, nhưng mà phải tập, phải tập. Rồi trong các cái phương pháp để tập từ bi á, là khi mà quán từ bi rải lòng thương yêu hết tất cả chúng sinh á, thì ta phải khởi tâm thương mấy người ghét ta trước. À. Ta biết cái người đó tối ngày nói xấu mình á, thì mình phải đưa hình ảnh người đó trước mặt mình, mình nguyện lòng mình thương người đó cái đã. Rồi sau đó mình mới thương mấy người khác, vì cái người đó là khó nhất.

[39:36]Vì đạo Phật là như vậy. Còn bình thường trong công việc thì nếu ta là người chỉ huy thì ta thật lòng ta thương cái người đàn em của mình, thì người đó sẽ thương ta. À. Và ở ngoài dân gian có câu là: "Đồng vợ đồng chồng" thì sao? "Tát biển Đông cũng cạn." Đó, mấy cô thuộc ghê, thảo chưa? Nè, ở đây mình sửa lại: "Đồng đệ đồng sư" thì "lấp Thái Hư cũng cũng xong", cũng được vậy. Cái nguyên tắc kế tiếp của người lãnh đạo là thế này. Đây là nguyên tắc vừa là đạo đức, vừa là nguyên tắc. Là khi ta giao ai làm việc gì thì ta phải để ý đến sáu cái điều kiện của người đó. Thứ nhất là vấn đề ăn uống, lương thực.

[40:23]À, khi ta giao công việc thì người đó ăn ở đâu, ăn cái gì, cái nguồn lương thực ở đâu ra. Vì nếu mà ở chùa thì dễ thì cứ tới chùa mình ăn, tới làm việc tại chùa tới chùa ăn. Nhưng có khi ta giao công việc đi xa. Ví dụ như bây giờ mình lãnh đạo giáo hội thì mình sai ba thầy, nói giờ ba thầy đi vô đó thăm dò dân tình coi trong đó là bao nhiêu người theo đạo Phật, bao nhiêu người không tôn giáo và bao nhiêu người đã theo tôn giáo bạn. Vô khu vực đó có chỉ và người ta hỏi coi có còn cái nền chùa cũ nào hay không, ha, để vô đó bắt đầu mở mang giáo hóa rồi đi làm quen. Mấy thầy vô đó một tuần, rồi trở ra báo cáo cho cho tôi biết.

[41:04]Mình giao việc xong rồi mình kêu người ta đi, không nói gì nữa là sai. Bởi vì điều kiện thứ nhất là gì? Là lương thực. Điều kiện thứ nhất là lương thực, mình sai người ta đi thời gian dài như vậy, mình phải biết trước người ta ăn ở đâu. Nếu vô đó mà mình không được cái chỗ cho người ta ăn thì phải có cách lương thực đem theo như thế nào trong bảy ngày. À. Phải để ý đến chứ không phải là giao việc rồi không biết người ta ăn uống như thế nào khi đi xa là không được, đó là vô trách nhiệm, không phải người lãnh đạo. Cái thứ hai là y phục. Ừ, không phải là giao việc rồi cái họ đem có bộ đồ họ đi vô rồi họ mặc suốt bảy ngày đi ra lại, không được.

[41:48]Phải hỏi han quý thầy, quý cô đi vô trong đó bảy ngày đem theo được mấy bộ đồ? Có khăn rồi mùng mền gì đi theo hay không? Tại vì lỡ là người ta cho mình chỗ nghỉ nhưng mà không có mùng có mền thì vất vả, muỗi cắn, vân vân. Đó là phải nghĩ đến thứ hai là y phục. Thứ ba là nơi ở. Là phải đoán trước là vô đó ở đâu. Trong bảy ngày ở lại trong đó, họ sẽ tá túc nơi chỗ nào. Vì biết trong đó không có chùa, đang đi tìm cái nền chùa cũ mà mình xin phép cất lại mà, thì biết đâu có chùa. Giờ phải vô, thì có nghe nói trong đó ví dụ có cái nhà đó hơi khá giả mà họ cũng có cảm tình với đạo Phật thì mình mới vạch ra mấy phương hướng:

[42:32]à, mấy thầy vô nhà cái ông đó, hoặc là nếu không nắm được thì qua ông này thử. Đó, đi đâu ở có huynh có đệ, đừng có tách ra, vân vân. Phải lường trước, mà nếu trong trường hợp trục trặc mà không có ăn uống, lương thực, không có nơi ở thì quý thầy về liền, qua ngày hôm sau trở về liền chứ đừng ở lại suốt bảy ngày. Còn nếu mà vô đó quý thầy có chỗ ăn được như vậy, có chỗ ở thì quý thầy cứ tiếp tục ở lại đúng bảy ngày, rồi về đi báo cáo. Đó là nói hồi xưa, chứ còn thời đại bây giờ thì khỏi. Thời đại giờ làm sao? Móc cái telephone ra nói là tình hình được báo cáo liền. Nhưng mà ví dụ như cái thời khó khăn như vậy là mình phải

[43:09]lo, nhất là lương thực, thứ hai y phục, thứ ba là nơi ở. Cái thứ tư là cái phương tiện đi lại. Quý thầy đi vô đó bằng gì? Nói đi bộ, không được. Mình nói giao công việc người ta nói đi bằng gì đó kệ người ta là không phải người lãnh đạo. Phải biết cái phương tiện của người ta để đi lại, xe xe đạp hay xe máy. Xe máy này là tốt hay xấu nữa, chứ đi nửa đường khi đường xa, vùng sâu vùng xa đi nửa đường hửng chết máy, bể bánh xe rồi bỏ xe không được mà đứng giữ xe cũng không được, vân vân. Đó là mình phải lường trước cái tình huống khi cần phải mượn xe khác như thế nào, là mình phải lo cho người ta.

[43:46]Cái thứ năm là cái chi phí. Ví dụ khi đi như vậy, mỗi người phải có số tiền lận lưng trong túi như thế nào để mà đụng chuyện thì có thể xoay xở được. Tuy lương thực vác theo được, ví dụ mang theo một mớ bánh khô, mì gói hay là gạo được rồi, nhưng mà có cần phải mua cái này hay chi phí cái kia cũng phải có tiền bỏ túi, mình phải biết chính xác quý thầy có tiền chưa. Không có tiền mình phải cho, tại mình là người lãnh đạo giao việc thì mình phải bố trí điều đó. Cái thứ sáu là hoàn cảnh làm việc. Là mình phải đoán trước cái môi trường trong đó nó có quá khó khăn hay không. Thì vô đó làm mà lỡ ví dụ chính quyền người ta

[44:24]xét hỏi giấy tờ thì có được hay không, người dân đó họ có thiện cảm, họ có hỗ trợ hay không, hay là vô đó rồi người ta xua đuổi, chính quyền khó khăn, vân vân, mình phải lường trước. Để mà mình sai thì phải bảo đảm rằng là cái người kia họ thuận tiện để làm việc. Hoặc là nếu có khó khăn, mình cũng đã báo trước để mà cái người được nhận công việc như vậy họ chuẩn bị tinh thần đối với những cái khó khăn sắp tới. Cho nên cái gọi là đạo đức của cái người lãnh đạo khi giao việc là phải để ý tới sáu điều kiện vừa rồi, nhớ như vậy. Thứ nhất là lương thực, thứ hai là y phục, thứ ba là nơi ở, thứ tư là phương tiện đi lại,

[45:06]thứ năm là tiền dằn túi, thứ sáu là đúng rồi, hoàn cảnh làm việc, đó. Đó là chứ đừng có giao việc ai rồi chỉ giao công việc mà không lo cho sáu điều này của người ta thì mình không phải là người lãnh đạo, mà cũng không thương người ta. Thì người ta bất mãn, người ta làm không được. Nhớ cái bổn phận người lãnh đạo. Bởi vậy, chúng ta thấy cái người lãnh đạo quốc gia nặng nề là vậy đó. Ví dụ chúng ta đọc cái chuyện sử, chúng ta nghe nói là lần đó là tướng Trần Hưng Đạo đã đem quân đánh cái trận ở Vạn Kiếp hay là Lê Lợi chỉ huy trận ở Chi Lăng, thì chúng ta chỉ nghe nói và chúng ta chỉ thấy là cái người cầm cung, cầm tên, cầm dao, cưỡi ngựa tới đánh nhau.

[45:50]Nhưng không phải, phải có sáu cái điều này rồi mới có một trận đánh á. Tức là những người lính đó họ phải ăn cái gì, họ mặc y phục gì để chiến đấu, họ cầm vũ khí gì, bao nhiêu người được cưỡi ngựa, rồi trên đường đi chiến đấu họ sẽ ở vào những khúc nào, giăng lều bạt ra sao, vân vân. Đó, phải suy nghĩ bao nhiêu cái điều hậu cần rồi mới lập được một trận đánh. Rồi ví dụ như là nói một công tác là cái đội đó đi thăm dò khoáng sản, đi lên rừng để mà khoan xuống đất tìm mỏ này mỏ kia thì cũng phải nghĩ tới sáu điều kiện này của người ta. Nên làm nhà nước mà nuôi cả một cái dân bao nhiêu triệu người vậy không phải dễ là vậy.

[46:28]Chỉ có những người lợi dụng chức quyền á thì mới sung sướng thôi, chứ còn người lãnh đạo chân chính thật sự mà yêu dân yêu nước là không có ông nào sướng hết, ông nào cũng cực khổ, bởi vì lo sáu cái điều này cho người ta là vô cùng hao hơi tổn sức. Thấy một công việc nhưng mà phải sáu cái điều để hỗ trợ thì ta cũng vậy. Khi mình làm thầy, mình giao việc nhỏ nhỏ cũng phải để ý qua sáu điều này, hoặc mình sau này mình làm việc giáo hội lớn hơn một chút, mình giao việc cho cái chùa đó hay giao việc cho cái thầy nào đó cũng phải để ý tới sáu điều kiện này, chứ không phải là không phải là không. Nhưng vì đạo Phật ta nghèo, đạo Phật ta còn nghèo,

[47:06]giáo hội ta còn nghèo, chi phí ít, không giống như các đạo khác. Các đạo khác không biết tiền đâu giàu dễ sợ, nên khi họ làm việc họ dư dả. Rồi cái người làm việc được thưởng dữ lắm. Ví dụ như ở đạo khác, một người mà đưa được bao nhiêu người vô đạo là được thưởng bao nhiêu tiền, còn đạo Phật mình không có những cái quỹ như vậy. Cho nên đôi khi à khi mình giao cái công việc, mình đã nghĩ tới sáu điều kiện này nhưng mình không đủ. Cái nói nói thưa thầy, con không có xe. Ừ, có không có xe rồi mình cũng đâu có xe mình đưa. Nhiều khi mình kiếm kiếm được chiếc xe đạp mình đưa cho đi, đi vô hai ba chục cây số để mà làm việc Phật sự

[47:40]cũng cũng tội nghiệp, nhưng mà rồi cũng phải phải chịu. Nhưng mà vì cái người Tăng Ni đó họ biết là đạo Phật ta nghèo mà Phật sự thì mênh mông, do đó họ khắc phục và chịu cực để cùng chung lưng gánh vác, người đó họ rất là có phước. Nhưng mà cũng họ tin vào cái tình thương yêu của ta nên họ mới chịu cực mà làm, vì họ biết ta có quan tâm, nhưng mà vì ta cũng không có tiền, cho nên họ chịu cực, chứ không phải mình không quan tâm. Có quan tâm, có đặt vấn đề ra nhưng mà nhiều khi mình xử lý hết không nổi do chi phí nhiều quá. Phật sự thì phải làm, chúng sinh thì phải độ, đạo tràng thì phải mở mang, chùa cổ thì phải xây lại,

[48:18]nhưng mà tiền của giáo hội ta, cái quỹ của chùa ta không nhiều, nên khi những cái người mà bước ra để lo toan những cái việc Phật sự như thế phải chịu làm trong cái hoàn cảnh nó hơi thiếu thốn, hơi thiếu thốn. Nhưng mà bởi vì ai cũng yêu thương Phật pháp, ai cũng yêu thương chúng sinh và thông cảm cho cái thiếu thốn của đạo Phật, cho nên chịu cực, không đòi hỏi là như vậy, là như vậy. Thông thường á thì là một người lãnh đạo thì ta có nhiều công việc phải lo, chứ không phải là chỉ có một việc. Ví dụ như hôm nay thì lo lo nói rằng có cái nhà bếp nó hư, che mưa lại rồi phải sửa thì mình giao một số người, ba bốn người cho việc này.

[49:04]Nhưng sự thật thì đồng thời lúc đó thì mình cũng phải lo cho bao nhiêu người tức là mở cái lớp học tình thương, rồi lo bao nhiêu người ở nhà lo tiếp khách, rồi lo bao nhiêu người phải đi chăm sóc một cái cơ sở từ thiện nào khác. Nên thường là một người lãnh đạo không phải là chỉ có một việc để lo, một việc để giao hay là một nhóm người để chỉ đạo, mà đồng thời cùng một lúc mình phải lo nhiều việc. Đúng không quý sư? Đúng không? Thì cái người phụ trách quầy bán hàng, nhưng lúc đó cũng phải chỉ huy cái người làm hương đăng rồi người lo nhà bếp, người tiếp khách, đủ thứ hết. Rồi trong giáo hội cũng vậy.

[49:38]Giáo hội là mênh mông, không biết bao nhiêu là công việc lu bu. Nhưng cái người lãnh đạo không thể nào mà mình theo một nhóm nào được hết, bởi vì chúng ta đang lãnh đạo là chúng ta đang có nhiều cái nhóm làm việc cùng một lúc. Thì nhóm A, nhóm B, nhóm C, nhóm D thì không thể là chúng ta cứ bám theo nhóm A hoài mà bỏ cái nhóm B, nhóm C, nhóm D. Nên do đó thường là cái người lãnh đạo khó có mặt thường xuyên nơi cái công việc xảy ra. Khó có mặt thường xuyên, là không thể nào mà chỉ đạo trực tiếp được, không thể nào chỉ đạo trực tiếp trừ những công việc rất là trọng điểm, rất là quan trọng. Mà những việc khác thì người ta đã thạo việc.

[50:19]Ví dụ bây giờ chùa mình có cùng một lúc có bốn việc: vừa sửa nhà bếp, tổ chức cái đám, rồi ờ lên trên liên hệ phụ trên giới đàn ở giáo hội, rồi lại bắt đầu chuẩn bị đổ bê tông thi công cái cái cây cầu bê tông để mà dẹp cái cầu khỉ cho người ta, nó có bốn cái công việc cùng một lúc thì chúng ta không thể là cứ bám theo lo cái nhà bếp mà bỏ những việc khác. Nhưng mà chúng ta thấy trong bốn cái công việc đó thì cái việc mà đổ bê tông cái cầu đi qua sông là việc quan trọng nhất. Cái việc đó mà sơ sẩy thì cầu hư, mà đông người cần có mặt ta để động viên thì ta dành thời gian cho công việc đó nhiều hơn, còn ba công việc còn lại thì tương đối đệ tử ta đã thạo

[51:01]việc rồi, ta yên tâm ta chỉ thỉnh thoảng nhắc nhở, gọi điện thoại về nhắc nhở, theo dõi chút xíu thôi. Thế còn cái công việc trọng điểm nhất là dễ sơ suất nhất thì ta phải có mặt thường trực. Đó. Nên ở đây là chúng ta phân bố cái sự kiểm tra của mình trên những cái công việc, trên từng cái nhóm người làm sao cho hợp lý nhất. Còn nếu mà tỷ bốn công việc việc nào cũng giống nhau hết thì ta cứ nhảy từ nhóm này coi chút rồi qua kia chút, qua nọ chút đi vòng vòng vòng vòng coi đều đều đều như vậy, không có việc nào trọng điểm. Nhưng tuy nhiên trong cái việc mà kiểm tra công việc thì đây là cái bản lĩnh của người lãnh đạo thế này:

[51:43]Chúng ta kiểm tra, chúng ta hướng dẫn nhưng mà chúng ta cũng có một cái nới lỏng để cho cái người làm việc họ sáng tạo, chứ đừng có ép sát. À ví dụ như bây giờ mình nói thế này, mình nói: "Ừ bây giờ con làm một cái cái sân kiểng", ha, "con làm cái sân kiểng lớn mênh mông" gì đó, "rồi con vẽ những cái lối đi, những cái ghế ngồi, những cái bức tượng làm sao cho Phật tử tới chùa thì những lúc người ta mệt mỏi, người ta tới lễ Phật, người ta có một cái công viên nho nhỏ để người ta bách bộ, người ta thư giãn. Tại đời sống nó nhà cửa nó chen chúc quá, người ta thiếu cây xanh, à thiếu những cái hoa cái kiểng,

[52:26]giờ mình giao đệ tử mình làm." Thì đó là một nhóm, còn nhiều nhóm nữa. Thì khi mà cái người đó làm á, mình cũng đi tới đi lui mình coi, nhưng không phải mình đứng thường xuyên, mình nói: "Từ! Ồ không, con phải làm con xích qua đây hai phân nha. Ô, con nhích cái này lên một phân nha." Mình đừng có chỉ sát sát sát sát như vậy, mình đừng có kiểm tra mà chỉ đạo quá chặt chẽ như vậy thì cái người đó họ bị chết cái khả năng sáng tạo. Thì nếu mà mình chỉ đạo kiểu đó đó, nó giống như là người chỉ trở thành người làm thuê hoặc nô lệ mà không còn cái ý nghĩa đào tạo. Nên ở đây là mình chỉ đạo công việc tổng quát,

[53:03]mình có chỉ một số chi tiết nhưng mà mình không quá chi tiết để cho cái người đó họ xoay xở, họ suy nghĩ thêm, họ sáng tạo thêm. Như mình kêu là: "Ờ ở đây nên có một cái con đường", mình nói nên có một con đường như thế thôi, chứ mình không có nói con đường đi ngang đúng là tám tấc hai phân ba ly, ha, nó uốn tới chỗ nào nó cong nó quẹo, mình không có nói như vậy. Mình chỉ nói rồi cái người đó họ tự họ suy nghĩ con đường nên rộng khoảng bao nhiêu để có thể hai người đi song đôi, nói chuyện, rồi đến khúc nào quanh co một chút xíu cho nó nó đẹp cái thế, chỗ nào đặt cái cái bồn cỏ, chỗ nào đặt cái cục đá, vân vân.

[53:41]Thì mình mình chỉ đạo hơi tổng quát chút xíu để có một cái khoảng lỏng, có một cái khoảng lỏng lỏng để cho người dưới mình họ được sáng tạo và họ trưởng thành, chứ đừng có bắt họ răm rắp theo. Ờ ví dụ như bây giờ mình nói chuyện đơn giản nhất là bây giờ cất lại giùm cái cái nhà ở, cái nhà hư. Nhà đơn giản là một việc rất nhỏ là sửa lại thôi, không có phải xây mới, không có gì khó khăn. Thì khi mình giao là bây giờ cái mái nó dột, sửa mái, mấy kèo hư phải thay kèo, cái cửa không đúng vị trí dời cửa lại. Mình nói tổng quát, rồi sau đó mình kêu là: "Giờ tụi con nghĩ coi kế hoạch phải làm cái gì, nói cho thầy biết." Chớ mình đừng có chỉ.

[54:26]À khi mà người đó lớn rồi, mình đừng có bắt tay mà kèm chỉ từng cái. Thì cái người đó sẽ nói: "Bây giờ tụi con sẽ lợp cái mái trước. À muốn lợp cái mái tụi con phải dở mái ra rồi con thay kèo, con dợp lên trước để có cái mái che mưa. Rồi khi che mưa che nắng rồi, ở dưới này tụi con mới bắt đầu làm cửa." Thì nói: "Được rồi, cái tiến trình như vậy là hợp lý." "Rồi cái cửa thì con định dời qua đâu?" Thì mình hỏi để cho người đó sẽ suy nghĩ. Người nói: "Dạ bây giờ con dời xích qua đây thì cái lối đi từ cái đường bước lên thì nó gặp ngay cái cửa, nó thích hợp để khỏi luồng phải lách qua." Rồi nói: "Cái cửa rộng bao nhiêu?" Nói:

[55:00]"Dạ cái cửa là nếu mở rộng ta lấy ánh sáng thì hai cánh, một cánh mấy tấc mấy phân. Không biết đây có tin thước Lỗ Ban không ta? Có cái thước mà cái cung nào nó may, cung nào không may đó, không biết có tin không ta?" Thì đó, nghĩa là thường á, mình thay vì mình áp đặt: "Bì con phải làm này trước, kia trước, thế này thế nấy", nói không, mình gợi ý mình hỏi. Hỏi cho người đó tự suy nghĩ trả lời, suy nghĩ trả lời, suy nghĩ trả lời mà họ trả lời dần dần theo câu hỏi của mình, tức là cái tiến trình làm việc nó hiện ra dần hiện ra dần và người đó có động não, có sáng tạo nên người đó trưởng thành. Nên cái gọi là chỉ đạo công việc,

[55:36]kiểm tra công việc nó có một chút lỏng lỏng để cho người đó sáng tạo. Rồi khi mình đến mình coi, đến mình coi à khi người đó bắt đầu mua cái cửa về rồi mình nhìn cái cửa, à có khi là mình phải kêu sửa một chút hay không sửa một chút mà mình nói: "Con thấy cái cửa lớn như vậy có cần phải thu hẹp bớt không?" Mình gợi ý, cho tới lúc là mình không có chỉ đạo gay gắt nữa. Hồi lúc mới đó, cái người đó mới vào chùa, mới làm việc thì mình chỉ từng chút, thậm chí chỉ cách đun củi. Nhưng mà sau này lớn lên rồi, từ từ họ trưởng thành rồi thì cái sự kiểm tra của mình bớt dần, bớt dần. Đó, để đào tạo họ là phải thế.

[56:15]Rồi dần dần theo năm tháng, những cái người đệ tử của mình lớn lên từ từ hay là quý thầy quý cô mà làm dưới quyền của mình họ cũng trưởng thành từ từ. Họ có kinh nghiệm. Khi họ có kinh nghiệm rồi thì bắt đầu họ có ý kiến. À khi mình giao công việc như vậy họ sẽ có cái ý kiến và đôi khi họ có ý kiến trái ngược với mình luôn á. Thì tới lúc này là tới cái lúc mà mình phải biết lắng nghe. Ừ cái giỏi của người lãnh đạo là là tới lúc này á. Ví dụ cái người đã quen giao việc, kèm cặp cho đệ tử, hướng dẫn đệ tử bao nhiêu năm rồi, 20 năm rồi, rồi cứ suốt đời cứ tưởng đệ tử mình dở, lúc nào cũng chỉ đạo hết là chính cái người đó lãnh đạo dở.

[56:59]Qua 10 năm, 15 năm, 20 năm rồi là phải biết đệ tử mình đã trưởng thành. Lúc này khi giao công việc, thường thường họ bàn bạc với mình, họ góp ý lại nhiều điều và đôi khi ta phải lắng nghe bởi vì họ có cái lý gì đó. Thậm chí đôi khi họ nói ngược hẳn ý của mình, nhưng họ cũng có cái lý gì đó. Ta cứ lắng nghe đừng có bác. Có thể ta cũng có kinh nghiệm nhưng mà họ cũng đã bắt đầu khôn ra. Nên đây là cái điểm mà ta lắng nghe để xem coi đệ tử mình đã trưởng thành thực sự chưa. À vì cái người mà đệ tử bắt đầu góp ý với thầy á, nó có hai trường hợp: Một là người đó đúng đã trưởng thành, bắt đầu khôn ngoan ra.

[57:37]Hai là người đó bắt đầu kiêu mạn ra. Cái người kiêu mạn cũng góp ý tùm lum, nhưng mà có ý là trong lòng có cái ý là cho rằng ta đã đã giỏi, làm thấy không thua thầy thì người đó mất đạo đức. Còn cái người mà họ vẫn khiêm tốn nhưng mà họ góp ý ngược lại thì thật sự họ đã trưởng thành, vừa trưởng thành về đạo đức mà vừa trưởng thành trong công việc. Đây là điều đáng mừng. À ví dụ như là mình nói là ờ giờ tổ chức hôm nay là vừa là cái đám giỗ mà vừa là có công việc là cái cổng chùa sửa chưa xong. Cùng một lúc là công việc sửa chưa xong. À cho nên là phải vừa tiếp tục lo cái đám giỗ mà vừa là cứ cho thi công làm cái cổng chùa. Thì người đệ tử mình nói:

[58:24]"Thưa thầy, mình ráng thức đêm thức hôm làm để hôm sau bữa đám giỗ cũng khánh thành cái cửa luôn, cái cổng luôn." Cái ý đó hợp lý không? Hợp không? Hợp lý, có lý thấy không? Lúc đó mình lắng nghe mình thấy bắt đầu người này có khôn ngoan. À như vậy khi người ta đến dự đám giỗ thì cũng vừa khánh thành cái cổng luôn, nó cũng vui mọi điều. Ý đó hay. Đó. Đó là tới lúc chúng ta thấy cái ý có lý mà người đó trình bày cái ý kiến của họ trong cái khiêm cung lễ độ là ta biết đệ tử ta đang trưởng thành. Ừ hoặc có khi ý kiến họ ngược ta luôn cũng có nữa. À ví dụ như mình nói chứ: "Giờ thôi năm nay chuẩn bị lo cất cái phòng

[59:03]phòng tăng lại, phòng ni lại." Cái họ nói: "Thôi thầy, để sang năm đi thầy." họ họ nói ngược cái ý mình luôn. Nhưng mà không phải là họ vô lý. Mình mới hỏi lý do là: "Tại sao để sang năm?" thì họ phân tích một loạt các lý do. Thì đúng là sang năm làm nó thuận mọi điều vì cái nhà cũng chưa phải hư gấp, ừm, mà sang năm thì những công việc khác đã được giải tỏa, mọi việc nó thuận lợi đủ thứ điều hết. Nhân sự, tiền bạc đồ nó được tích lũy đầy đủ thì làm nó dễ dàng hơn thì mình thấy đúng là đệ tử mình đã đã trưởng thành. Đôi khi cái ý khác mình, nhưng mà họ trình bày cái ý đó với cái sự khiêm cung,

[59:38]lễ độ, và khôn ngoan, sâu sắc thì ta biết là đệ tử ta đã trưởng thành. Và lúc này ta bắt đầu nghĩ tới cái việc gì? Ta bắt đầu nghĩ tới cái việc nghỉ ngơi, rút lui để nghỉ ngơi. Đã tới lúc ta giao công việc lại cho đệ tử ta, ta dành nhiều thời gian để tu tập. Vì cả một đời ta cũng lao nhọc nhiều, lo cho đệ tử, lo cho Phật sự cũng nhiều rồi. Đệ tử ta đã bắt đầu trưởng thành, bây giờ là tới lúc ta dồn công sức vào việc tu tập để ta tăng trưởng tâm linh mà ta làm cái tấm gương đạo hạnh cho cho nhiều người. Công việc sau này mới là một Phật sự quan trọng. Trước đây bao nhiêu Phật sự ta đã đào tạo, rèn luyện, xây dựng đều quý, đều tốt hết rồi.

[1:00:21]Nhưng mà rồi cái tấm gương đạo hạnh của ta, cái tấm gương tâm linh của ta là một Phật sự quan trọng cuối cùng của đời ta để lo cho Phật pháp. Thì lúc đó ta bớt việc lại, mọi việc đệ tử ta làm, ta chỉ thỉnh thoảng hỏi thăm, giao việc. Bắt đầu mình dành nhiều thời gian tu hành. Khi mình dành nhiều thời gian tu hành như vậy, đạo hạnh mình tăng trưởng, tâm linh mình tăng trưởng thì biết bao nhiêu là người xuất gia cũng như người tại gia nhìn vào tấm gương đạo hạnh đó, họ được tăng trưởng được cái niềm tin đối với Tam bảo. Thì như vậy công đức của ta rất là rất là lớn. Thế nên là cả một đời ta làm không biết bao nhiêu Phật sự,

[1:00:58]nhưng cái Phật sự cuối cùng nhất là ta thành tựu được cái tâm linh, cái đạo hạnh để làm cái tấm gương cho bao nhiêu người khác. Cái Phật sự đó rất quan trọng. Mà Phật sự đó có được khi những người dưới ta họ cũng đã trưởng thành, họ gánh vác được những việc những việc trước đây mà ta phải phải gánh, ừm. Thì chúng ta cũng để ý một vài khía cạnh chút xíu là khi trường hợp ta là người chỉ đạo mà ta cũng đang có mặt để làm việc, ừm, thì ta cũng vừa làm việc của mình mà ta cũng vừa chỉ đạo việc khác thì ở đây chỉ cần có cái là ta có mặt để chăm sóc, để điều chỉnh là chính. Ví dụ bây giờ mình trở lại cái việc mà khó là đổ bê tông bắc qua cây cầu

[1:01:44]mà công việc là lấy công của chùa nhiều chứ không phải là mình thuê một cái đội thi công vì mình không có tiền, nên mình lấy công của đại chúng ra làm. Mình nhờ một vài Phật tử biết nghề, biết kỹ thuật, có kỹ sư, rồi thầy trò bước ra cùng làm thì mình cũng làm, cũng vừa chỉ đạo, đứng đó nhưng mà mình không được quyền bắt tay vào làm công việc cật lực, không được phép. Cái này là cấm á. Nói: "Ủa, làm thì mình siêng, mình làm gương chứ?" Nói: "Không." Nghĩa là khi mà lao động chung như vậy, công việc nặng nhọc như vậy, mình là người chỉ đạo mà mình cứ chăm chăm vô mình trộn bê tông, mình đổ bê tông, mình gánh, mình vác, mình khiêng là bậy.

[1:02:23]Tại sao vậy? Tại vì cái trách nhiệm của ta khi mà có mặt chung với nhiều người mà thuộc quyền của ta để ta chỉ đạo là ta có mặt để chăm sóc và điều chỉnh, chứ không phải để ta làm rồi quên họ luôn là bậy. Nên khi ta làm, ta nhìn người này, ta ngó người kia, ta coi chừng cái người nào họ lười quá thì nhắc, nói: "Con ráng làm lên để cho họ có phước." Cái người làm quá sức, làm hùng hục, nói: "Con bớt lại giùm, làm mai ho lao mà chết á." Rồi cái người mà làm mà liều mạng quá, như cái khúc đó nguy hiểm quá mà cứ nhảy phăng phăng, nhảy đại, mình cản lại: "Là không được, cái khúc này nó nguy hiểm, con nhảy nó sẩy chân một cái.

[1:03:05]Nhưng nếu con muốn mà bước qua những bước dài như vậy, con phải có những cái cây chống, vịn kèm như thế nào để cho nó giảm bớt cái độ nguy hiểm thì mới được làm theo cái kiểu này." Đó, chớ nhiều người ỷ tài, ví dụ như bắc trên cái cây, từ cái dầm này qua dầm kia nó chỉ có cái cây mà cứ chạy băng băng băng trên cái cây đó, họ khiêng một cái xô hồ mà họ chạy băng băng băng qua như đi xiếc á thì họ cũng có nghề, cũng giỏi đó, nhưng mình không cho phép. Đó, nghĩa là để ý coi chừng công việc nó nguy hiểm thế nào, cái sức khỏe mọi người thế nào và ta chăm sóc, ta điều chỉnh, chứ ta không được quyền là mình cứ đâm đầu vô việc mình làm.

[1:03:40]Nghĩa là cái công việc lúc đó đổ bê tông mình cứ lo đổ bê tông, ừ không không được. Mà phải chăm sóc, để ý, mắt dòm qua người này, dòm người kia, coi cách làm việc người này, coi cách làm việc người kia để rèn luyện, để nhắc nhở, để điều chỉnh lại cho đúng. Và quan trọng là cái thái độ thương yêu của ta. Khi ta có mặt là để hướng dẫn, điều chỉnh nhưng cũng để thương yêu, để chăm sóc. Cái đó là cái cái quan trọng, chứ không phải là khi làm việc chung cái mình thi đua, mình chứng tỏ mình già rồi mà vẫn còn gân, già rồi mà vẫn anh hùng lao động, làm hùng hục cho đệ tử coi, không phải. Cái đó là cấm á.

[1:04:12]Khi mình là người chỉ đạo mà có mặt chung thì không được cật lực làm mà quan sát để chăm sóc thôi, nhất là bảo vệ cho cái người dưới mình thoát khỏi những nguy hiểm, nhất là cái an toàn lao động vì cái người dưới mình nhiều khi họ hơ hỏng á. Thí dụ nói khi dựng lên cái mái chùa lên thì nhiều khi họ họ leo lên đại hoặc họ đứng cái chỗ mà nếu cái cây đó rớt xuống một cái chết liền. Nói: "Con đứng đó con đưa cái cái cái đồ lên, nhưng mà con đứng xích qua đây giùm thầy, lỡ trên đó nó có rớt một cái gì xuống không có trúng con, rớt cái xô xuống không trúng." Mình mới là người cẩn thận, mình là người lớn, mình cẩn thận,

[1:04:45]mình biết cái khúc đó nó nguy hiểm hay không nguy hiểm, còn cái người dưới họ còn trẻ tuổi, họ non dạ, họ không lường được mấy cái nguy hiểm. Mình mình mới khôn ngoan, do đó khi mình có mặt tại chỗ là mình để ý cái vấn đề an toàn lao động, mình thương yêu họ. Mấy người làm việc quá sức là phải la, cái người lười quá mình cũng dạy, mà người quá sức cũng không được, đó. Cho nên mình dạy dỗ cho người ta giỏi việc từ từ, dạy cho người ta biết cẩn thận trong công việc từ từ, đó, vân vân vậy. Chúng ta nhớ trong chiến tranh á, có nhiều câu chuyện là có những vị tướng họ cùng ăn, cùng ở, cùng làm với lính mà họ thương lính như con,

[1:05:21]cho nên cái người lính họ sống chết vì người chủ tướng của mình. Như là Đức Trần Hưng Đạo của ta cũng vậy. Ở trong chiến tranh ông ông ở chung với lính không, ông cùng ăn, cùng ở, cùng thương yêu lính, chăm sóc lính, cho nên trong cái trận mà chiến đánh với quân Nguyên á là không bị phản bội. Quân Nguyên có mua chuộc người ở trong hàng ngũ của Trần Hưng Đạo cũng không mua được tại vì họ thương chủ tướng của mình. Và khi mà ông mở một trận đánh là binh sĩ không tiếc mạng sống của mình, quyết tâm đánh cho bằng được. Nhờ vậy mà mình đánh bứt cái giặc Nguyên mạnh hơn mình bao nhiêu lần là chỉ bởi vì có cái người chủ tướng lúc nào cũng ở bên cạnh họ,

[1:05:57]chăm sóc họ, thương yêu họ, chớ thường ông Trần Hưng Đạo trong suốt trận đánh ông chả bao giờ cầm gươm chém ai cái nào hết trơn, chả bao giờ. Ông rất giỏi võ nhưng mà dường như là ông chưa bao giờ múa gươm giữa trận, không bao giờ. Hồi xưa có những trận đánh mà hai chủ tướng phải cầm gươm cỡi ngựa ra đấu trận, đánh trực tiếp với nhau rồi cái lính nó mới tràn vô đánh với nhau, nhưng mà trong cái trận đánh quân Nguyên ta không đánh theo kiểu đó, nghĩa là ta chỉ bài trí phục kích hoặc là đánh trận địa nhưng mà hai chủ tướng không cần ra mặt, ta bao vây. Nên ông Trần Hưng Đạo trong những trận đánh hình như ít đánh

[1:06:30]nhưng ông chỉ theo dõi, ông chăm sóc thôi, vậy mà lính hết lòng. Đó cũng là cái tấm gương. Thì ở trong đạo cũng vậy, có bao nhiêu công việc mà lúc nào cũng thấy có mặt cái người trên, cái thầy của mình mà thầy mình nhắc nhở, chăm sóc mà cứ nhắc mấy cái an toàn, mà coi chừng sức khỏe, kêu đem nước cho mọi người uống, ai mệt quá kêu nghỉ, vân vân, họ nhận ra được cái tấm lòng thương yêu của thầy mình thì từ từ họ lớn lên trong Chánh pháp, họ lớn lên trong tình thương yêu của thầy mình và họ sau này họ cũng đem cái tình thương yêu đó đến cho người dưới của họ. Đó, như vậy, ừm. Và cái cái bản lĩnh cuối cùng,

[1:07:08]cái bản lĩnh cuối cùng của cái người lãnh đạo là thế này: là khi giao việc cho một nhóm thì để ý coi nhóm đó có thương nhau hay không. Đó, vì không thương nhau thì thì không làm được việc. Điều này ta đã nói trong bài rồi phải không? Là khi làm việc ngang cấp thì phải thương nhau. Thì bây giờ mình là người lãnh đạo, mình ở trên nhìn xuống thì khi một nhóm nó được giao công việc thì ta phải xem cái tình cảm của họ với nhau, họ phải thương nhau. Mà nếu họ không thương nhau thì ta phải làm sao cho họ thương nhau bằng mọi cách của mình, bằng cái quyền uy, bằng sự hướng dẫn, bằng sự giáo dục, thế nào đó thì thế

[1:07:44]và để cho họ phải thương nhau thì công việc mới lâu bền được. Đây là bản lĩnh cuối cùng của ta. Chớ sai việc mà họ không thương nhau thì công việc sẽ đổ bể một lúc nào đó, ừm. Thưa hôm nay chúng ta gặp nhau chút xíu vậy thôi có những điều vậy. Mùa hạ thì cũng sắp trôi qua. Chúng ta có duyên trao đổi với nhau ba cái đề tài đạo lý về sự hòa đồng tác, hay gọi là làm việc chung trong Phật pháp. Thì chúng ta nói qua ba cái mức độ là: khi ta là người thừa hành, thì ta chú ý đến cái mức độ vâng lời và trung thành; khi ta là những người ngang cấp, thì ta chú ý đến khía cạnh là hỗ trợ, hỗ trợ lẫn nhau;

[1:08:28]mà khi ta là người chỉ đạo, thì ta chú ý đến cái việc mà chọn người phân công và chăm sóc. Đó là ba cái mức độ như vậy. Thì trong cuộc đời của một người đi tu, hoặc là nói những người thế gian cũng vậy, là đều trải qua dần dần đi qua ba cái mức độ đó. Ban đầu ta cũng là người thừa hành, rồi ta cũng đã làm chung nhóm với những huynh đệ đồng cấp, và cuối cùng ta cũng đã trở thành những người chỉ đạo. Đời ai cũng qua như vậy hết. Thì ba cái bài này là một cái lý luận để ta đóng góp vào trong cái kho tàng lý luận của đạo Phật về cái việc làm chung. Và cái nguyên tắc này, cái phương pháp này, cái lý luận này thì ở trong các đại học trên thế giới họ đều

[1:09:08]có, mà ta thấy nó là điều thực tế cần thiết phải biết, cho nên tăng ni phải trang bị được cái lý luận về cái sự hòa đồng tác này để khi ta bước ra ta làm Phật sự, mọi điều nó có tốt đẹp. Mà khác với thế gian một điều là người thế gian đó họ kết nối với nhau bởi vì họ có chung một cái lợi. Ví dụ khi họ kinh doanh chung, họ làm ăn chung, vì có cái lợi chung nên họ gắn bó với nhau. Vì nếu mà không gắn bó với nhau thì công việc bể, công việc kinh doanh sẽ thất bại, công ty sẽ sụp đổ, cho nên họ phải biết cách hợp tác. Thì các trường đại học họ dạy về kinh doanh, họ dạy cái cách hợp tác, cái cách hợp tác vì mục tiêu chung là chung lợi nhuận.

[1:09:52]Còn ta, cái sự hòa đồng tác ở trong đạo Phật nó có cái khác hơn là trong đó ta có cái đạo lý, có cái lòng từ bi thương yêu, ta có chung cái lý tưởng giác ngộ giải thoát, chứ ta không có chung cái lợi. Ở đây khác nhau. Nếu có chung là chung cái công đức, chứ còn chúng ta chung cái lý tưởng, chung cái đạo lý, chung cái lòng từ bi. Nên cái sự hòa đồng tác của ta nó khác với cái lý luận làm việc theo nhóm, theo ê kíp của bên ngoài thế gian. Và nó có cái giống nhưng mà nó có cái khác và nó cao cả hơn. Do đó ngày nào đó, ví dụ như quý thầy, quý cô ta bước ra chúng ta gặp những người sinh viên, những người cử nhân ngoài đời, thì họ có nói về cái lý

[1:10:38]luận làm việc theo nhóm, làm việc theo ê kíp, thì ta không có ngạc nhiên vì ta biết rồi và ta biết nhiều hơn họ. Ta biết nhiều hơn ở chỗ nào? Ở chỗ là ta có đạo lý, có lý tưởng trong cái làm việc chung. Còn họ là chỉ có chung là chung cái cái lợi nhuận. Mà chung cái lợi nhuận thì người ta gắn bó với nhau đó, nhưng rồi người ta sẽ sẽ phản bội nhau đó. Nó nó nguy hiểm hơn, nó rủi ro nhiều hơn vì chung lợi nhuận. Còn ở đây, ta chung nhau cái đạo nghĩa, chung nhau cái lý tưởng từ bi, giác ngộ, giải thoát, thì một lần gặp nhau trong đời để cùng làm một Phật sự thì ta đã thành cái kỷ niệm suốt cuộc đời.

[1:11:24]Mà qua những kiếp sau nữa là chung hưởng một cái quả báo lành. Cái nguyên tắc nó như vậy. Nguyên tắc của nhân quả là vậy, nghĩa là khi ta chung làm với ai một cái công đức, thì qua kiếp sau thì ta với người đó sẽ cùng hưởng cái phước lành giống nhau, cùng cơ hội làm ăn, làm giàu giống nhau, cùng cơ hội chứng Thánh quả giống nhau, vì đời xưa đã chung làm cái công đức như nhau, bắt tay với nhau. Là vậy. Nên ở đây ta làm mà quên công. Khi ta là người thừa hành, ta vâng lời, ta trung thành. Khi ta là người lãnh đạo, thì ta chăm sóc, ta thương yêu, ta hướng dẫn, ta đào tạo. Thì dù đứng ở vị trí nào, ta vẫn có một cái

[1:12:04]cái tình thương đối với cái người trên của mình, ta có lòng thương đối với người dưới, người ngang của mình, và chỉ mong một điều là cả cái thế gian này cùng thấm nhuần Phật pháp để cho ai cũng biết thương nhau, con người đừng làm khổ nhau, đừng hành hạ, ngược đãi nhau, đừng gây chiến tranh với nhau. Và nhờ cái tình thương yêu đó, thế gian này bớt khổ một chút. Và nhờ cái thế gian bớt khổ đó, bớt bận tâm đó, người ta có thêm thời gian để tu hành. Cái ý nghĩa này nó quan trọng lắm. Những cái Phật sự mà ta làm được trong cuộc đời chỉ mục tiêu là làm cho thế gian bớt khổ chứ không gì hết, bớt khổ.

[1:12:39]Tại sao người ta không tu được? Vì người ta bận. Chúng ta không tin ra ngoài hỏi, hỏi những người cư sĩ, nói sao không tu, nói bận. Mà tại sao người ta bận? Bởi vì người ta đối phó với cái đau khổ cuộc đời. Chính cái đau khổ cuộc đời làm cho người ta bận. Ta sợ nghèo, sợ đói, sợ đủ thứ chuyện nên người ta bận. Mà bây giờ những cái Phật sự mà chúng ta thắp lên được trên cuộc đời này, chúng ta đem đạo lý đến được cho mọi người, làm cho mọi người bớt gây đau khổ cho nhau, là cũng làm cho mọi người thêm được thời gian để tu hành. Nên vì vậy là cái cái Phật sự mênh mông giữa cuộc đời này không có ai một mình

[1:13:20]mà làm thành công được, do đó luôn luôn phải làm việc chung với nhau. Và hiểu được cái nguyên tắc để làm việc chung, tuân thủ được nguyên tắc làm việc chung, thì chắc chắn sau này ta sẽ làm được nhiều Phật sự lớn lao. Mà Phật sự lớn thì công đức mới mới lớn. Mà công đức có lớn thì ta mới có thể nhiếp tâm thanh tịnh để giải thoát được. Đó là điều kiện nha. Có nhiều người không hiểu, có nhiều người không hiểu, ngay cả nhiều vị hòa thượng lớn cũng không hiểu, hiểu sai điểm này. Chúng tôi nói rất mạnh câu này không sợ mất lòng.

[1:13:55]Có nhiều vị hòa thượng lớn khuyên người ta đừng làm phước, bởi vì phước hữu lậu không giải thoát, mà phải lo hoặc ngồi thiền hoặc niệm Phật mới được giải thoát. Tôi nói câu đó là một tà kiến phá hoại đạo Phật, phá hoại thế giới này và ngược với ý của Phật. Bởi vì sao? Bởi vì Phật dạy Bát Chánh Đạo, trong đó cái Chánh Nghiệp là phải làm phước rất nhiều, rất chính xác. Do đó là khi ta dạy đạo, ta phải dạy mọi người biết làm phước. Khi mọi người có phước rồi, có công đức rồi, thì tự nhiên tâm hồn họ cởi mở, hoàn cảnh họ thuận lợi, họ mới có cơ hội để nhiếp tâm mà tu tập. Còn cứ mở miệng mà nói đừng làm phước,

[1:14:36]phước hữu lậu thế gian, cản không cho người ta làm phước, thì sau này người ta không tu được, mà cái người mà cứ nói người ta đừng làm phước người đó chắc chắn sẽ đọa, chắc chắn sẽ đọa. Mà chúng tôi ngạc nhiên là nhiều vị hòa thượng lớn cũng chủ trương như vậy, cũng chủ trương như vậy, cả nước ngoài cũng vậy, trong nước cũng vậy. Đây là điều đáng buồn và gieo cái sự hiểu lầm cái tà kiến lác đác lác đác vào trong đạo Phật, nên nhiều người ngông ngông nghênh nghênh tu không cần giúp ai, không cần thương ai. Đây là điều rất là bậy. Cho nên chúng ta thấy cái công đức là quan trọng thì chúng ta mới thấy Phật sự là quan trọng.

[1:15:10]Ta phải làm rất nhiều Phật sự trong đời của mình để cho có công đức. Thấy công đức là quan trọng thì ta mới thấy Phật sự phải làm là quan trọng, mà nếu thấy Phật sự là quan trọng thì ta mới thấy một điều nữa là hợp tác với nhau cùng làm Phật sự là quan trọng. Bởi vì trên đời này hầu hết Phật sự đều phải làm chung với nhau, không ai một mình mà làm nên những Phật sự quan trọng được. Nên hôm nay cái mùa hạ này, ta nói ba cái bài về cái tinh thần làm việc hòa hợp với nhau rất quan trọng là vậy, để ta hợp tác với nhau làm được những Phật sự lớn. Mà khi làm được những Phật sự lớn thì ta mới chiêu tập được những công đức lớn.

[1:15:49]Mà khi ta đã chiêu tập được những công đức lớn rồi, thì sau này cái việc mở cái đạo hạnh và công đức của riêng ta mới có thể có những thành tựu lớn lao được. Cái người có phước mới đắc đạo, người không phước không thể đắc đạo. Đó là chân lý, đó là nguyên tắc. Nên vì vậy kết thúc bài này, chúng tôi xin chúc cho cái trường hạ chúng ta được nhiều tốt đẹp, mọi người thương yêu nhau và suốt đời còn lại chúng ta chung tay góp sức với nhau làm nên những Phật sự tốt đẹp cho thế gian này. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:16:33]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ngưỡng bạch Thượng tọa, hôm nay chúng con xin được đại lao cho quý Ni trưởng và toàn thể ni chúng hạ trường chùa Bình xin có đôi lời tác bạch kính dâng lên Thượng tọa. Nam Mô A Di Đà Phật. Ngưỡng bạch Thượng tọa, vì lòng từ bi và muốn cho Phật pháp luôn trường tồn cũng như phát triển ở khắp mọi nơi, cho nên Thượng tọa đã đáp lời thỉnh cầu của Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Long An cũng như tấm lòng mong ước được đón tiếp và được nghe cũng như được học hỏi những điều kinh nghiệm à của Thượng tọa trên bước đường à hoằng pháp lợi sanh. Nên Thượng tọa đã không ngại gian khó vượt hơn hàng trăm

[1:17:26]cây số để về tỉnh Long An nói chung và à điểm an cư kiết hạ chư ni của chúng con ở chùa Bình nói riêng để truyền trao lại những à điều mà Thượng tọa đã tâm đắc trong cuộc sống của cộng đồng Tăng lữ để chúng con lấy đó làm tư lương trên bước đường tu hành Phật sự của mình đang làm và sẽ làm à để cho đời sống của chúng con và tăng thân của mình luôn được an lạc và đoàn kết, hòa hợp để góp phần làm cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày càng phát triển hơn để không phụ tri sức ra ban đầu của chúng con cũng như tấm lòng mà chư tôn đức xa gần và quý Phật tử đã gửi gắm cho chúng con trong những mùa an cư.

[1:18:23]Hôm nay là cái buổi học cuối của mùa an cư 2005, à chúng con à

[1:18:32]không biết nói gì hơn để tỏ tấm lòng quý kính của chúng con đối với Thượng tọa. Chỉ xin biết được à y giáo phụng hành và nguyện cố gắng nỗ lực và nỗ lực hơn nữa để thực hành những lời Thượng tọa đã trao truyền cũng như ừ thành tâm cầu nguyện mười phương chư Phật gia hộ cho Thượng tọa pháp thể khinh an, tuệ đăng thường chiếu để cứ hằng năm, hằng năm chúng con được diện kiến và đón nghe những pháp âm của Thượng tọa giúp cho chúng con an lạc trong đời sống của mình. Ngưỡng mong Thượng tọa từ bi chứng minh cho chúng con. Nam Mô A Di Đà Phật. "Nếu vợ chồng chung sống nhau mất hạnh phúc dài dài mà người vợ chịu đựng nặng

[1:19:17]nhất phần vợ, vì người vợ cầu nguyện kiếp sau xin chư Phật cho con không gặp lại người này nữa, hoặc gặp lại thì xin được không thành vợ thành chồng. Nếu kiếp trước con hành hạ họ thì kiếp này con ráng chịu đựng cho hết nghiệp coi như huề. Còn nếu kiếp này con mới bị hành hạ đầu tiên thì con muốn kiếp sau không trả thù lại và không muốn gặp họ nữa. Lời cầu nguyện của con như vậy biết đúng sai ra sao?" Đúng, đúng. Lời cầu nguyện này sẽ thành đó, nhưng chỉ có cái điều là ráng thêm chút nữa là cầu nguyện cho người kia trở thành người tốt nha. Cái người chồng mình thành người tốt, biết đạo. Chứ còn chỉ mình ghét người đó, mình không còn thương mến,

[1:19:48]mình không muốn gặp lại nữa thì mình mới là một cái căn bản thôi, thì cũng thành chứ không phải không. Nhưng luôn luôn vì tâm từ bi của đạo Phật, hãy ráng nguyện thêm một câu là mong cho người kia tốt lên, đừng hành hạ người khác nữa, đừng hành hạ ai trong cuộc sống, họ sẽ là người tốt tu theo Phật. Phải thêm câu nguyện đó nữa nha, nó mới hoàn chỉnh. "Sao con thiền nước miếng cứ tuôn chảy ra hoài?" Không, cái này là cái tốt á. Giai đoạn đầu á, cái nước miếng này nó chữa được bệnh. Giai đoạn đầu khiến nó tuôn ra để chữa bệnh, đến lúc nào đó cơ thể mình tốt rồi nó không chảy nữa. "Khi có việc rắc rối, con tính không ra nhưng

[1:20:20]lúc vào thiền tự nhiên con giải ra được hết. Nhưng con rất băn khoăn sợ lúc thiền mà mình đem việc riêng tư trong cuộc sống ra suy nghĩ thì mắc vào vọng tưởng thiếu tập trung đúng rồi?" Có nhiều trường hợp lạ lắm, khi mình ngồi thiền á tự nhiên trong đầu bung ra cái giải pháp mà trong đời sống mình đang bế tắc, nhưng mà nếu lúc đó mình cứ thích quá để suy nghĩ tiếp là mình mang tội. Bất ngờ nó bung ra mình không muốn thì thôi không có lỗi, nhưng lúc đó phải tắt liền để tiếp tục ngồi cho thanh tịnh nha, ngồi thanh tịnh. "Con thờ Phật mỗi ngày con hay quét dọn, dời đổi lư hương, để lên để xuống có sao không

[1:20:49]thưa Thầy?" Có người hay nói động lư hương là động á, động, nhưng nếu mình động hoài riết nó hết động, còn lâu lâu động hay có cái điềm gì đó. Lư hương mình để tự nhiên có người khách lạ họ ngắm tượng Phật, ngắm lại cái họ thò tay họ xích xích cái lư hương coi chừng ngày đó có chuyện. Nó là cái điềm báo gì đó, nhưng thôi cũng không quan trọng. "Có người bảo con chỗ ô uế vẫn niệm Phật được vì nơi đó vẫn có chúng sinh côn trùng chăng là, chư thiên chư Phật không độ chúng sinh này sao?" Không phải. Không phải, khi mình niệm Phật cái nơi đó, cái nơi ô uế mà mình niệm Phật thì đúng là lòng tôn kính của mình đối với Phật bị bị tổn thương.

[1:21:24]Và dường như có vẻ coi thường Phật. Tại vì sao? Khi mình niệm là chư Phật, chư thiên, chư Bồ Tát là hướng về mình liền. Khi mình khởi tâm niệm Phật là được trên chư thiên hướng về mình, mà hướng về lúc đó mình đang gì? Đang ở trong nhà vệ sinh, như vậy mình có bất kính với các vị không, mình vô lễ không? Tội rất nặng nha, đừng coi thường, đừng giỡn chơi chuyện này. "Con ăn chay được 3 năm bị bệnh nặng, bác sĩ và gia đình khuyên con nên ăn mặn trở lại để được sức khỏe. Khi con ăn chay con không có nguyện là con ăn chay trường, bây giờ con ngưng một thời gian rồi, sức khỏe con bình phục con tiếp tục ăn chay lại, tội phước thế nào xin Thầy chỉ dạy?"

[1:21:57]Không, thì ăn chay nhiều thì đỡ tội nhiều vậy thôi chứ đâu có sao đâu. Ví dụ bây giờ mình cũng không bị bắt buộc phải ăn chay rồi phải ăn mặn lại chút xíu thì nhớ giữ cái tam tịnh nhục như Phật dạy, đồng thời là khi có sức khỏe thì ráng phục vụ. Nên có những người ăn mặn mà lại không có tội, mà có người ăn mặn lại có tội nhiều. Lý do vì sao? Vì cái người ăn mặn mà để hưởng thụ thì người này sau này thê thảm luôn á, nghiệp sát sinh chồng chất rồi bệnh này bệnh kia. Còn cái người mà ăn mặn nhưng mà có sức khỏe rồi bắt đầu mình thấy họ làm đủ thứ chuyện cho cuộc đời hết thì có xóa mất tiêu cái tội luôn.

[1:22:29]Đó, nên cái tội phước nó rất là không cố định. Dĩ sau này họ cũng sẽ trả quả báo nó xíu bằng cơn bệnh sơ sơ gì đó thôi nhưng mà không bị tội. Còn người ăn để cho khỏe mạnh để mà hưởng thụ dục lạc chết liền, chết liền. "Con có người cậu ruột tu hành rất tốt, phát tâm từ bi luôn thương yêu giúp đỡ mọi người. Cả gia đình cậu con đều cùng chung chí hướng, nhờ cậu con dẫn đường chỉ lối cho con biết đạo để được tu hành. Nhưng có điều cậu con đối với ông bà ngoại con quá cố chấp. Ông bà ngoại con đã già trên 70 tuổi sống nhờ đồng lương hưu, cậu con cuộc sống thu nhập khá hơn nhưng không nuôi được ngoại

[1:23:00]con ngày nào mà cứ trách hận bà ngoại con không lo nhà cửa cho cậu con, thắc mắc bắt bẻ chuyện cũ cộng chuyện mới. Thậm chí ông bà ngoại con kẹt tiền mợ con cho mượn cậu con cản ngăn không cho ngoại con mượn và thường cấm hoặc hạn chế tối đa không cho mợ con và các em con có mối quan hệ thân thiết với ông bà ngoại con vì ông bà con quá thương yêu con cháu. Con thấy ông bà ngoại con là người hiền lành, nhân hậu, luôn độ lượng, con rất buồn. Xin Thầy chỉ dạy không biết làm sao cho cậu con thay đổi để có hiếu với cha mẹ. Và đôi khi có câu nói kệ không sao đâu, vợ chồng nó hiểu đạo là được từ từ chắc nó sẽ

[1:23:31]nghĩ lại và thương ông bà." Con cái với cha mẹ có nhiều nguyên nhân lạ lắm nha. Vừa rồi Thầy có nghe một câu chuyện thế này. Thì trong cái gia đình đó lúc còn dưới miền Tây lúc chưa đi Mỹ á, có nuôi một con chó khôn. Con chó đó mà đem cho ai xa thì xa nó cũng biết đường tìm về. Cái lần đó cái nó bị một cái vết lở gì đó, ruồi bu kiến đậu mà chữa không lành. Cái hai vợ chồng thấy tội nghiệp, thấy sống tội quá đem trấn nước cho nó chết để giải thoát á. Cái ít năm sau đẻ ra đứa con. Thì đứa con này lớn lên là bỏ cha mẹ đi luôn, không bao giờ ngó ngàng tới gia đình, không bao giờ ngó ngàng tới cha mẹ.

[1:24:05]Thì cái người chị đó có một lần đứng nhìn đứa em mình thì thấy sau lưng là cái con chó ngày xưa hiện hình ra. Tức là con chó đầu thai lại nhưng mà vẫn còn giận cha mẹ mình đã trấn nước mình chết cho nên không bao giờ ngó ngàng tới, không bao giờ ngó ngàng. Nên nó có lý do, nên trong trường hợp người cậu này cũng có thể có cái oan trái gì đó nha, có oan trái gì đó, biết đâu được. "Con không biết do nghiệp gì quả báo gì mà mỗi khi con hỏi trực tiếp hoặc nhắn tin những thắc mắc trong thiền, trong cuộc sống, trong giải quyết sự việc tu hành của con nếu được Thầy khen làm vậy là đúng, là giỏi, nhất là khen trước mọi người

[1:24:36]thì sau đó con bị nạn te tua, bị dập tới tấp đỡ không kịp đó Thầy. Cố gắng lắm mới giữ được niềm tin trên con đường tu tập. Còn bị Thầy chê trước mọi người những gì con hỏi sai, làm sai tuy cũng có hơi bị quê, vậy mà về sau con thấy an ổn, nhất là trên bước đường tu hành. Nhưng dù sao đi bù qua đắp lại sau khi hỏi được Thầy giải thích chỉ dạy con thấy sáng ra và vững niềm tin hơn. Nhưng dù quả báo gì nghiệp gì con rất mong được Thầy từ đây về sau đừng khen con nữa, xin Thầy cố gắng phát hiện cái sai của con, chê trách nặng nề trước mọi người, con sẵn sàng chấp nhận quê trước mọi người." Không, nó vậy đó, đời nó vậy biết làm sao giờ?

[1:25:09]Đời lại như thế. Khi mà chỉ khi nào á ví dụ như mình được khen mà lòng mình không động á thì ít bị nạn. Nhưng mà thường chúng ta hay bị cái động vi tế, cái tự hào, vui vui vi tế á, vui vi tế. Nói ví dụ thế này nha, ví dụ bây giờ mình muốn cho cái gia đình đó biết đạo, mà gia đình đó cũng hơi khó độ. Cái mình trước khi đi cái mình niệm Phật, mình thắp nhang mình nói: "Hôm nay con đến gia đình ông bạn con đó, con độ cho biết đạo, xin Phật gia hộ cho con." Cái mình bỏ túi mình ít băng, sách vô thăm, vui vẻ mình nói chuyện đạo, đưa băng, sách tự nhiên họ vui vẻ hết trơn à. Cái mình nói ngộ ghê, nhận Phật linh thiệt là hôm trước cái

[1:25:45]nhà đó là khó độ lắm á, vậy mà sao bữa nay mình niệm Phật mình cầu xong mình đến cái mình độ người ta nghe hết trơn. Thì cái đó là nhờ ai? Nhờ Phật. Nhưng mà sau đó khi mình vô chùa mình nói làm sao? Mình nói: "Cái nhà đó khó độ nha, tôi độ được á." Lúc mình hoàn toàn mình nhận công của mình, phải không? Có ăn gian không? Mình đã ăn gian nên sau đó bắt đầu mình gặp những thất bại vì mình đã ăn gian. Còn cái người mà không ăn gian thì thế này, không có khoe, vì biết là việc mình độ được gia đình đó là do do Phật phù hộ, nên lúc nào cũng xem mình như một cái công cụ tầm thường của Phật, làm được nhiều điều cho cuộc đời này không bao giờ nghĩ đó là

[1:26:20]cái hay, cái giỏi, cái công của mình, mà nghĩ mình như là một cái công cụ tầm thường mà Phật sai đâu làm đó, Phật giao gì làm cái đó mà thôi. Vậy thì ít bị nạn nha, ít bị nạn. "Con đi viếng các chùa con hay vô lễ Phật rồi cúng dường, nếu lỡ con cúng dường chùa đó mà tăng ni tu không tốt thì việc cúng dường của con có tội không thưa Thầy?" Có thể bị đó nha, có thể bị đó. Cho nên cúng dường mình chịu khó lựa chùa một chút xíu giùm. "Trước đây con hay lên núi tìm các cốc của các vị tăng ni tu để cúng dường, con cũng được biết có nhiều vị tu chưa tốt, ở gần nhau mà cứ gây gổ tối ngày. Con vẫn cúng dường cho các vị ấy và cầu nguyện

[1:26:52]cho các vị đừng cãi vã nữa." Tốt, tốt. "Nếu vậy con tiếp tục cúng dường các vị ấy con có bị tội không thưa Thầy?" Thật ra thì những cái lỗi nhỏ nhỏ thì không đáng để mà chúng ta chê trách, xa lánh đâu, chỉ khi nào mà trầm trọng quá thôi nha. Còn nhiều khi hay cãi vã chút đỉnh thì chưa ai làm thánh, mình cứ thông cảm và giúp đỡ các vị đó và cầu nguyện cho các vị đó tốt là đúng, tâm vậy rất là tốt. Hôm nào mình góp ý, góp ý riêng tư nha. Mình thân tình mình cúng dường tạo có tình thân rồi mình góp ý riêng tư. Người chết đã 20 năm, gần đây có hiện về báo là còn đang đọa địa ngục. Lúc sống bà rất hiền lành nhưng lúc chết con cháu hay giết hại súc vật để cúng giỗ.

[1:27:27]Khi biết như vậy, con cháu có làm trai tăng hai ngày để hồi hướng cho bà, trai tăng 20 vị. Thưa Thầy, như vậy có được hay không? Trai tăng có hai ngày nhằm nhò gì, trai tăng 2 năm, 20 năm. Phải làm phước cho nhiều, hai ngày chưa thấm thía gì đâu. Ráng mới độ, phải hồi hướng làm phước rất là nhiều nha. Cho nên nhiều khi người chết mà bị người sống làm hại là vậy đó. Tức là mình sống hiền lành, nhưng khi chết con cháu giết heo, giết bò để làm giỗ mình, cái mình bị nợ, mình bị đọa luôn. Thì lúc đó bị nghiệp vô tình phải không? Đúng không? Mà tại sao vô tình? Tại vì mình đã không dạy con cháu mình Phật pháp.

[1:28:01]Đó, chính cái lỗi của mình nằm chỗ đó đó, nên con cháu mình vì mình mà giết hại, mình ráng mà chịu. Bây giờ mình khôn hồn, lúc còn sống ráng dạy con cháu mình nha mọi điều tốt đẹp, để khi mình chết thì con cháu mình ở lại làm những điều tốt rồi mình sẽ hưởng phước tiếp tục. Có những người chết một thời gian rồi sống lại và các người thợ khi đào mộ để cải táng cũng thấy mặt trong một số nắp hòm bị dấu cào xước chứng tỏ người chết đã sống lại dưới mộ và cào cấu tuyệt vọng. Kính xin Thầy chỉ dạy để tránh tình trạng thê thảm đau đớn này. Cũng người xưa có chôn sống ai á, rớt cái quả báo lại một chút,

[1:28:32]chưa chết hẳn cái bị đem chôn cái dưới mộ, dưới hòm sống lại. Sống lại mà ta lấp đất đâu ai biết đâu, kêu đâu ai nghe đâu. Tình trạng này thế giới bị nhiều lắm á, nên sau này người ta mới chế các loại hòm có cái nút khẩn cấp á. Nếu dưới đó mà nhúc nhích gì nó cảm ứng nó báo động lên, phát loa lên trên liền, người ta đào lên liền. Thế giới bây giờ có vì người ta phát hiện trường hợp này cũng nhiều. Nhưng mà nguyên nhân cũng là ngày xưa mình cũng có lỡ chôn sống ai, cái này còn một chút dư báo cuối cùng phải trả trong kiếp này. Có thể mình đã bị chôn sống năm mười kiếp rồi, nhưng đây là kiếp cuối cùng thì bị chôn lầm, không cố ý nữa, cũng là cái dư báo.

[1:29:04]Thân nhân nếu được sinh lên cõi trời thì liền sau đó có nhớ rõ tiền kiếp và thân quyến không ạ? Luôn luôn nhớ rõ nha, luôn luôn nhớ rõ. Ba mẹ con và các anh chị em của con là những người không tin Tam Bảo, con rất muốn giúp họ tin Tam Bảo và để ba mẹ, anh chị em biết đi chùa lễ Phật nhưng con không biết phải làm gì và bắt đầu từ đâu để giúp họ. Nếu mình là người có uy đức trong nhà, mình chỉ cần nói thôi. Trong những bữa cơm mình nói chuyện là gia đình sẽ nghe. Còn nếu mình không có uy đức, mình nói không nghe thì mình nhờ Phật nói giùm. Nghĩa là mình cứ bí mật thầm thầm mình cầu nguyện là: Phật độ giùm cho gia đình con biết đạo.

[1:29:35]Cứ nói riết, nói riết, một ngày nào đó mình vô tình mình mở một cuốn băng giảng gia đình sẽ bắt đầu lắng tai nghe, họ chấp nhận. Thế là từ đó ta chuyển được ha. Con hỏi mấy điều sau đây: Cơm cúng cô hồn rồi có ăn được không? Không ăn được nha, cho chó ăn, không ăn được. Ở tại gia người không tụng kinh được mà mở băng tụng kinh thì Phật có chứng không? Phật chứng cho cái máy với cái người tụng á, chứ còn người mở Phật không có chứng nha. Mỗi cuốn băng Thầy giảng xin Thầy cho thu cả những câu hỏi vấn đáp của quý Phật tử. Hình như Thầy có cho thu phải không? Có thu, sau này làm thành băng riêng tại vì không có thời gian.

[1:30:10]Và trong ngày ngồi thiền giờ nào tốt nhất? Giờ nào yên tĩnh tốt nhất nha, mà đều đặn thì tốt nhất. Nhưng nếu không đều đặn được thì mình xê dịch thời gian cũng được, nhưng miễn yên tĩnh một chút. Ở nhà người bà con có con rắn to bò vào, mọi người ai cũng muốn đập cho chết, bà nội con bảo họ đừng đập rồi thắp nhang cầu cho con rắn nghe và khuyên nó đi chỗ khác. Nó cũng đi nhưng nếu nó đi chỗ khác cắn người chết thì sao? Những con rắn mà nó lớn á thường là nó là những con linh vật á, đừng có giết nha. Mấy con rắn mà ví dụ mình thấy to bằng bắp chân, dài cả mấy thước là không phải rắn thường đâu,

[1:30:39]nó có cái trực giác á, đôi khi nó biết tu, đôi khi nó biết nghe tiếng người chứ không phải là thường, nên thắp nhang cầu nguyện kêu nó đi là đúng á. Không cần thắp nhang, mình chỉ nói nhẹ nhàng nó cũng đi, nó cũng biết nữa, mà mình phải khởi lòng thương nó ha. Là đúng á chứ không phải sai đâu. Ở Việt Nam mình nhờ các chư tăng cúng thí thực cầu siêu cho thế giới siêu hình ở nước ngoài, nhà cửa đất ở nước ngoài có được không? Được luôn nha. Hay ở đâu cúng đó mà chỉ cầu người trong nhà cúng là được? Không, ở xa xa mình để tên tuổi là cảm ứng được hết á, chư tăng vẫn cúng cho người nước ngoài được luôn, không sao đâu.