[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ngưỡng bái bạch trên Sư Phụ, chư tôn thiền đức Tăng Ni cùng toàn thể quý Phật tử, đã từ lâu mái chùa là nơi trở về của những người con Phật, là nơi trở về, chúng ta trở về với Đấng Từ Phụ Bổn Sư Thích Ca, chúng ta được trở về với dòng pháp âm lan tràn và ấm áp. Và chính mái chùa là nơi mà chúng con tìm thấy được sự bình an, sự an lạc trong nội tâm của chính mình. Chúng con tìm thấy được ánh sáng, tìm thấy được đường đi và nẻo chánh cho chúng con nương tựa. Chúng con đã tìm thấy tình thương yêu bao la, đại đồng, tìm thấy được đạo lý để làm người và để sống theo đúng lời Đức Phật đã dạy.
[0:54]Như có bài thơ: "Như muôn nghìn niềm vui tuôn chảy trong huyết quản, như muôn triệu trái tim hướng về nơi ấy, nơi chúng con yêu thương đại đồng không biên giới, nơi mái già lam thanh lương và gần gũi. Theo bước Phật, người đến với muôn sinh, dẫn lối con thoát đêm tối vô minh. Ở nơi đó người lòng từ vô hạn, xóa đêm dài, thắm rạng ánh bình minh." Và giờ đây đạo tràng chúng con đã trang nghiêm và thanh tịnh, chúng con xin cung thỉnh trên Sư Phụ từ bi ban bố cho chúng con những lời pháp âm nhiệm mầu, vi diệu để môn đồ tứ chúng chúng con nương theo và tu học, và lấy làm hành trang cho chúng con trên vạn nẻo, vạn nẻo đời này.
[1:46]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:53]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con ngưỡng bái bạch trên Hòa Thượng...
[2:03]Viện chủ của... của chùa Minh Đạo. Kính bạch trên chư tôn thiền đức Tăng Ni. Kính thưa quý Phật tử, thì chùa Minh Đạo tuy nhỏ bé, nhưng mà từ lâu cũng là cái điểm đến tâm linh. Những ngày sám hối nào cũng có, có thuyết giảng. Nhờ vậy mà Phật tử được rất là nhiều lợi ích. Chỉ có là chùa nhỏ quá, Hòa Thượng thì khiêm tốn, thì cũng cầu mong có ai Cấp Cô Độc lấy vàng trải mua thêm đất mở rộng chùa ra.
[2:47]Hôm nay thì xin phép trên Hòa Thượng chúng con được trao đổi đạo lý với quý Phật tử một chút với cái đề tài là: "Vì sao ta phải tu thiền?" Quý Phật tử nghe đề tài có sợ không? Sao nghe rồi sợ?
[3:08]Thật ra, để có thể xác định vì sao ta phải tu thiền, thì ta đi dạo vòng quanh quanh một chút. Trước hết là trên cuộc đời này đôi lúc ta có những cái chọn lựa mà quyết liệt, không có được do dự, nửa chừng.
[3:35]Ta nhớ có những cái câu chuyện, ví dụ như là ông, ngài Trần Bình Trọng vậy, khi ổng bị giặc Mông Nguyên bắt, thấy ổng tướng đẹp quá rồi thấy ổng có tài quá, cái đến nỗi mà Hốt Tất Liệt cũng không muốn giết nữa, tự nhiên thấy là thương á. Cái con người đặc biệt như vậy, nghĩa là giặc bắt được mà thấy thương, thì mình phải hiểu là nếu mà không phải giặc mà nhìn ổng là làm sao? Là mình rụng rời tứ chi ha, ổng đẹp như vậy. Thì mới dụ, thôi nếu... Trước đây thì có nói thế này, nếu mà chiếm được Đại Việt xong thì sẽ giao cho Trần Ích Tắc làm An Nam Quốc Vương, nhưng bây giờ mà gặp mặt của Trần Bình Trọng rồi mới thấy Trần Bình Trọng mới xứng là An Nam Quốc Vương.
[4:22]Thôi bây giờ nếu mà ngươi chịu theo ta thì ta sau khi chiếm xong Đại Việt ta cho ngươi làm An Nam Quốc Vương. Thì Trần Bình Trọng trả lời một câu, tới bây giờ mình còn học á, học, học thấy mồ luôn là câu gì? "Ta thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc." Thì lúc đó ngài không có cái lập lờ nửa chừng. Chọn một cái à. Thôi, không, không có, không có chọn lầm... lầm đó. Thôi thà chết nhưng mà vẫn là gì? Vẫn là con người của đất nước Đại Việt, chứ không có sống mà để làm vương, mà làm vương với cái sự mà cái cái nô lệ bên kia. Nghĩa là ngài chọn dứt khoát một cái, chứ không có cái, không có cái mà nửa chừng, chứ mình đừng có nói:
[5:06]"Thôi, Phật dạy trung đạo, tôi vừa cái này vừa cái kia." Nói à: "Thôi cũng được, thôi tôi vừa làm vua đất Bắc mà tôi cũng vừa làm công dân Việt Nam" nữa. Cái dứt khoát ở trong cuộc sống nó có những lúc như vậy, có những lúc ta chọn được một cái chứ không được mà vừa cái này vừa cái kia. Mà trong cuộc sống có những cái ta vừa cái này vừa cái kia. À, lạ như vậy! Trong cuộc sống cũng có những lúc vừa cái này vừa cái kia. Là ví dụ như bây giờ một người bệnh, người bệnh là phải uống thuốc, rồi phải kiêng cữ. Nhưng mà cái vừa uống thuốc, vừa ăn uống, nó vừa chừng, không được ăn quá nhiều, mà không được bỏ ăn.
[5:48]Tức là nó vừa này vừa kia phải không ạ? Đó, nó vừa vừa thôi, không được nhịn ăn đến nỗi kiệt sức, mất sức rồi lấy đâu mà mà mà lành bệnh, mà cũng không được ăn nhiều quá. Ăn nhiều quá rồi cái cơ thể nó không phục hồi kịp, rồi vì lý do gì đó, đại khái là vậy. Có những lúc ta phải vừa vừa, vừa này một chút, vừa kia một chút. Là ví dụ như có những lúc như có một cái ông chồng, ổng có bà vợ rồi ổng có cái bà mẹ. Hai người cứ... cứ gì đó, cứ hiềm khích với nhau, thì ổng làm sao? Ổng không có cái là mày bỏ một bà lấy chọn một bà được, không có. Ổng phải làm sao? Phải qua bà này nói hai ba câu, qua bà kia nói hai ba câu, phải không?
[6:25]Qua bà mẹ thì nói: "Vợ con cái nữa nó đẻ cháu nội cho má, chứ nó đẻ cho ai đâu mà má cứ rầy nó hoài", phải không? Thì qua bà vợ nói: "Anh có một bà mẹ chứ anh đâu có hai bà đâu, em ráng chịu." Tức là ổng cứ vừa bên này vừa bên kia. Trong cuộc sống có những lúc vừa vừa như vậy, vừa chừng vừa chừng thì nó lại đẹp. Nhưng mà lại có những lúc chọn được một cái à. Chọn được một cái. Chứ không được chọn hai cái, chọn một cái. Ví dụ như bây giờ thấy mình nghèo quá, có người tới rủ mình: "Nói giờ nghèo quá không có chuyện gì làm, thôi tao mày đi ăn cướp." Này bây giờ có hai cái chọn một, bây giờ đó: một á là bây giờ mày đi làm ô sin theo giờ, ha. Ở kia họ có người giúp việc,
[7:10]một giờ họ cho mấy, mấy đồng á, mà khi họ thuê thì có tiền, họ không thuê thì thì không có tiền, đó là một. Còn cái thứ hai, thì đi ăn cướp giờ nào đi ra cũng cướp được hết á, ra ngoài đường. Hai cái mày chọn cái nào? Thì mình có thấy: "Thôi vừa đi ăn cướp vừa đi làm ô sin được không?" Không, có một cái một à phải không ạ? Cái kia là vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức thì dứt khoát không tham gia. Thôi thà làm ô sin, thấy cái nghiệp mình đời trước mình thiếu phước quá, thôi giờ đi làm ô sin, giờ nào người ta thuê thì đi làm đỡ vậy thôi. Rồi vừa làm rồi vừa tới chùa Minh Đạo mà sám hối, vậy biết đâu ngày nào cái từ từ cái người ta cho mình làm ông chủ phải không?
[7:45]Biết đâu chừng được phải không? Đó, chứ còn dứt khoát không ăn cướp. Tức là hai cái lấy một cái một, chọn một cái. Trong cuộc sống này nó như vậy. Vì vậy là bây giờ nói tu hành là phải trung đạo, ừ không chắc à nha, tùy cái á. Có cái không có trung đạo được, không có chuyện vừa ăn cướp mà vừa đi làm được, một cái. Rồi bây giờ có nhiều chuyện bây giờ đặt vấn đề thế này:
[8:13]Giữa cái gieo cái nhân thiện gieo cái nhân ác, thì mình chọn cái nào hay là dung hòa cả hai?
[8:26]Giờ dung hòa cả hai hay chọn một cái? Buộc lòng chọn một cái à, chứ không có cái chuyện nói thôi kệ mình dung hòa đó, vừa thiện vừa ác dễ sống, được không? Không, dứt khoát không, buộc lòng chỉ chọn nhân thiện thôi. Là có một đường để đi chứ không có hai ba đường. Như vậy, nhưng mà trên con đường thiện đó, bắt đầu mới có cái trung đạo trong đó á. Thế thế nào là cái trung đạo trong con đường thiện? Ví dụ như bây giờ nói là đã xác định là đi con đường thiện, không đi con đường ác, bây giờ trong cái thiện nó thế nào? Thế nào là thiện? Là giúp người, thương người, phải không ạ? Là thiện, nhưng giúp người, thương người như thế nào?
[9:04]Thì bây giờ mới là tới trung đạo nè: đừng cực đoan. Đừng cực đoan. Ví dụ cái người mà không giúp ai hết thì là không gieo nhân ác, nhưng cũng không gieo nhân thiện, hoặc là nói: "Tôi sống tôi không làm điều ác là được rồi." Nhưng mà như vậy cũng là không làm điều thiện, cũng là một cực đoan. Tức là không làm điều thiện gì hết, nói: "Tôi không ác là được rồi", nhưng mà không làm điều thiện gì hết là một cực đoan. Còn có người nói có gì cho hết, nghĩa là ai xin gì cho hết, rồi đang mặc đồ từ từ cởi ra cho hết luôn, ai xin gì, cuối cùng còn có cái quần đùi, thấy cái quần đùi anh đẹp quá tính cởi cho luôn, cái đó là một cực đoan khác.
[9:44]Thiện mà tới mức độ đó cũng là sai luôn. Cho nên phải trung đạo. Trung đạo tức là mình giúp người vừa sức để còn có thể làm sao? Còn có thể mà tái sản xuất, tái phục hồi cái năng lực của mình mà giúp được người lâu dài. Chứ còn giúp một lần xong mình đi ăn mày luôn bắt đầu kêu người khác giúp mình lại à? Phải không? Đó lại là sai. Nói là Phật dạy bố thí Ba La Mật, có nhiêu cho sạch, nhà ai xin ký tên cho, công chứng cho luôn, quần áo đang mặc ký cho luôn, có cái quần đùi cho luôn, rồi bắt đầu phải ngồi một chỗ co khúm núm lại xin tiền người ta để đi mua đồ lại mặc, thì như vậy là cực đoan. Nên đây là ta ta phân biệt rõ ràng thế này nha.
[10:23]Có những điều trong cuộc sống ta được quyền chọn một cái, không có hai cái. Rồi trên cái mà ta đã chọn á, bắt đầu mới luận tới cái cái trung đạo, cái dung hòa, cái vừa chừng.
[10:36]Đây là bí quyết của cuộc sống á. Nãy giờ ta vừa nói tới một cái bí quyết cuộc sống rất là thú vị, đúng không ạ? Rất là thú vị, rất là quan trọng đấy. Rồi bây giờ nói ưm giờ mình làm đệ tử Phật. Ừm bây giờ nói rằng giữa cái là là đệ tử Phật với từ chối không chịu làm đệ tử Phật thì mình chọn cái nào? Mình chọn là đệ tử Phật phải không ạ? Vì sao vậy? Vì trước đó mình đã đã nghiên cứu rồi. À đã học hỏi, nghiên cứu, xem kinh, xem điển, đến chùa tới lui rồi. Sau khi thấy rõ ràng rằng con đường của Phật dạy là chân lý, là là đạo lý sống, là điều không thể sai thì ngu gì không theo? Biết điều đúng rồi không ngu gì không theo. Giữa cái đúng sai ta chọn cái gì?
[11:27]Buộc phải chọn cái cái đúng. Mà đạo lý Phật dạy là là cái đúng, cho nên ta phải theo. Không có cái mà lửng chừng đó thôi vừa theo Phật mà vừa không theo Phật, không có chuyện đó. Dứt khoát theo Phật. Như đó, nhưng bây giờ theo Phật rồi là phải tu hành. Đó. Mà tu làm sao? Chỗ này bắt đầu mới nói trung đạo nè. Sau khi chọn được một đường rồi, trên con đường đó bắt đầu mới luận cái trung đạo, cái vừa chừng. Tu là sao? Nói: "Dạ, tu dứt khoát để thành Phật giác ngộ liền, giải thoát liền như Phật dạy." Thế là làm sao? Bắt chân lên ngồi chừng nào mà đắc đạo rồi mới mới bỏ chân ra. Thì chừng nào? Không có chừng nào hết.
[12:11]Tại vì vài tiếng đồng hồ sau mở chân ra la làng rồi. Hoặc là nói đóng cóc luôn để tu trong đó ngồi tụng kinh, lễ Phật chừng nào chứng đạo ra, tới chừng nào chứng? Chết ở trỏng luôn cũng không chứng. Tại vì nhân quả chưa đủ. Nhân quả chưa đủ mà dằn ép, quyết liệt và tham vọng, cái đó cũng chính là một cái tham vọng. Cho nên thất bại và đó là một cực đoan. Còn một cực đoan khác lại là giải đãi. Cái kia là nói là tinh tấn nhưng mà thành ra căng thẳng và ép xác và tham vọng muốn nhanh. Còn một cái cực đoan ngược lại là giải đãi, theo Phật rồi nói: "Tui theo Phật rồi", ba năm không thấy tới chùa, ba năm không mặt mày không thấy đâu không biết,
[12:54]không lễ Phật, không tụng một lời kinh, không đến gặp chư tăng ni để hỏi đạo thì cũng là một cực đoan khác. Cho nên ở đây là cái trung đạo mình là Phật tử còn bổn phận với gia đình phải không ạ? Cho nên còn phải trách nhiệm, còn phải làm lụng, còn phải nuôi sống, chia thời gian hợp lý, phần nào lo gia đình, phần nào đến chùa lo lo tu dưỡng, phần nào lo giúp người giúp đời vân vân, tức là cân đối nhiều mặt. Cái đó gọi là cái này một chút, cái kia một chút, cái này một chút, vậy đó, mà ta từ từ đi tới đi tới vô tận được. Đó là cái ngày mùng 2 thầy sẽ giảng về bài này. Cái gì cũng vừa vừa mà sẽ có lúc tới tuyệt đối.
[13:32]Thì đó là trường hợp ta đã chọn được một đường, trên con đường đó mới luận trung đạo. Nên ở đây hôm nay ta nói với nhau vậy, tức là trong cuộc sống có những điều bắt buộc ta phải chọn lựa dứt khoát, quyết liệt, không có do dự, phân hai.
[13:54]Đó là bây giờ mới tới chỗ này. Ví dụ như bây giờ ta biết ta có trong quá khứ mình có nhiều lỗi, và cái lỗi đó có khi nó sẽ biến thành quả báo đau khổ.
[14:13]Và có một cách để làm cho ta bớt cái quả báo đau khổ đó, chuyển được cái nghiệp đó một phần nào, đồng thời là khi quả báo đến ta bình an được là nhờ pháp sám hối.
[14:28]Có cái pháp sám hối, có cái pháp gọi là sám hối để ta chuyển bớt cái nghiệp quá khứ. Gọi là chuyển bớt cái nghiệp quá khứ có nghĩa là làm cho cái quả báo nó nhẹ bớt và khi cái phần còn lại nó xảy ra, lòng ta cũng bớt đau khổ. Cái công năng của sám hối là như vậy. Thì bây giờ biết như vậy rồi, mình có sám hối không? Có không? Dứt khoát phải sám hối. Không thể bỏ điều đó được, vì có ai nghĩ rằng trong quá khứ mình không lỗi không? Không phải không ạ? Nếu không lỗi mình không ngồi đây. Không lỗi mình ở trên cõi trời rồi. Cho nên khi ta có mặt ở đây, chắc chắn là ta vừa có cái điều tội vừa có điều phúc lẫn lộn nên mình mới xuất hiện ở cõi này.
[15:17]Cái điều phúc thì thôi không nói, tốt rồi, nhưng cái điều tội cần phải được cần phải được sám hối. Đó là chùa ta vừa cử hành những nghi thức sám hối cứ hằng nửa tháng là như vậy và ta làm sao? Ta phải phải chí thành tham dự cái lễ sám hối. Đó là ta không có thời gian á, cho nên cứ nửa tháng ta phải lạy Phật sám hối một lần, còn nếu ta có thời gian thì sao? Mỗi mỗi ngày đều phải lễ Phật sám hối. Nếu nếu ai có thời gian, vì ta biết rằng cái cái tội quá khứ mình không lường được. Nhiều thấy một cái người khỏe mạnh đẹp đẽ nha, dong dỏng xe tông chết mất thì cái nghiệp mà bị xe tông đâu phải là nghiệp nhẹ, mà nhìn không biết,
[16:02]nên chính ta không biết được cái nghiệp đời trước mình đã làm tới cái gì đâu. Và chắc ăn nhất thì mình tự nói mình sao? Tự nói rằng: "Đời trước chắc mình gây ác nghiệp cũng cũng nhiều." Nha, tự nói như vậy chắc ăn. Đó, nếu mà lỡ không đúng thì càng mừng mà nếu lỡ đúng thì mình sám hối đúng ngay cái đúng ngay cái tội của mình, nó dễ mau hơn. Nên và phải sám hối, đó là dứt khoát cái sự chọn lựa trong cuộc đời này, phải thường xuyên, siêng năng sám hối. Đó là một sự chọn lựa. Nhưng mà nhiều người không biết nha, không biết coi thờ ơ cái việc này, cứ tưởng cái chuyện lỗi lầm quá khứ là chuyện qua rồi, chuyện hư ảo, chuyện xa xôi, thưa không, cái lỗi quá khứ nó thật ghê lắm.
[16:46]Nó thật ghê lắm và nó nó giằng xé cuộc đời mình từng giờ từng phút trong kiếp này. Tại sao ta đau khổ chuyện này? Tại sao ta chia ly chuyện kia? Tại sao ta mất mát chuyện nọ? Tất cả đều là lỗi lầm quá khứ nó diễn ra trong suốt cuộc đời mình và hầu hết không cuộc đời ai bình an hết, không chuyện này cũng chuyện kia, và đều là lỗi lầm quá khứ. Nên khi hiểu rồi, ta phải chọn lựa là phải thường xuyên sám hối. Đó. Đó là cái chọn lựa. Rồi bây giờ giữa một cái chọn lựa này: Xuất hiện giữa cuộc đời này, giữa mênh mông mọi người như thế này, ta phải dứt khoát chọn điều: yêu thương con người và ghét bỏ con người.
[17:29]Chọn đường nào? Yêu thương phải không ạ? Sao có nhiều người dòm thầy ngơ ngơ không có vẻ không đồng ý lắm, hay là chọn con đường khác? Thầy hỏi nhiều người nhìn thầy ngơ ngơ, hay là người này đã chọn con đường thì ghét bỏ mọi người? Ta chỉ chọn một con đường thôi phải không? Là yêu thương. Nhưng mà sự thật, trước khi thầy hỏi câu này, có rất nhiều người chưa hề đặt cái câu hỏi này ra. Phải không ạ? Có nhiều người chưa hề đặt câu hỏi này. Trong cuộc sống mình trong gia đình mình, mình đã nhìn thấy mặt con người, mở cửa bước ra ngoài nhìn thấy mặt con người, bước lên bầu trời nhìn chim bay, nhìn xuống sông Nhiêu Lộc lâu lâu dòm thấy con cá chút xíu, nhìn thấy không?
[18:13]Nhìn vô quán ốc thì thấy ốc đang bò sắp sửa bị luộc vân vân, đủ thứ như vậy. Tức là nhìn đâu cũng thấy con người, cũng thấy chúng sinh. Nhưng mà trong lòng mình chưa bao giờ đặt lên một câu hỏi: "Vậy ta sống trên đời này, ta chọn con đường là yêu thương chúng sinh hay là quay lưng với chúng sinh?" Chưa bao giờ, đúng không ạ? Có đặt chưa? Chưa bao giờ. Chưa bao giờ đặt một cách quyết liệt, phải không ạ? Lâu lâu nghe nhắc thì có nhớ. Ví dụ mình đi chùa nghe quý thầy giảng, hay tụng kinh, nghe lời Phật dạy thì có nhắc mình yêu thương chúng sinh, có thiệt. Nhưng mà có bao giờ ta tự đặt câu hỏi quyết liệt
[18:47]đối với lòng mình, đối với đời mình chưa? Là sẽ chọn một cách dứt khoát: Sống để yêu thương chúng sinh hay là sống để quay lưng với chúng sinh? Đó. Thật ra có nhiều người họ cũng có những quan niệm cá nhân và trong cái cuộc sống đó họ lạnh lùng với con người, quay lưng với con người, có nhiều lắm chứ không phải không. Ta có gặp chưa? Tức là chưa bao giờ họ đặt vấn đề trong lòng họ phải yêu thương mọi người. Hay là họ không nói rằng họ ghét con người, họ không nói rằng họ quay lưng với chúng sinh, nhưng mà chưa bao giờ họ chọn lựa con đường phải yêu thương chúng sinh, đúng không ạ? Rất nhiều người bị như vậy. Bây giờ hỏi:
[19:27]"Anh có ghét ai không?" Họ nói: "Không, đâu ghét ai chi." "Nhưng mà anh có thương được tất cả mọi người không?" cũng im lặng, cũng chưa hề xác định điều đó, phải không ạ? Có không? Và hôm nay mình phải xác định. Hôm nay dưới mái chùa Minh Đạo, mình phải xác định điều đó. Bây giờ giữa hai con đường: một, sống trên đời này ta chọn đường yêu thương tất cả chúng sinh, và một con đường quay lưng với tất cả chúng sinh. Bây giờ dứt khoát chọn một cái. Bây giờ bỏ phiếu giùm thầy. Bây giờ chọn đường nào?
[20:06]Có một số người không vỗ tay, tức là những người này không có vote nha, không có không bỏ phiếu á. Mà mấy người, mà hôm nay ai vỗ tay không vỗ tay là đã được Nam Tào, Bắc Đẩu ghi vô sổ đen hết rồi. Nữa đem xuống Diêm Vương mở ra. "À, cái bữa đó là tính quăng cái người này xuống địa ngục, nhưng mà ổng lật sao, không, bữa chùa Minh Đạo cái người này có vỗ tay. Thưa Diêm Vương." Cái nói, "Ồ, cái này tu được. Thôi thôi thôi, thả nó, không có bắt phạt nó nữa, cái này nó biết sám hối, nó biết tu." Còn cái đây, ông này ổng có cái tội mà mở ra, "Ờ bữa chùa Minh Đạo không có vỗ tay, tức là không chọn con đường yêu thương chúng sinh,
[20:38]rồi cho nó xuống tầng địa ngục thứ chín giùm tao." Chết rồi. Cho nên hôm nay vậy, ta chọn lựa con đường sống để yêu thương chúng sinh, thầy hỏi đi hỏi lại bởi vì nó không có dễ à nha. Chọn con đường này rồi cực. Thầy cứ nói đi nói lại hoài là vậy. Dứt khoát chọn chưa? Nha, suy nghĩ kỹ rồi hãy chọn nha. Dứt khoát về nghe Pháp hay nghe điện thoại, chọn một cái đi.
[21:10]Giờ thầy hỏi lại, bây giờ chưa hối hận nha, chưa muộn, thầy hỏi lại một lần nữa, confirm một lần nữa giùm thầy. Chọn con đường sống để yêu thương chúng sinh hay quay lưng chúng sinh?
[21:24]Chắc nha, chắc. Và bây giờ bắt đầu của quãng đời cực khổ. Chọn rồi là cực à, còn quay lưng nó dễ. Quay lưng mình sẽ không cần phải lo cho ai, và rồi cũng không ai lo cho mình nha. Sau này tự nhiên cuộc đời mình nó cô độc từ từ. Từ từ cuộc đời cái nhân quả đưa mình về nơi hoang vắng dần, hoang vắng dần. Cuối cùng sao? Cuối cùng mình sẽ được à tuyển vào trong một chuyến đi về sao? Sao Hỏa. Lên trển người ta chết hết còn mình mình. Bởi vì mình đã chọn con đường không yêu thương chúng sinh nữa thì nhân quả sẽ từ từ đưa mình lên sao Hỏa. Hiện nay người ta đang tuyển người lên sao Hỏa đó, thì cái người đó sẽ trúng tuyển,
[22:02]cái người mà chọn con đường quay lưng chúng sinh sẽ trúng tuyển. Còn bây giờ mình chọn con đường yêu thương chúng sinh thì bắt đầu cuộc đời cực khổ. Bởi vì thầy hỏi tới hỏi lui là vậy đó, vì con đường mà yêu thương chúng sinh không hề sung sướng chút nào. Cực vô cùng, cực nhưng mà trung đạo, chứ không phải là cực mà ta lăn xả làm ra mồ hôi nhễ nhại rồi xỉu lên xỉu xuống để mà gọi là yêu thương chúng sinh, không phải. Trầm trầm, đều đều nhưng mà mãi mãi yêu thương con người ha. Giúp ai được điều gì ráng giúp, lo ai được điều gì ráng lo, nói một câu an ủi ai được thì phải nói, tốn một chút thời gian để mà chia sẻ với ai được thì thì cứ tốn.
[22:44]Cứ chầm chậm, đều đều mà cứ làm mãi làm mãi, nhưng mà trong lòng không ngừng nghỉ được nữa vì đã chọn con đường này rồi, là mãi mãi yêu thương chúng sinh. Mà yêu không có nói cái miệng, yêu thương rồi nó phải biến thành nó ra tới tay. Nãy giờ mình vỗ tay là là mình chỉ nói cái miệng là yêu thương chúng sinh, nhưng mà khi nó vào tim rồi thì nó ra bàn tay, biến thành hành động và bởi vậy mình mới nói là cực khổ. Dứt khoát chọn con đường thì hôm nay ta không có triển khai chỗ này, thầy chỉ hỏi chọn lựa thôi để cho ghi vào sổ đen của Diêm Vương thôi nha. Rồi như vậy mình đã có một cái vé ngon lành,
[23:20]lỡ chết rồi, ngon lành rồi đó, nãy vỗ tay coi như chết là ngon lành rồi đó. Bây giờ hỏi cái khác. Hỏi cái khác. Giữa cái ích kỷ và vị tha, mình chọn con đường nào?
[23:36]Ngon rồi đó.
[23:43]Sống ích kỷ á thì nó được sướng cái là gì? Mình nó đáp ứng cái bản năng của mình. Ban đầu mình cảm thấy thích, thấy sung sướng, thấy vui. Ví dụ bây giờ à như mình còn bé vậy, có hai cái bánh mẹ cho hai anh em, dở ra mình lựa hai cái cái thấy cái nào lớn cái mình lượm trước một cái, sung sướng vô cùng, đúng không à? Đó, sướng vậy đó. Rồi khi lớn lên, khi lớn lên ví dụ như làm trong cái cơ quan nó có một cái chức khuyết, ba bốn người giành, mình cũng ráng giành được. Giành được cái mình thắng người ta mình giành được thì sao? Sung sướng. Đó, cái ích kỷ nó đem cái cảm giác vui. Mùng ba thầy sẽ giảng cái bài:
[24:23]Vì đâu ta vui nha. Vì đâu ta có niềm vui? Bởi vì lòng đã quên rồi ghét ganh. Hẹn mùng ba nói tiếp. Bây giờ trở lại: Giữa cái ích kỷ và cái vị tha thì thường thường á là cái ích kỷ á nó là bản năng tự nhiên, nên hầu hết 99,9% con người đã chọn cái lối sống ích kỷ mà không nói nên lời. Giờ hỏi anh, "Anh có sống ích kỷ không?" thì đều sao? Mỉm cười duyên dáng, "Không," phải không? Nhưng mà thực sự thì sao? Cực kỳ ích kỷ, ai cũng bị cái đó hết. Nhưng mà bây giờ ta hiểu rồi, khi mình theo Phật, mình tu hành từng lúc quỳ lạy dưới chân Phật có những cái ước nguyện cao siêu thì mình biết rằng cái ích kỷ
[25:08]tuy nó đem lại một cảm giác vui tạm bợ, nhưng lâu ngày nó đem lại cái cảm giác gì? Nhàm chán, bất an và quả báo nó trở lại với mình thì sao? Thì toàn là đau khổ. Cho nên vì vậy, hiểu đạo rồi mình không ngu dại gì mà tiếp tục lựa chọn con đường ích kỷ nữa, không chọn con đường nữa, và phải tập sống vị tha. Sướng không? Cực vô cùng. Sống vị tha cực lắm, cực lắm á. Là ta cứ bị giằng xé mãi. Sống chọn cuộc sống vị tha rồi ta cứ phải đấu tranh với chính mình, cứ phải giằng xé mãi. Cứ mỗi khi một cái chọn lựa nào đến là cứ phải chiến đấu với chính mình để chọn lựa một cái gì đó mà đem cái lợi để dành cái lợi cho người khác hơn là cho hơn là cho mình.
[26:02]Rồi có người nói chứ sống trên đời như vậy ngu, sẽ thất bại. Phải không à? Vì thấy rõ ràng cái thằng mà nó giành giật là nó được, còn cái người không giành giật không được. Vì thấy ai cũng thấy như vậy mà. Cho nên là cái quan niệm của đạo Phật cho rằng cứ sống vị tha, nhường nhịn thì ngu, không thành công, thất bại, thôi sống trên đời cũng phải chụp giật một chút, đại khái như vậy. Nhưng không phải đâu. Coi vậy chớ có cái nhân quả. Nó sống chụp giật, ích kỷ mà nó thành công vì cái phước quá khứ coi vậy chứ nó còn. Giống như ăn cướp vậy đó, nó đi ra nó cướp thành công. Cướp được á chứ không phải không, vì cái phước nó còn.
[26:49]Nhưng mà chỉ có cái nó ác quá thì nên phước nó hết nhanh. Ví dụ lấy dao chỉ vì nó cướp một cái giỏ hay cái điện thoại chặt đứt cái tay người ta, thì phước nó hết nhanh quá nên ít tháng sau bị bắt liền, bắt rồi tuyên án tử hình liền, vì phước nó hết lẹ quá. Chớ mà nó đi nó đi cướp cũng thành công đấy chứ không phải không, lúc nó cướp là thành công đó. Thì cái người ích kỷ, chụp giật cũng thành công khi mà phước hãy còn. Nhưng về lâu về dài thì sao? Chính cái người mà sống vị tha mới là thành công lớn. Mà nói tấm gương nó là ở đâu? Tấm gương nó nơi chùa Minh Đạo. Không thầy nói thật á, chùa Minh Đạo.
[27:29]Hòa thượng, Hòa thượng của ta ở đây là một đời chân tu, đạo hạnh, nhường nhịn, không cầu danh, không cầu lợi. Nhưng mà rồi sao? Cuối cùng sao? Cuối cùng được Giáo hội suy tôn lên ngôi vị rất là cao. Mà suy tôn lên ngôi vị rất là cao rồi sao? Cũng bình an như không có gì hết, vì lòng ngài không danh không lợi, nhớ như vậy. Nên giữa cái sự chọn lựa quyết liệt giữa ích kỷ và vị tha thì có những cái luận điểm, có những quan niệm, có những con người cứ nghĩ rằng họ khôn, họ chọn con đường vị kỷ, mưu tính hơn thua, họ nghĩ rằng như vậy họ thành công. Nhưng mà thực sự cái thành công đó là do cái phước quá
[28:17]khứ rớt lại, mà cái đau khổ thất bại chờ ở phía sau. Còn người nào chọn cái cuộc sống vị tha thì vất vả lắm, giằng xé với chính mình, đấu tranh với chính mình lắm, cẩn thận với chính mình trong từng cái ý nghĩ, trong từng cái hành động, nhưng rồi sao? Nhưng rồi về sau thì quả phúc lớn lao. Mà nếu đi mãi con đường này thì về đâu? Về lên cõi cõi thánh. Nên như vậy bây giờ hỏi nhau vậy, giữa cuộc sống ích kỷ và cuộc sống vị tha ta chọn con đường nào? Thì ta biết rằng con đường vị tha sẽ rất là vất vả, nhưng mà ta đã quyết định chọn chọn lựa, phải không, cho cho đời sống của mình, cho tâm hồn của mình.
[29:02]Mà hồi nãy thầy thấy mọi người vỗ tay rất là rất là nhiệt thành, thầy cũng rất mừng như vậy, nhưng phải hiểu một điều: vỗ tay đó là cái cái chọn lựa nhất thời, cái vui tánh nhất thời, cái bồng bột nhất thời, cái ham vui cái hùa theo nhất thời, mà để thực hiện được cái cuộc sống vị tha này thì sao? Cả một đời đổ mồ hôi, xót nước mắt, không phải là dễ. Cả một đời chiến đấu với chính mình, giằng xé với chính mình trong từng lúc trong từng lúc, không phải dễ. Mà hôm nay ta không phân tích ra, thôi chuyện đó để mỗi người tự nghiền ngẫm nha, tự chọn lựa trong từng phút giây cuộc sống của mình, thầy không nói nữa.
[29:43]Bây giờ thế này: Ở đâu biến thành cuộc sống ích kỷ? Ở đâu mà biến thành cuộc sống vị tha?
[29:53]Cái gốc nằm ở đâu?
[29:57]Gốc nằm ở đâu? Tâm. Có câu trả lời gì khác hơn không? Cái gốc là ở chấp ngã. Cái chấp ngã nha, chấp có cái tôi. Cái chấp đó nó vô hình, không thấy rõ, nhưng mà chính cái chấp ngã đó làm cho ta tham lam, sân si, hơn thua, ích kỷ, ganh tị, phiền não, khổ đau, úi chu choa đủ thứ chuyện trên đời là do cái cái chấp ngã đó nha. Cho nên vì vậy, bây giờ tới lúc ta chọn lựa nữa. Bây giờ ta phải chọn lựa là ta sẽ sống tiếp tục để nuôi dưỡng cái bản ngã đó, hay ta để sống tu mà để diệt trừ cái bản ngã đó từ từ? Chọn con đường nào? Tự nhiên mọi người im lặng như thánh hết là sao ạ? Không trả lời, vì khó quá.
[30:53]Phải không? Nghe cái bản ngã là gì mình không hình dung ra rõ phải không ạ? Không hình dung ra rõ, rồi nói diệt ngã lại nghe gì nghe ớn lạnh quá. Nhưng hôm nay ta phải dứt khoát đi tới chỗ này, phải trả lời cho được điều này. Chính cái chấp ngã vô hình, trừu tượng, khó thấy đó, tiềm tàng thẳm sâu trong tâm hồn ta đã tạo nên cái ích kỷ, tham lam, hơn thua, hận thù, ganh ghét, đố kỵ, đủ thứ phiền não. Và ta không muốn, ta không muốn mình cứ lẩn quẩn trong luân hồi với những cái tâm tầm thường phiền não như vậy, không muốn cứ hết kiếp này đầu thai tới kiếp kia đầu thai với cái tham lam, thù hận, hơn thua, ích kỷ, ganh tị, nhỏ nhen vậy mãi, phải không ạ?
[31:41]Và nó làm mình mà sẩy cái là rớt xuống đọa làm thú liền, sẩy cái là rớt xuống đọa làm thú liền. Khi mà ta trong lòng mình còn có cái tham lam, thù hận, hơn thua, ích kỷ, phỉ báng, kiêu mạn, khinh thường, vân vân thì sẩy một cái rớt xuống đọa làm heo làm chó liền. Ta không muốn như vậy nữa, ta không muốn như vậy nữa. Và ta muốn sao? Mình lìa xa những cõi ác đó đi, tâm hồn phải sạch những điều đó đi thì phải nhìn tới cái gốc của nó, chính là cái gì? Cái chấp ngã, cái chấp ngã vô hình, tiềm tàng, trừu tượng, thẳm sâu trong tâm hồn mình phải diệt nó đi, không còn con đường khác. Và đây là gì? Đây là mệnh lệnh của lương tâm, đây là mệnh lệnh tối thượng của lương tâm.
[32:28]Hồi nãy giờ ta đã đưa ra một số điều để chọn lựa, phải không ạ? Đưa ra một số điều chọn lựa và ta dứt khoát chọn cái, thì khi ta chọn một cái, sự thực đó chính là gì? Là mệnh lệnh của lương tâm cả. Bây giờ giữa cái là mình đang đói, có người rủ: Thôi bây giờ tôi đang làm nghề đổ rác thì anh đi phụ tôi, tôi trả anh ngày nhiêu. Nói làm đổ rác là làm sao? Thì tôi ở ngoài tôi chạy xe rác, anh thì vô nhà người ta anh bưng giỏ rác ra anh đổ, rồi anh trả giỏ lại người ta, rồi đi qua hết nhà này tới nhà kia, nào đầy xe rác thì mình chạy ra ngoài bãi rác ngoài xa kia mình đổ, vậy ngày tôi cho anh nhiêu đó.
[33:06]Tức là rất là khổ nha, đang lúc là khổ. Một bên có người lại rủ: Mày không có đó ngon, đi với tao, buôn ma túy ngon hơn. Thì mình chọn lựa quyết liệt cái gì? Chọn lựa quyết liệt là sao? Phải vừa đi đổ rác mà vừa đi buôn ma túy được không? Không, phải không? Chọn cái, chọn cái và chính đó là mệnh lệnh của gì? Lương tâm, nhớ như vậy nha, mệnh lệnh của lương tâm. Mà cái người nào có lương tâm họ vĩ đại, họ dứt khoát chọn cái điều vậy đó, thậm chí như Trần Bình Trọng chọn cái chết, chọn tới độ như cái chết thôi. Còn mình là chọn cái nghèo, thà đi đổ rác mà không vi phạm pháp luật, không vi phạm đạo lý, thì đó chính là mệnh lệnh lương tâm.
[33:49]Mà cái chọn cái con đường khổ chừng nào mà giữ mình trong sạch thì lương tâm người đó càng sao? Càng vĩ đại chừng nấy. Như Trần Bình Trọng, tại sao ta tôn sùng ngài là anh hùng dân tộc? Bởi vì cái sự chọn lựa ngài vĩ đại quá. Một bên là tột cùng của danh vọng, một bên là chặt đầu liền, nhưng mà ngài đã chọn thà bị chặt đầu, chọn cái tột cùng luôn, dưới cái vực thẳm luôn, nhưng mà gì? Đó là mệnh lệnh của lương tâm. Lương tâm ngài vĩ đại quá nên đời đời cho ta ta noi theo. Thì cũng vậy, bây giờ giữa một bên là cái hốt rác kiếm lây lất từng cắc, từng đồng xu, một bên là đi buôn ma túy, ta chọn lựa thà nghèo đi hốt rác chứ không có chọn lựa cái vi phạm, và đó là gì?
[34:32]Mệnh lệnh của lương tâm. Trong cuộc sống này cũng vậy, nhiều cái điều nhiều cái điều có lúc ta phải chọn lựa một cái vì đó là mệnh lệnh của lương tâm. Nên ở đây, cái người mà có cái lương tâm vĩ đại mới có một cái sự chọn lựa dứt khoát, rạch ròi, chân chính. Bây giờ thầy hỏi tới cái mà giữa ngã và vô ngã, giữa cái chấp ngã và cái vô ngã, đây là nó tới chỗ cấp cao của đạo lý rồi, của sự tu hành. Nãy giờ ta nói những điều của cuộc sống rất là ý vị và ta đã có sự chọn lựa dứt khoát rồi, giữa cuộc sống vị kỷ và vị tha mình chọn lựa được rồi, đó cũng là đều là mệnh lệnh của lương tâm. Nhưng bây giờ bắt đầu thầy nói tới giữa cái chấp ngã và cái vô
[35:20]ngã ta chọn cái nào, thì chỉ những người cực kỳ trí tuệ và lương tâm cực kỳ vĩ đại mới quyết chọn con đường vô ngã. Nên câu này thầy không ngạc nhiên khi thấy nhiều người không trả lời, vì nó trừu tượng quá, trừu tượng quá. Nên bây giờ thầy rào đón rồi, giờ thầy hỏi lại một lần nữa, mà câu trả lời này thầy mong rằng mọi người trả lời dứt khoát, quyết tâm với tất cả tâm hồn của mình, với tất cả quyết tâm của mình cho vô lượng kiếp luôn. Hai con đường: một con đường là tiếp tục đi trên con đường chấp ngã để sống, để trôi lăn; và một con đường đi tìm về vô ngã để giải thoát, để giác ngộ. Chọn con đường nào?
[36:11]Vô ngã. Chắc chưa? Chắc nha. Cái vỗ tay này nó lớn lao hơn cái vỗ tay của mấy lần trước, bởi vì cái điều này là điều cao siêu, điều này là điều lớn lao, chứ không phải điều này là điều điều hay hay hay như hồi nãy nữa, mà đây là điều cực kỳ cao siêu, điều xác định giữa gì? Giữa thánh và phàm. Nên cái vỗ tay này động tới trên chư thiên. Mấy câu nãy vỗ tay chưa chưa động tới cõi trời, mấy cái vỗ tay lúc trước á chư thiên ngồi xuống mỉm cười. Nhưng mà khi ta đã quyết định chọn con đường vô ngã thì động lên tới các tầng trời, nên ta sắp sửa nói những điều không phải chuyện giỡn chơi nữa. Chuyện của gì?
[36:57]Của con đường đi đến vô ngã, chuyện này không giỡn chơi nữa nha. Nghiêm túc, hết sức là quyết lòng, lắng lòng thanh tịnh để nghe cái điều mà con đường đi tới cái vô ngã.
[37:14]Cái bản ngã mình nó làm sao? Có ai thấy nó không? Không thấy.
[37:23]Vậy không thấy thì lấy gì mà diệt?
[37:28]À, chính vì vậy, vì không ai thấy bản ngã nên bị bản ngã sai sử từ vô lượng kiếp,
[37:36]cho đến khi mà có một Đức Phật xuất hiện giữa đời mới dạy ta về điều này, và Ngài mới dạy ta cái cách để diệt bản ngã đó. Chứ còn trước khi có Phật thì đừng hòng có ai hiểu gì về bản ngã, đừng hòng có nói tới cái chuyện mà diệt trừ bản ngã, không có. Chỉ từ khi Đức Phật xuất hiện mới có những điều này. Và Ngài dạy ta bao vây cái bản ngã đó bằng tám con đường, gọi là Bát Chánh Đạo. Bát Chánh Đạo. Bắt đầu thấy chưa, dễ chưa? Dễ rồi phải không? Rồi, thấy vậy được dễ rồi tu đi.
[38:19]Tám cái con đường để bao vây cái bản ngã lại. Trong đó có cái gì? Chánh chánh kiến, hiểu đúng, là chịu khó mình đi tìm học đạo chân chính thì mình được cái chánh kiến. Thứ hai là chánh tư tư duy, mà kỳ trước ta đã nghe nói chuyện với nhau cái bài về gì? Ý nghiệp phải không? Nó liên quan tới chánh tư duy. Nghĩ bậy là chết á. Nghĩ đúng, bản ngã tự nhiên nó bị diệt trừ. Chỉ cần ta nghĩ đúng thôi, bản ngã tự động nó cũng bị bị xây xát, bị đánh, bị đục, bị đập, bị mài mòn. Rồi cái lời nói cũng vậy. Ta nói một lời, cái lời nói đó nó thể hiện cái tâm hồn của ta và nó tác động với người nghe, nên bắt đầu nó có nhân quả trong cái lời nói của mình.
[39:11]Nó vừa thể hiện cái tư duy của ta, tức là vừa thể hiện cái ý nghiệp, mà vừa tác động với người khác, nên bắt đầu nhân quả nó mạnh hơn. Mà nếu ta nói được một lời chân chính để xác định được tâm hồn của mình chân chính và để tác động tốt vào người nghe, thì cộng cái phước và cái đức lại, nên nó đánh vào bản ngã làm bản ngã rung rinh, chấn động hơn. Nên vì vậy, ta ráng mà nói những điều chân chính, gọi là chánh gọi là chánh ngữ. Ta ráng nói từ sáng cho tới tối, từ tối cho tới tới sáng, rồi mọi người gặp ta đâu trốn đó nha.
[39:54]Cho nên tuy nói là tu Chánh ngữ nhưng nói vừa vừa thôi, đừng có nói lải nhải giống như Thầy nha. Nói như Thầy người ta ai cũng ghét. Lải nhải nói hoài, ổng ngồi ổng nói hoài lải nhải không ưa. Rồi bây giờ Chánh nghiệp là gì? Là hành động nha. Rồi Chánh gì nữa? Chánh mạng, Chánh mạng là mình có một cái nghề để mình có tiền mình sống. Nhưng mà nhờ có cái Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp tạo thành cái phước nên ta mới được chọn lựa một cái Chánh mạng tốt. Còn nếu không có phước, mình không được chọn lựa, có khi cái nghiệp bắt mình phải làm một cái nghề mình không thích mà không bỏ nghề đó được.
[40:34]Bỏ ra đói liền, bỏ ra đói liền, cứ phải làm cái nghề đó. Nên ta bị tà mạng mà không biết làm sao. Nhưng mà nhờ có phước từ Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp đủ rồi thì tự nhiên nó mở ra nhiều nghề cho mình chọn lựa nha. Mấy thầy có lần Thầy nhớ có một cái sư cô nọ này, một người mộ đạo.
[40:57]Trước khi đi tu là một cư sĩ mộ đạo lắm, rồi sau này mới đi xuất gia. Nhưng mà chỉ sống được bằng cái nghề gì? Bán lòng, lòng heo thôi. Bán lòng heo, mặc dù tu ăn chay trường nhưng mà bỏ nghề đó ra không có nghề nào sống hết, đói liền. Cứ phải chọn cái nghề đó cho tới cái ngày mà nhân duyên đủ, con cái nó tự túc được rồi mới bỏ nghề đó rồi đi vào chùa xuất gia luôn. Thì ta thấy lạ nhưng mà hiểu là người này chọn cái nghề
[41:33]mà mình không thích, bởi vì coi vậy chứ vẫn thiếu phước. Còn ta đủ phước rồi, ta chọn được cái nghề tốt. Sau Chánh mạng là Chánh gì? Chánh tinh tấn phải không à? Chánh tinh tấn tức là bắt đầu dũng công ngồi thiền, chịu cực, chịu khổ để ngồi thiền. Rồi sau Chánh tinh tấn là gì? Chánh niệm, bắt đầu tâm có kết quả, thiền định bắt đầu có kết quả, bắt đầu tâm rỗng rang, an lạc, tỉnh sáng gọi là đi vào giai đoạn Chánh niệm. Rồi giai đoạn này cũng rất là lâu, rất là dài, tại giai đoạn này bình thường là đi qua hai quả chứng mà, Tu-đà-hoàn với Tư-đà-hàm. Rồi sau cái Chánh niệm là Chánh gì? Chánh định, đó, Chánh định.
[42:15]Thì như vậy trong Bát Chánh Đạo ba cái chánh đạo cuối là gì? Thiền định. Ba Chánh đạo cuối là thiền định. Và đi hết ba cái chánh đạo cuối này luôn thì ta mới diệt trừ được cái gì? Bản ngã. Cực như vậy, không phải dễ. Nên nãy giờ bao nhiêu điều ta chọn lựa mà chọn được cái nào cái nấy xong rồi đều phải làm sao? Hết sức là cực khổ, vất vả, không có nào sướng cả. Còn sống theo bản năng thì rất là sướng, nhưng sau đó thì sao? Rơi luôn vào vực sâu tăm tối, khổ đau. Còn những điều chúng ta chọn lựa nãy giờ đều làm người ta cực khổ, nhưng rồi sao? Đưa ta bay vào vào vô tận, vào thênh thang, đến giải thoát.
[43:06]Thì bây giờ cũng vậy, cái con đường mà ta chọn lựa giữa cái chấp ngã và vô ngã là một con đường rất cao siêu, rất khó hiểu nhưng mà nhờ nhiều năm tháng theo Phật, ta hiểu ra được điều này và dứt khoát là chọn con đường vô vô ngã. Mà để chọn con đường vô ngã này, phải tu Bát Chánh Bát Chánh Đạo. Mà trong Bát Chánh Đạo này, sau khi tích lũy đủ phước rồi thì phần cuối cùng còn lại là dồn hết cho cái gì? Thiền định nha. Thì như vậy, ta đã hiểu tại sao ta phải tu thiền chưa? Hiểu chưa ạ? Đó. Rồi, xong. Hiểu rồi thôi. Tuy nhiên, khi ta đã chọn cái con đường này rồi và ta biết rằng ta phải tu thiền vì Phật đã dạy mà, không còn con đường khác,
[44:03]thì khi đã chọn con đường tu thiền rồi thì sướng hay khổ ạ? Bắt đầu tiếp tục khổ nữa. Nói chung, nãy giờ mình chọn cái gì cũng khổ hết trơn á, không có chọn cái nào sướng hết trơn á. Chọn nào cũng khổ á. Cho nên á thấy cười lắm, khi mà nói tu thiền với lại Thượng tọa Tâm Đức ở Viện, ổng kể chuyện nói hồi ổng còn cư sĩ, ổng học ở Đại học Vạn Hạnh, Hòa thượng Minh Châu mở một khóa thiền. Khóa đó được 150 người tham dự, tới chừng bữa cuối cùng tổng kết còn 10 người, còn nhiêu trốn sạch. Như vậy tu thiền sướng hay khổ? Khổ, khổ lắm. Rồi hầu hết những người đệ tử đi theo theo Phật giáo cũng vậy, cái số người mà tu thiền ít hay nhiều?
[44:50]Rất là ít, rất là ít. Ví dụ như bây giờ như Thầy, hằng tháng Thầy đều mở khóa thiền ở chùa Từ Tân, vậy đó. Thì tới sáng Chủ nhật là Thầy giảng một bài để kết thúc khóa thiền đó, nhưng mọi người đều canh tới lúc mà Thầy giảng là hết thiền rồi đó, tới rất đông, nhưng mà hai ngày trước cái khóa thiền thì làm sao? Rất ế. Khổ vậy. Nên phải hiểu rằng thiền không có dễ, không có dễ tí nào hết trơn.
[45:21]Nhưng mà không tu không được, tại nãy đã lỡ chọn rồi đó, phải không? Hồi nãy lỡ chọn rồi, giờ không tu không được. Mà ai đã chọn rồi, hồi nãy đã vỗ tay rồi, tức là đã hứa với Phật rồi. Hứa với ai mình thất hứa thì đều mắc tội, phải không? Đều phải trả quả báo, nhưng mà chưa đến nỗi, mà hứa với Phật mà thất hứa thì sao? Thì sao? Tiêu à, chết à nha. Nên hồi nãy Thầy đã gài đầy đủ, bản hợp đồng có hết, đã vỗ tay đã ghi vào sổ của Diêm Vương hết. Bây giờ nãy những người nào vỗ tay mà bây giờ mà không chịu đi ngồi thiền thì sao? Người đó thất hứa với Phật, mà thất hứa với Phật thì Diêm Vương ổng luận tội sao?
[46:03]Ổng luận sao? À ổng nói bắt đầu ổng giở sổ, mình chết xuống Diêm Vương ổng giở sổ ra ổng mới kê bao nhiêu phước bao nhiêu tội, phải không? Ổng nói: "Này hồi nhỏ mày có ăn cắp mấy cái bánh đây, thôi nhỏ nhỏ không sao. Cái này bữa này nó có nó nó có nổi sân nó chửi ai bậy bạ, à cái này tính cái tội nha. Qua đây nó có quy y, à cái này tốt rồi nha. Qua đây, ồ nó thất hứa với Phật, tội này không thể tha thứ, không thể tha thứ, cho nó xuống 18 tầng địa ngục cho tao." Vậy rồi, chết rồi, nãy ai vỗ tay rồi là chết nha. Ai vỗ tay rồi mà không ngồi thiền là chết.
[46:38]Ai vỗ tay rồi không. Mà ngồi thiền thì là làm sao? Cực kỳ đau khổ, đau khổ, khổ lắm chứ không phải dễ. Nghĩa là thứ nhất: tìm cho được phương pháp đúng. Tại vì trên thế giới hàng vạn cái thiền viện dạy thiền, hàng vạn cái thiền sư trên khắp thế giới, khắp nơi mở ra dạy thiền và những cái gần giống thiền dưỡng sinh, thiền, khí công, yoga, thiền này thiền kia, hàng vạn hết, loạn hết khắp nơi. Và bây giờ giữa cái rừng thiền đó ta biết chọn con đường nào nha. Và ai dạy cũng nói mình là sao? Đúng. Ai dạy cũng nói mình đúng và thậm chí là sao? Thuê người khen mình nữa. Có không? Có, có những người thiền sư mánh mun, mà thiền sư mà mánh mun thì hơi
[47:29]kỳ nhưng mà có, xưng là một bậc đạo sư, sau đó tổ chức cái mạng lưới những đệ tử, khi mà có đông người cái đứng lên phát biểu, nói: "Dạ từ khi tôi theo bậc đạo sư này theo sư phụ này tôi thiền, người tôi an lạc, tôi hạnh phúc, cuộc đời tôi thay đổi." Đều là thuê cả, đến như vậy. Nghĩa là tự mình cho mình là đúng đã đành rồi, mà thuê người khác để khen mình là đúng nữa. Cho nên cả một cái thế giới này rất nhiều điểm dạy thiền đó. Và hầu hết tất cả những người dạy thiền đều tự khen mình là đúng và thậm chí có những người thuê để khen giúp mình là đúng luôn. Vậy ta biết lựa ai? Lựa ai? Rất là khó chọn lựa, phải không ạ?
[48:18]Mà bây giờ tính lựa tính lựa ông thầy đó mà thấy sao ổng ốm ốm, xấu xấu, ổng nói hoài kỳ quá không dám. Rồi không biết lựa ai, phải không? Mà ông nào cũng khen mình là chứng, ông nào cũng khen mình là thiền là đúng, tu mau có kết quả, thậm chí có người nói: "Con theo thầy kiếp này con chứng liền, con giải thoát liền." Thậm chí có người nói: "Con tu theo thầy bảo đảm con 6 tháng con con có kết quả." Nghĩa là hứa những câu mà những lời hứa có cánh. Chỉ riêng một mình con người này hứa một điều: theo Thầy tu chừng nào chứng?
[48:57]Nếu đi theo Thầy thì Thầy hứa ngon lành: ngàn kiếp nữa chứng, chịu không chịu thôi. Chịu không chịu thôi.
[49:10]Cho nên không ai theo thầy hết, không ai theo thầy hết. Nghe thầy hứa tới ngàn kiếp, mọi người bỏ thầy hết, ừ đi theo cái người mà hứa nhanh. Quan trọng nhất của việc tu thiền là chọn đúng con đường. Mà nhớ điều này, ông thầy nào dạy thiền cũng khen mình là, là đúng. Vậy ta có cách nào để lựa?
[49:34]Thầy nói hoài, nhớ không? Cầu Phật gia hộ nha. Lạy Phật, nói dạ là: "Bạch Phật, con mới lỡ dại đi tới nghe ông thầy đó ổng giảng cái chọn lựa phải tu thiền, con lỡ vỗ tay con hứa, rồi bây giờ con phải tu thiền. Nhưng mà giờ không biết lựa ai, ở đâu tu cho đúng, phải không? Thôi bây giờ Phật gia hộ cho con để con tìm được đúng minh sư, tìm được con đường thiền đúng nhất." Cứ cầu như vậy cho thầy mỗi ngày thì tự nhiên Phật sẽ đưa mình đến một cái nơi mà dạy tốt nhất. Như vậy. Mà thầy cũng không nói thầy, thầy cũng không giới thiệu ai hết nha. Hãy để Phật dẫn dắt mình. Hãy để Phật dẫn dắt mình. Mình cứ lạy riết, lạy riết, tự nhiên lúc đó trong lòng mình nó
[50:24]khởi lên một cái ý muốn rất mạnh đi về hướng nào thì cái hướng đó là Phật lựa cho mình, hướng đó là Phật lựa cho mình. Rồi thôi cứ đi theo nha, cứ lạy Phật mãi, chí thành lạy Phật thì Phật sẽ đưa mình đến. Rồi khi mà có được phương pháp đúng rồi, mà cái dấu hiệu của cái phương pháp đúng là thế này: là phương pháp đó rất thấp, rất căn bản,
[50:50]không được khoe khoang, không được tự hào, không được bộc lộ, thì đó là đúng. Còn mà khi đi học thiền về đi kiếm khắp làng nói tôi đi học thiền nha, tôi đi học thiền nha, là cái phương pháp đó sai. Mình học thiền gì đó càng học càng tu thì càng, càng khiêm hạ, càng kín đáo là đúng. Đánh giá cái đó đó. Thường ít nói, khiêm hạ. Và giai đoạn đầu thì tu tập rất là cực khổ. Vì sao? Vì khi bắt chân lên ngồi, bắt chéo cái chân lên như vậy là nhiều khi nhiều người đã bắt không được rồi, phải không? Bắt rất đau. Mà cho tới khi bắt được cái chân rồi thì ngồi đó mà chịu đau, chân đau quá. Trừ những em nhỏ thì chân còn mềm, bắt lên dễ dàng.
[51:40]Chứ còn nếu mà lỡ lớn tuổi một chút rồi, bắt lên là thấy mấy ông trời. Đau như vậy chứ không phải dễ. Chân thì đau, nó làm cho mình bức xúc, thêm nữa là tâm chưa có thể định được. Tâm thì ngồi đó bất an, loạn. Chân thì đau, khổ không? Quá khổ. Mà chính vì vậy, rất nhiều người đã bỏ thiền. Hẹn với Phật: "Thôi cho kiếp này con thất hứa, bữa con vui, ham vui con vỗ tay, thôi cho hẹn kiếp sau." Mà sao nhiều cái hẹn kiếp sau quá, Phật mới hỏi: "Sao nhiều cái con hẹn kiếp sau? Con thấy người yêu con, con cũng hẹn kiếp sau, rồi bây giờ thiền con cũng hẹn kiếp sau, vậy là biết cái nào?" Nên lo kiếp này mà tu đi nha.
[52:26]Cái kiếp sau là nghiệp nó tới rồi, bị lỡ nhiều cái hẹn kiếp sau quá, có đúng không? Mấy người này có hẹn kiếp sau với ai chưa? Có chưa? Nha. Bây giờ mà, vì vậy đừng hẹn thiền kiếp sau nữa mà đụng hàng. Phải không? Vì kiếp sau vừa cũng hẹn với cái người kia mà vừa hẹn thiền nữa thì vừa thiền vừa người kia nó lại càng sao? Càng khó tu. Cho nên lỡ hẹn người kia kiếp sau thì thiền ngay kiếp, ngay kiếp này nha, không hẹn nữa, không được bỏ hà nha, không được bỏ. Có đau gì, có loạn gì, ráng mà ngồi. Vừa cầu Phật mà ngồi, lễ Phật, sám hối mà ngồi, làm phước mà ngồi, yêu thương chúng sinh mà ngồi, tôn kính Phật mà, mà ngồi, kiên nhẫn mà ngồi, tinh tấn mà ngồi, chịu đựng mà ngồi.
[53:13]Vậy chớ một ngày đẹp trời nào đó, bắt đầu cánh cửa mở ra, thế giới mới xuất hiện, thế giới mới xuất hiện.
[53:26]Lúc đó mới thấy rằng sao? Thấy lời ông thầy ốm ốm, xấu xấu này nói hết sức chính xác, hết sức chính xác.
[53:39]Nên là mình tu tập mình chọn một con đường khiêm hạ, kín đáo,
[53:46]cùng một lúc với việc mà mình làm phước, yêu thương mọi người, giúp đỡ mọi người, cùng một lúc thường hay sám hối những nghiệp quá khứ, cùng một lúc lúc nào cũng lễ kính Phật, rồi cái tinh tấn tọa thiền. Có người 3 tháng bắt đầu có kết quả. Và từ đó lòng không bao giờ thoái chuyển đối với Phật pháp nữa. Có người 3 năm mới có kết quả, có người 10 năm mới có kết quả, có người 15 năm mới có kết quả, thậm chí có người 20 năm mới có kết quả. Rồi khi có kết quả rồi, mà thầy nói cái cái người 20 năm á, 20 năm cực khổ nha, mình 3 tháng cực khổ, còn có người tới 20 năm cực khổ. Ngồi thiền là chân đau tâm loạn và không bao giờ bỏ.
[54:40]Bởi vì nếu mà bỏ cái rớt qua kiếp sau, kiếp sau mình lỡ đụng mình lỡ hứa với người kia kiếp sau rồi, cho nên dứt khoát kiếp này cứ mà cứ tinh tấn miết 20 năm. Cho đến khi bắt đầu có kết quả một cái thì làm sao? Khóc liền. Vì đúng là bao nhiêu năm cực khổ, cái kết quả mà đạt được nó xứng đáng gấp vạn lần cái công mình bỏ ra, xứng đáng gấp vạn lần công mình bỏ ra. Sau khi mà thấy được kết quả của thiền rồi, bây giờ mới nói với Phật: "Nếu mà con cực khổ thêm 100 năm như vậy nữa để được kết quả này con cũng chấp nhận. Vì kết quả nó vi diệu quá, lớn lao quá, hạnh phúc quá, an lạc quá, thấy rõ đường đi như vậy."
[55:21]Lúc đó là lúc mình xác nhận và may mắn mình đã đi được đúng cái con đường. Suốt bao nhiêu năm cực khổ, ngày nay đã thấy được con đường.
[55:35]Nhiều vị khác dạy thiền thì cũng có kết quả gì thầy không có biết, nhưng mà riêng thầy á thì nhiều năm thầy cũng hướng dẫn thiền và có những người khi mà được kết quả thiền trình bày lại với thầy những cái điều hết sức là cảm động, phấn khởi. Cái điều mà kết quả đầu tiên khi xảy ra rồi, cái việc đầu tiên của họ là sao? Đố ai biết. Khóc. Khóc. Thứ nhất, khóc là gì? Khóc là thấy cái công lao mình bỏ ra bấy lâu nay hoàn toàn xứng đáng. Khóc là vì gì? Lòng tôn kính Phật vượt lên vượt bực luôn. Trước đây là ông thầy ổng bắt mình phải tôn kính Phật thì cứ nghe lời thầy mà ráng tôn kính Phật. Nghe lời thầy thôi vì thấy ông thầy ổng nói hoài tội nghiệp quá thôi mình ráng.
[56:28]Đến khi có kết quả thiền định rồi một cái, cái lòng tôn kính Phật vượt lên dâng trào tự nhiên và khóc vì, vì tôn kính Phật. Khóc vì cái gì? Vì lúc đó nhìn tất cả mọi người yêu thương. Tất cả chúng sinh đều đáng yêu, đáng quý cả. Những cái con người lượm rác bên đường, cụ già còng lưng chống gậy, em bé tung tăng bi bô trên đường, cánh chim bay qua bầu trời, tiếng ếch kêu trong đêm mưa, cọng lá rơi trong mùa thu vắng, tất cả đều đáng yêu, đáng quý và khóc. Khóc vì cái gì nữa? Vì thương cái ông thầy ròm ổng nói đúng thiệt.
[57:17]Rồi những cái trạng thái của cái tâm thiền định nó hiện ra. Ngồi thiền nó an lạc và hạnh phúc. Hồi lúc trước á, tới cái giờ ngồi thiền á thì liếc đồng hồ, bắt đầu đếm bây giờ nếu mà 30 phút thì nó tới mấy giờ hé, 45 phút thì mấy giờ, tiếng thì tới mấy giờ. Ngồi đó mà cứ sao lâu quá, ngồi với đồng hồ lâu chạy, cứ mong cho nó quay quay quay quạt tới tiếng rồi mình xả cho rồi. Còn khi mà có kết quả rồi thì sao? Leo lên ngồi liếc đồng hồ xong cầu cho nó đừng quay nữa, kim đừng chạy, để chi? Đừng có xả thiền, tiếc. Cái hạnh phúc trong thiền nó mênh mông, nó vi diệu, không muốn rời khỏi thiền. Bắt chân lên ngồi liếc đồng hồ cái là cứ cầu cho
[58:03]nó đứng luôn để mình đừng bao giờ xả thiền. Nó ngược lại, hạnh phúc như vậy. Rồi trong đời sống thì sao? Trong đời sống thì nào giờ ví dụ nghe đạo lý giảng á thì cố gắng nhớ, hiểu, thực hành, nhưng mà từ khi mà kết quả thiền định nó có thì những cái đạo lý đó tự nơi mình
[58:27]Thấy không phải của ông thầy nữa. Trước đây mình thương người vì ông thầy ổng dạy. Bây giờ mình thương người vì tâm mình thấy phải thương, tâm mình tự thương. Trước đây, mình uống cái ly nước xong mình bỏ nửa ly, rồi mình lật đật nhớ ông thầy ổng nói đừng có bỏ, kiếp sau sa mạc à, phải uống ực hết. Nhưng bây giờ, khi mà được kết quả thiền rồi, uống cái ly rồi biết là không bao giờ được bỏ một giọt nào, cứ phải uống. Tất cả những đạo lý tự nơi tâm mình thấy hết, tự nơi tâm mình thấy. Rồi bây giờ nhớ lại những điều thầy giảng, ăn khớp, ăn khớp từng điểm, ăn khớp từng điểm. Ví dụ bây giờ nói ông thầy mà ổng giảng,
[59:10]ổng nói rằng Phật dạy có oai nghi, đi đứng nằm ngồi giữ gìn oai nghi tế hạnh dù lúc đông người hay lúc vắng người, thì lúc nào người cũng đoan trang, tề chỉnh. Thì lúc đó nghe ông thầy ổng nói vậy thì cũng ráng làm. Đến khi có kết quả rồi mới thấy là dù lúc vắng người, mình ngả lưng mình nằm nghỉ, không bao giờ cho phép tay chân mình đặt bậy đặt bạ. Lúc nào cũng cũng đẹp, cũng đoan trang, cũng tề chỉnh, nó thành có oai nghi. Rồi khi nhìn người, khi cười, khi nói, tự mình biết nên nói tới lúc nào thì dừng, khi cười đến chừng nào thì vừa phải, chứ không còn cái cười há há hú hú không có nữa, mà nên cười thành tiếng chừng nào đó là dừng được rồi.
[1:00:00]Tự biết điều chỉnh hết, tự cái trong cái trí tuệ mình khởi ra tạo thành tám muôn tế hạnh. Lúc nào nên ăn, ngồi ở đây là thích hợp hay không ngồi đây thích hợp, tự mình biết và vui vì những cái điều tế hạnh đó, mà nó không phải là sự ràng buộc, nó không phải là cái khó tánh, khắt khe. Nó không phải là khó tánh khắt khe là ăn trông nồi, ngồi trông hướng, đi đứng phải khép nép, nó không phải là khó tánh mà nó là hạnh phúc, hạnh phúc trong oai nghi. Là mình ngồi vậy mình mới thấy thích, còn ngồi ngả ngang ngửa không phải, đó là cái gì làm cho mình khó chịu. Rồi khi mà ví dụ như cái chuyện đó phải cười,
[1:00:41]thì lúc trước mình cười vang, thoải mái, bây giờ thấy cười một chút vậy được rồi và hạnh phúc trong cái cười vừa đủ vậy rồi. Là khi đi đứng, mọi người tề chỉnh, ví dụ đi ngang qua người mình cúi đầu thì nó là lễ giáo, nhiều khi là bắt buộc. Nhưng bây giờ mình hạnh phúc vì mình đi ngang trước mặt người khác mình cúi đầu, nó là hạnh phúc chứ nó không phải là sự ràng buộc nữa. Nên biết bao nhiêu điều vi diệu khi mà thiền bắt đầu có kết quả, mà đặc biệt nhất một cái là hạnh phúc, cái an lạc, cái hạnh phúc. Lúc nào tâm cũng an trú được nơi toàn thân, không rời khỏi thân. Lúc nào cũng nhớ thân này là là vô thường, nhớ như vậy.
[1:01:25]Và tâm càng tỉnh giác chừng nào thì càng sao? Càng càng nhớ thân này là vô thường. Cứ càng như vậy, cứ vậy mà sống mặc dầu biết rằng chưa tới đâu và tự mình biết rõ đây mới là đầu đường, mới là đầu đường. Luôn luôn mình biết rõ đây mới là đầu đường. Mình mới đặt được một chân vô thôi, chứ còn đường còn rất là rất là xa. Nhưng mà từ đây niềm tin đã xác quyết, đã xác định rồi, đối với Phật pháp thà chết không bao giờ lui. Đối lòng tôn kính Phật thì bây giờ không cái gì trên thế gian này có thể thay thế được. Đến như vậy, lòng xác quyết nhưng mà sống thì rất là hiền lành, nhẹ nhàng và vui vẻ, hoan hỷ.
[1:02:08]Và tự cái tâm mình, lúc này nó có một cái lương tâm mới nó xuất hiện, không bao giờ cho phép mình có một cái tâm sai, tâm niệm sai. Tâm niệm sai đó là gì? Ví dụ bây giờ, người ta chửi mình, người ta nhục mạ mình bằng những cái câu mà tệ lậu nhất, thì bình thường mình phải sao? Phải giận, phải tự ái. Nếu mình không nổi điên đùng đùng thì trong lòng cũng phải sao? Phiền muộn một chút, bực bực một chút. Nhưng mà khi mình có kết quả thiền rồi, không được phép bực bực một chút, không được phép. Nó có một cái lương tâm mới kiểm soát mình tới cái tận cùng của điều đó. Rồi đến khi mà ví dụ như bây giờ
[1:02:56]khi mà ai hứa hẹn mình số tiền lớn thì hay là gặp một số tiền lớn, tâm không cho phép mình được có cái thích khởi lên, không được phép thích. Còn ví dụ bây giờ trước kia, ví dụ ai cho mình số tiền lớn thì mình sao? Mừng, vui phải không? Bây giờ không cho phép mình mừng, không cho phép. Tâm vẫn phải sao? Phải thanh thản, thanh tịnh, và điều còn lại là sử dụng những đồng tiền đó sao cho cực kỳ hợp lý, không cho phép mừng. Rồi bây giờ thấy cái người khổ sở, ví dụ họ tật nguyền, họ nghèo khổ, thì tự tâm không cho phép mình dửng dưng, không cho phép. Lúc đó cái trí tuệ, lương tâm mình nó tự à, không cần ai nhắc.
[1:03:44]Tự tâm mình khởi lên phải sao? Phải yêu thương, phải tìm cách giúp đỡ. Giúp nhiều ít thì không biết tùy khả năng, nhưng mà luôn luôn có những mệnh lệnh từ trong tâm hồn mình khởi lên, không cho phép. Rồi ví dụ, ví dụ như có một người nói chứ bây giờ:
[1:04:04]"Anh phải anh phải phản bội đạo pháp đi, anh phải phản bội dân tộc. Tôi cho anh bao nhiêu đây số tiền, còn nếu anh không nghe lời tôi giết anh liền. Hù dọa tôi không những giết anh, tôi giết luôn gia đình anh." ví dụ vậy, thì thường thường ai mọi người phải nghe như vậy thì sao? Khởi tâm sợ. Nhưng khi mà tu thiền đạt kết quả rồi, mình không được phép sợ, tự tâm mình không cho phép mình sợ, không sợ. Và bây giờ chấp nhận cái chết tới. Và thậm chí người thân mình chết cũng chấp nhận luôn. Nó nói nó giết con mình, nó nghiệp nó chết nó phải chết, chứ không thể rúng động, lo sợ bảo vệ con mình mà để mình phải phản bội
[1:04:45]một cái điều thiêng liêng cao quý hơn rất triệu triệu lần, không được phép. Nên thanh thản, không sợ, không được phép sợ. Nên cái khi một người mà bắt đầu tu thiền mà có kết quả rồi như vậy, vô số điều vi diệu mở ra và Đức Phật gọi họ là gì? Gọi là gì? Là vào dòng, vào dòng vào dòng thánh, vào dòng thánh. Vì những suy nghĩ như thế, những tác ý như thế, những cái tâm niệm như thế, những cái trí tuệ, những điều thấy như thế mà bắt đầu sao? Đặt một chân vào dòng thánh rồi, không còn giống với người thường nữa khi mà thiền bắt đầu có kết quả như vậy. Mà lúc đó ta thấy rõ, lúc đó thấy rõ là bây giờ có phải vất vả ngàn lần như trước để được kết quả này hoàn toàn xứng đáng.
[1:05:34]Nên bây giờ nghe nói rằng có ai ngồi thiền đau chân quá, buồn ngủ quá, vọng tưởng quá nản bỏ, mình rất tội cho người đó. Vì những cái cực khổ đó, những cái cực khổ trong thiền định của cái đau chân, của cái vọng tưởng loạn động, của cái bức xúc nơi đây nơi kia thế nọ hoàn toàn là vô nghĩa, hoàn toàn chỉ là rất nhỏ. Nếu mà một ngày kia ta đạt được kết quả của thiền định, chỉ mới chánh niệm thôi, thầy chưa nói là chánh định rồi nha, mới chánh niệm thôi là đã cả một thế giới mới mở ra cho chúng ta.
[1:06:13]Trong cái Bát Chánh Đạo đó, nhớ một điều là ba cái cuối cùng là đều về thiền định, cho nên thiền là lõi, thiền là lõi cây, thiền là đỉnh cao để diệt ngã. Mà ta phải chọn con đường này, không còn con đường nào khác đâu. Như trong Bát Chánh Đạo nói vậy, trước khi tu thiền ta phải chuẩn bị rất nhiều về phước nha. Sống đời sống vị tha, thương người, giúp người, đó là cần có phước, cần có trí tuệ thì mới có thể đi sâu vào thiền được. Vì sao vậy? Bởi vì trong thiền định nó vô số điều xuất hiện mà không phải những lúc đó có thầy mình mà kèm mình, mà hướng dẫn mình. Những lúc đó mình hoàn toàn cô độc, chỉ có Phật gia hộ thôi.
[1:07:08]Nên vì vậy phải có phước, lễ Phật, cầu Phật gia hộ, vì lúc đó mình cô đơn đối diện với chính những cái tâm niệm của mình. Còn nếu thiếu phước và thiếu trí tuệ, thiếu sự gia hộ, hầu hết ta bị bỏ ngang. Nên người nào thiền mà bỏ ngang thì phải nhớ là ta thiếu ba điều. Một là thiếu phước, hai là thiếu trí tuệ, ba là thiếu sự gia hộ. Thầy nhắc lại, nếu ta tu thiền mà không đủ kiên trì, ta bị bỏ ngang là ta thiếu ba điều. Điều thứ nhất là gì? Thiếu phước. Điều thứ hai? Trí tuệ. Điều thứ ba? Thiếu sự gia hộ, đúng như vậy. Nên vì vậy, ta phải chuẩn bị ba điều này: thứ nhất, chuẩn bị phước; thứ hai, trí tuệ.
[1:07:59]Trí tuệ tức là phải hiểu đường lối, hiểu kinh điển. Và thứ ba, phải lễ kính Phật để cầu cầu sự gia hộ, nhớ như vậy. Còn nếu không, ta bị bỏ ngang nè, hoặc là ta cứ quyết tu thì ta tu sai, hoặc là ta được kết quả một ít rồi ta kiêu mạn. Cả ba cái đó đều đổ vỡ hết. Thầy nhắc lại ba cái,
[1:08:26]ba cái khi mà ta ta thiếu phước này nọ. Một là gì? Bỏ ngang. Hai là cứ ráng tu mà tu sai. Ba là được kết quả một ít nhưng mà lại khởi tâm kiêu mạn, có những tác ý kiêu mạn nó ngấm ngầm đi theo. Ba cái đó là giết đời tu của ta. Bỏ ngang thì coi trở lại làm phàm phu. Tu sai có thể hư bộ não. Được kết quả một chút, hơi có thần thông một chút, bắt đầu tác ý kiêu mạn thì sao? Cũng phát điên luôn. Cho nên nó nếu mà ta thiếu phước nè, ta thiếu trí tuệ nè, ta thiếu sự gia hộ của Phật thì ta sẽ bị một trong ba cái. Thứ nhất, nói lại: bỏ ngang. Thứ hai: tu sai. Thứ ba: được kết quả một ít rồi kiêu mạn. Nhớ như vậy ba cái đó, nên ta tránh ba cái điều đó như vậy.
[1:09:32]Để nhiếp được tâm... Thiền chính là nhiếp tâm, lắng vọng tưởng. Nói đi nói lại, cuối cùng thiền vẫn là gì? Nhiếp tâm, lắng vọng tưởng, không suy nghĩ. Đúng không ạ? Nói thì vòng vòng vòng vòng, nhưng cái lõi vẫn là: Thiền là nhiếp tâm, lắng vọng tưởng, không suy nghĩ. Chỉ là vậy. Nhưng mà cái vọng tưởng suy nghĩ mà ta nhìn thấy được á, đó là bề mặt của tâm. Mà cái động thực sự nó nằm ở đâu? Nằm sâu trong tiềm thức ta, nằm trong hành ấm của ta. Nha, chính cái động trong hành ấm nó mới gởi ra cái bề mặt của tưởng ấm mà ta thấy như vọng tưởng nhấp nhô. Trên cái vọng tưởng nhấp nhô mà ta thấy chỉ có một,
[1:10:24]mà cái động loạn nằm trong hành ấm là gấp mấy lần? Gấp mấy lần? Ai nói đúng khen hay: một triệu lần. Nhớ như vậy nha. Cái động ngầm liên tục trong hành ấm, trong tiềm thức là gấp một triệu lần. Mà nó lọt ra ngoài tưởng ấm để ta nhìn thấy cái tâm mình đang suy nghĩ cái gì đó chỉ có một phần thôi, chỉ có một phần thôi. Đó, nên vì vậy là khi ta ngồi thiền để có thể nhiếp được tâm, lắng được vọng tưởng, để ngừng suy nghĩ thì ta phải dọn dẹp sâu trong hành ấm luôn, chứ không phải chỉ chặn cái phần mà vọng tưởng đang suy nghĩ ở bên ngoài. Nha. Cái phần suy nghĩ ở bên ngoài mà ta thấy được chỉ là một phần
[1:11:10]nhỏ, còn cái một triệu lần nó nằm sâu trong hành ấm. Nhớ. Nên vì vậy, cái phương pháp tu thiền mà hiệu quả là cái việc mà chặn cái vọng tưởng mà ta thấy chỉ là một phần thôi, cái quan trọng là dọn dẹp sâu trong hành ấm, dọn dẹp sâu cái động ở trong hành ấm mới là cái... cái gốc. Mà cái ở sâu trong hành ấm ta không thấy thì làm sao mà dọn? À, cái này đó, không thấy lấy gì mà dọn. Cái mình thấy chỉ có một phần, dọn đã không được, còn cái sâu hơn rất nhiều không thấy thì làm sao mà dọn?
[1:11:53]Nhưng may, chúng ta có Phật. Phật biết hết những điều đó, nên Phật đã dạy ta đầy đủ. Đó là những phép quán á, những phép quán, những tác ý. Ví dụ như Phật dạy ta là phải tác ý quán thân này là vô thường, thì cái đó là chính dọn sâu trong hành ấm, nha, đừng coi thường. Cho nên tại sao mà thầy cứ bắt mọi người phải luôn luôn nhớ thân vô thường? Không chuyện chơi đâu! Cái đó một cái câu đó đơn giản mà nó thọc sâu vào trong hành ấm nó dọn ở trong đó đó. Hoặc là cái phép quán về vô ngã. Thấy thân này cái... cái tâm này vô thường, những suy nghĩ, những tình cảm nay thương mai ghét vô thường, suy nghĩ có không, biến đổi từ ý nghĩ này sang ý nghĩ kia.
[1:12:42]Cảm thọ lúc buồn lúc vui thay đổi liên tục, tất cả cái gì cũng thay đổi, không có cái gì là ta, không có cái gì là trú cố định cả. Cho nên tâm này là vô thường, từng tâm thức là vô thường. Như vậy có cái ngã thật sự không? Không. Quán cái đó, và khi mà ta suy tư về điều đó, khi ta tác ý điều đó, khi ta quán cái vô ngã đó, thì nó thọc sâu vào trong hành ấm để dọn dẹp cái loạn ở trong, cái loạn ngầm ngầm ở trong. Nên các phép quán là như vậy. Cái công năng của nó là thọc sâu vào trong hành ấm để dọn dẹp cái loạn động ở trong đó, rất là hay. Nhờ như vậy mà ta bớt cái loạn bên ngoài từ từ, từ từ. Khi mình thấy thân này vô thường, khi mình thấy tâm này vô
[1:13:27]ngã, khi mình quán tất cả chuyện thế gian trên đời này là hư ảo, thì những điều đó là thọc sâu vào trong hành ấm, chặn lại những cái loạn động của ta của nhiều kiếp, nên cái sự loạn động, loạn động cực kỳ nhanh của hành ấm bắt đầu bị chậm dần, chậm dần bởi những phép quán đó. Và khi những... cái loạn động nó chậm lại thì cái vọng tưởng mà nó gởi ra ngoài tưởng ấm cho ta thấy, tự nhiên nó làm sao? Nó thưa dần, thưa dần. Thưa dần. Đó, đó là nguyên lý, đó là nguyên tắc của thiền định đó. Đó là nguyên tắc thiền định. Hôm nay, thầy nói ra cái bí mật của thiền định là ở chỗ này, cái chìa khóa ở chỗ này.
[1:14:11]Nói là bí mật, có gì bí mật không? Không, điều này Phật đã nói rất lâu, nói trong rất nhiều kinh điển. Nhưng mà ta không ngờ rằng nó vi diệu đến như vậy. Không ngờ những phép quán đơn sơ mà Phật dạy nó thọc sâu vào trong cái hành ấm của ta, mà trong đó vốn một sát-na nó khởi lên cả triệu cái ý nghĩ, không ai có tài nào có thể chặn nó lại. Nhưng mà những phép quán đơn giản của Phật bắt đầu thọc vào, chặn nó lại từ từ được. Nên ta nhớ có một lần vậy, lúc đó ngài La Hầu La đã lớn, cũng lớn tuổi rồi, hôm đó là ngài mới đi theo Phật để đi khất thực. Thật sự lúc đó chỉ có hai cha con đi với nhau thôi.
[1:14:51]Rất là đẹp, ngài La Hầu La cũng rất là đẹp. Thì Đức Phật ôm cái bình bát, ngài La Hầu La ôm bình bát đi hơi sau Phật chừng một bước, bước chân, gần như vậy. Và cái hình ảnh đẹp nha, một ông Phật cha, một ông Phật con, hai người đều đẹp và đi với nhau trong cái oai nghi như vậy. Thì vừa đi Đức Phật vừa giảng đạo. Thường thường Đức Phật không có khi nào mà ngài giảng vừa đi hết. Ngài phải đứng, ngài phải ngồi, nha. Chỉ riêng đối với ngài La Hầu La cũng có cái tình thân, nên ngài vừa đi vừa giảng. Ngài mới nói: Này La Hầu La, hãy quán
[1:15:33]năm ấm này là vô thường. Hãy thấy sắc ấm này không phải là ta, không phải là của ta. Hãy thấy cái cảm thọ này, tức là cảm giác vui buồn, không phải là ta, không phải của ta. Hãy thấy cái tưởng ấm này thay đổi liên tục, không phải ta, không phải của ta; hành ấm cũng vậy, thức ấm cũng vậy. Đức Phật vừa đi vừa giảng. Ngài vừa đi vừa giảng mà ngài nói kỹ lưỡng, lúc đó ngài La Hầu La ngừng lại. Lúc ngài La Hầu La dừng lại, cái Đức Phật nói: Sao con không đi? Nói là: Bạch Thế Tôn, ai có thể nghe được những lời này mà còn nghĩ tới chuyện đi khất thực kiếm ăn? Con quay về. Thế là ngài quay về. Là ngài quay về tịnh xá, bữa đó chấp nhận nhịn đói
[1:16:17]luôn để ngồi thiền, tư duy về cái điều này. Và khi... khi Đức Phật quay về, về và ngài chìm sâu trong cái thiền định, ngài... sâu dần bởi vì cái phép quán đó nó thọc vào sâu trong hành ấm ngài, nó làm dừng lại cái... cái vòng hành ấm mà đang quay xiết, chậm lại, chậm lại và tâm ngài đi vào sự yên tĩnh dần, yên tĩnh dần, rất là an lạc nên ngài không muốn xả. Ngài không muốn xả thiền mà tới cái giờ trưa thì chư Tăng đi khất thực sẽ kéo về, bắt đầu sẽ ồn, sẽ ồn và ngài thế nào cũng bị động, nên trời Đế Thích dùng cái thần thông của mình làm cho trái đất chậm xoay lại.
[1:17:05]Mặt trời không đi qua, mặt trời không đi qua xế bóng nữa, cứ lơ lửng, lơ lửng không chịu xế bóng, nên chư Tăng nhìn mặt trời thấy giống như còn sớm vậy đó, nên các ngài cứ thanh thản mà đi khất thực rồi ngồi dưới gốc cây ngồi thiền, ăn uống rồi vui chơi. Chừng nào mặt trời xế bóng mới đi về tịnh xá. Thấy mặt trời cứ không xế thôi cứ ở ngoài hoài, nên ngài La Hầu La ngài cứ nhiếp sâu dần, sâu dần vào định. Đến khi mà Đức Phật biết, ngài mới về, ngài dạy bắt đầu nhiếp vào hơi thở: Hơi thở vào, biết hơi thở vào; hơi thở ra, biết hơi thở ra. Thì trong chiều hôm đó, ngài La Hầu La chứng A-la-hán luôn.
[1:17:45]Độc đáo như vậy.
[1:17:52]Và chúng ta tu cũng như vậy. Ban đầu ta cũng dùng một phép quán để mà thọc vào hành ấm để dọn dẹp cái hành ấm của mình. Thường nhớ thân này là vô thường, thấy tâm này là vô ngã, không có gì là của ta trong từng ý nghĩ này, nha. Thấy thế gian này là hư ảo. Khi mà quán được như vậy là ta dọn dẹp được cái... cái hành ấm mình, bắt đầu tâm nó hơi có cái tĩnh, hơi yên chút xíu, ta bắt đầu dùng cái hơi thở để cột tâm mình: Hơi thở vào, biết hơi thở vào; hơi thở ra, biết hơi thở ra, mà lúc nào cũng an trú toàn thân, biết rõ toàn thân, cảm giác toàn thân.
[1:18:35]Khi mà cái phép quán thọc vào hành ấm, nó dọn dẹp hành ấm nhưng mà nó cũng còn văng ra nhiều miếng, văng ra nó văng ra cái này văng kia thì hơi thở gom lại một chỗ, nhiếp lại một chỗ, cột lại một chỗ luôn. Đó là cái hay của hơi thở. Cho nên vì vậy vào thời Đức Phật, các vị Tỳ kheo chứng đạo đều lão luyện hai điều trong thiền định. Một là các phép quán, hai là hơi thở, đều lão luyện hết. Mà đến bây giờ cũng vậy, ta cũng không có tài gì vượt ra khỏi hai điều đó, vì đó là cái gì? Cái chìa khóa mầu nhiệm để đi vào, đi vào thiền định như vậy. Đó là chìa khóa mầu nhiệm đi vào thiền định, bây giờ ta cũng chỉ tập như vậy thôi nha, đó.
[1:19:26]Và ban đầu cũng phải là gì? Dọn dẹp tiềm thức bằng các phép quán. Trong đời sống, lúc nào cũng tác ý những cái đạo đức. Lúc nào cũng nhắc mình yêu thương mọi người, lúc nào cũng nhắc mình tôn trọng mọi người, lúc nào cũng nhắc mình không được kiêu mạn, khoe khoang, coi thường người khác, đó. Lúc nào cũng siêng năng tác thành nhiều công đức. Và trong cái phép quán, lúc nào cũng nhớ thân này là là vô thường, dù đi, đứng, nằm, ngồi, dù làm gì cũng nhớ thân này là vô thường. Lúc đang nói cũng nhớ thân này là vô thường, lúc người ta nói mình nghe cũng nhớ thân này là là vô thường. Xem phim hay là đọc sách, mắt mình mở mình xem phim,
[1:20:09]người ta thấy mình mở coi, người ta tưởng mình chạy theo, không, vẫn còn một tâm ở lại an trú với thân để nhớ thân này là vô thường. Mở sách ra đọc, mở báo ra đọc, nhìn cũng đọc cái thông tin đó nhưng mà vẫn còn một tâm ở lại với thân, nhớ thân này là là vô thường, nói như vậy. Nghe nhạc: "Chiều mưa biên giới anh đi về đâu", cho ổng đi đâu kệ ổng, nhưng mà vẫn còn một thân một tâm ở lại với thân này nha, an trú nơi nơi thân này. Vậy đó, vậy đó. Từ từ đó, hành ấm ta được dọn dẹp lần lần, bắt đầu nếu còn những cái miếng nhỏ nhỏ nó văng ra, những vọng tưởng nhỏ nhỏ văng ra, bắt đầu tới lúc dùng hơi thở khóa lại, cột dần cột dần, nhít dính một chỗ luôn.
[1:20:52]Lúc đó chuyện gì xảy ra? Lúc đó trời biết, đất biết, mình ta biết nha, không ngu gì nói cho người khác biết, nhớ như vậy. Nhưng mà có một điều thế này: dù có được kết quả, ta vẫn hiểu rằng nó chỉ là mới là đầu, đầu đường. Nên vì vậy là như thầy dặn á: Những khi tâm con tỉnh giác, càng nhớ thân này vô thường. Khi mà tâm được tỉnh giác rồi á thì trong lúc ngồi thiền hay trong đời sống vẫn an trú toàn thân, biết rõ toàn thân và nhớ thân này là vô thường. Và khi nhớ thân này vô thường, thấy nó không là cái gì thì tự nhiên thấy luôn một điều nữa, ta làm sao? Ta cũng chả là gì, không có cái ta, không có thật.
[1:21:44]Nên mình sống giữa mọi người mà rõ ràng thấy mình như là như là cát bụi, như là cát bụi. Thật sự như vậy thì người ta hỏi mình phải đáp, người ta cho mình phải nhận, người ta xin thì mình cho, tới giờ đói thì phải ăn, khát thì phải uống, nhưng mà thực sự thấy mình không có là gì, vô nghĩa, thật sự mình như là cát bụi, như cỏ rác. Thấy điều đó rất là rõ. Nên vì vậy, lúc nào cũng yêu thương, cũng tôn trọng con người. Thấy mình không là gì thì nếu nó đúng thì nó xuất hiện cái tâm tôn trọng con người, lạ như vậy. Trước mặt mình ai cũng là người đáng yêu, đáng quý hết. Hay như vậy và thanh tịnh, thanh tịnh.
[1:22:27]Đi giữa cuộc đời, đi giữa con người không nói là yêu thương mà lòng tràn ngập yêu thương. Đi giữa cuộc đời, đi giữa con người không nói tôn trọng mà lòng luôn luôn tôn trọng được mọi người. Cuộc sống như vậy đẹp không? Đẹp không? Không nói là đẹp vì còn gì khen đẹp xấu, nhưng mà rất là rất là đẹp như vậy nha.
[1:22:54]Và và ta phải tu để làm chi? Để thiền trở thành cuộc sống, thành món ăn của ta. Thiền là lẽ sống, là thức ăn của ta. Bởi các vị thiền sư nói là: "Thiền duyệt vi thực" á, cái vui của thiền chính là thức ăn. Mà cái người như vậy rồi, chắc chắn một điều ngày nào không thiền không chịu nổi. Mà lúc đó giống như là không thể bỏ món ăn vậy. Rồi nói thưa thầy, như vậy thiền có giống như là ghiền xì ke không? Thưa, hoàn toàn giống, hoàn toàn giống. Và ghiền thiền cực kỳ tốt vì làm cho ta tăng trưởng được đạo đức, tăng trưởng được trí tuệ, diệt dần chấp ngã. Còn ghiền xì ke thì làm cho ta làm sao? Hao tiền tốn của, phải không?
[1:23:53]Thêm sân si, thêm chấp ngã và gây tạo nhiều tội lỗi, nên ghiền cái này tốt hơn nhiều. Bây giờ nếu ai hỏi ta: "Anh có ghiền, nghiện ngập cái gì không?", mình nói: "Có." Họ nhìn mình họ trợn mắt lên: "Nghiện cái loại gì? Thuốc lắc hay thuốc đá hay là à xì ke thuốc chích?", mình nói: "Ghiền cái lim dim." Ghiền cái lim dim nha, vì đó sao? Vì lúc đó thiền nó trở thành lẽ sống của ta, thiền trở thành thức ăn của ta. Mà thiền nó lại công năng của nó là nấu phước hữu lậu biến thành phước vô lậu. Ví dụ như ta có à gạo mà mình không nấu thì mình làm chuyện gì đó thầy không biết, nhưng mà nếu nấu thì thành cơm phải không ạ?
[1:24:44]Thì cũng vậy, trên đời này khi ta đã làm được nhiều việc phước, ta đã thương người, ta đã giúp người, ta cúng dường Tam Bảo, ờ đủ thứ chuyện trên đời, thì giống như ta có gạo. Nhưng mà nếu ta không thiền thì cái phước đó nó biến thành phước hữu lậu, nó mãi mãi là ở phước hữu lậu, khiến cho kiếp sau ta phải làm sao? Ta phải hưởng giàu sang, phú quý, sung sướng, vinh quang, rồi sao? Luân hồi lại. Còn nếu ta nấu cái phước đó đi, biến thành phước vô lậu, tức là ta ngồi thiền, thì phải chấp nhận là kiếp sau ta không còn những cái vinh quang, phú quý nữa mà ta về cõi Thánh, tâm ta thành tâm của Thánh, nó khác nhau.
[1:25:30]Nhớ như vậy, nói: "Ủa, sao con làm phước quá mà sao con không giàu như người ta?", bởi vì con đã thiền, con đã hưởng bao nhiêu cái an lạc của thiền rồi và con đang trên con đường đi làm Thánh, cho nên đừng đòi hỏi là phải giàu sang phú quý. Còn nếu con bỏ ra con kinh doanh thì con mất cái thiền liền, nhưng con giàu liền à. Thì hai cái phải chọn một cái. Rồi bây giờ chọn nữa giùm thầy. Chọn cái nào? Ra làm ăn giàu hay là thiền để được cái tâm của Thánh? Chọn đi, chọn giùm. Chọn cái nào? Chắc không đó, thấy nhiều người hổng chọn đó nha, có nhiều người làm lơ đó. Thấy nhiều người làm lơ đó nha. Nghe nói giàu cái bộ cũng khoái khoái đó,
[1:26:19]thôi để giàu xong đã rồi hãy thiền sau đó nha. Rất hiếm có những người như là vua Trần Thái Tông hay là Trần Nhân Tông, cái phước hữu lậu đủ để làm vua mà vẫn có phước hữu lậu đủ để chứng đạo. Cực kỳ hiếm những vị như vậy, còn đa phần ta hai cái ta chọn một thôi. Đa phần là như vậy, cho nên bây giờ thì mình chắc rằng mình không đủ phước cả hai thì thôi mình chọn một. Bây giờ là chọn lần nữa nha. Lần này cái sự vĩ đại còn lớn hơn nữa nha, cái sự vĩ đại của trí tuệ, của lương tâm. Khi tạo phước rồi ta chọn con đường giàu sang phú quý hay là chọn để đạt được cái tâm Thánh vô ngã nha? Mà chọn chọn cho quyết liệt rồi nha,
[1:27:02]đừng có ấm ớ nha, đừng có do dự, đừng có tiếc tiếc rồi nha, không có được à. Nói phước làm nhiều quá mà không hưởng uổng uổng, thôi hưởng chút xíu rồi tu không có được, không được do dự tiếc tiếc à. Quyết liệt là làm sao? Đem tất cả phước mình đã làm được hồi hướng về hướng về con đường thiền định vô ngã. Đồng ý không?
[1:27:31]Trước khi ngồi thiền ta hay có khởi cái tác ý ba cái tâm hạnh. Một là gì? Tôn kính Phật ha, tuyệt đối; hai là tâm từ bi yêu thương chúng sinh vô hạn; ba là tâm khiêm hạ tột cùng. Đó, trước khi thiền ta hay đều tác ý ba tâm hạnh đó. Thiền chứng xong rồi thì sao? Cũng ba tâm hạnh nó tự nó tràn đầy. Đó, và kết quả của thiền định đánh giá qua ba cái tâm hạnh đó chứ cũng không có gì lạ nha. Chứng thiền rồi tự nhiên lòng tôn kính Phật là vô biên, lòng yêu thương chúng sinh là vô hạn và thấy mình như cát bụi trước mặt mọi người. Ví dụ nhiều khi người ta người ta bắt mình ngồi lên trên chỗ cao, rồi nhiều khi thậm chí người ta cúi xuống người ta lạy
[1:28:12]mình, nhưng mà thật sự trong lòng mình mình vẫn thấy mình chỉ là cát bụi thôi chứ không hề thấy vinh quang đâu. Và chừng nào được như vậy thì đi là ta đi con đường thiền nó đúng. Còn mà có tác ý lầm một cái, không có rời khỏi ba tâm hạnh đó là sai ạ, rời khỏi ba tâm hạnh đó là sai. Cho nên ngày mùng 1 Tết ở trên Phật Quang thầy sẽ giảng cái bài mà lúc quán tưởng khi ta tụng kinh á, ta nhớ cái bài mà: "Năng lễ sở lễ tánh không tịch, cảm ứng đạo giao nan tư nghì, ngã thử đạo tràng như đế châu, thập phương chư Phật ảnh hiện trung, ngã thân ảnh hiện chư Phật tiền, đầu diện tiếp túc quy mạng lễ". Bài đó hay đến như vậy, cuối cùng vẫn là gì?
[1:28:50]Đầu diện tiếp túc quy mạng lễ.
[1:28:55]Con thì vô nghĩa, Phật vô biên.
[1:29:00]Cảm ứng sâu xa rất diệu huyền. Một chỗ dung thông vô lượng cõi, mười phương chư Phật hiện toàn thân. Con như quỳ trước từng Đức Phật, cúi đầu kính lễ đến vô biên.
[1:29:18]Nghĩa là tu mà có kết quả rồi, cái đầu hiện ra là lòng tôn kính Phật, cúi đầu kính lễ đến vô biên, nó như vậy. Rồi, thôi nghỉ được chưa? Giờ giữa chọn lựa là ngồi nghe nữa hay là nghỉ? Chọn cái. Thôi, thầy chọn nghỉ.
[1:29:39]Thôi, chúc quý Phật tử an vui nha, hẹn gặp lại.
[1:29:45]Rồi ta hồi hướng rồi nghỉ. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:30:02]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.