Lời giảng: Bên Lỡ Bên Bồi

[0:09]Mời quý Phật tử, mời mọi người ngồi xuống.

[0:16]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta ngày cuối năm,

[0:25]rồi qua tới sang năm là mình mới gặp lại. Chúng ta nói đề tài hôm nay là bên lở, bên bồi. Từ cái câu ca dao á: "Con sông bên lở, bên bồi. Bên lở lở mãi, bên bồi bồi thêm." Mọi người có nghe câu này chưa? Nghe rồi phải không? Ừ. Thì hôm nay mình giảng coi nó lở, nó bồi ra làm sao đây. Vì trong thiên nhiên á có cái hiện tượng có cái hiện tượng vật lý là hiện tượng xâm thực. Là khi mà có một cái dòng chảy như một dòng sông hay một dòng suối như vậy đó, nó chảy cái nó uốn cong. Nó uốn cong thì cứ thì nó cứ đào lần lần, nó cứ đào sâu cái bên mà bị bị lở nó cứ khoét dần. Và cái bên mà dôi ra đó, cái bên bên bồi nó cứ đắp vòng vòng

[1:10]vậy, đầy dần đầy dần, rồi bên kia cứ lở dần lở dần. Có hiện tượng như vậy, trong thiên nhiên có hiện tượng như vậy. Ví dụ như cái dòng sông bình thường mà nó chảy thẳng vậy không nói gì, nhưng mà nếu trường hợp tự nhiên nó có một cái khúc khúc cộm đây chút xíu không biết cái gì, thì nó sẽ khoét đây chút xíu. Rồi cái mai mốt cái đây cái nó nó từ từ nó vậy, bên đây nó từ từ nó vậy, khoét dần. Rồi từ nó vậy, nó vậy. Nó khoét dần như vậy đó hiện tượng. Cho đến một ngày kia cái dòng sông như thế này nó sẽ trở thành thế này. Mà sông Sài Gòn mình bị đó. Cái dòng sông Sài Gòn nếu mình nhìn trên bản đồ đó mình thấy nó quanh co.

[1:46]Và một cuối cùng cuối cùng nó vậy nè. Và nó bỏ lại, nó bỏ bên đây thành một cái ao ao vòng cung như vậy. Và dòng sông nó lại đi thẳng, nó bỏ mặc, bỏ mặc bên lở bên bồi, dẹp hết. Là dòng sông trở lại đi thẳng như ban đầu. Đó là một hiện tượng của thiên nhiên như vậy. Ví dụ mình nhìn trên bản đồ trên cao mình sẽ hay thấy dòng sông như vậy. Thì như vậy cái dòng sông bên lở bên bồi vậy nó có liên quan gì đến Phật pháp không? Có liên quan. Vì nó là một cái hiện tượng vật lý cũng như vậy, đạo lý cũng như vậy, xã hội cũng như vậy, con người cũng như vậy. Và chúng ta hiểu điều này để mình sống cho đúng hơn, sống cho tốt hơn.

[2:28]Là tại sao như vậy? Trong cuộc sống á có những hiện tượng này, là có một số người do phước đời trước nên bây giờ chiếm được cái ưu thế so với người khác. Tự nhiên mình giàu hơn người khác, mình mạnh hơn, mình có thế lực hơn, có quyền hành hơn người khác. Và có một số người do kém phước cho nên đời này bị nghèo hơn, cô thế hơn. Thì cái người mà có ưu thế hơn á nó giống như là bên bồi vậy, còn cái người mà kém ưu thế giống như bên lở vậy đó. Và cứ như vậy, cứ bên bồi bồi mãi, bên lở lở thêm. Cứ như vậy, nó y như là một dòng sông, không khác. Chúng ta nhìn vào một hiện tượng á là chúng ta thấy nè: Tại sao vậy?

[3:12]Mình giải thích được chứ không phải không. Là ví dụ cái người mà họ có tiền có quyền thì họ dùng tiền, dùng quyền đó, rồi họ được học hành, họ được khôn ngoan, cái họ kinh doanh, họ tiếp tục làm giàu, phải không? Họ mở mang, họ đầu tư mở mang cơ sở này cơ sở kia thêm, họ đầu tư thêm. Còn cái người nghèo thì sao? Mình không có vốn liếng, nhiều khi nhà cửa cũng phải ở thuê nữa. Ờ rồi sao? Cứ phải đi làm mướn thôi. Mà đến xin làm mướn thì chủ gặp người chủ tốt á thì được đỡ một chút, người chủ xấu họ bóc lột chịu không nổi rồi cũng phải cắn răng chịu đựng. Như vừa rồi trên báo có đăng một cái nhà hàng nào đó,

[3:49]cái người chủ cứ giả bộ là là là là thử việc rồi đuổi, thử việc rồi đuổi đó, giống như thuê người ta không công. Rồi cái hiện tượng mà người chủ mà bóc lột người công nhân là cũng như vậy đó, vì quyền trong tay nè. Vào có những cái xã hội mà khi cái lực lượng mà công nhân chưa có công đoàn để bênh vực rõ ràng á thì cái người công nhân thật là khổ. Đến làm nói là quy định 8 tiếng, họ bắt làm 9 tiếng, cũng phải ráng làm, 10 tiếng ráng làm, cự nự họ đuổi. Mà không có việc làm, nghèo, nghỉ việc một tháng không tìm ra việc là nhà đói. Thế là cứ phải cắn răng mà chịu. Rồi khi mà đi làm quá tiếng đồng hồ như vậy là sức

[4:25]khỏe mình hao mòn hơn, mệt mỏi hơn, đói kém hơn. Giống như là bên lở cứ lở mãi. Còn cái người họ có thế lực rồi thì họ cứ vậy, cứ có thể họ bóc lột người khác được, họ có phương tiện để bóc lột được. Ờ đó là mình nói cái người ác á. Bây giờ không ác, giờ một người đàng hoàng thôi, một người là không phải bóc lột, nhưng mà khi họ có một chút tiền chút quyền rồi thì tự nhiên là họ có cái điều kiện để đầu tư, để làm ăn, họ giàu dần dần lên. Là không bóc lột, vẫn đối xử tốt với công nhân á, nhưng mà họ vẫn giàu lên dần dần. Nghĩa là tiền trong xã hội cứ từ từ chảy vào túi những người đó, từ từ chảy vào túi người đó.

[5:02]Cho nên có những người cứ giàu lên mãi, khi ban đầu có vốn liếng làm cái đà rồi là cứ giàu dần giàu dần. Còn những người nghèo mà nếu không có phước, không may mắn, không cơ hội là cứ nghèo suốt đời như vậy. Cái xã hội cũng như vậy. Như vừa rồi mình có một cái hiện tượng mà thành phố mình có một cái vụ nổi cộm á là vụ gì? Đó, giỏi, Năm Cam. Cũng vậy đó. Tức là khi mà có được một thế lực rồi thì ổng cứ tìm cách khống chế hết tất cả những băng đảng có sẵn, buộc là phải quy phục ổng. Mà nếu không quy phục thì ổng ổng kêu công an đi bắt, mà quy phục ổng rồi thì công an không bắt. Hay như vậy. Thì đó là cái gọi là bên bồi bồi thêm á.

[5:43]Cho đến cái ngày mà con sông nó chảy thẳng là ngày nào? 12 tháng 12 vừa rồi. Dẹp hết, coi như bên lở bên bồi dẹp hết, nghĩa là đảng lớn đảng nhỏ gì là bố già không bố già gì là dẹp hết luôn. Đó là một ngày, tới cái lúc nhân quả nó xử rồi thì con sông nó đi thẳng. Giống như là hiện tượng tự nhiên cũng vậy, trong cuộc đời cũng vậy. Trong cuộc đời á, ví dụ khi một người chiếm ưu thế mà họ hơi có ác, tức là họ có tiền, có quyền rồi họ ác, thì họ buộc người khác phải phục vụ họ, hoặc là họ có bóc lột ở trỏng á, thì cái nó tạo cái hiện tượng bên lở bên bồi rất nhanh, rất nhanh. Tức là họ giàu lên rất nhanh mà cái người bị bóc

[6:24]lột á nghèo đi rất nhanh, suy sụp rất nhanh. Thì như vậy cái ngày mà con sông nó chảy thẳng nhanh không? Cũng nhanh luôn. Cái ngày tàn của bạo chúa cũng rất là lẹ. Còn mà trường hợp cái người không ác, không ác, đây nè, trường hợp người không ác là coi chừng Phật tử mình rơi đúng trường hợp này nè. Nghĩa là mình có tiền, có quyền trong tay rồi bắt đầu mình làm giàu, mình làm ăn chân chính, đóng thuế đầy đủ, thuê người bảo đảm quyền lợi người công nhân đầy đủ, nhưng mà làm sao? Tiền cứ tiếp tục, mình cứ tiếp tục giàu lên dần dần, đúng không? Làm ăn chân chính. Vì không gặp xui đi, ví dụ không gặp phá sản,

[6:57]không gặp cái xã hội bị trục trặc, mình cứ giàu dần giàu dần nữa. Mà tiền trong xã hội cứ vào túi mình dần dần, thì như vậy nó cũng tạo cái hiện tượng bên lở bên bồi giống hệt. Nhưng mà nhanh hay chậm? Chậm. Cho nên cái ngày mà con sông đi thẳng còn rất là lâu, nhưng nó vẫn phải tới. Bởi vì nó đã tạo một sự bất công, lạ lùng như vậy. Vẫn là một sự bất công nha. Mình hưởng cái phước của mình mà vậy mà vẫn là một sự bất công. Lạ như vậy. Cho nên chúng ta thấy trong cái đạo lý, trong luật nhân quả đó, nó không phải là dễ suy nghiệm đâu, không phải dễ suy diễn. Vì bình thường chúng ta cứ nói với nhau là gieo nhân gì gặt quả đó.

[7:38]Nghĩa là tôi bố thí thì nửa sau này tôi được giàu sang, là tôi hay phóng sanh, hay bố thí thuốc thì sau này tôi khỏe mạnh, à tôi dạy người ta cái gì một cách nhiệt tình thì sau này tôi sẽ thành người giỏi giang. Thì mình hiểu nhân quả như vậy là hiểu rất đơn giản, chứ nhân quả không đơn giản. Nhân quả rất là phức tạp. Ở chỗ này nè: Ví dụ như nãy chúng ta vừa nói nhau á, bây giờ mình đời trước mình bố thí nên đời này mình rất là giàu sang, thì mình được quyền hưởng cái giàu của mình chứ? Không. Vậy mà khi mình hưởng cái giàu mình bắt đầu mình đang mang tội. Kỳ lạ như vậy, vẫn là một cái ác. Khi mình bình thản mình hưởng cái phước mình có

[8:15]trong khi những người khác họ chưa có phước, họ đang sống một đời nghèo khổ, mình bình thản mình hưởng. Lạ lùng như vậy. Nên nó vẫn là một cái ác mầm, một cái ác nhỏ đang rớt vào trong tâm mình và nó đang phát triển từ từ như vậy khi mình đang hưởng cái phước của mình. Nên đó là lý do mà tại sao trong đạo Phật vẫn kêu gọi lý tưởng cuối cùng vẫn là phải giải thoát. Chứ nếu mà mình nói là thôi mình làm nhân lành rồi mình hưởng quả lành thì Phật kêu mình không cần giải thoát, cứ làm phước cho tột cùng để mình hưởng cái phước cho vô tận thôi, phải không? Thì khỏi cần gì phải giải thoát vì như vậy nó sẽ sướng rồi.

[8:49]Thì như vậy nếu mình biết làm phước, mình không tạo tội thì trong nhân quả luân hồi mình đầu thai đi đầu thai lại mình vẫn chỉ là người sung sướng. Nhưng mà không đơn giản như vậy. Luật nhân quả không đơn giản. Nếu mà đơn giản như vậy Phật không kêu mình giải thoát làm chi, bởi vì sống ở đời cứ biết làm phước thôi rồi vẫn sẽ sướng, sẽ không còn đau khổ. Nhưng không, không phải như vậy. Khi chúng ta làm phước, chúng ta hưởng phước, bắt đầu cái mầm mống của sự bất công và ác độc lại xuất hiện lúc mình đang hưởng phước. Chính cái tính cách hai mặt của phước và tội luôn luôn nó cứ đan xen qua lại như vậy. Cho nên cuộc đời này là như vậy,

[9:23]luôn luôn cái gì hai mặt, đau khổ và hạnh phúc nó cứ quyện với nhau vậy. Chính vì lý do đó mà lý tưởng cuối cùng mà Đức Phật dạy chúng ta vẫn phải là giải thoát. Dù một vị Bồ Tát nào cũng vậy, có lòng đối với chúng sinh cỡ nào cũng vậy, một ngày nào đó vẫn phải nhập Niết bàn, nhường cái sự nghiệp giáo hóa này lại cho người đi sau. Không có một vị Bồ Tát nào vĩnh viễn mà giành cái đặc quyền độ chúng sinh hết. Cho nên Đức Phật nào cũng vậy, chúng ta xem trong kinh á, dù là công đức của vị đó tạo ra trong vô lượng, đến khi thành Phật là hóa độ chúng sinh vô lượng, vẫn phải có ngày nhập Niết bàn. Ví dụ như ở cõi người này Đức Phật Thích Ca mình coi như đến tuổi 80 phải nhập.

[10:00]Ở những cái thế giới khác, tuổi thọ của chúng sinh ở đó dài cả mấy chục ngàn năm thì Đức Phật đó cũng phải nhập Niết bàn. Thì đó, cái nhân quả là vậy. Nên giải thoát vẫn là lý tưởng cuối cùng. Tuy nhiên, cái lý tưởng cuối cùng đó mà được nêu sớm quá thì người ta dễ hiểu lầm và rơi vào ích kỷ, thụ động. Như chúng ta như vậy, chúng ta chưa đủ phước, cái hạnh mình chưa đủ, đạo đức chưa sâu, bao nhiêu cái công hạnh còn phải làm mà mình chưa có hoàn thành, bây giờ cứ mở miệng nói giải thoát giải thoát, rủ nhau giải thoát, cái tự nhiên đạo Phật mình toàn bộ thụ động hết, tiêu cực hết. Mình không có làm lợi ích cho chúng sinh được nhiều, đạo Phật sẽ suy yếu dần dần.

[10:40]Nên nếu mình nói sự giải thoát quá sớm, vì vậy chúng ta biết cái lý tưởng cuối cùng vẫn là giải thoát, nhưng mà trên con đường đi đến đó, chúng ta phải đi qua một cái giai đoạn là sống một đời sống vị tha, hy sinh vì chúng sinh, phải rất là tích cực, làm cho mạnh, làm cho nhiều cho đến vô tận để tích lũy cái phước cho mình chứ không phải dễ. Còn nếu không, chúng ta rơi vào cái hiện tượng bên lở bên bồi rồi là bắt đầu mình thấy có cái ngày tàn của bạo chúa. Chúng ta nhớ, nhiều nói đùa nhưng mà hãy cảnh giác mình với chữ "ngày tàn của bạo chúa". Ví dụ ngày hôm nay mình thấy mình chiếm được ưu thế so với người

[11:17]khác, rồi mình ỷ vào cái ưu thế đó mình cứ sống tới như vậy, cứ làm tới như vậy để tiếp tục tăng cái ưu thế của mình là chúng ta đang rớt vào cái hiện tượng bên lở bên bồi. Đây là điều phải cẩn thận. Cái nhân quả đó nó lẩn quẩn như vậy. Như chúng ta thấy cái dòng sông cứ tạo bên lở bên bồi một ngày kia nó đi thẳng, thì cuộc sống là một lúc nào đó cái luật nhân quả họ gạt đi. Nó xử lý một cách công bình nhân ái lại, rồi gạt bỏ cái kẻ mà ưu thế và tham lam qua một bên. Tại sao chúng ta nói kẻ ưu thế và tham lam? Là bởi vì cái người có ưu thế mà hưởng cái ưu thế đó, lợi dụng ưu thế đó để lấn người khác, nên chữ ưu thế và tham lam dễ đi đôi với nhau.

[12:07]Ít có người nào trong cái ưu thế của mình mà lại nghĩ đến mọi người khác để làm san sẻ ra, ít có như vậy. Chứ đa phần là mình trong cái ưu thế mình hay lợi dụng nó tiếp để mình vượt lên, để lấn tiếp tục người ta là thành cái ưu thế và tham lam. Một ngày kia cái dòng đời với cái luật nhân quả nó gạt phăng tất cả, nó tạo lại sự công bình nhân ái cho xã hội được một thời gian trước khi cái hiện tượng bồi lở mới xuất hiện. À! Đây chúng ta mới thấy cuộc đời vô thường là như vậy. Không bao giờ có cái sự công bình vĩnh viễn, cũng không bao giờ có cái bất công vĩnh viễn. Ví dụ như cái hiện tượng bên lở bên bồi này bắt đầu thành lập

[12:48]là đang bất công đó, bất công một thời gian rồi bắt đầu cái dòng sông đi thẳng, gạt bỏ bên lở bên bồi nằm một bên, đi thẳng lại. Nhưng mà có vĩnh viễn dòng sông nó đi thẳng không? Không, một lúc nào đó có một cái cọng gì đó, cái gợn gì, một cái chận một cái cọng gì nó chận một chỗ, tạo thành một cái bên lở bên bồi liền. Nghĩa là chỉ cần một khúc cây thôi nó trôi nó tắp bên một cái bờ sông thôi, cái nó làm cát tắp lại chỗ đó, phù sa tắp lại chỗ đó thôi là bên đó bắt đầu nó bồi mãi bồi mãi, và phía bên đối diện của nó bắt đầu khuyết từ từ, bị khuyết mãi khuyết mãi. Ban đầu mình không thấy, mình thấy ví dụ một cái gốc cây nó trôi,

[13:24]nó gá vào cái dòng sông đóng cứng ở đó, mình tưởng bình thường, không có. Sự bất công đã bắt đầu, hiện tượng bên lở bên bồi đã bắt đầu. Như vậy đó, nghĩa là cái công bình của xã hội nó cũng chỉ một thời gian rồi cái lại bất công xuất hiện, bất công xuất hiện thời gian rồi sẽ có một cái điều gì đó nổi lên, dẹp cái bất công đó tạo sự công bình xã hội lại, rồi công bình một thời gian bất công cứ khởi lên lại. Đó là một cái cái điều phải nói là một bi hài kịch của cuộc đời, của xã hội. Mà ở đây đó, khi chúng ta sinh vào cái cuộc đời này, chúng ta bị buộc mình phải đối diện với cái công bình hay cái bất công đó để chúng ta sống có trách nhiệm.

[14:02]Là tại sao mà chúng ta phải có mặt ở đây? Ở cuộc đời, trong cái luân hồi này vì sao? Vì chúng ta có có gì? Có nghiệp, đúng. Chúng ta có nghiệp từ quá khứ, cho nên chúng ta bị lôi vào, cuốn vào cái dòng luân hồi này để làm chi? Để làm chi? Để trả nghiệp, đúng, mới được một nửa thôi, còn một nửa nữa, để làm chi nữa?

[14:31]Một là để trả nghiệp, hai là để chúng ta học được một cái đạo lý từ cái cái dòng luân hồi vô tận này. Từ cái học được đạo lý này á, chúng ta phải thấy mình có cái trách nhiệm để giữ gìn cuộc đời này cho tốt đẹp, xây dựng cái thế giới này thành thiên đường, chứ không phải chỉ để trả nghiệp không. Cho nên chúng ta có mặt ở đây chúng ta nhớ hai điều: một á là để trả nghiệp, hai là để học được cái đạo lý từ cái cuộc đời này. Nếu hai điều đó chưa xong thì vĩnh viễn chúng ta không ra khỏi luân hồi. Nếu là chúng ta không chịu trả nghiệp, à và nếu chúng ta không chịu học được cái đạo lý từ cuộc đời, chúng ta không ra khỏi luân hồi. Ví dụ thế nào?

[15:15]Ví dụ thế này, ví dụ có một lúc nào đó chúng ta rơi vào cái cảnh khổ, như một người bị rơi vào cảnh nghèo túng đi, đó là lúc mình đang trả nghiệp. Cái nghèo túng này đó là lý do tại sao? Lý do tại sao mình rơi vào nghèo túng? Thường thường mình hay nói là tại vì bỏng sẻn, phải không? Không phải. Đừng nghĩ rằng cái người nghèo là do nhân đời trước bỏng sẻn nha, không có đâu, nói vậy oan tội nghiệp người ta. Có những con người rất tốt bụng, có những con người mà họ đang nghèo, nhưng nếu mà có tiền rớt vào tay họ, họ sẵn sàng bố thí giúp người khác liền, họ không hề bỏng sẻn nhưng vẫn nghèo. Lý do tại sao? Lý do tại sao? Ai biết?

[15:55]Biết cái này một chút để mình biết sợ. Là bởi vì kiếp xưa đó mình làm phước nhiều lắm, rồi kiếp gần á mình rất là sung sướng và trong cái sung sướng đó mình quên đạo lý, mình sống hơi phung phí, sử dụng đồng tiền không đúng cho nên đời sau nghèo cho biết thân. Nhân quả rất công bình. Nên có những người nghèo bởi vì đời trước xài phí, xài đồng tiền không chính xác. Đồng tiền rớt vào tay mình là của mình, đừng tưởng mình muốn xài gì xài nha, xin thưa không hề có chuyện đó. Đồng tiền rớt vào tay mình đúng là cái phước của mình đó, nhưng mà tiền đó là của của cả cái đất nước, của xã hội, của thế giới, của nhân loại.

[16:33]Mình sử dụng làm sao cho nó thành cái đẹp cho thế giới thì mình được hưởng phước hoài. Còn mình xài bậy, mai mốt đồng tiền sẽ rời khỏi bàn tay mình đi. Cho nên có những ông giám đốc mà khi giàu, khi đang có nắm tiền trong tay đã xài phung phí. Xài phung phí, mình nghe báo đăng hoài đó, họ đi những cuộc nhậu có mấy chục triệu, thuê một người mẫu để ngồi nói chuyện trong một tiệc nhậu trả 100 đô. Những cái xài như vậy thì sau này vào trong tù không có tiền để xài. Đó là như vậy, cho nên có những người đời này nghèo nhưng mà sự thật tâm họ rất là tốt, chỉ vì ngày xưa lúc đang giàu không biết nhân

[17:06]quả, xài đồng tiền không chính xác, cho chỗ không chính xác cho, mua cái điều không đáng để mua thì qua kiếp sau nghèo. Chúng ta xét lại mình nha, mai mốt có tiền cẩn thận. Thì đó là ví dụ bây giờ bắt đầu mình rơi vào chỗ nghèo túng đây nè, giờ có một người nào đó nghèo, thì nghèo phải là trả nghiệp không? Phải trả nghiệp phải không? Đúng. Mà có người kiên nhẫn chịu trả nghiệp, tức là sống trong cảnh nghèo đó, sống trong sạch, đúng là nghĩa là đói cho sạch mà rách cho thơm, thì cái người này là người biết trả nghiệp. Nhưng có người trong cảnh nghèo đó không chịu trả nghiệp, không nhẫn nhục chịu đựng để tạo phước, cần cù, nhẫn nại vượt lên mà lại sao?

[17:45]Mà lại muốn làm một điều gì xằng bậy, sai lầm để có tiền, để phá cái nghèo của mình bằng cách trộm cắp, lừa gạt thì đó là người không chịu trả nghiệp. Thì người này có ra khỏi luân hồi không? Không. Do vậy, trong cuộc đời này không phải là một cái nghèo để chúng ta phải chịu đựng không, còn vô số những nghịch cảnh, những đau khổ khác mà chúng ta phải đối diện mà chúng ta hãy nhớ là phải trả nghiệp, đó là cái điều thứ nhất để ra khỏi luân hồi. Cái thứ hai nữa ở trong đây là chúng ta phải học được những bài học từ cuộc đời này. Nên cái người nào đó mà sống trong cuộc đời này mà không rút ra được những cái đạo lý của cuộc đời,

[18:26]người đó sẽ bị chôn trong luân hồi hoài, bị cuốn trong luân hồi hoài. Học được bài học gì? Học được bài học gì? Vô số bài học. Ví dụ à khi mà mình thấy một cái người khốn khổ thì đó là bài học gì?

[18:46]Đúng, học lòng tình thương. Ai giỏi đó, biết học đó. Nghĩa là khi thấy một người khổ, khi cuộc đời, nhân quả bày ra trước mắt chúng ta một người nghèo khổ để chúng ta học cái bài tình thương yêu. Chúng ta phải biết khởi tâm thương xót, mà nếu có điều kiện nên giúp đỡ. Đó là bài học đó. Khi chúng ta gặp một người giàu sang sung sướng, học bài học gì?

[19:11]Học bài học gì?

[19:15]Đừng có học mà học đi ăn trộm người ta nghe, mà học bài học hoan hỷ trước cái thành công của người khác. Đó là bài học thành tâm. Nghĩa là vô số những bài học trong cuộc sống này mà chúng ta phải biết học. Ví dụ như khi mình nhìn một người tàn tật, mình học bài học gì?

[19:36]Thứ nhất cũng là thương xót, thứ hai nữa là bài học gì? Phải biết suy nghiệm cái nhân quả. Rồi ví dụ như khi mình gặp một cái người đến với chùa nhiều năm nhưng mà thấy đạo hạnh không tăng tiến, thấy đạo đức vẫn còn khuyết lở, mình học được bài học gì?

[19:57]Nó vô số bài học mình phải học đó. Tức là mọi điều bày ra trước mắt mình đều là những cái đạo lý chúng ta phải tìm ra. Vì vậy, một người sống trong luân hồi không được quyền sống thờ ơ, vô tư hờ hững, không được. Mình phải sống rất trí tuệ, rất tỉnh giác, rất bình an, rất thanh thản nhưng rất khôn ngoan, phải sống như vậy đó. Ví dụ mình gặp một người sống trên đời mà lanh quá, chuyện gì cũng lanh chanh hết trơn, có vẻ khôn quá, khôn mà lộ ra thì người đó cũng sống sai đó. Ngược lại, mình gặp một người sống vô tư, chuyện gì cũng không biết hết á, một người như đãng trí lơ lơ đãng đãng, không cần quan tâm chuyện gì, người đó sống cũng sai nữa.

[20:38]Cho nên cái đúng là chúng ta sống giữa cuộc đời á, mình giữ tâm mình bình an trước nghịch cảnh, vì đó là chúng ta đang trả nghiệp. Nhưng thứ hai là mình có cái nhìn sâu sắc trong mọi vấn đề của cuộc sống để rút ra được một bài học, một đạo lý cho bản thân của mình. Mà tuy nhiên, thường thường á thì mỗi người chúng ta đó khó, ví dụ như mình sinh ra lớn lên rồi tự mình đủ khôn ngoan để nhìn cuộc đời mà thấy được hết mọi điều như một triết gia, không phải. Mình nhờ vào đâu? Nhờ vào đâu? Nhờ vào Phật pháp trước. Đầu tiên thì mình chưa đủ sức sắc bén để nhìn mọi diễn biến của cuộc đời mà thấy được đường đi nước bước, nó tại sao như thế, tại sao như thế.

[21:20]Nhưng mà đầu tiên chúng ta nhờ Phật pháp. Chúng ta đến, chúng ta quy y Tam Bảo, mình nghe quý thầy giảng, rồi đọc kinh, đọc sách, nghe băng, vân vân, chúng ta được một số gợi ý, được một số đạo lý. Rồi sau đó, từ cuộc sống của mình, bắt đầu là mình dùng cái trí tuệ tự mình, kết hợp với cái điều mình đã học được nơi Phật pháp mà soi rọi mọi điều của cuộc sống này để chúng ta sống cho đúng, sống cho tốt. Sống đúng, sống tốt rồi mới ra khỏi luân hồi được. Nên ở đây á, có người sẽ thắc mắc, nói tại sao là chúng tôi cứ hay giảng những điều không có thấy trong kinh, không dẫn kinh ra giảng? Chúng tôi trả lời thế này:

[22:00]bởi vì đạo, mà nhất là đạo Phật, là cái cách để sống, đó là cái thứ nhất, và thứ hai là cái cách để thoát khỏi luân hồi, hai cái đó. Đạo Phật là như vậy, đạo khác mình không có ý kiến. Ví dụ, đạo khác có thể đạo là cái gì, thì đạo của họ là một hình thức tín ngưỡng cầu nguyện cái Đấng Tối Cao để được cái gì đó, thì có thể vậy, nhưng đối với đạo Phật thì đạo Phật là cách để sống cho tốt, cho đẹp. Nên vì vậy, chúng ta lắng nghe lời Phật dạy rồi sau đó mình áp dụng, mình soi rọi vào trong cuộc sống này một cách sâu sắc, đó là đạo lý đó, đó là trí tuệ. Ở đây nè, chúng ta nói về cái bên lở bên bồi này nè,

[22:38]là khi mà nhìn vào lịch sử á là chúng ta thấy có một số thế này: có những bạo chúa tham lam vơ vét, cuối cùng là bị lật đổ, lưu vong hoặc tù tội. Mà không phải thời xưa, thời nay gần đây nè, quý Phật tử đọc báo có thấy không? Có thấy có những tổng thống mà họ tham nhũng tại đất nước của họ, ví dụ như tại đất nước Đông Nam Á cũng có nè, ở Châu Phi cũng có. Có những lãnh tụ nghĩa là khi họ lên rồi đó, đất nước nghèo mạt cùng đường á, nhưng mà cái tài sản của họ mà gửi ngân hàng nước ngoài gần cả tỷ đô la. Tiền đó tiền của ai? Tiền của dân! Nhưng mà khi họ đang là ưu thế, họ nắm quyền lực, thì họ cứ vơ vét vào họ cho đầy,

[23:19]thì cứ bên bồi thiệt lẹ, bên lở thiệt lẹ, thì lúc nào đó gãy hết. Nghĩa là dòng sông sẽ đi xoá, khoét lại hết. Thế là họ bị lật đổ, lưu vong, tù tội, rồi số tiền mà họ giấu giếm trong ngân hàng bị phong toả, không lấy ra được, trả lại cho dân của họ. Nhưng mà đó đó cũng là chúng ta thấy hiện tượng như vậy. Ở đây á, có nhiều cái tay chủ nghĩa là tàn nhẫn bóc lột, thủ đoạn, mà cuối cùng gia sản cũng tiêu tan, rồi con cháu cũng hư hỏng, là cái mà mình dễ thấy trước mắt. Rồi trong lịch sử ngày xưa vậy, có những đế quốc hùng mạnh, xua quân đi chiếm khắp nơi, nghĩa là xâm lấn nhiều cái nước chung quanh mình, mở rộng cái ảnh hưởng của đế quốc mình.

[24:01]Nhưng mà ngày hôm nay còn lại nước nào là đế quốc không? Không còn, cuối cùng cũng vậy, cũng tiêu tan sụp đổ lại. Vì cái người mà vậy đó, nghĩa là dùng ưu thế của mình để giành phần hơn tiếp tục là rớt vào cái hiện tượng bên lở bên bồi thì cái ngày sụp đổ là không có xa. Hiện nay thế giới có một cái hiện tượng mà người ta đánh giá là nguy hiểm, đó là xu thế toàn cầu hoá. Ngày hôm nay đó cái phương tiện về thông tin, liên lạc, giao thông nó quá dễ dàng, từ nước này sang nước kia nó quá dễ. Do đó, một cái nền kinh tế của một đất nước là nó không còn của đất nước đó riêng nữa mà nó lệ thuộc vào nhiều quốc gia.

[24:41]Ví dụ như Việt Nam mình cũng vậy, ngay trong nước mình chớ rất nhiều công ty nước ngoài vào đây đầu tư, phải không? Đó, như vậy. Cho nên là coi là nước này nhưng mà sang nước kia làm ăn, vốn của nước này mà chạy qua nước kia, mà nước này nhưng mà tiền của nước kia đổ tới, vân vân. Nghĩa là thế giới nó đan xen, liên lạc, nghĩa là nối kết, gắn bó với nhau chặt chẽ lại, là xu thế toàn cầu hoá đang đi tới dần dần. Thì khi kinh tế như vậy thì chính trị cũng bắt đầu đi tới như vậy, là cái chính trị thế giới cũng bắt đầu các quốc gia phải lệ thuộc lẫn nhau dần dần chứ không thể có một quốc gia nào hoàn toàn độc lập được.

[25:17]Đó là cái xu thế toàn cầu hoá. Thì theo khoa học kỹ thuật, cái xu thế nó tới dần dần, tới dần dần, thì các nhà lãnh đạo các cường quốc á thì mới họp bàn với nhau là để thúc đẩy cho cái xu thế nó tới luôn. Nghĩa là làm sao cho thế giới này giống như sớm thành một quốc gia luôn. Nếu mà thật ra thành một quốc gia thì nó lại hay, nhưng mà không phải thành một quốc gia, mà trong đó là coi như mở tung cửa thị trường hết, không có biên giới nữa. Hàng nước này nó đổ qua nước kia, nước kia đổ qua nước nọ, buôn bán tự do, không có thuế quan, không phải đi qua cửa khẩu chặn lại kiểm tra đóng thuế. Nghĩa là các nước trên thế giới họ, nhất là nước mạnh họ họp lại

[25:57]để họ kêu gọi thúc đẩy cái đó toàn cầu hoá hoàn toàn luôn. Thì có những cái người, những nhà hoạt động, hoạt động tự do đó, họ kéo nhau họ biểu tình trước những cái buổi họp, buổi họp của cái Hội nghị Tổ chức Thương mại Thế giới, những cái hội nghị nói về toàn cầu hoá, thì họ biểu tình rầm rộ, rầm rộ hết. Mà những cái người biểu tình đó là vì sao họ biểu tình? Họ phản đối toàn cầu hoá? Bởi vì họ là những người có trí tuệ, những người có lương tâm. Họ biết rằng khi mà cái hiện tượng toàn cầu hoá đến quá nhanh, biên giới sụp đổ hết, thì cái hiện tượng bên lở bên bồi này nó xuất hiện liền, xuất hiện ồ ạt liền, là các nước nghèo chịu không nổi.

[26:40]Thí dụ bây giờ mình nói thế giới là sụp đổ hàng rào thuế quan hết đi, thì bây giờ những cái nước nào mà hàng hoá sẽ bán được mạnh, bán được nhiều? Những nước nào? Những nước giàu, phải không? Sản phẩm tinh vi là không bị bảo vệ nữa là họ tràn lan họ bán đi hết. Còn những nước ví dụ nước nghèo sản phẩm không có gì hết, sống cứ trồng nông nghiệp vậy thôi, là cái hàng bán ra có khi bị nó ép giá, phải mua cái đồ sản phẩm cao mà bán ra cái đồ nông sản rất là rẻ, thì nước đó làm sao? Càng ngày sao? Càng nghèo. Mà cái nước mà họ bán sản phẩm kỹ thuật cao giá mắc thì càng ngày họ càng càng giàu, đó là nó xuất hiện cái hiện tượng

[27:20]bên lở bên bồi thì những nước nghèo chịu không nổi. Cho nên là nhiều khi mình đọc báo mình thắc mắc tại sao mà họp toàn cầu hoá hay là họp Tổ chức Thương mại Thế giới mà người ta biểu tình quá chừng vậy? Vì những người biểu tình những người có lương tâm. Họ sống trong cái nước giàu, nếu toàn cầu hoá cái nước giàu của họ được lợi, nhưng họ biết rằng cái nước nghèo chết, mà họ không nỡ thấy điều đó. Nên đây những người đó phải nói rất là hay. Cho nên hiện nay mà toàn cầu hoá sớm quá nước nghèo chết hết, nó cũng rơi vào cái hiện tượng bên lở bên bồi. Mà nếu đợi cho tới cái ngày mà có một cái công

[27:53]lý mới xuất hiện gạt băng hết ra thì làm sao? Cái ngày đó lâu, nghĩa là các nước nghèo xơ xác hết trơn, bơ phờ, nghĩa là đìu hiu gió cuốn giống như chúng tôi vậy rồi... Cho nên vì vậy họ phải chặn lại là vậy. Đó là cũng cái hiện tượng bên lở bên bồi trên thế giới. Những đó hiện tượng của xã hội mà nó liên quan tới nhân quả, chúng ta phải biết. Nhiều tay trùm xã hội đen vậy, thống trị tàn bạo, bảo kê vũ nữ, ăn tiền trên xương trên máu người ta, cho vay nặng lãi rồi buôn bán ma túy. Nhưng đến lúc nào đó, công lý xuất hiện rồi tất cả cũng tiêu tan lại. Ở đây đó, chúng ta thấy là lâu lâu chúng ta thấy có những

[28:33]nhà cải cách xã hội, họ đứng lên họ kêu gào chuyện này, kêu gọi chuyện kia, bởi vì họ muốn xây dựng một xã hội mà không có cái hiện tượng bên lở bên bồi, không có những cái người mà được ưu thế rồi cứ giàu lên mãi, hoặc là bị những cái người không có ưu thế rồi cứ nghèo mãi. Có những nhà xã hội họ có thiện chí, họ muốn cải cách xã hội mà thường cái cách của họ là gì? Họ phân chia lại tài sản để không cho có ai có cơ hội chiếm ưu thế hơn người khác. Đó là cái suy nghĩ đơn giản của những nhà cải cách xã hội. Ví dụ như họ thấy một số người giàu quá, cái họ tìm cách là phải lấy cái của của nhà giàu,

[29:11]ra một cái luật lệ gì đó cho nó hợp lệ chứ không phải là dùng bạo lực cướp, dùng một cái luật lệ gì đó của xã hội, rồi phân chia lại tài sản, phân phối lại, lấy bớt của người giàu phân phối lại cho xã hội để cho gạt bớt cái hiện tượng bên lở bên bồi, để tránh bớt cái sự bất công. Đó là xã hội có thiện chí đó. Nhưng mà thường là khi mà một người mà chủ trương như vậy đó, là nhiều khi nhân loại họ chưa hiểu mà họ lại công kích. Vì sao vậy? Vì đa số thế giới đó, hiện nay cái họ theo gọi là chủ nghĩa tư bản. Tư bản: tư là riêng, bản là vốn đó, tức là cái tài sản riêng của con người là một cái điều thiêng liêng của người đó, không được xâm phạm.

[29:50]Cái người đó họ có tài năng, họ có vốn liếng, họ được quyền xây dựng doanh nghiệp, họ được quyền làm giàu và đồng tiền mà họ làm giàu được phải được luật pháp bảo vệ, không được xâm phạm tới. Thì như vậy, cái luật pháp của những quốc gia tự do tư bản là luật pháp bảo vệ cho hiện tượng bên lở bên bồi. Rồi có những cái chủ thuyết mà thiên về xã hội thì lại thấy rằng cái điều mà luật pháp mà bảo vệ cho tài sản cá nhân con người đến nỗi lớn quá, thì là một cái bất công lớn, nguy hiểm cho xã hội, nên họ thường hay kêu gọi là cải cách phân phối lại tài sản. Nhưng mà hiện nay thì thế giới chưa thấy điều hay đó lắm,

[30:30]cứ tưởng điều đó là ác độc, là tàn bạo, nhưng không ngờ rằng những người đó họ có thiện chí chứ không phải không. Tuy nhiên nó có cái điều này mà chúng ta vẫn hay nói với nhau, là do phước của chúng sinh không có đồng, cho nên cái luôn luôn tồn tại trong xã hội có những người ưu thế hơn và những người kém ưu thế hơn, luôn luôn như vậy, không còn cách nào khác. Chỉ có cái là cái điều bất hạnh xảy ra là khi chúng ta lợi dụng cái ưu thế của mình để làm tổn hại người khác là ác, hoặc làm ngơ trước sự thiệt thòi của người khác cũng là cái ác ngầm ngầm. Chúng ta đó không đến nỗi ác, bị rơi vào cái lỗi là lấy cái quyền hành,

[31:07]cái ưu thế mình để bóc lột người khác, mình đệ tử Phật chắc mình không bị cái đó. Nhưng mình sẽ bị rơi vào cái lỗi là làm ngơ trước nỗi khổ của người khác, cái sự thiệt thòi người khác, rồi mình cứ tiếp tục làm giàu mà không để ý đến cái hiện tượng bên lở bên bồi đang xuất hiện dần dần. Và một ngày nào đó đó thì sẽ đi đến cái tình trạng là san bằng tất cả để làm lại từ đầu. Bây giờ chúng ta nói những nguyên nhân mà tạo thành ưu thế. Nguyên nhân tạo thành ưu thế thì thứ nhất, theo nhân quả là do cái phước đời trước. Do đời trước mình bố thí, mình giúp người sao đó không biết, thì đời này tự nhiên mình có ưu thế.

[31:43]Và cái ưu thế trong đời này nó hiện ra ở những điểm như thế này nè: Thứ nhất là mình có cái gia thế, mình được kế thừa một cái gia thế vọng tộc thì mình nối tiếp giàu tiếp luôn, khỏi mất công lo gì hết. Nghĩa là cha ông mình đã giàu, có quyền chức thì mình nối theo cái quyền chức, cái giàu cha ông đó mình tiếp tục giàu lên, có quyền, gọi là đó là một cái ưu điểm, cũng là do phước đời trước. Cái thứ hai nữa là học thức và tài năng, nghĩa là đời trước mình có cái phước gì đó, đời này mình được học hành đến nơi đến chốn. Do mình học hành đến nơi đến chốn, mình có khả năng nên mình thuyết phục được người khác nghe lời mình.

[32:18]Cái quan trọng của một điểm để gọi là ưu thế là mình nói người khác nghe á. Cái cuộc sống này cái phước người ta đo được ở chỗ nào? Cái phước mà đo cái phước của một người ở chỗ nào?

[32:33]Không, ở chỗ là mình nói người ta có nghe hay không, bao nhiêu người nghe mình nói. Đó, cái phước nằm ở chỗ đó. Thì muốn có cái đó mình phải sao? Một là phải thiệt là đẹp trai. Cái người đẹp nói người ta dễ nghe lắm, đúng không? Đó lý do tại sao mà phải chọn người mẫu á, là người ta nhờ cái phước về sắc đẹp mà rồi bắt đầu được trả lương cao, nói người khác nghe, rồi lần lần có khi được đóng phim nữa kìa. Đó, thứ nhất là nhan sắc. Rồi thứ hai là mình có tiền. Mình có tiền thì nói người ta nghe không? Nghe. Đó, bởi vậy ông bà mình có câu là than thở đó: "Tay mang túi bạc kè kè" đó, "nói bậy nói bạ chúng nghe

[33:09]ào ào", là đó đó, nghĩa là mình có tiền mình nói. Rồi thứ hai nữa mình có chức, mình có chức nói người ta dám cãi không? Không. Đó, rồi ví dụ như mình có bằng cấp cao, mình nói người ta cũng nghe lời nữa vì người ta nể cái bằng cấp của mình. Cho nên vì vậy, nghĩa là bao nhiêu điều vậy đó, nhưng mà nó hiện ra cái mốc cuối cùng, cái thước đo cuối cùng để đánh giá một người là có phước hay không là mình nói được bao nhiêu người nghe lời. Đó, bây giờ mỗi người mình đi về đếm lại nha. Năm tới mình bắt đầu lên báo cáo: "Là trong cuộc đời này, con nói được ba người nghe lời, là chồng con và hai đứa con".

[33:42]Đó, vậy là mình có phước rồi. Còn người nào mà tới, ông nào mà lại nói: "Dạ con nói được tới nghĩa là sáu người nghe lời" là hơi mệt đó, tại tới hai bà mà tới bốn đứa con thì hơi mệt. Ở đây á cái chỗ đó là cái thước đo. Ví dụ mình có nhiều điểm ưu điểm, nhưng mà cái cuối cùng cái thước đo là hễ mình nói người khác vâng lời là mình có phước lớn. Lý do là những lãnh tụ là như vậy đó. Những lãnh tụ nhiều khi họ xuất thân từ một cái khó khăn, nghĩa là từ cái tay trắng mà dựng nên sự nghiệp lãnh đạo được cả cái dân tộc là do đâu vậy? Cũng là do nói mà người khác nghe, phải không? Chứ nói không ai đi theo mình hết thì lấy gì mà

[34:19]làm cách mạng, làm chính trị, phải không? Đó, cũng cái phước gì mình không biết, cái sức thuyết phục gì của tâm linh mình không biết, hay từ cái nhiệt tình, từ lý tưởng, từ trí tuệ gì mình không biết, nhưng mà hễ nói đông người đi theo mới làm lãnh tụ được, mà lúc đó mới tạo thành một cuộc cách mạng của dân tộc được. Đó là như vậy đó. Cho nên ăn thua cái chỗ mình nói bao nhiêu người nghe. Đó. Như quý thầy mình về nói bao nhiêu người nghe? Cũng tùy duyên, ha? Có những thầy nói đông người nghe, có những thầy ít duyên hơn, có những thầy nhiều duyên hơn, nhưng đại khái làm thầy thì cũng dễ dụ người ta được là vậy.

[34:53]Cho nên vậy mình ai mà mình thấy mình ở nhà mình nói người ta ít nghe quá, mình tức quá cứ đi cạo đầu cho thầy. Là mình bắt đầu thấy nhiều người nghe mình. Thấy cái hiện tượng sư giả đó nghe không? Hiện tượng sư giả đó, nói ở nhà nói mà nhiều khi bà vợ bả không thèm nghe nữa. Tức quá, mặc cái đồ tu cạo đầu đi ra là xin bữa, xin quá chừng tiền, nói ai cũng nghe hết. Đó, mình cứ cạo đầu có khi người ta nghe, nhưng mà coi chừng. Chừng nữa Diêm Vương ổng xử lý nó hơi mệt. Ừ. Đó đó, đó là cái gọi là bao nhiêu người vâng lời mình đó là cái phước, là thành ưu thế đó. Thì khi mà mình có cái ưu thế rồi đó, tự nhiên mình dễ cạnh tranh trong

[35:34]kinh doanh, mình làm ăn dễ dàng, mình dễ loại trừ các đối thủ. Hoặc là bây giờ một người có quyền chức thôi. Ví dụ có một người có quyền chức là không cần kêu ai hối hối lộ cho mình hết. Nghĩa là ví dụ đây là một cái một ông quan tốt, ổng không bao giờ mà nghĩ tới chuyện phải bắt chẹt người ta để mà người ta phải hối lộ. Nghĩa là ổng làm việc đúng bổn phận, ai xin xỏ cái gì thì ổng xét hợp lý ổng cho, rồi tối ngày lo cho dân thôi. Ví dụ ờ quy hoạch khu này để cho công nghiệp cho dân có việc làm, mở rộng cái trang trại kia cho dân có việc làm. Ví dụ có một ông quan rất tốt như vậy. Ví dụ như vậy không biết có không mình không biết,

[36:09]nhưng ví dụ có ông quan ổng tốt vô cùng như vậy, ổng không cần hối lộ, nhưng tự động người ta tới ngày lễ, ngày Tết vẫn phải đem quà tới cống nạp, có không? Có, nó tự nhiên à. Nó vẫn là cái ưu thế của mình, tự nhiên khiến như vậy, cũng là do cái phước, bởi vì ưu thế tức là cái phước. Cho nên người ta thích cho mình lắm, cái người mà có chức á. Nghĩa là có những cái ông mà ổng chủ kinh doanh đó, cái người ăn mày tới mà xin 1.000 không cho, xin 1.000 móc móc ráng tìm cái tờ 500 thôi để cho 500 chứ không cho 1.000, uổng. Nhưng mà hễ gặp ông cán bộ là móc một hai triệu là: "À, anh Ba đi đổ xăng uống nước liền." Vì đó?

[36:45]Vì gặp người có chức có quyền là như vậy, phải sợ và muốn kết thân để dễ dàng trong công việc làm của mình, tự nhiên. Nên cái người mà có quyền chức, có ưu thế, nó tự nhiên cứ bên lở bên bồi. Dù cái ông quan đó ổng không muốn, dù ông đó là ổng thanh liêm á, không hề đòi hỏi, nhưng mà bên lở bên bồi vẫn tự nhiên xuất hiện. Cuộc đời nó vậy đó. Cho nên mình ráng chịu cực đi học làm quan. Để khỏe sau này. Tốt thôi. Nó tự nó cái hình thành cái sự bồi đắp hoài. Vậy bây giờ ví dụ như là mình là người bên lở đi, tức là mình người nghèo. Thì làm sao? Người bên lở rồi thì họ bị động rồi, tức là thiếu phước rồi.

[37:27]Rồi cứ bị bên kia cứ vét. Tự nhiên mình cứ nghèo hoài, sống đủ ăn là may, còn không là phải đụng chuyện, ví dụ nhà có người bệnh hay đụng chuyện có cưới xin là phải làm sao? Phải đi? Đi vay. Mà vay nhằm người tốt thì đỡ, vay nhằm xã hội đen thì sao? Ít bữa lấy luôn cái nhà, làm không cách nào trả nổi cái lãi của nó. Đó là bên lở cứ lở mãi là vậy đó. Là khi mình đã mất ưu thế rồi, đã nghèo rồi là rơi luôn vào cái vòng xoáy của cái dòng đời là bên lở lở mãi, nghèo cứ nghèo hoài. Nếu không có một phép lạ xảy ra, mình cứ nghèo hoài, càng lúc càng khốn khổ. Vì vậy đó, cái người mà bên lở là cái người bị động không có chống đỡ được

[38:07]trước cái dòng đời khó khăn ập vào mình, thì bây giờ phải nhờ vào ai? Nhờ vào ai? Hửm? Nhờ vào bên bồi. Nhờ vào cái lòng tốt của bên bồi. Tức là hễ người nào mà có ưu thế, tức là biết mình ở bên bồi, là mình có quyền, mình có chủ động thì nhớ mình phải giúp đỡ cho cái người ở bên lở, để cho đừng có xuất hiện cái hiện tượng bên bồi bên lở nó cứ càng ngày nó càng lấn tới. Là chính cái bên bồi của mình, mình sẽ không yên nữa nha. Ngày nào đó mình tiêu đó. Công lý sẽ xuất hiện và gạt băng tất cả. Cho nên vì vậy là nếu chúng ta may mắn là bên bồi, mình phải quan tâm giúp bên lở. Còn nếu mình là bên lở thì mình phải làm sao?

[38:51]Dám nói quan tâm xin bên bồi lắm á. Là bên lở thì mình trong cái nghèo khó mà ráng ráng làm sao? Ráng làm phước. Ráng làm phước, đừng nói chữ tu. Chữ tu nhiều khi cứ tưởng đóng cóp ở một mình, không làm phước được nguy hiểm lắm. Hễ nếu mình là bên lở thì trong cái khó khăn của mình càng phải ráng làm phước. Có những người đến gặp Đức Phật nói: "Con nghèo quá, con đâu bố thí được." Đức Phật nói: "Không ai nghèo đến nỗi không có hột cơm cho con kiến ăn." Đức Phật nói cái câu xác đáng làm mình giật mình là mình đừng có nghĩ rằng mình phải làm những cái điều phước rất là lớn, xin hãy bắt đầu làm những điều phước nhỏ nhỏ trong tầm tay của

[39:30]mình mà từ từ mình sẽ có phước để làm những điều phước lớn hơn. Đó là nếu mình rơi vào bên lở đó thì cố gắng như vậy, làm phước trong tầm tay của mình chút chút chút chút, đừng ham làm lớn. Đừng có mơ ước trúng vé số một cú để cất phân nửa cái chùa Từ Tân này, không. Cứ lặng lẽ xin một con heo của thầy trụ trì về nuôi một năm giùm. Vậy đó. Ở đây ai chưa lấy heo nuôi, lát ra lấy giùm nha, để cho sang năm chúng ta có ngôi chùa khác mà tu cho đàng hoàng. Đó là nếu là bên lở. Còn bên bồi thì mình phải biết kiềm chế, đừng có dại khờ mà lợi dụng ưu thế của mình để giành thêm. Phải không? Thì như vậy tránh được cái hậu quả là công lý sẽ san phẳng tất cả lại.

[40:13]Ví dụ cái người mà ở địa vị cao thì phải biết làm sao? Phải biết khiêm hạ, tôn trọng người khác. Đó là bởi vì mình đang bên bồi mà, mình ở địa vị cao, ví dụ mình làm ổng quan thì mình cũng phải biết khiêm tốn. Vậy, hồi nhỏ chúng tôi nhớ có một lần vậy, cái lần đó tôi gặp trường hợp này làm tôi suy nghĩ hoài. Tức là tôi cũng hay có cái tật là học đạo lý từ cuộc đời vậy. Lần đó chúng tôi đến gặp một cái ông ông giảng viên, giảng viên có tiếng toàn quốc á, giảng viên ổng đi dạy ở cái trường này trường kia có tiếng toàn quốc. Thì mình nghĩ một con người mà có tiếng toàn quốc như vậy thì cái thái độ ổng sao?

[40:51]Ổng sẽ hơi kiêu kỳ một chút, phải không? Cái giọng nói có vẻ hơi bề trên một chút. Mà lúc đó thì chúng tôi chỉ là một học sinh quèn, không có gì quan trọng. Còn ông ta là một người danh vọng lớn, sang trọng, tướng mạo thì tốt đẹp, mập mạp, tướng rất là đẹp. Mà ở địa vị cao, cả nước trường này trường kia ai cũng trọng vọng. Còn chúng tôi chỉ là học sinh quèn, quần áo rách rưới nữa ví dụ. Thì khi gặp ông, vô tình đứng gặp ngoài hành lang nói chuyện, mà không ngờ một điều là ông nói chuyện ông dạ thưa với mình từ đầu tới cuối. Mà trong khi ông tuổi bằng tuổi bố mình, mà ổng nổi tiếng ổng chả biết mình là ổng là

[41:26]thằng nào, không hề biết mình là thằng nào. Học sinh quèn, vậy mà gặp một người lạ hèn kém như vậy, ông nói chuyện rất lễ độ. Từ đó tôi cứ suy nghĩ về bài học của cái ông đó. Lâu quá rồi quên tên của ổng. Giờ không biết ổng còn sống hay không. Mà làm cho chúng tôi nhớ cái bài học đó suốt đời vậy. Cái người ở một cái địa vị cao mà lại khiêm tốn hết mực. Đó là một người như vậy là một người mà không tạo nên cái hiện tượng bên lở bên bồi. Tức là người ở địa vị cao lại biết khiêm hạ, cúi mình, thật là đặc biệt. Ví dụ như mình là một người giàu thì mình phải biết làm sao? Phải biết làm sao? Dám nói phải biết khiêm tốn lắm á.

[42:05]Thì xin thưa phải biết bố thí, phải biết cúng dường, phải biết cứu trợ, ủng hộ. Ví dụ những lúc mà nước mình có thiên tai, bão lụt vậy đó, phải biết san sẻ ra. Đó, chứ đừng có mà giữ mãi là hiện tượng bên lở bên bồi nó xuất hiện á. Giống như một dòng sông vậy, khi mà bên bồi mình gạt bớt đi gạt bớt nó đi thì nó không có đắp thêm nữa. Nó không có tạo cái hiện tượng là khuyết dần khuyết dần để một ngày kia cạt băng luôn, không có. Là do tự mình đã biết gạt bớt cái bồi của mình. Là như vậy, nếu mình là bên bồi. Ví dụ mình là một người có tài năng thì phải làm sao? Tức là cũng là bên bồi đó. Tại vì trong một cái tập thể,

[42:46]trong cộng đồng, trong xã hội mình có cái tài năng hơn người khác, tức là mình ở bên bồi rồi thì phải làm sao?

[42:56]Phải làm sao? Thì phải biết chỉ vẽ cho cái người kém hơn mình để giúp cho họ làm sao? Họ phải giỏi lên. Đó, tại vì cái người dở, người kém tức là họ nằm bên khuyết rồi, bên lở rồi. Rồi mình cứ ỷ mình có tài, mình giành hết việc mình làm này làm kia, làm cho người ta đã yếu rồi người ta càng yếu hơn nữa. Vì người ta không có điều kiện để mà làm điều này làm điều kia thì người ta không có kinh nghiệm, người ta cứ dở hoài. Dở hoài, cho nên nói người đó dở quá thôi không giao việc thì họ tiếp tục suốt đời họ dở luôn. Cho nên cái người dở mình phải chịu cực mình chỉ vẽ, kèm để cho người ta làm được việc thì người ta mới giỏi lên dần dần được.

[43:37]Những quá quan trọng thì không dám giao nhưng mà cái gì giao người ta được, chỉ vẽ kèm người ta được để người ta làm được, nên cố gắng làm. Đó, nếu mình là người có tài năng. Chịu không? Đồng ý không? Đó, đó là cái công lý cuộc đời là vậy, lẽ phải cuộc đời là vậy. Ừ. Rồi ví dụ mình là một người thành công thì phải làm sao? Mình thành công tức là mình ở bên bên bồi. Mình phải làm sao? Phải biết giúp cho những người giúp người thất bại, mình giúp cho đàn em, những người đi sau mình được thành công tiếp tục. Đó, nhớ như vậy. Đó là bên lở bên bồi. Chứ không phải ỷ mình thành công, có danh có vọng rồi cái bỏ mặc không để ý

[44:23]tới người đằng sau mình là cái sai đó, tức là bên lở bên bồi xuất hiện. Đó. Nếu mà mình được như vậy, nếu mình là một người Phật tử biết nhân quả, biết đạo lý, có đạo đức mà biết như vậy, biết hễ bên bồi mình phải làm cái bổn phận gì của mình thì như vậy đời sẽ bình yên, tránh được những biến động lớn. Đó, chúng ta phải biết làm phước, phải phấn đấu làm phước thì không nói rồi nhưng mình bị bị động lắm. Còn cái người ở bên bồi á là phải biết như những điều chúng ta nói vừa nãy, hễ người chức quyền phải biết khiêm hạ, tôn trọng; có tiền phải biết bố thí; có tài năng phải biết chỉ vẽ người khác;

[45:00]mình thành công phải biết nâng đỡ cái người đi sau. Mà nếu được như vậy hết thì xã hội không biến động, sẽ bình yên. Vì như vậy cái người này dìu người kia, cái sự chênh lệch, ngăn cách, bất công giữa cuộc đời này nó không có xảy ra lắm. Đó là cái điều tốt đẹp mà đạo lý là như vậy, lẽ phải là như vậy.

[45:21]Rồi thêm điều nữa là cái người mà bên lở, tức mình là người kém ưu thế thì mình phải làm nhiều điều phước, phải không? Để làm chi vậy? Để cái phước nó đem cái may mắn đến cho mình và sau này mình tự đứng lên trên cái đôi chân của mình, chứ mình không trông chờ vào cái sự giúp đỡ của cái bên bồi mãi. Đó, vì con người mình cũng phải có cái phẩm giá của mình. Đó, vì con người mình cũng phải có cái phẩm giá của mình. Nên vậy có một lần chúng tôi nghe kể là có những Phật tử mình có lòng, cứ hay có những năm mà đất nước mình không có cái thiên tai, lụt lội gì hết thì những Phật tử mình cứ lâu lâu lại gom tiền,

[46:02]gom vật đi về những cái vùng nghèo xa xôi để cứu trợ đồng bào nghèo, bào nghèo thôi chứ không phải là người thiên tai, lũ lụt. Rồi có lần chúng tôi gặp người Phật tử mới nói với tôi thế này, nói: "Thưa thầy, rồi cái riết rồi cái con tới vùng đó thì con thấy dân đó chỉ có một cái tâm lý là chờ người tới cứu trợ thôi, chứ họ không biết phấn đấu bản thân họ nữa." Và cái điều cái người Phật tử nói làm cho chúng tôi suy nghĩ, đúng là cái gì vậy, cái hay có cái dở kèm theo. Cái người Phật tử mình đem đem đồ đi mình bố thí, mình giúp đỡ như vậy là tốt phải không? Là tốt, nhưng mà không ngờ lại gây một cái điều xấu làm

[46:39]cho người ta lệ thuộc và người ta cứ trông chờ. Chớ ước gì khi mình đến mình giúp người ta như vậy, mình cho người ta cái đạo lý nhân quả, là những khi không có phẩm vật, người dân đó họ biết sống tốt với nhau, họ biết tạo cái phước với nhau thì họ sau này cái phước họ có mạnh rồi, tự nhiên họ có những may mắn và đứng lên được bằng đôi chân của mình. Và con người lúc đó có phẩm giá là vậy. Cái phẩm giá của chúng ta là do cái phước của chúng ta đó. Người phước nhiều, người đó có giá trị nhiều. Cái người phước ít là người đó có giá trị ít. Cuộc sống này là như vậy. Cho nên chúng ta không thể đòi hỏi mọi người phải tôn trọng mình

[47:19]như những người khác được khi mà cái phước mình còn kém. Đây là điều mà chúng ta phải biết và chấp nhận. Nếu mình thấy mọi người chưa có tôn trọng mình lắm, mình hiểu ngay là mình đang còn thiếu phước. Đó, thì phải ráng làm thêm, là như vậy. Rồi trong sự tu hành cũng có những điều tương tự về cái bên lở bên bồi. Cũng giống như vậy. Như có những người tu thì có cái khiếu riêng, ở cái sở trường riêng, và có những cái điều họ kém ở những mặt khác. Đó cũng là bên bên lở bên bồi đó. Mà nếu mình có cái sở trường nào mình khai thác sở trường đó mãi, mình bỏ cái chỗ khác không để ý tới là cũng bên lở bên bồi.

[48:03]Ngày nào đó cái sự tu hành mình sẽ sụp đổ. Giống dòng sông đi thẳng gạt băng hết cả bên sở trường sở đoản hết. Ví dụ như sao? Ví dụ như có người là à

[48:18]có cái trí tuệ hơn là cái từ bi. Và người này cứ khai thác cái trí tuệ, không thèm phát triển cái từ bi nữa. Thấy mình có trí tuệ cho nên ráng học ráng nghiên cứu, rồi cũng đi giảng thuyết, rồi đào sâu lý luận, cứ phát triển tiếp về cái trí tuệ mà không tu tập tâm từ bi với con người. Rồi chúng ta để ý một thời gian sau người đó cũng sẽ gãy, cuộc đời tu hành người đó sẽ gãy. Bởi vì bên lở bên bồi. Từ bi và trí tuệ phải đều nhau. Mà thấy mình có cái sở trường về trí tuệ rồi ai cũng khen, cứ đào sâu nó đi tới là sẽ hư. Ngược lại cũng vậy, có con người có sở trường về lòng từ bi mà không có trí tuệ rồi cứ tiếp tục phát triển về điều đó cũng gãy luôn.

[49:04]Nghe lạ tai không? Mà chúng tôi gặp rồi đó. Chúng tôi gặp một vị tu sĩ nổi tiếng có lòng từ, Phật tử đến với chùa rất là thương yêu, rất là mến ông thầy đó. Lại nói là đến ông thầy, ổng hiền lành thấy thương liền. Mà ổng thương cây thương cỏ, thương người thương vật, thương dữ dội lắm. Mười năm sau nghe lại ổng ra đời. À, tại vì lúc đó không chịu phát triển trí tuệ, nghĩa là thấy mình ưu điểm có lòng từ được nhiều người khen, tiếp tục tu tập về điều đó mà không có phát triển cái trí tuệ hoặc phát triển thiền định, thời gian gãy liền. Vì lúc đó cái lòng từ mà khi mình không có trí tuệ, không có định lực á, nó lẫn với cái ái kiến mà không hay.

[49:46]Nó lẫn vô cái nó gãy lúc nào không hay. Đó, thấy đáng sợ. Nên vì vậy trong việc tu hành cũng vậy, chúng ta phải hiểu nhiều mặt vấn đề và bổ sung, chứ đừng có để thiên một cái nào. À ví dụ thế này, ví dụ như là niệm Phật,

[50:05]niệm Phật là tốt không? Rất tốt. Vậy niệm Phật nghĩa là gì? Nghĩa là mình tưởng đến Phật, nhớ đến Phật và tôn kính Phật, phải không? Cho nên trong cái tâm mình thường xuyên ví dụ mình cứ thường xuyên niệm Nam Mô A Di Đà Phật hay Nam Mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát, mình cứ niệm mãi niệm mãi trong tâm mình như vậy, nghĩa là mình đang vun bồi cái công hạnh gì? Là tưởng nhớ Phật nè, tôn kính Phật. Tốt không? Quá tốt. Mà tuy nhiên tu hành không phải chỉ một mặt đó đâu, còn những điều gì nữa? Vô số những điều khác nữa. Là chúng ta cần có những lúc tâm mình vào định, không có một cái niệm nào khởi trong đầu mình hết,

[50:46]kể cả câu niệm Phật cũng phải tắt luôn. Cái định cũng rất quan trọng. Rồi điều gì nữa? Rồi cái điều mà làm phước ra bên ngoài giúp người này giúp người kia, đem đạo lý đến người này đến người kia, đó là một công hạnh cũng rất quan trọng, phải bổ sung cho đều. Không phải là không. Rồi cái giới cũng là cái quan trọng phải trì giữ, cũng là một yếu tố. Vân vân. Rồi cái sự nhẫn nhục, cái hạnh nhẫn nhục, cái hạnh độ lượng cũng là một điều phải phát triển. Chứ nếu mà người tu mà chỉ chộp một cái, chấp một cái, giữ một cái, cho đó là đi một đường để mau tới, xin thưa người đó sai lầm, người đó đang rơi vào cái hiện tượng bên lở bên bồi mà không biết đó.

[51:32]Nên có những người vậy, dạy cái pháp tu, khuyến khích tu là, ừ, Phật tử cứ ôm một câu niệm Phật, sống chết một câu này thôi rồi đắc đạo, hoặc là sẽ được vãng sanh. Tôi nói điều đó sai lầm, không bao giờ. Đó là đang rơi vào hiện tượng bên lở bên bồi. Bởi vì tu là một cái gì nó đồng đều nhiều mặt, rồi bắt đầu cái trí tuệ hoặc cái đạo quả mới phát ra được, chứ còn mình thiên một chỗ không bao giờ đắc đạo. Rồi có nhiều người cũng vậy dạy đạo, nói là: "Quý vị cứ ôm một câu thoại đầu thôi, hỏi người trước khi cha mẹ chưa sanh ta là ai, hỏi một câu sống chết một câu đó thôi, rồi sẽ đắc đạo." Thì bảo đảm sẽ điên chứ không đắc đạo.

[52:08]Bởi vì nó rơi vào hiện tượng bên lở bên bồi, không phải là hay. Hoặc là con người nói tu là đóng thất lại hết, suốt đời không còn tiếp xúc với ai, chôn mình chết trong thất luôn, nghĩa là giữ một cái pháp môn, cho đúng hơi thở thôi, không đi tu cái gì khác, thì bảo đảm người đó sẽ chết đúng hơi thở trong thất và không đắc cái gì cả. Bởi vì rơi đúng vào hiện tượng bên lở bên bồi. Cho nên là chúng ta phải nhớ, việc tu mình là cái giống như viên kim cương có nhiều mặt, mỗi mặt đều phải đẹp hết, mới là một viên kim cương. Cũng vậy, cái đạo hạnh của mình là một sự tô điểm, bồi đắp của nhiều cái công hạnh khác nhau và mỗi

[52:46]cái đều đẹp hết thì đạo quả mới xuất hiện. Chứ còn nếu chúng ta tu mà mình tu cứ chấp một công hạnh, một phía, hễ mình giỏi cái nào, đào sâu cái đó luôn thì sẽ thất bại. Chúng ta thấy trên cuộc đời này đó, cái người làm được việc á là không phải là người giỏi một cái. Người giỏi một cái không bao giờ làm được việc, không bao giờ thành công. Ví dụ thế này, cái người mà giàu nhất thế giới hiện nay là ai? Bill Gates.

[53:19]Bill Gates, tức là ông chủ hãng Microsoft. Thì ông giỏi mấy thứ? Giỏi mấy thứ? Đầu tiên là ổng giỏi về về tin học, computer trước, rồi lập trình cái nọ, giỏi về cái đó trước. Ổng đâu có thèm tốt nghiệp đại học. Học mấy năm rồi cái ổng thấy ổng tự học được ổng bỏ đại học, không thèm tốt nghiệp đại học. Ra bắt đầu làm ăn có tiền luôn. Nhưng mà khi có tiền rồi thì ổng giỏi thêm cái gì nữa? Giỏi về kinh doanh nữa, là biết đưa ra sản phẩm nào, biết cạnh tranh làm sao, biết gài cái thế nào để mà thế giới phải tiêu thụ sản phẩm của mình. Tức là cái đầu óc, đầu óc kinh doanh. Tức là ngoài cái cái chuyên môn về nghề nghiệp còn thêm cái đầu óc kinh doanh nữa.

[54:00]Đó là mình mới biết ổng hai cái, mình ở xa mới biết hai cái, chứ nếu ở gần ổng á, nhiều khi mình biết ổng thêm mấy cái nữa. Ví dụ một con người có thể nói chuyện rất có duyên, có tài ngoại giao, phải không, hoặc có thể là biết khéo lấy lòng người, ví dụ có thêm những số ưu điểm nữa không phải không, phải không? Vậy ở đây chúng ta mỗi người nhìn lại mình, nhất là những người mà giàu có để ý coi mình giỏi mấy mặt. Có khi nào mình giỏi một mặt mà được không? Không, không bao giờ người giỏi một mặt mà thành công trên cuộc đời hết. Ví dụ như nói là một cái người diễn viên thì không phải là chỉ diễn xuất không mà

[54:33]được đâu, còn phải rất nhiều ưu điểm khác mới trở thành diễn viên nổi tiếng. Rồi một thầy tu cũng vậy, nói là chỉ là tụng kinh gõ mõ giỏi, được không? Không, phải đa tài như ông thầy trụ trì của mình trên đây. Đó, mới giỏi vậy mới thu hút người ta được chứ không phải dễ. Con người ta vậy, nên ông bà mình có cái nói, có hai câu ngược nhau. Ông bà mình nói hai câu ngược nhau là: "Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh." Nhưng mà có người phản đối, có người khác nói là: "Bá nghệ hảo kỳ thân." Đó cái người già già mới biết câu này. "Bá nghệ" tức là trăm nghề, "hảo kỳ thân" thì sẽ tốt cho cái bản thân của mình.

[55:12]Mình biết nhiều vẫn đỡ hơn là biết ít. Nhưng có người nói mình cái gì mình chuyên sâu thì sẽ thành công hơn là làm tạp nhạp mỗi thứ một cái. Hai câu đó mình phải suy nghĩ lại, vị nào cũng nói đúng hết, nhưng mà mình sợ mình hiểu lầm thôi. Nhưng mà nói chung, khi chúng ta làm một điều gì chính thì chúng ta có những điều phụ, thì trong cái việc tu hành cũng vậy đó. Nên cái người mà thiên về lý trí, khô khan quá thì tu như vậy thì chúng sinh không có gần gũi, yêu mến, người này phải quán từ bi để bổ sung. Còn cái người mà thiên về tình cảm, cảm tình quá, ít lý trí suy xét thì sẽ xử lý vấn đề không hợp lý.

[55:47]Dù mình thương chúng sinh đó nhưng mình xử lý không hợp lý thì không tạo thành công đức, không đem lại được cái lợi ích cho cuộc đời. Người con người thiên về học mà ít tu, người thiên về tu mà ít học thì cũng là thất bại. Ví dụ có người mà thấy mình học giỏi, cứ đi học miết, học miết, hết lấy bằng này tới bằng kia mà không chịu dừng lại để tu, người này đời tu cũng không tiến được, không tròn. Rồi có người thấy mình tu giỏi, là khi mình ngồi thiền hay khi niệm Phật tâm nó yên, tâm nó yên có kết quả, không thèm học, cứ tu không. Người vậy cũng không lợi ích cho chúng sinh mà cái đạo vận của mình, đạo nghiệp của mình cũng không có vuông tròn được.

[56:27]Trong cái tu và học á nó có một cái gọi là việc làm là vừa tu vừa học á. Khi chúng ta làm việc, khi chúng ta công quả thì trong đó vừa tu vừa học, vừa làm phước. Đây là ai đi tu phải nhớ điều này, hoặc là cư sĩ phải biết điều này. Có người tưởng là trong đi tu có hai cái, là tu, học, không có, tu, học và công quả. Thì cái công quả là một cái môi trường của cả tu và học. Trong công việc, chúng ta sẽ học được nhiều điều hay trong đó, mà trong công việc chúng ta phải biết giữ tâm mình để tu trong đó. Ví dụ như bây giờ nói cái ngày lễ như thế này, là mỗi người chúng ta được phân công vào nhà bếp làm việc

[57:01]này trải chiếu kia, mình có đụng chạm với huynh đệ mình không? Mình ý này, huynh đệ ý kia, có phải đụng chạm không? Lúc đó là lúc để, để tu đó. Lúc đó mình biết tùy thuận sống với huynh đệ, biết nhẫn nhục, biết nhu hòa, nên trong công việc là lúc để tu. Mà trong công việc là lúc để? Cũng để học luôn. Mình biết thêm điều này, biết thêm điều kia. Cho nên đừng có mà chấp một bên như vậy, ừ. Rồi có người đó thì chấp là về kinh điển cũ, là kinh điển cũ sao phải nói y vậy, không được đổi mới. Nói vì đổi mới như vậy thấy giống như không phải đạo Phật. Hoặc là có người nói là cứ đi theo thời đại phát triển cho mới tung

[57:40]ra, nhưng mà không dựa vào nền tảng kinh điển cũ cũng sai luôn. Nên vì vậy phải hai mặt, đừng để bên lở bên bồi. Là chúng ta dựa vào kinh điển cũ để lấy được đạo lý chính xác của Phật, đồng thời phải biết áp dụng vào cái thời đại hiện tại để tu của mình chuẩn xác, mà giáo hóa chúng sinh cũng chín chắn hơn nữa. Đó là như vậy. Hoặc là có những người khi tu á thì thích lễ hội đông, mà sợ ở một mình, nói ở một mình buồn, tu ở một mình buồn. Chùa cứ cúng cái này lễ kia hoài vui. Thì người vậy tu được không? Không. Nhưng mà ngược lại có những người tới chỗ nào đông sợ, không thích, nói: "Thôi con lên thầy mà đông con không thích,

[58:23]con thích lên ngày vắng vắng ngồi thầy trò nói chuyện." Cái đó tâm nó ích kỷ, không được. Nghĩa là chúng ta ở nơi lúc vắng vẻ cũng tu được, mà lúc đông người mình cũng phải có mặt được. Tất cả đều mình thích hợp, thích nghi được hết. Mà lúc đông người lễ hội đông người mình có phước nữa. Đố ai biết lễ hội đông người sao có phước? Đố ai biết? Thật ra đó, khi chúng ta làm cái lễ hội trong đạo Phật á mà đông người thì cái lễ đó làm sao? Long trọng. Phải không? Thì cái sự long trọng đó là tốt cho ai? Tốt cho đạo, cũng là bày tỏ lòng tôn kính Đức Phật, phải không? Ví dụ ông thầy ông tổ chức buổi lễ Thành Đạo hay buổi lễ Vu

[59:11]Lan, lễ Phật Đản toàn gặp Phật tử mà sợ đông người trốn hết, le que còn hai ba chục người, thầy trò nhìn nhau cười cười cái rồi thì mình còn lòng tôn trọng Phật không? Buổi lễ không long trọng nữa. Cho nên vì vậy, có những buổi lễ mà cần thiết chúng ta phải ráng đi, dù mệt, ráng đi như vậy. Vì đó là làm cho buổi lễ long trọng, cũng là bày tỏ cái sự tôn kính đối với Đức Phật. Đó, cũng có phước lắm. Nên đi dự cái lễ hội đông cũng rất có phước. Nhưng mà ngoài ra, mình phải biết sao? Lúc phải biết giấu mình trong cô tịch, lặng lẽ để tu hành. Đó, có những lúc phải ở một nơi không ai biết, ai thấy, bắt chân lên ngồi thiền, theo dõi hơi thở.

[59:50]Lúc đó lặng lẽ quán từ bi, thương yêu chúng sinh. Đó là cái hai mặt của cái sự tu hành mà chúng ta phải đầy đủ, chứ không có được thiên một bên. Như vậy. Cho nên, cái người á mà

[1:00:07]thích đông á thì không ở tu một mình được thì không thể tu được. Mà cái người mà chỉ thích ở một mình á thì đụng lúc mà đông người không có xoay xở, sắp xếp được, cho nên mình không có tạo phước được. Lúc đông người mình cũng phải giỏi giắn mình mới tạo phước được. Ừ. Có người á thích làm phước mà không chịu ngồi thiền. Chà, cái số bộ hơi đông à ta! Hễ làm phước cỡ nào cũng làm hết, mà kêu ngồi thiền cái, cái trốn mất, lặn sâu hơn là những thợ lặn giỏi nhất của thế giới, mất tiêu luôn. À, có... Nhưng mà ngược lại, có những người lại thích ngồi thiền, không chịu làm phước. Thì hai cái này mà không đầy đủ thì sự tu cũng không tiến nữa.

[1:00:44]Cho nên vì vậy là chúng ta phải biết, người tu mình vậy, là lúc nào làm phước thì làm, nhưng mà phải biết siêng năng ngồi thiền, dù ban đầu ngồi đau chân thiệt, nhưng khi nào mà ổn rồi, tâm yên rồi thì mình sẽ thấy đạo là nơi này, hạnh phúc là nơi đây. Là như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua vấn đề xã hội một chút cũng có những vấn đề gọi là bên lở bên bồi thuộc vấn đề xã hội. Là, hiện nay chúng ta hay bị nè, là khi khoa học tiến bộ quá, khoa học kỹ thuật tiến bộ quá, thì chúng ta thấy là cái cuộc sống con người thay đổi, quan niệm con người thay đổi hết luôn, thay đổi hết toàn bộ luôn. Mọi việc có thể là được khoa học giải thích hết,

[1:01:26]không còn có những lối giải thích mơ hồ nữa. Mà không biết tại sao bây giờ người ta vẫn còn tin, tin vô lý lắm. Nhiều cái đạo mà niềm tin vẫn đang truyền bá mạnh trên đất nước mình, không dựa vào lý trí, cứ bắt người ta tin. Nhưng mà đúng trên khách quan á thì thời đại chúng ta là thời đại của khoa học, của lý trí, là khoa học kỹ thuật giải quyết được mọi vấn đề. Chúng ta chế được cái đèn để sáng, cái quạt, cái micrô, cái ghế chúng ta ngồi, cái nhà chúng ta ở, khoa học giải quyết hết mọi điều. Rồi cái chiến tranh, chính trị, kinh tế thế giới đều dựa vào khoa học. Nước nào mà khoa học tiến bộ nhất,

[1:02:01]nước đó sẽ chiếm ưu thế, nước đó sẽ trở thành cường quốc. Đó là cái cái đặc điểm của thế kỷ chúng ta ngày hôm nay. Thì chính vì vậy mà có nhiều nhà chính trị, xã hội cho rằng là dồn ưu tiên cho khoa học kỹ thuật thì đất nước sẽ tiến bộ. Cái lối nghĩ như vậy là đúng rơi vào cái hiện tượng bên lở bên bên bồi, rơi đúng vào hiện tượng đó. Là vì sao vậy? Vì nếu mà đất nước có khoa học tiến bộ mạnh mà không có cái đạo đức thì sao? Thì đúng là loạn. Người ta sẽ dùng cái thông minh, cái tài năng của mình để phá quấy xã hội. Giống như bây giờ cái kỹ thuật cao của cái thời đại ngày hôm nay là kỹ thuật về máy vi tính, computer.

[1:02:47]Nhưng có những người giỏi vi tính thì lại làm cái gì? Chuyên môn chế ra virus để thả phá người ta chơi. Phá mà phá tai họa nữa. Có khi cái con virus tình yêu gì nó phá cả bao nhiêu tỉ tiền của thế giới, nó tác hại như vậy. Mà có được lợi gì đâu. Đó, có nghĩa là cái khoa học kỹ thuật mà không có lương tâm, không có đạo đức thì là một sự phá hoại khủng khiếp cho nhân loại. Nên đó là gọi là bên lở bên bồi đó. Nếu mà thế giới cứ đi theo con đường đó, tức là cứ phát triển dồn hết cho khoa học kỹ thuật mà không quan tâm để nâng cái đạo đức con người lên cho bằng đó, thì ngày nào đó công lý sẽ xuất hiện thì sao?

[1:03:27]Thế giới sẽ sụp đổ. Ngày đó tận thế sẽ tới. Lát chúng ta sẽ nhắc lại điều này. Là nếu xã hội, thế giới mà cứ để bên lở bên bồi, ngày nào đó tận thế sẽ đến, cũng là do như vậy đó. Lát mình trở lại. Ví dụ bây giờ là

[1:03:48]trong xã hội đó, có những nhà mà chính trị, chính quyền, có khi người ta chủ trương thiên về pháp luật, nên chúng ta hay nghe nói cái câu là "nhà nước pháp quyền, nhà nước pháp quyền" á, tức là mọi việc cai trị đất nước phải dựa trên luật pháp chứ không có được dựa trên cảm tính. Cái gì đó phải căn theo luật, chiếu theo điều mấy, khoản mấy gì đó mà xử, mà làm chứ không được ra khỏi luật pháp. Nghĩ như vậy. Hễ ai trật cái luật đó thì thì phạt, chế tài, bắt bỏ tù, vân vân. Thì nghĩ như vậy. Nhưng mà trong cuộc sống thực tế á, là chúng ta thấy nó có những cái điều vô lý, vô lý. Như có cái bộ phim, bộ phim này ticket là chiếc vé,

[1:04:32]chúng tôi không có nhớ lắm, nhưng có cái đoạn cái anh này ảnh sống ở Mỹ, ảnh lại không có giấy tờ tùy thân, mà ảnh sống theo kiểu như sống làm buôn bán chợ đen để sống qua ngày thôi, không làm điều gì ác, nhưng mà hay buôn bán chợ đen và hay buôn bán vé lậu. Thấy có trận đánh banh thì ổng đi ổng tìm vé rồi ổng bán lại, bán lậu, bán chợ đen lại, để sống. Bộ phim hơi vui vui. Thì có một lần đó ổng đến ổng đăng ký ổng làm cái gì về trong cái an sinh xã hội gì đó, đăng ký gì đó, thì đến ổng trình diện. Thì cái cô kia mới nói là: "Anh là tên này phải không?", nói: "Dạ đúng tên này.", "Giấy tờ đâu?", nói:

[1:05:06]"Tôi nào giờ không có giấy tờ." Nói: "Anh không có giấy tờ làm sao mà mà biết là có anh?", nói: "Thì tôi có mặt đây.", nói: "Tôi không cần cái anh, mà tôi cần cái tờ giấy của anh thôi mới biết là anh có hay không có trong cuộc đời này." Là cái anh... Cái bộ phim có chút xíu, nhưng mà mình nghĩ lại, đúng là luật pháp là vậy đó. Mọi việc căn cứ trên trên giấy tờ. Cho nên cái con người mới là chính, mà con người lúc đó không quan trọng bằng cái tờ giấy. Nên cái cô đó nói: "Không, anh không quan trọng, mà tôi cần cái tờ giấy để chứng minh rằng anh tồn tại trong cuộc đời này. Còn anh không quan trọng, anh đưa tờ giấy ra thì

[1:05:35]tôi mới biết là anh có mặt trên cuộc đời này. Không có tờ giấy đó thì coi như anh không có mặt." Thì anh kêu, cãi nói: "Tôi đây nè, tôi đứng đây nè.", "Không cần anh, cần tờ giấy." Đó, luật pháp là vậy. Cho nên trong cái cuộc sống này nhiều khi đó là chúng ta, ông bà mình hay nói là "tình lý đi đôi" là vậy đó. Nên xử sự vấn đề, có nhiều cái luật pháp xử không hết, mà phải có cái tình ở trỏng, cân đối ở trỏng. Như chúng ta lần hay nghe kể chuyện vậy, lần trước chúng ta có nói với nhau một câu chuyện nơi tình lý á. Là một công an bắt được cái người ăn cắp, móc túi ở bến xe, đem vô. Thì theo luật pháp là theo nếu mà căng ra thì sao? Bỏ tù 6 tháng, phải không?

[1:06:11]Phạm tội. Nhưng mà thấy mặt anh này hiền hiền ổng hỏi sao cái nói: "Đi về quê thăm cha bị bệnh mà cho ông hết tiền ông già luôn. Đi về bây giờ không biết làm sao mua vé xe, mới mà không lẽ tuột cái quần dài ra đi bán thì đi về quê người ta coi kỳ. Thôi bây giờ lén lén móc đỡ vừa đủ cái vé xe thôi, nhưng mà vì không rành á nên móc cái bị phát hiện liền. Chứ nếu mà có nghề thì móc không bị phát hiện." Công an ngồi nghĩ nghĩ, ổng ổng lại không dùng luật pháp mà ổng dùng tình cảm, ổng tha luôn, ổng giấu, ổng xóa hồ sơ luôn, ổng hủy biên bản luôn, tha luôn. Đó, vậy mà sau này cái được cái người công an họ gửi thư cám ơn.

[1:06:44]Tại vì ông này đâu phải là người bất lương đâu, ổng là người đàng hoàng. Đó là lúc là dùng tình để mà mà mà xử mà lại rất là đẹp. Chứ lúc đó mà dùng luật pháp là chúng ta thấy đánh hư hết cuộc đời của một con người luôn. Chỉ vì một lần họ xui, kẹt như vậy. Cho nên nhiều khi mà xử xã hội mà cứ thiên về luật pháp đúng là cũng bên lở bên bồi. Cho nên cái người làm chính quyền vậy, phải nhìn đôi ba mặt là vậy đó. Lý thì vậy, nhưng mà tình nó khác, nó phải biết. Nên mình phải sống độ lượng hơn là vậy đó, khoan dung hơn là vậy. Chứ lúc nào mình cũng hay kết tội quá thì cũng dở lắm, cũng là bên lở bên bồi.

[1:07:18]Cho nên nhiều khi mình thấy người ta dở, không phải người ta dở hết đâu, người ta có những điểm hay nào đó. Rồi ví dụ như người mà chỉ thiên về giáo dục, à nói cuộc đời này thôi đừng có hà khắc quá, mình cứ dạy cho người ta biết điều tốt lẽ phải là người ta sẽ sống tốt. Thì điều này hợp lý không? Cũng không được, không có luật pháp kèm, không có cảnh sát là xã hội cũng loạn. Nên đây là chủ trương của Lão Tử đó. Lão Tử ổng chủ trương một nhà cầm quyền đừng thèm làm gì hết, cứ sống cho tốt rồi dân tự nhiên tốt theo. Không sống không ai dám bắt chước ông Lão Tử hết. Tất cả từ xưa đến giờ không một nhà chính trị nào dám nghe lời Lão Tử,

[1:07:56]nghĩa là khi cầm quyền không làm gì hết, cứ sống cho tu thôi rồi dân sẽ tự nhiên tốt, không có ông nhà chính trị nào dám liều, không một lãnh tụ nào dám liều. Thường người ta theo Tuân Tử là luật pháp cho nghiêm minh. Luật pháp phải nghiêm khắc thì mới trị dân được. Nhưng mà luật pháp nghiêm minh quá thì cũng là một cái dở. Cho nên chúng ta phải biết vừa vừa giáo dục mà vừa là luật lệ nghiêm khắc, nghiêm minh. Cho nên khi chúng ta thấy ví dụ khi mình nhìn xã hội cái lớp trẻ cứ lo đua xe, rồi u đầu sứt trán, chảy máu, chết chóc, rồi cái lớp trẻ đi lạm dụng ma túy, ghiền ma túy, rồi đi cướp bóc đủ thứ hết.

[1:08:38]Thì lúc đó cái người đó nếu mà thiên về luật pháp á cứ nghĩ là phải bây giờ phải tuyển thêm công an, đào tạo thêm lực lượng an ninh để mà bắt cho hết cái đám đó cho nó sợ, không có dám phạm tội nữa, được không? Không, càng trị càng loạn. Cứ càng căng thẳng thì lại càng loạn. Nhưng mà nếu chúng ta biết kết hợp với giáo dục, một mặt luật cho nghiêm nhưng một mặt coi lại cái giáo dục ở gia đình và học đường. Coi tại gia đình tại sao không dạy con được, thì mới phát hiện ra là có nhiều cái cặp vợ chồng lấy nhau mà không hề biết là lấy nhau rồi để làm cái gì. Vì yêu quá lấy thôi à. Rồi hỏi: "Lấy rồi có con dạy làm sao?" Nói:

[1:09:16]"Dạ chưa biết." Rồi ví dụ: "Con ngoan con hư rồi nuôi dạy làm sao biết không?" Nói: "Hổng... dạ chưa nghe nói gì trơn á. Thấy yêu quá rồi phải đòi ổng bả cưới cho được, còn không đòi tự tử nên ổng bả cho cưới luôn, giờ từ từ tính." Đó rồi cái đẻ con ra không dạy cho kỹ. Rồi tới chừng vô trong nhà trường thì hỏi các giáo viên là: "Dạy học sinh sao?" Nói: "Bây giờ phải lo dạy để thi học sinh giỏi." Nói: "Còn đạo đức thì sao?" Nói: "Đạo đức để nhà lo." Nhà thì nói: "Để trường lo." Đến khi nhà trường gặp nhau lại thì để công an lo. Cuối cùng xã hội loạn. Nên vì vậy chúng ta phải cân đối nhiều mặt,

[1:09:49]vừa luật pháp nghiêm minh mà vừa cái giáo dục, cái tư cách, nhân cách từ gia đình, học đường. Nói về cái giáo dục nhân cách từ gia đình á, đây là một điều đau của dân tộc mình. Mình nói ra câu này có lẽ là nhiều người phản đối, là đất nước chúng ta không biết là có lẽ qua nhiều năm tháng, nhiều thế kỷ chiến tranh, loạn lạc, bị ngoại thuộc, cho nên cái truyền thống giáo dục của gia đình mình mất. Rất ít có những gia đình nào mà cha mẹ có một đường lối dạy con hoàn chỉnh, dạy con trong đời sống trong từng bữa ăn, kiểm soát từng ly từng tí, nghiêm khắc buộc con mình phải có một cái đời sống tốt đẹp, không có, hầu hết không có.

[1:10:28]Chiều con thì có, thả đi trường thì có, vui chơi có, nhắc con dạy con rất ít, rất ít. Chúng tôi kiểm điểm lại rất ít. Những điều mà chúng tôi quan sát được trong cuộc sống, khi quan sát đến gia đình này đến gia đình kia thì hầu hết đều thấy rằng cha mẹ không hề có đường lối dạy con. Nên có lẽ sau này là nhà nước Việt Nam nên ra một cái luật là nếu muốn cưới nhau thì hai người đó phải tốt nghiệp, phải có một cái chứng chỉ, một cái bằng về dạy trẻ. Phải có một cái bằng về dạy trẻ mới cho hôn nhân. Nhưng mà sau đó sẽ có hiện tượng gì? Bằng giả. Tiếp tục bằng giả để mà cưới cho lẹ thôi chứ đi học mệt quá.

[1:11:09]Thôi kiếm cái bằng giả cho rồi giống như lái xe vậy đó, xong chuyện. Nhưng ngày nào đó có lẽ mình phải có một cái cái luật như vậy để cho những cái đôi yêu nhau phải chịu khó đi học cách dạy con, cách sống với vợ với chồng cho tốt rồi bắt đầu mới cho cưới. Chịu không? Không, bây giờ già rồi bây giờ hết rồi, lo đám trẻ kìa, đám trẻ nó đi.

[1:11:33]Cho nên phải cân đối nhiều mặt như vậy. Rồi ở đây nè, trong xã hội mình hiện nay nó có hiện tượng bên lở bên bồi khủng khiếp lắm, khủng khiếp lắm. Trong văn nghệ, âm nhạc là gì? Hiện tượng gì? Hiện tượng gì? Hiện tượng ngôi sao là hiện tượng bên lở bên bồi. Mà cái đó là do quần chúng, cái lỗi của đám trẻ choai choai đó. Hễ là thích Lam Trường là bữa nào không có Lam Trường là không đến coi. Vì vậy mà cái cát sê của những ngôi sao mà nổi tiếng quá mắc, nó lấn hết toàn bộ của những cái ca sĩ khác. Tức là một ca sĩ khác hát một bản nhiều khi được một ít tiền, vài trăm ngàn, nhưng mà một buổi đó là một cái ngôi

[1:12:14]sao ca nhạc phải mười mấy triệu họ mới chịu hát. Rõ ràng là bên lở bên bồi, thấy không? Mà ngôi sao ca nhạc họ thỏa mãn với điều đó, họ chấp nhận cái bên lở bên bồi đó mà họ không thấy một ngày nào đó công lý sẽ san phẳng tất cả. Ngày nào đó họ sẽ bị một cái gì đó sụp đổ luôn không còn hát được nữa. Đó là bên lở bên bồi. Nhưng mà tại sao vậy? Cũng lỗi là tại quần chúng. Nghĩa là thấy người ta mê ngôi sao cái mình cũng mê cho nó có vẻ model với người ta, chứ không nhận định được giọng hát đó hay thực sự hay không. Có những giọng hát không phải hay lắm nhưng mà vì thấy nhiều người mê thôi mình cũng giả bộ mình

[1:12:47]mê luôn cho model, chứ không mình đi khác người ta người ta nói mình dở. Đâu có ngờ là cái giọng hát đó lại không hay, không hay, mà chỉ do lăng xê và do nhiều người ái mộ rồi cái hùa theo biến người đó thành sao. Có những người hát rất dở mà vẫn là sao. Đó là lớp trẻ, còn cái lớp ví dụ cái người lớn tuổi người ta có cái tai nghe nhạc, người ta nhận định cái giọng hát nào hay hay không hay thật sự, người ta biết đánh giá, nên người ta không có bốc đồng chạy theo những ngôi sao ca nhạc cái kiểu đó. Cho nên cái hiện tượng mà lớp trẻ cứ đổ xô dồn cái sự mê thích của mình đối với một ngôi sao, đó là hiện tượng của cái trình độ xã hội đang đang thấp.

[1:13:25]Trình độ nhận thức về nghệ thuật của xã hội mình đang rất thấp trong cái giới trẻ, không phải là hay. Ở đây có ai mê mấy cái Trường Trường gì đó không? Nên có cái bài báo nói: "Bây giờ thấy mấy cái Trường coi bộ dễ nổi tiếng, cái tôi cũng làm ca sĩ, đặt cái tên là Đoạn Trường."

[1:13:45]Đó là hiện tượng bên lở bên bồi. Ngày nào đó công lý sẽ làm trở lại.

[1:13:53]Bây giờ mình nói á cái điều này bằng nhau, điều kia bằng nhau, nhưng mà riêng vấn đề thiện ác thì không được à. À. Không có được nói à: "Thiện nhiều quá không được, phải để cho nó ác một chút." Nói vậy là sai. Mà tại sao vậy? Ai biết? Tại vì trong xã hội, trong cuộc đời điều ác luôn luôn có khuynh hướng chiếm ưu thế. Hãy nhớ điều đó. Nghĩa là chúng ta buông lỏng chút xíu là điều ác chiếm ưu thế liền, chiếm chiếm tuyệt đối liền, khống chế xã hội liền. Còn nếu chúng ta quyết tâm tiêu diệt điều ác, phải làm cho điều thiện phát triển tối đa trong cuộc sống này, phải cho điều ác bị tận diệt bằng cách vừa là giáo

[1:14:35]dục mà vừa là luật pháp cho nghiêm khắc thì điều ác có chấm dứt không? Có không? Không. Nghĩa là tất cả chúng ta đều quyết tâm, từ chính quyền cho tới nhân dân ha, rồi giáo viên, học đường, gia đình, ai cũng quyết tâm diệt điều ác, ai cũng nỗ lực giáo dục, luật pháp nghiêm minh, đủ hết á, thì xin thưa điều ác vẫn tồn tại khoảng 20-30%. Đó, với quyết tâm của cả một dân tộc, điều ác vẫn tồn tại. Còn nếu một dân tộc không quyết tâm thì điều ác chiếm bao nhiêu phần trăm? 80-90% liền. Hiện nay mình bao nhiêu phần trăm điều ác tồn tại trong xã hội mình? Mình không dám đánh giá, đánh giá bậy bị công an bắt.

[1:15:21]Nhưng mà cái sự kiện Năm Cam vừa rồi là chúng ta thấy, phải không? Bởi vì trước khi mà Năm Cam bị bắt, chúng ta đã nghe sao? Nghe có những cái tay mà xã hội đen cho vay cắt cổ nặng lãi đó. Có một lần chúng tôi than với một anh công an, nói: "Tại sao để những cái tay mà cho vay nặng lãi nó tồn tại, trong khi luật nhà nước đã ra rồi, cấm cho vay nặng lãi?" Anh nói: "Không được thầy ơi, không bắt được." Tôi nhìn ảnh, tôi không hỏi thêm. Nhưng mình ngại là mình hỏi thêm sẽ ra nhiều vấn đề nó đau lòng, nên tôi không hỏi. Nhưng mà nó giống như một sự bất lực. Nhưng có một cái điều là cuối cùng thì nhà nước cũng cho chúng ta một hy vọng,

[1:15:57]cũng cho chúng ta một niềm vui là đã ra tay diệt trừ cái tập đoàn tội phạm đó. Mình không biết là nó sẽ thắng lợi tới đâu, nhưng dù sao cũng là một cái phấn khởi, một cái niềm tin trở lại nơi cái đất nước của mình. Chứ còn trước đó chúng ta cũng bi quan vì thấy điều ác dường như đang thắng thế. Nghĩa là mình quyết tâm tiêu diệt điều ác cả xã hội thì nó vẫn tồn tại 20%. Còn nếu mình không quyết tâm, nó tăng lên 50, 60, 70 liền. Mà hơi nghĩa là nếu có cái sự đồng lõa giữa cái chính quyền với cái tội phạm thì nó khống chế 90-95% liền và đất nước đó biến thành địa ngục liền. Khủng khiếp như vậy. Cho nên đối với điều thiện và điều ác thì chúng ta phải hiểu

[1:16:40]là trong mỗi lòng chúng ta, mỗi con người chúng ta, trong trái tim chúng ta phải quyết tâm tiêu diệt điều ác. Làm được hay không mình chưa biết, nhưng mỗi một con người đều phải có cái thiết tha đó, phải có cái tâm huyết đó là quyết tâm tiêu diệt điều ác. Vậy chớ mà nó vẫn còn được mấy phần trăm nó sống đó, chứ không phải dễ đâu. Bây giờ chúng ta nói về một hiện tượng giống như bên lở bên bồi trong xã hội, mà lại không phải. Đó là trong xã hội có những con người lỗi lạc, ưu tú. Tức là trong thế giới, trong nhân loại này có những thiên tài, là có những cái danh nhân, những con người tài năng vượt bực.

[1:17:22]Thì những cái người đó nếu mình nhìn như vậy đúng là bên lở bên bồi không? Thấy giống phải không? Mà lại không phải. Tại sao như vậy? Có những con người có tài có đức vượt bực, họ đã xuất hiện để rồi họ thúc đẩy cho cái đất nước đó hoặc nhân loại tiến một bước dài.

[1:17:43]Ví dụ như nhà bác học Einstein, hoặc là Pasteur, hay là Newton, vân vân, Copernic, Galilée. Vào những cái thời của họ đó, những cái phát minh của họ là những cái điều vĩ đại làm thay đổi suy nghĩ của thế giới hết toàn bộ luôn. Ví dụ như Einstein vậy, đến ngày nay người ta vẫn khâm phục cái trí tuệ của ổng. Tại vì ổng nhìn cái vũ trụ bằng trí tuệ, không nhìn bằng con mắt. Mà thay đổi cả cái hệ thống lý thuyết của nhân loại về cái vũ trụ hết, về thế giới hết toàn bộ. Dĩ nhiên là phải là chưa là xong hoàn hảo đâu, nhưng mà như vậy cũng đáng cho chúng ta rất là khâm phục, có những con người như vậy.

[1:18:23]Hoặc là trong cái thời đại mà phong kiến quân chủ, đất nước là của vua, thì xuất hiện một cái Jean-Jacques Rousseau của Pháp, thì ông là người mà dám đưa ra một cái khái niệm là dân làm chủ chứ không phải vua làm chủ, đảo lộn hết cái quan điểm của thời bấy giờ, làm cho nhân loại bước sang một cái nền văn hóa mới, một cái nền văn minh mới. Đó là những con người lỗi lạc, những danh nhân đó. Nhưng mà lại không phải là bên lở bên bồi, vì sao vậy? Vì sao?

[1:18:56]Là bởi vì họ là những người

[1:19:00]giỏi, nhưng mà lại dùng cái tài năng của mình để để làm lợi cho cuộc đời chứ không phải để làm lợi cho bản thân mình, nên không tạo thành hiện tượng bên bồi bên lở. Họ là những người những nhà bác học lớn, những anh hùng của dân tộc, những cái văn nhân nghệ sĩ ưu tú nè, những lãnh tụ kiệt xuất nè, những thánh nhân, những triết gia lớn. Ví dụ Đức Phật của chúng ta vậy, là bậc thánh nhân lớn của nhân loại, là sự xuất hiện của Đức Phật đã làm thay đổi cái suy nghĩ của thế giới. Nhưng mà ngày hôm nay, ví dụ thế giới chưa suy nghĩ nhiều là lỗi tại chúng ta, là tại chúng ta là những đệ tử Phật mà không có phát huy, không truyền bá mạnh mẽ được cái đạo lý

[1:19:41]của Phật là lỗi tại chúng ta, chứ sự xuất hiện của Đức Phật đã làm cho nhân loại bước sang một bước mới, mà lỗi tại chúng ta. Nó có nhiều, hoặc là những triết gia đã thay đổi cái suy nghĩ của nhân loại như Khổng Tử, Lão Tử, hoặc là Kant bên Đức, bên Áo, vân vân.

[1:20:00]Rồi họ có tiếng tăm, có ưu thế, có tài năng, nhưng mà dùng cái tài năng của mình để làm lợi cho mọi người nên không có làm thành cái hội chứng bên bồi bên lở. Tuy nhiên nó có những cái điều này: hễ trong một xã hội mà còn có nhiều người có tâm đố kỵ, ganh tị thì những cái người giỏi cũng bị hạn chế, họ không phát huy được hết cái tài năng của họ. Đó là do cái lỗi của của cái cái xã hội ít đạo đức, nên cái người xuất chúng không có điều kiện để phát huy. Nên đất nước mà có nhiều người đố kỵ, đất nước nó chậm tiến. Thấy không, mình thấy ai thành công mình ganh là đất nước nó chậm tiến liền. Mà chúng ta đếm coi trong cái đất nước mình bao nhiêu người còn tâm

[1:20:40]đố kỵ thì chúng ta hiểu đất nước mình sẽ tiến nhanh hay tiến chậm. Nếu mình đếm ra cái số người mà có cái tâm hay ganh tị, đố kỵ với người khác nhiều quá, biết đất nước mình còn sẽ lạc hậu dài dài. Còn nếu mình đếm cái số người đó ít, cái số người độ lượng, khoan dung nhiều hơn thì mình biết đất nước mình sắp sửa tiến nhanh. Mình nói mình đếm có nghĩa là sao? Nghĩa là mình coi lại lòng mình. Mỗi người phải xem lại tâm mình còn cái tâm đố kỵ đó hay không? Mình thấy cái sự thành công của người khác, cái tài năng người khác mình có khó chịu hay không? Nếu mình có khó chịu thì mình là một trong những nhân tố làm cho đất nước chậm tiến.

[1:21:19]Còn nếu mình thấy cái sự thành công người khác, cái tài năng người khác mà lòng mình vui, mình hoan hỷ thì mình là một nhân tố để thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội, của đất nước. Hãy coi lại lòng mình và nhắc nhở lẫn nhau. Mình thấy ai có cái tâm đó mình hãy khuyên người ta vượt qua để mỗi người góp phần cho đất nước này, cho nhân loại này tiến bộ, như vậy. Bây giờ mình trong chúng ta có những người không phải lỗi lạc, xuất chúng như những nhà thánh nhân, những lãnh tụ kiệt xuất, những nhà bác học đó, mà chúng ta thường có những người giỏi. Giỏi thôi chứ chưa phải là kiệt xuất, thì đó cũng là những người mà để cho chúng ta hỗ trợ cho họ để họ làm được việc.

[1:22:01]Đồng thời kêu gọi họ để họ đem cái tài năng của họ mà làm lợi cho cuộc đời, chớ đừng đem cái tài năng của họ mà làm lợi cho bản thân là nó xuất hiện cái hội chứng bên lở bên bồi liền à. Mà bản thân mình cũng vậy, nếu bản thân mình là người giỏi thì cũng vậy, hãy đem cái tài năng của mình để cống hiến, để làm lợi ích cho cuộc đời, đừng đem tài năng của mình mà làm lợi cho bản thân mình. Có rất nhiều sinh viên khi vào đại học, khi đang học và chuẩn bị ra trường đều có cái mơ ước là kiếm một chỗ làm cho khá tiền để sống đời sống sung túc, bù lại cái đời sống lúc làm sinh viên nghèo khổ, rồi lập gia đình có mái ấm, rồi có xe, có nhà, có hộ khẩu thành phố, vân vân.

[1:22:46]Có nhiều người chỉ mơ ước nhiêu đó à. Đó là cái gì? Là nếu mà người đó mà họ có ưu thế thì lập tức xuất hiện bên lở bên bồi liền, bởi vì cái tâm đó là cái tâm vị kỷ. Nên ở đây chúng ta hy vọng cái lớp trẻ, nhất là những lớp trẻ mà là đệ tử Phật thì mình phải biết, đừng có mơ ước điều đó. Nếu mình bước vào được giảng đường đại học thì hãy mơ ước ngày nào đó mình khi mà tốt nghiệp, mình sẽ đem cái tài năng của mình để làm được lợi ích cho cuộc đời. Còn cái lương bổng của mình, mình sẽ xem nó là vấn đề phụ, dù cần phải có nó để sống, nhưng trong thâm tâm mình sẽ xem nó là vấn đề phụ. Mà cái vấn đề chính là mình cái tài năng của

[1:23:28]mình đóng góp được cho xã hội hay không. Thì như vậy mới không có rơi vào cái hiện tượng, cái hội chứng bên lở bên bồi.

[1:23:39]Bây giờ chúng ta nói sơ về cái hình thức đạo Phật một chút, là trong đạo Phật á có cái hiện tượng hay chia rẽ. Trong cái số hiện tượng chia rẽ đó là cũng là do chúng ta thiên vị, thiên vị tông phái mình nhiều quá, pháp môn mình nhiều quá, chùa mình nhiều quá, thầy mình nhiều quá thì cũng tạo thành một sự chia rẽ. Mà thiên vị như vậy cũng giống như hiện tượng bên lở bên bên bồi, y như vậy. Nên vì vậy, cái người tu trong đạo Phật dù là tăng ni hay Phật tử, chúng ta nhớ phải nhìn toàn bộ đạo Phật là như một cái mái nhà chung. Rồi mình đừng có quá thiên vị tông phái mình, vì ngày xưa Đức Phật không có tông phái.

[1:24:19]Ví dụ ông thầy mình, mình quy y với ổng, mình kính ổng thiệt, mình thương ổng thiệt, mình cưng ổng thiệt, nhưng mà trên thế giới này còn nhiều ông thầy cũng rất là tốt, cũng đáng để mình đáng để cho mình mình cưng lắm, phải nhớ vậy.

[1:24:37]Giờ chúng ta nói một cái hiện tượng tận thế cũng là cái kết quả của cái bên lở bên bồi. Nhiều khi mà cái ác mà chiếm ưu thế tuyệt đối rồi thì thế giới này sẽ tận thế.

[1:24:50]Nếu trên thế giới này tiếng nói của những thánh nhân không còn được ai lắng nghe nữa, và người ta cứ sống theo cái bản năng ích kỷ, độc ác của mình, tham lam, thù hận của mình, và người ta cứ giết hại nhau, làm những điều tội lỗi mờ ám tràn đầy tràn đầy khắp nơi hết thì tự nhiên sẽ có một cái tai họa ập xuống tiêu diệt hết cái trái đất này để tạo lại cái cái loài giống mới, những con người mới. Chúng ta nhớ nếu mà cái ác chiếm ưu thế rồi, công lý sẽ xuất hiện để xóa tan tất cả. Nên vì vậy, chúng ta muốn cho trái đất này được lâu bền, ngày tận thế đừng đến, chúng ta phải phấn đấu từ trong lòng mình

[1:25:30]và với mọi người đánh bạt cái ác đi, giữ gìn cái điều thiện cho kỹ. Giữ gìn cái điều thiện trong lòng mình, trong lòng mọi người thì chúng ta mới xô cái ngày tận thế ra được. Đó là một cái. Một cái nữa là cái mất cân bằng sinh thái cũng là làm cho ngày tận thế đi đến. Ví dụ như hiện tượng mà phá rừng. Bây giờ giữa cái đời sống động vật và thực vật phải cân đối. Ví dụ có bao nhiêu con người, bao nhiêu con cọp, bao nhiêu con voi thì phải bao nhiêu rừng. Đó gọi là cân bằng. Nhưng ngày hôm nay mình phá rừng hết, người thì đông lên, mà rừng thì mất đi, thì cái cân bằng sinh thái đó đến lúc nào đó thì

[1:26:05]sẽ có một tai họa từ đâu ập tới tiêu diệt hết loài người, giống như ngày xưa khủng long đã bị. Cái loài khủng long là cái loài mà phá hoại sinh thái khủng khiếp lắm. Cái con mà khủng long mà ác á thì nó đi kiếm nó ăn thịt mấy con khác, còn cái con khủng long mà nó ăn động vật á thì nó ăn tàn sát cây cỏ hết. Khủng long mà ăn thực vật á, loại mà khủng long mà nó không ăn động vật á thì nó tàn sát cây cỏ tan nát hết, nên vùng nào mà khủng long xuất hiện rồi là rừng rú phá tan. Và sự trừng phạt đã đến vội, là theo các nhà khoa học nói đoán rằng có một cái thiên thạch rất lớn đập xuống quả địa cầu,

[1:26:40]đập xuống ở cái vùng mà bây giờ là cái vùng Mexico á thì nó tạo lên một cái lớp bụi bao bọc hết cả quả địa cầu này, làm cho địa cầu rơi vào một mùa đông băng giá lạnh lẽo, các sinh vật chết hết và khủng long không còn thực phẩm, khủng long chết luôn. Bây giờ con người mình đang làm cái công việc rất giống khủng long, là cũng tàn bạo như vậy, cũng xuống biển luồng ruồng cho hết tất cả cá, lên rừng bắt cho hết súc vật, vào rừng chặt cho hết cây. Một ngày nào đó sẽ có một thiên thạch đập xuống. Mà nếu lúc đó chúng ta đang còn ở trái đất này thì mình hơi mệt, cái chết đó hơi đau. Mà nếu lúc đó mình đang ở cõi trời thì không sao,

[1:27:18]ha, cho nên bây giờ mình lo tu mình nhảy lên trển mình ở né giùm. Nên ngày hôm nay, mình sẽ ráng tu thập thiện theo lời Phật dạy, thương yêu chúng sinh làm vô số phước lành để nhảy lên đó né. Ngày nào đó thiên thạch xuống đùng cái ầm thì đó, những cái người ác độc, những người phá hoại sinh thái họ sẽ chết với cái sự tận thế của trái đất. Còn chúng ta sẽ đợi một cái thời hoàng kim mới nếu cần, vậy. Cho nên mình ráng mà tu, nghe không? Chứ không là mất cân bằng như vậy rồi tất cả sẽ chết, vậy. Hôm nay chúng ta nói với nhau vậy, trong cái cuộc sống, trong cái sự tu hành, trong cái hiện tượng xã hội nó có cái hội

[1:27:56]chứng, một cái hiện tượng là bên lở bên bồi. Mà nếu chúng ta để cho cái hội chứng đó nó cứ phát triển thì một ngày nào đó cái sự công bằng nó lập lại nó xóa tan cả bên lở lẫn bên bồi, lập lại một cái điều công bằng mới. Cho nên vì vậy là chúng ta cố gắng giữ gìn để đừng để cái xuất hiện hiện tượng bên lở bên bồi trong cái đời sống đối với nhau, trong xã hội, trong sự tu hành, trong cái thế giới này. Chúng ta nhắc lại cái câu thơ là: Con sông bên lở bên bồi, bên lở lở mãi, bên bồi bồi thêm. Để qua năm chúng ta mới gặp nhau lại, chúng tôi cũng xin chúc tất cả quý Phật tử được ăn một cái Tết vui vẻ ha,

[1:28:34]làm được nhiều phước lành, gia quyến đều được an khang thịnh vượng, và nhất là việc tu hành được nhiều tiến bộ. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý đạo hữu, trong tương lai, luật pháp Việt Nam phải theo kịp các nước trong vấn đề bảo vệ bản quyền để gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới WTO, nghĩa là những băng đĩa, xuất phẩm văn hóa phải có giấy phép và được in bao bì cẩn thận, đúng quy định. Chùa Phật Quang chúng tôi đang thực hiện vấn đề xin phép nhà xuất bản đối với các xuất phẩm băng đĩa tiếng hình bài giảng để phù hợp với tình hình chung. Do vậy, chi phí thực hiện phải tăng lên vì phải đóng thuế, làm bìa nhãn.

[1:29:23]Chúng tôi kính mong quý Phật tử hãy vui lòng chia sẻ với chúng tôi về chi phí đó khi thỉnh mua các băng đĩa của chùa. Giáo pháp là vô giá, có tiền bạc nào so sánh được. Vì vậy, quý Phật tử hãy chọn thỉnh băng đĩa có bìa nhãn đẹp, in logo nhà xuất bản, có số giấy phép hẳn hoi, giá cao hơn một chút. Làm như vậy là giúp cho chúng tôi có điều kiện để duy trì sự sản xuất lâu dài, đừng vì rẻ hơn một chút mà thỉnh những băng đĩa không có bìa nhãn, giấy phép. Tâm lý chung, ai cũng chú trọng nội dung bên trong, không cần thiết phải tốn thêm vài ngàn cho bìa nhãn bên ngoài. Nhưng xin quý Phật tử hãy nghĩ đến công lao khó nhọc của những người làm nên xuất

[1:30:09]phẩm gốc, có đăng ký giấy phép ở nhà xuất bản, có đóng thuế trên mỗi đơn vị sản phẩm mà ủng hộ bằng cách chấp nhận trả thêm tiền để thỉnh băng đĩa có giấy phép. Đó cũng là công đức trong việc ủng hộ chùa Phật Quang làm được Phật sự lâu dài và cũng là theo kịp với đời sống văn minh thế giới khi luật bản quyền đang áp dụng khắp nơi. Xin kính chúc quý đạo hữu nhiều an lạc và phước lành. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.