[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thôi, nãy niệm Phật tụng kinh rồi thì bây giờ chúng ta khỏi niệm Phật ha, chúng ta ngồi nghe thôi nha. Thôi thì mời mọi người ngồi xuống, quý thầy quý cô Phật tử ngồi xuống nói chuyện. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thầy sẽ không nói dài để dành thời gian nghe ca hát, tại vì đa phần hình như người ta thích nghe nhạc hơn là nghe giảng á, nên thầy biết thân thầy nói 45 phút thôi. Ngày mai thì buổi lễ chính, trong cái nghi lễ chính có cái phần cúng Phật thuyết pháp nên thầy nói đề tài khác, kể chuyện về cuộc đời Đức Phật. Hôm nay thì thầy nói chuyện về đề tài là Chánh Pháp.
[0:45]Chữ chánh pháp là chúng ta nghe quen tai phải không? Nghe thường. Sở dĩ thầy giảng bài này vì thầy có một cái cảm ứng, lần đó thầy gặp một vị sư nguyên thủy. Thì thường thường á trong Phật giáo chúng ta có hai cái tông phái chính lớn phân hóa rất là rõ. Một là Nam tông đi theo con đường nguyên thủy là giữ gìn kỹ những kinh điển truyền thống, không cho đi sai, không cho phát triển thêm. Còn một cái khác là Bắc tông theo đường lối Đại Thừa phát triển là cho phát triển thêm những lý luận của đạo Phật để phù hợp với thời đại, với địa dư, với con người. Là hai tông phái đó thường ít có cái thông cảm với nhau.
[1:30]Riêng chùa của chúng ta ở đây thì chúng ta chủ trương đi tìm một cái sự hòa hợp, thống nhất trong đạo Phật trở lại. Nên những người nào là đệ tử của thầy, thầy nhắc lại, ai là đệ tử của thầy thì phải nhớ cái tiêu chuẩn thầy nói, cái tâm nguyện mà thầy ấp ủ có nhiều khi thầy chưa nói, nhưng mà nếu lỡ là đệ tử thầy phải nhớ điều này: là chúng ta nuôi một cái hoài bão đi tìm lại một đạo Phật hòa hợp, đoàn kết, thống nhất trên toàn thế giới, hãy nhớ điều đó trong tâm mình, nhớ đó. Vì vậy đối với giáo lý nguyên thủy thì chùa chúng ta cũng rất là trân trọng bởi vì đó là cái giáo lý gốc của đạo Phật.
[2:13]Đối với giáo lý phát triển Đại Thừa chúng ta cũng rất trân trọng bởi vì đó là điều cần thiết để đạo Phật mỗi ngày mỗi mới, phù hợp với tâm tình của con người của thời đại, nhờ như vậy đạo Phật mới phát triển, tồn tại được. Lần đó thì gặp một sư Nam tông nguyên thủy, thì thầy nghĩ rằng những vị sư Nam tông thì luôn luôn cho rằng cái kinh điển Nam tông của mình là đúng của Phật, còn kinh Bắc tông là sai, không phải của Phật. Nên các vị ấy yên trí như vậy, yên trí như vậy. Mà điều làm thầy ngạc nhiên là vị sư đó nói thế này, vị sư đó nói rằng: "Tôi có cái thông cảm sâu sắc cái lời mà Phật nói rằng 'thân người khó được, chánh pháp khó tìm'".
[3:01]Thầy mới lắng nghe tiếp ông nói gì. Tại vì thường thường á nói rằng cái thân người khó được nhưng mà cái người nói đang là con người thì vẫn không cảm thấy là cái thân người này khó quá. Chỉ có một chúng sinh nào, ví dụ mất cái thân người này rồi trôi đi làm con gà, con heo, con chó thì mới gọi là khó trở lại được thân người. Nhưng mà khổ là cái thân phận của những con đó thì không hề biết tiếc cái kiếp người khó được. Chứ còn một người nói được cái câu thân người khó được thì người đó đang là người. Rồi thêm một câu nữa là "chánh pháp khó tìm". Thì câu này cũng làm thầy ngạc nhiên, bởi vì sao?
[3:37]Bởi vì hầu hết người đang nói chuyện với thầy là một nhà sư của Phật giáo, rồi đang nói chuyện với một nhà sư khác và chung quanh mình là những Phật tử. Tức là dù muốn dù không thì chung quanh mình là không khí của đạo Phật, thì nói là Phật, pháp khó tìm hay chánh pháp khó tìm là nói chuyện ở chân trời góc bể nào xa xôi, chứ còn ngay đất nước Việt Nam này, ngay trong ngôi chùa này mà ngay những người đang nói chuyện với nhau thì đang trong cái không khí tràn đầy Phật pháp. Mà thấy sư có vẻ bi quan, à nên thầy để lắng nghe xem ông nói cái gì. Nhưng ông nói một chút nữa, nói một chút nữa thì thầy
[4:11]ngạc nhiên vô cùng bởi vì sự sâu sắc của ông. Chính vì lần nói chuyện đó mà ông nói thế này, ông nói ông cảm thông sâu sắc cái điều mà Phật ví dụ như một con rùa mù 500 năm mới nổi lên trên mặt nước một lần để tìm một cái bọng cây mà bám cái bọng cây đó để vào bờ. Thì có một cái cái bọng cây nó trôi qua trôi lại trên biển như vậy, mà cứ khoảng mấy trăm năm nó mới trôi qua một lần, thì con rùa đó nổi lên một lần cầu may là cái dịp mình vừa nổi lên á thì gặp cái bọng cây thì bám theo bọng cây để bơi vào bờ, chứ còn tự sức nó thì nó không đủ sức để bơi vào bờ. Đó như vậy, mà cái việc mà vài trăm năm mình mới nổi lên một lần,
[4:51]mà vài trăm năm một cái bọng cây mới trôi qua một lần, thì cái cơ hội mà để nổi lên gặp được cái bọng cây là cực kỳ cực kỳ thấp, cực kỳ ít. Như vậy nên cái trong kinh Phật nói điều đó cũng ví dụ rằng là chánh pháp rất khó tìm thấy được. Cái câu đó nghe cũng hơi lạ tai, vì sao vậy? Vì chúng ta nghĩ hiện nay vậy, dù ít dù nhiều là Phật pháp cũng lan tràn khắp nơi. Phải không, ví dụ tất cả chúng ta ngồi đây thì ai cũng nghĩ rằng mình đã tìm được Phật pháp. Và trên đất nước chúng ta thì cũng sáu, bảy chục phần trăm người có biết đến đạo Phật. Thì mình nghĩ rằng Phật pháp không khó tìm, bởi vì đi đâu cũng thấy chùa,
[5:31]đi đâu cũng thấy các nhà sư, sư thiệt đầy rồi mà sư giả cũng có luôn nữa. Cho nên nói là Phật pháp khó tìm hơi lạ, nhưng mà ông nói thêm một chút xíu nữa bắt đầu thầy mới sợ. Ông nói, ngay giáo lý nguyên thủy Nam tông của ông mà những người gọi là đại diện cho Nam tông nguyên thủy để dạy về giáo lý nguyên thủy, dạy về thiền nguyên thủy thì ông vẫn cho rằng họ vẫn chưa chính xác hoàn toàn đúng với lời Phật dạy. Nghe câu đó thầy ngạc nhiên liền, thầy công nhận rằng ông nói đúng, công nhận rằng ông nói rất đúng. Thì chính vì cái lần đó, chính lần ngạc nhiên đó mà thầy nói chuyện ngày hôm nay nhân Phật đản này vậy.
[6:10]Thì chữ chánh pháp, chánh pháp là gì? Pháp có nghĩa là? Pháp nghĩa là? Là Phật pháp ha. Ở đây chúng ta nói tắt, pháp đây có nghĩa là Phật pháp, mà Phật pháp có nghĩa là? Nghĩa là? Là lời dạy của Đức Phật. Đó là như vậy, chúng ta cứ hiểu đơn giản như vậy, Phật pháp tức là lời dạy của Đức Phật. Còn chữ chánh nghĩa là gì? Chánh là? Chánh là là đúng, là chính xác, là chuẩn mực. Như vậy, hai cái chữ chánh pháp có nghĩa là chính xác, chuẩn mực, đúng, thật đúng với lời dạy của Phật. Thì chánh pháp nghĩa là vậy, cứ đơn giản là vậy. Nhưng mà bây giờ chúng ta mới thấy là để gọi là đúng hoàn toàn lời dạy của Phật,
[6:59]đúng hoàn toàn với đạo lý của Phật thì chúng ta suy xét kỹ chúng ta mới giật mình là không ngờ là chưa chắc chúng ta đã nắm được lời dạy của Phật, chưa chắc chúng ta đã tìm thấy đúng với nghĩa lý mà Phật dạy cách đây hơn 2.500 năm. Thôi chúng ta sẽ thấy. Bây giờ thế này, tất cả chúng ta đều học Phật pháp, có người học trước, người học sau ha, người đến với đạo Phật trước, người đến với đạo Phật sau. Có người đến với đạo Phật một cách nhiệt tình đến nỗi xuất gia luôn, xuất gia thành một tu sĩ và có người là không có cơ duyên để xuất gia, vẫn tiếp tục làm một cư sĩ nhưng mà lòng rất là mộ đạo, vẫn thường tìm những bài kinh
[7:40]hay, những bài giảng tốt để trau dồi cái đạo tâm của mình. À như vậy tất cả chúng ta ở đây đều đang học Phật pháp. Dù cái người mà tu đã lâu, đã nhiều vẫn tiếp tục học, đến với Phật pháp thì cũng hăm hở học, ai cũng đang học. Chúng ta để ý một điều: có ai được học trực tiếp với Đức Phật không? Trong tất cả chúng ta ngồi đây. Có không? Có không? Nếu có thì thầy mời lên trên này, chứ không thèm ngồi đây nữa. Như vậy phải không? Rõ ràng là tất cả chúng ta không có ai được học giáo lý của Phật trực tiếp từ Đức Phật, mà chúng ta đều học qua một trung gian nào đó, đúng không? Nghĩ lại coi. Phải không?
[8:25]Học từ một trung gian nào đó. Chớ đâu có ai được gặp Phật để mà nghe từng tiếng, từng lời của Phật dạy bằng tiếng Ấn Độ. Mà lúc đó mình là người Ấn Độ, nếu có thì kiếp nào đó. Nếu mà người nào cách đây mấy ngàn năm sinh cùng thời Đức Phật, từng ngồi dự những pháp hội và lắng nghe Phật dạy trực tiếp, những người đó công đức rất lớn mà thường thì bây giờ không ngồi đây. Những người đó thường là những người có cái duyên đặc biệt, đạo tâm rất là lớn, dự được một phần đạo quả, thường ở cõi trời, nếu trở lại cõi này cũng là những người lỗi lạc xuất sắc. Còn bình thường, nếu mà mình thấy cái tâm hạnh mình không quá đặc biệt,
[9:07]đạo tâm không quá lớn, không phải là người lỗi lạc xuất sắc thì có khi vào cái thời Đức Phật xuất hiện, chúng ta không gặp trực tiếp, mà chúng ta đến với đạo Phật qua trung gian những vị đại sư nào đó thôi. Đó. Như vậy, khi mà chúng ta không học Phật pháp trực tiếp mà chúng ta phải học qua nhiều trung gian thì chúng ta xem những trung gian nào, chúng ta xét lại từng điểm để biết coi từ cái tâm của mình cho tới cái nghĩa lý thật sự mà Phật muốn dạy là có khoảng cách bao xa. Là từ nghĩa lý mà Phật muốn chúng ta hiểu, Phật muốn chúng ta thâm nhập, khai ngộ, thực hành theo cho chuẩn, từ cái nghĩa lý ban đầu đó
[9:48]cho tới ngày hôm nay cái nội tâm của chúng ta hiểu được thì chúng ta sẽ thấy có một cái khoảng cách chứ không phải không. Bởi vì sao? Bởi vì chúng ta chưa bao giờ gặp được Đức Phật để nghe giảng trực tiếp. Chúng ta qua những trung gian. Bây giờ cái trung gian thứ nhất là thường chúng ta học Phật pháp qua một tu sĩ nào đó, đúng không? Đúng không? Ví dụ như là những đệ tử của thầy thì học qua trung gian của của thầy, chớ đâu được với Phật phải không? Mà qua nghe thầy giảng mà biết Phật pháp thôi. Rồi có những người ngoài nghe thầy giảng còn nghe thêm nhiều vị khác nữa, tức là qua thêm một số trung gian nữa. Đó.
[10:26]Cùng nhắm về đến lời dạy của Phật, cái nghĩa lý của Phật, nhưng mà luôn luôn qua trung gian nhiều vị thầy. Đó. Mà khi qua trung gian một tu sĩ rồi đó thì rõ ràng là chúng ta lệ thuộc rất nhiều vào cái trình độ, vào trí tuệ của cái vị tu sĩ đó, phải không? Là bây giờ phải tùy coi cái trí tuệ của vị thầy đó như thế nào, sâu cỡ nào, cạn cỡ nào. Nếu may mắn mà vị đó là vị có trí tuệ sắc bén, thì vị đó giúp chúng ta đến gần được với nghĩa lý của Phật. Đến gần thôi, chứ đừng ai dám tuyên bố là đến sát đến chính xác chạm được. Chúng ta nói là đến gần thôi. Nếu vị đó là vị có trí tuệ sắc bén thì đưa chúng ta đến gần được với nghĩa lý của Phật.
[11:12]Nếu vị đó là một vị có tu chứng, tức là vị đó có thực hành, tâm có cái khai mở thì những lời vị đó dạy cũng đưa chúng ta đến gần sát với nghĩa lý của Phật dạy. Nếu vị đó là một vị buông xuống được những thành kiến, trong tâm rỗng rang không cố chấp điều gì thì những lời dạy của vị đó đưa chúng ta đến gần sát được với nghĩa lý của của Phật. Phải không? Như vậy. Ngược lại, ngược lại là nếu mà vị đó trí tuệ cạn mà vẫn giảng vẫn dạy thì những điều mà vị đó dạy đẩy chúng ta ra xa với nghĩa lý của Phật còn hơn trước kia nữa. Có khi chúng ta chưa biết Phật pháp là gì, mình hiểu một cách sơ sài, nhưng mà nghe một lời vị
[11:59]tu sĩ mà không có trí tuệ, nhiều khi vị đó còn thành kiến, hiểu sai thì nghe xong chúng ta hiểu đạo Phật còn sai lệch đi rất nhiều, đẩy ra xa luôn. Nghĩa là ví dụ như là nghĩa lý nằm ở hướng Tây, đẩy tạt ta từ từ đi qua hướng Bắc luôn, là vĩnh viễn không bao giờ đến được chân lý tối hậu mà Phật muốn chúng ta hiểu. Đó là điều mà không may. Rồi lệ thuộc vì thầy đó rồi, còn lệ thuộc một điều nữa là lệ thuộc vào cái thời gian mình học với vị đó nữa. Giờ nếu đặt vấn đề nếu là vị tu sĩ đó là một tu sĩ tốt, có trí tuệ, có thực hành, có kinh nghiệm và nếu cái thời gian mình đến với vị đó ít, ngắn, chưa lâu thì như vậy
[12:42]là cái khả năng mà mình hiểu được cái đạo lý của Phật nhiều hay ít? Vẫn còn, vẫn còn ít phải không? Vẫn còn ít, bởi vì thời gian mình đến với vị thầy của mình còn ít quá. Nếu vị đó có cái trí tuệ, à có tu chứng, mình có được thời gian theo lâu, đồng thời mình cũng có cái trí nữa để hiểu được nữa thì hy vọng rằng mình đến được rất gần với nghĩa lý của Phật dạy, với chánh pháp. Rồi còn thêm một điều nữa, coi cái vị tu sĩ đó đó có nhiệt tình dạy dỗ hay không nữa. Ví dụ như có khi cái vị đó là trí tuệ sắc bén, nhưng mà vì một lý do gì đó, à nhân duyên gì đó với mình mà vị đó không nhiệt tình dạy dỗ lắm nên làm cho mình không có
[13:31]nhiều cơ hội để hiểu sâu, đào sâu được giáo pháp, cho nên chúng ta vẫn vẫn bị một khoảng cách rất là xa đối với chánh pháp. Đó là trước hết là chúng ta qua trung gian một tu sĩ, thì qua trung gian một tu sĩ chúng ta thấy có rất nhiều yếu tố, rất nhiều điều kiện: lệ thuộc vào trí tuệ, lệ thuộc vào cái kinh nghiệm tu hành, lệ thuộc vào thời gian mình học, lệ thuộc vào nhiệt tình của vị đó và lệ thuộc vào cái khả năng tiếp thu của chính mình. Đó là cái trung gian thứ nhất. Bây giờ cái trung gian thứ hai là qua một cuốn sách nào đó. Là chúng ta có thể học giáo pháp qua nhiều sách, nhưng mà ví dụ như là qua một cuốn sách nào đó,
[14:12]có người đến với đạo nhiều khi không gặp vị thầy, không nghe băng giảng, mà vô tình cầm một cuốn sách đọc thấy hay rồi từ đó mến đạo Phật đi theo luôn. Nhưng mà qua một cuốn sách thì cũng giống như qua tu sĩ, thì phải coi coi tác giả là người như thế nào, tác giả hiểu đạo như thế nào, chứ còn viết sách đừng có là nói cái gì bậy bạ lắm thì cũng dễ xin giấy phép xuất bản. Rồi còn cái người mà họ duyệt sách để họ cho ra, họ cũng đâu phải thầy tu, họ cũng đâu phải là người tu theo Phật giáo, cho nên họ sẽ cho ra một cuốn sách mà họ thấy cũng hổng có gì hại lắm đối với cuộc đời thì họ cứ cho xuất bản, cấp giấy phép.
[14:50]Còn bản thân tác giả mới là người quan trọng, là người có trí tuệ tới mức độ nào. Vì hiện nay vậy, hiện nay mà số sách về đạo Phật xuất bản tại Việt Nam rất nhiều. À không biết các nước trên thế giới thì như thế nào thì thầy không biết, nhưng mà riêng tại Việt Nam trong những 10 năm gần đây đó, sách về Phật giáo quá chừng đề tài mới luôn. Mà khi sách ra nhiều như vậy, thầy luôn luôn thầy dè dặt, luôn luôn là dè dặt bởi vì không biết cái sự chuẩn xác như thế nào. Vì đôi khi giở một vài cuốn sách ra đọc thì thấy rất là hay, những vị có trí tuệ viết, nhưng mà đôi khi giở ra vài cuốn sách đọc thì rất là sai lạc, được xuất bản đàng hoàng,
[15:30]thậm chí một vị cũng có tên tuổi mà đọc vài trang thấy sai hẳn. Nên đây là rất là lo, lo là những cuốn sách mà lan tràn đi như vậy thì họ gieo rắc những cái hiểu sai về đạo Phật mạnh trong cuộc sống này. Thì đây là điều chúng ta đáng lo. Qua trung gian một cuốn sách thì chúng ta lệ thuộc rất nhiều vào trình độ của tác giả, mà trình độ của tác giả thì đúng là không kiểm chứng được, không kiểm chứng được. Vì vị đó có khi là cái nhân cách như thế nào, đời sống như thế nào, kinh nghiệm thế nào không biết, nhưng vị đó có khả năng xin giấy phép, có tiền in là vẫn được đưa ra một cuốn sách. Đây là một điều chúng ta cảnh giác là đừng bao giờ hễ đọc sách là tin theo sách,
[16:12]vì có những cuốn sách viết rất là sai, có những cuốn sách viết đúng. Đây, chúng ta cẩn thận á. Nhất là hiện nay sách trong Phật giáo là xuất hiện rất là nhiều. Rồi còn lệ thuộc một điều nữa là cái cách hành văn của tác giả nữa. Ví dụ có khi tác giả cái ý hay mà lời văn khó hiểu thế làm chúng ta cũng không có tiếp cận được cái đạo lý đó, làm chúng ta vẫn đứng xa với chánh pháp. Như thầy nhớ hồi nhỏ vậy, tính của thầy thì thầy học văn thì thì kỹ, viết chữ nào ra chữ đó, nghĩa nào ra nghĩa đó, nó phải có logic, nó chặt chẽ chứ không thích nói mơ hồ. Hồi đó có nhiều người dịch cuốn sách của ông Krishnamurti
[16:53]mà dịch có lẽ là họ chưa qua cái lớp lý thuyết dịch hay sao á, cho nên khi họ dịch cái chữ nào nghĩa đó đó đọc không nổi. Tại vì cái văn của cái tiếng Anh với cái văn của Việt Nam nó cách nhau rất là xa, cái cách cấu trúc câu văn á, mà nếu cứ đem một câu tiếng Anh bưng nguyên xi dịch ra chuyển qua tiếng Việt theo từng chữ từng chữ rồi mình đọc không nổi, đọc không hiểu mà nó nặng nề, nó khô khan. Nên thời đó cái đọc những bản dịch đó cái thầy không có thích. Mãi sau này lớn lên, mình gặp những bản dịch tốt hơn và mình hiểu đạo nhiều hơn, thì lúc đó xem lại sách của Krishnamurti thì mới thấy thích, mới thấy rằng ông thật là một bậc giác ngộ.
[17:28]Như vậy. Hoặc là có những người vậy, sách họ viết là sai, một cái tà kiến hẳn nha, nhưng họ viết quá mạnh đi, họ dùng cái lối hành văn quá mạnh, xác quyết, rõ ràng, kêu gọi, lôi cuốn làm nhiều người tin theo, không ngờ tin theo một tà kiến luôn. Đây là điều có thật. Trong những thời gian gần đây vậy, khoảng 20 năm trở lại đây xuất hiện hiện tượng đó nhiều, là có những vị thầy truyền bá một giáo pháp gì đó, thật ra thì không có chuẩn với đạo Phật lắm, nhưng mà lối viết rất là mạnh, lối xác quyết, nói chắc như đinh đóng cột, nói: "Ngay một đời này đắc đạo hay là ngay một năm là đắc đạo, 3 năm đắc đạo", cái nhiều người tin theo.
[18:09]Rồi tin theo rồi hăm hở thực hành, rồi có người điên, rồi có người cũng chưa điên lắm, hơi điên phân nửa tàn tàn. Thì đó là cái nguy hại cái lối hành văn cũng làm ảnh hưởng rất là nhiều vậy. Đó là một cái trung gian thứ hai. Cái trung gian thứ ba để làm cho chúng ta tiếp cận được đạo Phật là khi chúng ta xem kinh á là qua một bản dịch, qua một bản dịch. Cái điều mà chúng ta bằng cái ngôn ngữ á là chỉ có khi nào một cái người nào sinh cùng thời với Đức Phật, sống chung quê hương với Đức Phật, nói cùng ngôn ngữ với Đức Phật, có cái trình độ học thức bằng Đức Phật thì lúc đó nói chuyện với Đức Phật, nghe Đức Phật dạy về đạo lý đó thì
[18:51]người đó mới được gọi là nghe giảng trực tiếp từ Đức Thế Tôn, hen. Bởi vì cái ngôn ngữ đồng nhau. Vậy chứ mà vẫn qua trung gian nữa nha. Qua trung gian cái gì? Qua trung gian cái gì?
[19:08]Đố ai biết. Giờ thầy hỏi lại nha. Ví dụ có một người sinh cùng thời Đức Phật, tuổi tác ngang Đức Phật, cùng quê hương với Đức Phật, cùng làng luôn hay là cùng phố, cùng hoàng cung với Đức Phật và cái trình độ học vấn bằng Đức Phật luôn, thì lúc đó nghe Đức Phật dạy đạo lý thì mới khả dĩ được gọi là người được nghe trực tiếp lời dạy của Đức Phật. Vậy mà thầy vẫn nói vẫn qua trung gian á. Vậy là qua trung gian gì? Lý trí hả? Cũng được. Qua trung gian, thứ nhất là qua trung gian ngôn ngữ. Đó, tức là tới cái sát mức đó rồi đó, mà ngôn ngữ vẫn là một bức tường. Rồi thứ hai là qua thành kiến của chính mình nữa.
[19:56]Đó. Còn ở đây huống hồ bây giờ Đức Phật là Ngài bước qua một cái xứ sở khác, tại vì thời đó xứ Ấn Độ nhiều ngôn ngữ lắm, bước qua vài trăm cây số là có một cái xứ khác có ngôn ngữ khác liền. Mà Đức Phật đi qua một cái xứ khác, Ngài nói bằng ngôn ngữ của xứ đó, hoặc là cái người nào ở xứ khác đến xứ của Phật để nghe Phật giảng bằng ngôn ngữ mới, thì như vậy đã có cái sự chuyển dịch ngôn ngữ rồi. Như vậy là đã có cái sự chuyển dịch ngôn ngữ, nên đã không trực tiếp. Mà đồng thời Đức Phật á là đã bị như vậy rồi, thì bây giờ huống hồ là chúng ta sẽ thấy là khi Đức Phật dạy á, thì các vị Tăng nhất là ngài A Nan dùng trí nhớ để nhớ lại.
[20:40]Khi Đức Phật nhập diệt á, thì các vị mới tập hợp kết tập lại, ngài A Nan trùng tuyên, những vị khác kiểm chứng coi là có đúng hay không, rồi cứ ghi lại bằng trí nhớ thôi, truyền miệng từ đời này qua đời kia, rồi qua ba bốn lần kết tập gì đó mới bắt đầu chép lại thành văn bản bằng một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ Đức Phật đã nói ngày xưa. Nghĩa là ngôn ngữ mà kinh Pāḷi ghi lại là hoàn toàn khác với cái ngôn ngữ mà ngày xưa Đức Phật đã sử dụng. Như vậy nó đã qua một lần dịch, mấy lần dịch rồi mới tới cái văn bản chữ Pāḷi. Rồi cái từ Pāḷi đó, người ta phát triển thành một cái loại kinh điển Sanskrit ở phía Bắc.
[21:16]Rồi từ Pāḷi, Sanskrit này đó rồi có người mới chuyển qua chữ Nho. Rồi từ chữ Nho đó mới có những người dịch sang tiếng Việt Nam. Còn ở những nước khác thì họ từ cái bản Pāḷi hay Sanskrit họ dịch sang tiếng của nước họ. Như vậy rõ ràng là từ cái lời Đức Phật nói rồi đi qua nhiều lần truyền miệng, ghi nhớ và qua nhớ qua nhiều nước quốc gia rồi cuối cùng vào ghi bằng văn bản Pāḷi, rồi dịch qua ngôn ngữ của họ cho tới cái tai của họ, vậy là rất nhiều trung gian, phải không? Rất nhiều trung gian. Do đó là cái giáo lý mà chúng ta được học thẳng vào kinh là chưa qua trung gian một vị giảng sư giảng, thực ra đã qua rất nhiều lần truyền miệng, nhiều lần chép lại, dịch lại nhiều lần.
[22:01]Và chúng ta nhớ một điều là một cái từ của một ngôn ngữ này không bao giờ phản ánh hết cái từ của một ngôn ngữ kia. Đúng không? Ví dụ trong tiếng Anh có cái chữ "go", tiếng Việt Nam là chữ gì? Chữ gì? Đi. Đó thấy nhiều người cũng biết tiếng Anh chứ bộ chơi sao. Đó. Là bên tiếng Anh là chữ "go", tiếng Việt Nam chữ "đi". Nhưng mà có rất nhiều lần cái chữ "đi" tiếng Việt Nam không dịch đúng cái chữ "go" của tiếng Anh. Rất nhiều lần như vậy. Có nhiều khi cái chữ "đi" tiếng Anh nghĩa là "cho" nữa. Mà có nhiều khi chữ "đi" tiếng Việt Nam nó lại cái nghĩa là chết nữa. Ha, "Ông đó làm sao rồi?" "Ổng đi rồi." Thế là tiêu rồi.
[22:44]Cho nên đừng có đi nha, ngồi đâu ngồi đó giùm thầy. Như vậy. Cho nên chúng ta thấy, nghĩa là những cái từ mà mình vẫn gọi là dịch qua lại tương đương đó mà không phản ánh hết ý nghĩa đâu. Do đó, từ cái lời dạy của Đức Phật mà qua nhiều trung gian cho đến ngày hôm nay, chúng ta học được cái lời Đức Phật là nghĩa lý nó xa lắm rồi, xa lắm xa lắm. Và đây là cái chỗ khó nè. Cho nên một cái vị mà giảng sư ngày hôm nay, hay là một vị đạo sư ngày hôm nay, khi đọc cái từ trong kinh thì đừng bao giờ đừng bao giờ lệ thuộc vào cái từ đó. Vì sao vậy? Vì từ đó không bao giờ phản ánh được cái ý mà Phật muốn nói.
[23:28]Như vậy phải làm sao? Vậy ai có cách nào hiểu đúng?
[23:34]Ai có cách nào hiểu đúng? Cho nên chỗ này là chỗ rất là đặc biệt. Nếu mà chúng ta may mắn mình gặp được vị Thầy nào đó mà khi vị Thầy đó nói về cái từ cổ, vị đó không lệ thuộc vào ngôn ngữ mà vị đó có cái trí tuệ hiểu sát vào cái tâm của Đức Phật vào thời xưa luôn. Nghĩa là một cái từ qua nhiều trung gian nhưng mà vị đó mượn cái từ đó mà vị đó có cái trí hiểu sát vào cái tâm của Đức Phật thời cách đây mấy ngàn năm trước, để vị đó chuyển trở lại, giảng trở lại cho đúng cái nghĩa của Phật muốn nói, thì đây là điều chúng ta rất là may mắn. Do đó, quý Phật tử cố gắng đi tìm cái vị đó nha, cố gắng đi tìm tiếp nữa.
[24:18]Rồi còn một cái trung gian nữa là qua một cái tông phái nào đó, qua một tông phái nào đó. Đạo Phật của chúng ta có nhiều tông phái. Và chúng ta đến với đạo Phật là thường chúng ta đến vào cái tông phái nào đó.
[24:36]Mà tại sao trong đạo Phật, từ một đạo Phật gốc rồi bỗng nhiên lại chia ra nhiều tông phái? Đây là điều chúng ta phải suy nghĩ. Và đây cũng một lần nữa thầy nói với các đệ tử của thầy là thế này, là chúng ta phải có một cái tâm nguyện, một mơ ước tìm lại một đạo Phật không còn tông phái nữa, tìm lại một đạo Phật chung cho tất cả. Đồng ý với thầy không? Chịu không? Chịu không? Chịu nha. Nhớ nha, hứa nha, giữ nha. Và như vậy, và như vậy là từ đây trong suốt cuộc đời còn lại của mình, khi mình đi theo Phật pháp rồi tu hành, mình đến đây mình nghe vị thầy này nói tông này, nghe vị thầy kia nói tông kia,
[25:25]thì chúng ta chỉ cười thôi, mình không có chống nha, nhưng mà trong lòng mình phải có cái mong mỏi là một ngày nào đó cái ranh giới các tông phái không còn nữa và chúng ta tìm lại một cái đạo Phật gốc. Hãy hứa điều đó nha với thầy. Mà tại sao có tông phái? Tông phái xuất hiện vì lý do này: là lời của Phật dạy thì mênh mông, rất nhiều khía cạnh, nhiều góc cạnh, thì có một vị tông sư nào đó rất là xuất sắc, rất là lỗi lạc, nhưng mà lại sở trường một góc trong toàn bộ cái giáo lý của Phật mà thôi, trong toàn bộ chánh pháp của Phật mà thôi, chứ vị đó không có sở trường, không có lão luyện, không có quán xuyến hết
[26:07]toàn bộ chánh pháp của Phật để lại, nên vị đó chọn một cái góc mà mình thích nhất, sở trường nhất, lão luyện nhất để dựng lại thành một cái tông phái để truyền cho đệ tử của mình. Đây là lý do mà tông phái thành lập. Ví dụ trong Nam tông cũng vậy, Nam tông Phật có dạy là Tứ Niệm Xứ, là quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp. Hồi nãy á mà lúc ngồi thiền thầy hướng dẫn là quán quán thân với quán tâm, thấy người mới, nhưng mà đi sâu vào phải biết quán thọ, quán pháp luôn. Nhưng mà có nhiều vị thiền sư của Nam tông, trong bốn cái quán đó lấy một cái thôi, thì có vị chỉ dạy quán thân mà không dạy quán thọ,
[26:52]quán tâm, quán pháp, rồi dựng lên một thiền phái, mở một cái trường chỉ dạy quán thân, Tứ Niệm Xứ. Và như vậy đúng với ý Phật không? Trong khi Phật là phải học, quán cho đủ Tứ Niệm Xứ mới có thể đắc đạo được, nhưng vị đó chỉ dạy một quán thân. Có vị chỉ lập một cái trung tâm, một thiền phái chỉ dạy quán thọ. Có vị chỉ lập cả một hệ thống chỉ dạy quán tâm. Ha, và như vậy là chọn lấy một cái góc nào đó mình sở trường, chứ không còn giữ nguyên toàn bộ của đạo Phật nhiều khía cạnh nữa. Qua bên Bắc tông cũng vậy, có những vị chủ trương là chỉ niệm Phật Tịnh Độ cầu vãng sinh, là dựng lên nguyên một tông Tịnh Độ,
[27:35]còn những khía cạnh khác của đạo Phật không màng tới nữa và đôi khi xích bác nữa. Rồi có vị chỉ chủ trương là đi con đường Thiền, là tìm sự thanh tịnh nơi mình chứ không có hướng ngoại tìm một cõi Tịnh Độ nào nữa, thì vị đó cũng vậy, dựng một cái hệ thống tông phái để truyền bá cái con đường của mình. Và như vậy, chúng ta thấy đạo Phật là do những vị tông sư giỏi một góc cạnh, truyền bá cái góc cạnh của mình và làm cho đạo Phật xuất hiện nhiều tông phái. Nên ngày hôm nay vậy, chúng ta mơ ước, chúng ta tìm lại một cái đạo lý chung, một chánh pháp chung mà không còn có cái tông phái nữa. Và để do đó, những người nào đến với đạo Phật
[28:15]là đến thẳng luôn với một đạo Phật toàn diện, không còn bị rẽ nhánh. Để cho những người sau này khi mà đến với đạo Phật thì không còn bị qua trung gian một cái góc, một tông phái nữa, mà họ đến trực tiếp một đạo Phật toàn diện. Đó là cái ước mơ của chúng ta. Rồi bây giờ còn cái trung gian nhỏ nhỏ nữa, là chúng ta đến với đạo Phật qua những lời đồn đại, rủ rê. Rủ rê. À ví dụ như là mình ở nhà, mình đang sống một đời sống bình thường, chợt có người bạn tới nói nghe nói ở núi Tà Lơn có ông thầy ổng đắc đạo, ổng có phép. Nghĩa là cái người nào nghèo đến, ổng phun vô mặt một miếng nước miếng là có thể về làm ăn giàu lên liền.
[29:02]Thế là thấy mình khăn gói mình đi tìm đạo theo cái con đường đó, nghe những lời đồn đại. Hoặc là có những lời đồn đại rồi nói rằng có cái người đó tu đắc đạo, à sống như ông Phật. Đó. Thế mình cũng nghe đồn thôi mình tới, nhưng mà vì do mình tin rồi, cho nên đến gặp ông thầy đó nói gì cũng tin hết. Cho nên không biết thực hư thế nào. Đây là những lời đồn, nghĩa là những cái người mà họ đưa mình đến đạo là những người cũng tầm thường như mình, nhưng mà họ họ giỏi dụ, giỏi rủ. Ờ thế nào mình cũng thuộc loại dễ, dễ tin, thế là mình xiêu lòng. Cho nên mình qua trung gian một cái niềm tin, một lời rủ rê, một lời đồn đại à làm cho mình đến với đạo.
[29:42]Thì cái này là cái dở nhất, đó nãy giờ chúng ta nói như vậy. Bây giờ á, chúng ta đặt vấn đề là nếu chúng ta có duyên gặp Phật, mặt đối mặt, chúng ta hiểu được ngôn ngữ của Phật, như vậy là mình được gặp trực tiếp cái Chánh pháp của Phật chưa? Gặp chưa? Cũng chưa phải không? Là vì sao? Là bởi vì thứ nhất là chúng ta hiểu không hết lời dạy của Phật. Cho nên điểm ngăn che thứ nhất là ngăn che thuộc về tâm, về trí tuệ. Chớ đừng có tưởng là ôi tôi không qua trung gian một ông thầy, một cuốn sách, một cái gì hết, một tông phái, mà tôi gặp trực tiếp Phật, nghe Phật thuyết. Nói hồi nào? Nói đêm qua trong mơ á. Nhen.
[30:26]Mà sự thật cũng không không được như vậy. Vì sao? Bởi vì chúng ta không hiểu hết lời dạy của Phật, không hiểu hết đâu. Rồi chúng ta bị thành kiến che phủ nữa. Chúng ta nhớ vào thời Đức Phật á là có nhiều người cũng nghe lời Phật dạy mà cũng hiểu sai nữa. Ví dụ như có một lần mà hoàng hậu cái xứ Udena vậy đó đã thù hận Đức Phật mà đã tổ chức cho người ta nhục mạ, vu khống, phỉ báng Đức Phật không tiếc lời chỉ vì bà hiểu sai một lời dạy của Đức Phật. Vì cái chuyện vào thời đó thì cái cha mẹ của bà, lúc đó bà còn con gái, còn trẻ đẹp lắm, đẹp cực kỳ. Thì cha mẹ thấy Đức Phật cũng đẹp quá, tướng sang, không biết Đức Phật đi lang thang đâu mình không biết,
[31:14]cái ông bà mới đến nói chuyện với Đức Phật là muốn gả đứa con gái cho Phật á. Phật Thì cô cũng thấy Đức Phật đẹp cái cô cũng e thẹn, đứng núp gần gần ở đó đó thì Đức Phật mới nói câu này, Đức Phật nói là, "Thân người dù đẹp cách mấy cũng chỉ là một cái đãy da chứa đựng những cái điều hôi thối. Ngày nào đó cái sắc đẹp kia cũng tàn lụi, cũng già héo. Rồi khi chết sình trương, còn lại cát bụi." Thì Đức Phật nói đó là đúng đạo lý không? Đúng. Nhưng bà đứng sau lưng của cha mẹ bà nghe á thì bà nghe bà tưởng Đức Phật chửi bà, tưởng là ông này ổng nói mình đẹp chứ mà thúi, như vậy. Chỉ có chút xíu đó thôi, tức là vì thành kiến,
[32:03]tự ái, không phải là một người đến đây học đạo, mà đến để tìm chồng, hai cái thành kiến khác nhau nó che tâm đi. Là từ đó bà mang một mối hận thù, gọi là không nguôi. Nhưng mà không ngờ bà này có phước, về sau được vua cưới, nên bà dùng cái thế lực của một hoàng hậu mà công kích, phỉ báng Đức Phật không tiếc lời. Câu chuyện xảy ra như vậy. Ngày hôm nay cũng vậy, ví dụ có nhiều người là nghe một lời giảng về Phật pháp, ví dụ như nghe một lời dạy về đạo đức đi. Đạo đức à nói rằng sống trên đời này là theo bất cứ tôn giáo nào mà nhất là theo đạo Phật thì chúng ta phải tu dưỡng đạo đức trong tâm mình,
[32:43]là phải biết thương yêu con người, phải biết khiêm hạ, à biết tôn trọng mọi người. Đó những cái giáo lý như vậy có sai không? Sai không? À mà chừng nào thì bắt đầu hết xài mấy cái đó? Chừng nào? Không bao giờ phải không? Vĩnh viễn cho tới ngày chúng ta chết, chết xong rồi qua cõi kia vẫn phải tiếp tục tu dưỡng cái tâm từ bi khiêm hạ không hết, rồi lỡ đầu thai kiếp sau phải tìm cái tâm từ bi khiêm hạ mà tu liền, cái đó không bao giờ cũ. Vậy mà có những người do cái tự ái, do cái kiêu mạn che tâm, à buột miệng nói như thế này, "Ôi mấy cái lời dạy đó là thấp, dành cho cái người sơ cơ, có người tu cao rồi không xài mấy đạo lý đó nữa." Chúng ta thấy phải không?
[33:27]Đó là người đó vậy, đối với một cái đạo lý rất là khách quan, rất là hợp lý, vậy mà vẫn có những người bị thành kiến che tâm mà không đón nhận, thậm chí quay lại công kích, phỉ báng. Đó chúng ta thấy như vậy, cho nên đừng tưởng là nếu có một ngày nào mà chúng ta được gặp trực tiếp Đức Phật, nghe lời Đức Phật dạy mà chúng ta tưởng rằng mình có thể hiểu trọn vẹn lời dạy của Phật, không. Chúng ta vẫn bị thành kiến che phủ hoặc bị cái sự hạn chế của trí tuệ mà không hiểu hết lời Phật dạy, đó. Vì vậy là chúng ta thấy là chúng ta tưởng là chúng ta quy y Phật rồi, chúng ta nghe giảng nhiều rồi, thậm chí có người đã xuất
[34:08]gia rồi, đừng tưởng rằng mình đã gặp được Chánh pháp. Chúng ta gặp được cái gì? Gặp cái gì pháp? Ví dụ chúng ta tất cả những người ngồi đây đang gặp cái gì pháp? Phải Chánh pháp chưa? Phải không? Phải không? Nói không phải sợ mích lòng thầy, thấy không? Tại nói con học của thầy mà nói không phải Chánh pháp mích lòng thầy. Mà nói phải thì sợ ngược với những điều nãy giờ thầy cảnh giác, phải không? Cho nên nãy giờ thật ra chúng ta đang gặp một cái gọi là xém là Chánh pháp, mé mé thôi, chứ đừng bao giờ nghĩ rằng chúng ta đã đã gặp được một Chánh pháp rất là chuẩn, nghen. Nên do đó là cái Phật pháp mà chúng ta đang hiểu ở trong tâm hiện nay đó,
[34:51]chúng ta đang giữ gìn trong tâm, chúng ta đang tôn thờ trong tâm mình á, so với cái Chánh pháp thật sự mà Phật muốn chúng ta hiểu, có một cái khoảng cách. Có một cái khoảng cách phải không? Khoảng cách. Là Phật muốn chúng ta hiểu một cái đạo lý rất là sâu xa, nhưng mà hiện nay cái đạo lý mà chúng ta đang hiểu á nó vẫn hơi chệch đi một khoảng nào đó. Có một cái khoảng cách chứ không hoàn toàn là chạm sát vào nhau được, không hoàn toàn là cái điều chúng ta hiểu là đúng cái điều mà Phật muốn chúng ta hiểu, có một khoảng cách. Nhưng mà người có thiện căn á thì khoảng cách nó ngắn, khoảng cách nó ngắn, nghĩa là chỗ chúng ta hiểu đã sát
[35:30]sát mí mí gần gần với ý Phật rồi, còn người không có thiện căn á thì khoảng cách đó rất là xa, rất là xa. Đó, ví dụ như là như Phật nói là tất cả mọi sự vật sự việc trên thế gian này đều vô thường, đều thay đổi. Cái câu Phật nói như vậy, nghe dễ hiểu không? Đồng ý không? Công nhận không cái đã nè? Công nhận không? Công nhận là cái gì rồi cũng thay đổi phải không? Không thể thay đổi. Mà nhiều cái thay đổi đau đớn lắm chứ không phải bình thường. Hôm nào thầy sẽ giảng về đề tài Thế Giới Bấp Bênh, rồi mới thấy nghĩa là cái vô thường là cái làm cho chúng ta buồn, mà cái sự bấp bênh còn làm cho chúng ta đau hơn nhiều lần nữa.
[36:15]Bữa khác, đón nghe đón nghe. Còn hôm nay cứ nói vậy, tức là Phật nói đơn giản một điều là tất cả điều trên thế gian này vô thường, thay đổi không tồn tại lâu. Câu nói rất khách quan, rất đúng, nghe dễ hiểu, dễ chấp nhận rồi, vậy mà có khi mình vẫn hiểu sai, vẫn hiểu sai. Ví dụ cái người không có thiện căn hiểu sai liền, cái người có thiện căn hiểu liền, hiểu là Phật muốn cho mình đừng bám, đừng chấp, đừng giữ, đừng tham bất cứ điều gì trên đời này. Bởi vì cái giá trị thật sự không nằm ở thế gian này đâu, chúng ta có một nơi khác để chúng ta đến, chứ không phải cái thế gian này. Chúng ta sống làm tròn bổn phận nơi thế gian này,
[36:54]nhưng đừng nghĩ thế gian này là cái cứu cánh cuối cùng, chúng ta có một nơi khác, ý của Phật là như vậy. Người có thiện căn thì hiểu như vậy, mà người không có thiện căn bắt đầu suy luận khác á. Người không có thiện căn thì nghĩ thế này là chỉ vì mọi vật vô thường thay đổi, nên chúng ta có thể làm cho đời sống mình tốt thêm, phải không? Nếu nghèo mình ráng làm ăn thì sẽ giàu. Lý luận vậy có sai không? Không, không sai, phải không? Ví dụ từ những cái dơ bẩn như là phân, mình đem mình trồng sẽ được hoa, được quả đẹp. Cái lý luận vậy có sai không? Không, phải không? Ví dụ từ những cái cái khúc gỗ nó thô sơ, mình cưa mình xẻ,
[37:36]mình đóng, mình đẽo, mình đục lại, nó thành cái bàn, cái ghế đẹp mình sử dụng. Đó là vì có thay đổi, cho nên từ cái xấu có thể trở thành cái tốt. Lý luận vậy có sai không? Không. Nhưng mà rồi trật ý Phật, là sao? Ý của Phật nói vô thường là để chúng ta đừng bám chấp vào thế gian, nhưng mà nếu mình lý luận theo kiểu đó thì mình sao, đối với thế gian là sao? Mình yêu quý vô cùng và không giải thoát được, phải không? Nên cũng cái lý vô thường mà người có thiện căn hiểu ngay Phật muốn mình đừng bám chấp thế gian, bởi vì cái giá trị thực, cái cứu cánh thực, cái nơi đến của mình sau này không phải ở đây.
[38:13]Thì người đó là có thiện căn. Người không có thiện căn lý luận lát để mình tiếp tục bám chấp, yêu quý cái thế gian tạm bợ này. Đó, cũng một lời dạy của Phật, nhưng mà hai cách hiểu khác nhau. Đó. Rồi có những cái trường hợp này nữa. Có những người họ có cái duyên giáo hóa lớn, gây được ảnh hưởng lớn trong quần chúng, nhưng có khi họ hiểu không chuẩn xác về Chánh pháp, nên tạo ra các tông phái mới xa dần, xa dần Đạo Phật thực sự. Còn nếu những cái vị nào mà họ gây được ảnh hưởng lớn, nhưng họ lại có cái trí tuệ sắc bén, hiểu sát với lời Phật dạy, ý nghĩa của Phật dạy, thì họ giúp được rất nhiều người về với Chánh pháp.
[38:54]Đó, đây là lẽ thường như vậy. Cho nên vì vậy, đầu tiên á là ai cũng cho mình đúng. Ví dụ bây giờ những Phật tử đến đây với thầy thì tin rằng thầy đúng, thì mới theo phải không? Chứ nếu mà nghĩ rằng theo thầy xuống địa ngục thì dám tới đây không? Dám không? Không, phải không? Nên có những người có một thời gian theo thầy, rồi sau đó nghĩ rằng theo thầy sẽ xuống địa ngục, nên lật đật trốn đi mất, không dám trở lại nữa. Không biết người đó hên xui, mà không biết người ngồi đây hên xui, thầy không biết, vì ai cũng cho mình đúng. Thầy có nói thầy sai không? Có không? Không. Nếu sai làm sao dám giảng, làm sao dám tu phải không?
[39:31]Ừ nếu sai là phải lo lật đật đi mò mò đi học lại từ đầu, nhưng mà vì thầy cũng cảm thấy thầy đúng, và khi thầy nói ra thì rất xác quyết. Và như vậy những đệ tử theo thầy cũng làm sao? Cũng phải tin rằng thầy đúng. Rồi khi mà tin rằng thầy đúng rồi, mà nghe băng thầy giảng nhiều, có hiểu rồi, thì nghĩ rằng mình có sai không? Không, nghĩ rằng mình cũng cũng đúng giống như ông thầy mình. Cho nên cái tâm lý đầu tiên như vậy là mọi người đều cho rằng mình đúng. Ai cũng nghĩ vậy. Và bây giờ chúng ta đi qua gặp một cái chùa khác, một vị thầy khác, những người đệ tử khác, thì nhiều khi họ nghĩ khác mình đó, nhưng mà họ có thấy họ sai không?
[40:06]Không, họ vẫn nghĩ rằng họ họ đúng, ai đâu ai cho mình đúng. Đó là cái tâm lý chung và cũng là cái bệnh chung. Nên bây giờ hôm nay chúng ta đặt cái vấn đề này một cách khách quan để chúng ta thấy thế này: Khi mình cho rằng cái giáo lý này là đúng, thì ở những phương trời khác, ở những ngôi chùa khác người ta cũng cho mình là đúng. Họ cũng vậy thôi. Và bây giờ tới lúc chúng ta phải can đảm thế này, chúng ta can đảm nè: Điều thứ nhất là chúng ta phải có cái can đảm như này là là dám nhận ra rằng mình không thể nào hiểu đúng hoàn toàn Chánh pháp của Phật. Đồng ý không? Đồng ý chưa? Nếu mình có đúng, đúng một phần nào đó thôi. Được chưa?
[41:00]Đó, đây là cái căn bản, đây là căn bản mà chúng ta phải can đảm chấp nhận. Can đảm chấp nhận. Nghĩa là nào giờ nếu có một người nào đó nghĩ rằng mình uyên bác về giáo lý, hiểu rất là nhiều, nghe được rất nhiều lời dạy của các thầy, hết đọc hết sách này sách kia, thì ngày hôm nay buông cái đó xuống giùm, phải nghĩ trong tâm mình thế này, phải can đảm công nhận thế này: Là mình chưa hoàn toàn hiểu đúng ý của Phật dạy. Đó. Dám không? Dám không? Có nhiều người không dám. Dám không? Thấy không, có người không, thấy không? Phải dám, phải dám nghĩ rằng là thật sự mình vẫn chưa hiểu hết hoàn toàn lời dạy của Phật. Nhớ như vậy. Được không?
[41:45]Được nha, đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai, can đảm hơn nữa. Cái hai can đảm hơn nữa là cái can đảm thứ hai là: Cái vị thầy mà mình tôn thờ đó cũng chưa chắc hiểu đúng hoàn toàn Chánh pháp. Dám không? Dám không? Dám không? Không. Thấy không? Đó. Bởi vì sao vậy? Bởi vì mình phải tin chắc cái vị thầy đó đúng, phải không? Mình hết sức là kính trọng, thậm chí mình tôn thờ thì mình mới đi theo làm đệ tử. Nhưng mà nãy giờ cái lý luận nãy giờ chúng ta thấy cái vị thầy đó cũng chưa chắc hiểu đúng hoàn toàn giáo pháp của Phật. Cái lý luận nãy giờ chúng ta thấy có sai không? Không sai phải không? Tức là chưa chắc ai gặp trực tiếp Phật mà hiểu đúng
[42:32]lời Phật, chứ đừng nói là qua trung gian. Mà tất cả chúng ta hiện nay đều qua trung gian, kể cả ông thầy của mình. Như vậy cái can đảm thứ nhất là chính mình chưa chắc hiểu hết lời Phật dạy, và cái can đảm thứ hai cái ông thầy của mình cũng chưa chắc. Chịu chưa?
[42:50]Ừ thì sợ mít lòng thầy, phải không? Mà không ừ thì thì kẹt thì thì thì mình mình dở, nhưng mà ừ thì mít lòng thầy.
[43:00]Phải can đảm như vậy trước. Vì không phải riêng là đệ tử của thầy, mà ví dụ có những vị Phật tử đang ở đây không phải đệ tử của thầy mà đệ tử những vị thầy khác, thì cũng phải suy nghĩ như vậy. Nhưng vị thầy kia mình đang tôn thờ cũng chưa chắc là vị đó hiểu hết lời dạy của Phật đâu. Đó. Nên ở đây bây giờ sau khi chúng ta nhận định được như vậy, chúng ta can đảm như vậy, thì cái điều chúng ta cần phải làm là gì? Cần phải làm là là thôi bây giờ trước hết đừng vội phê bình chống đối ai hết. Hãy khiêm tốn và thương yêu cái đã. Chịu chưa? Bởi vì sao? Bởi vì thương yêu và khiêm tốn thì không bao giờ sai. Được không? Đồng ý không?
[43:43]Là giáo lý phức tạp mình hiểu không nổi, phải không? Giáo lý giải thoát giác ngộ gì đó quá chừng mình hiểu không nổi. Nhưng chỉ có hai điều không bao giờ sai là thương yêu và khiêm hạ, không bao giờ sai. Cho nên vì vậy, bây giờ có một người nào đó họ hiểu khác mình, họ có một ông thầy khác mình, có ngôi chùa khác mình, có một tông phái khác mình, họ đến với đạo vào một thời điểm khác mình, à nhưng mà mình không phê bình, không chống đối, mà trước hết là thương yêu và tôn trọng. Được chưa? Đó là cái căn bản, thì là cái đó không sai. Mà từ cái căn bản này đó, chúng ta mới bắt đầu xây dựng lại một Đạo Phật chung dòng trở lại.
[44:26]Sở dĩ Đạo Phật chia rẽ trầm trọng là bởi vì ai cũng cho mình là đúng và ra sức chống đối người khác. Đó, không biết mình đúng không biết, nhưng mà cái mình ra sức chống đối người khác là mình mang cái tội gây chia rẽ Đạo Phật. Nên ngày hôm nay đi tìm lại một Đạo Phật chân chính là một con đường dài, nhưng mà cái bước đầu tiên là thương yêu, tôn trọng, không chống đối, đoàn kết Đạo Phật lại cái đã. Thì cái đó là điều đúng trước hết. Rồi từ từ, từ cái điều đúng này nó làm cái nhân lành để chúng ta đi tìm được những điều đúng khác trong cái cuộc đời tu hành của mình. Đồng ý không? Đó. Bây giờ nói về cái đúng với Phật,
[45:05]chúng ta thấy có hai cái điều mà chúng ta tiếp nhận: Một là đúng với lời của Phật dạy, hai là đúng với ý của Phật dạy. Chúng ta nhớ chia làm hai nha. Ý của Phật khác, lời của Phật khác, hai cái khác nhau. Là vào cái thời xưa đó, những cái vị mà đệ tử của Phật nói cùng ngôn ngữ với Đức Phật, thì những vị đó có cái cơ hội là hiểu đúng lời của Phật và hiểu đúng luôn cái ý của Phật. Đó là lý tưởng, cái đẹp, nhưng mà thời xưa thôi, bây giờ hết rồi. Bây giờ cái ngôn ngữ của Phật mình không còn biết nữa, cho nên cái việc mà nói là một người tu hiểu được đúng lời Phật, đúng ý Phật là ngày hôm nay dứt khoát tuyệt đối không còn có nữa.
[45:49]Kể cả theo kinh điển Pali cũng không có luôn. Nhớ như vậy. Giờ ngày hôm nay chỉ còn cái gì? Ngày hôm nay chỉ còn là khác với lời Phật một chút, nhưng mà vẫn đúng ý Phật. Phải không? Đó, cái ngày hôm nay mà chúng ta tìm được á mà lý tưởng nhất cho cái thời đại này đó, là về cái lời đó không còn đúng hoàn toàn với Phật nữa, nhưng mà cái ý phải đúng với Phật là không bị rơi vào tà đạo, là vậy. Đó là lý tưởng ngày hôm nay. Còn trường hợp là đúng với lời Phật mà khác với ý Phật là làm sao? Đó là trường hợp của những người chấp nê, bảo thủ từng chữ từng câu trong kinh điển, nhưng mà hiểu sai hoàn toàn.
[46:27]Đó là cái người chấp nê bảo thủ mà hiểu sai, thì người này cũng không đem lại lợi ích cho Đạo Phật. Bản thân mình tu không tốt, đi dạy người khác cũng sẽ sai. Nhưng mà luôn luôn giữ chặt từng câu từng chữ của cái kinh điển cổ, đây là điều rất là sợ. Còn trường hợp mà tệ nhất là khác với lời của Phật trong kinh điển, sai luôn với ý của Phật, thì người này là tà đạo một trăm phần trăm, phải không? Đó, tà đạo một trăm phần trăm là lời cũng khác mà mà ý cũng khác luôn. Hôm nay nhân dịp Phật đản là chúng ta trao đổi với nhau đề tài Chánh Pháp một cách ngắn ngủi, chứ đề tài này mà triển khai ra thì nhiều
[47:05]lắm, nhưng mà mình nói căn bản thôi, để chúng ta hiểu thế này: Là chánh tức là đúng, mà pháp nghĩa là Phật pháp nghĩa là lời dạy của Phật, đúng chuẩn xác với lời dạy của Phật. Và chúng ta bất ngờ hiểu ra một điều là: Thì ra là nào giờ chúng ta học Phật pháp là qua rất nhiều trung gian. Mà những cái trung gian mà chúng ta đi qua không bảo đảm đâu, không chắc là bảo đảm. Nếu chúng ta may mắn á là chúng ta gặp được một vị thầy sắc bén có trí tuệ đưa mình đến gần với Chánh pháp. Nếu mình không may mắn, mình qua nhiều trung gian dở, một vị thầy dở, một cái tông phái dở, một kinh điển dịch sai, cuốn sách viết
[47:42]là không chuẩn, thì là một điều bất hạnh, chúng ta sẽ hiểu Đạo Phật sai, xa, xa với Chánh pháp. Và do đó, khi mà nói những điều như vậy rồi, chúng ta cần một cái can đảm, phải nghĩ rằng: Từ trước đến đây cái mà mình hiểu Đạo Phật thật ra so với Chánh pháp còn một khoảng cách, kể cả ông thầy ổng dạy mình chưa chắc ổng đúng hoàn toàn. Và do đó, do đó những điều chúng ta nhắc lại ở cuối bài này là trước hết hãy thương yêu và khiêm tốn, bởi vì hai điều đó vĩnh viễn không bao giờ sai. Đồng ý ha? Như vậy, rồi kế đến là sẽ đến chương trình văn nghệ. Thì thầy sẽ giao lại cho nhạc sĩ Bảo Phúc điều khiển chương trình này.
[48:22]Xin mời thầy Bảo Phúc, Phạm Công Phúc, Mỹ Thanh. Mỹ Thanh lên đi con. Và nhạc sĩ Đinh Đức sẽ đệm nhạc đây. Hôm nay chúng ta có ca vũ nhạc kịch đầy đủ hết. Chúc cho quý Phật tử một đêm nay ngủ ngon, không muỗi cắn, không lạnh lẽo. Và để chúng ta thưởng thức cái không khí đẹp của