Lời giảng: Biết Tất Cả, Yêu Thương Tất Cả Và Không Dính Mắc Tất Cả

[0:10]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa trên chư tôn thiền đức tăng ni, kính thưa các vị khách quý, kính thưa tất cả quý Phật tử. Hôm nay chúng ta đã bước vào mùa lễ Phật đản như là hằng năm. Thì thông thường trước đây các vị tổ đức của ta hay tổ chức vào ngày mùng 8 tháng 4, đó là theo truyền thuyết của Phật giáo ở phía Đông. Nhưng mà sau này vì đi theo Phật giáo quốc tế nên mọi người thống nhất là lấy ngày rằm tháng 4, ngày rằm tháng 4. Sự thực là ngày rằm tháng 4 chỉ là một cái ngày ước lệ, ước lệ rằng vào một thời nào đó các vị sư bên Theravada, các vị tôn túc mới lấy cái ngày trăng tròn

[1:05]của tháng 4 âm lịch mà ta hay gọi là tháng Vesak á, để tưởng niệm cả ba cái ngày trọng đại trong đời Đức Phật là giáng sinh hay ta gọi là đản sinh, chữ đản cũng có nghĩa là sinh ra, đản sinh; thứ hai là đắc đạo và thứ ba là nhập Niết Bàn. Tức là vì lúc đó đường xá xa xôi, chư tăng khó mà có thể gặp nhau một năm ba lần như là chúng ta hôm nay, nên vì vậy là các vị mới nhất trí là thôi chọn một ngày để làm lễ kỷ niệm chung cho cả ba sự kiện lớn trong đời của Đức Phật: đản sinh, đắc đạo và Niết Bàn. Và các ngài đã thống nhất là lấy ngày trăng tròn tháng 4 âm lịch. Chớ sự thực thì cái ngày mà Đức Phật đản sinh dường như là ngày 8 tháng 4.

[1:55]Trước đây là bên Trung Hoa qua tới Việt Nam cũng là kỷ niệm vào ngày 8 tháng 4. Rồi bây giờ là theo Phật giáo quốc tế thì ta lấy rằm tháng 4, nhưng mà ở các chùa, ở các địa phương tùy theo cái tình hình của mình mà các vị tôn túc của ta đã thay đổi miễn là sao trong cái mùa tháng 4 này cho tới ngày rằm là xong, là tổ chức cái lễ Phật đản để cho giới thiệu là tưởng niệm, tôn kính lại cái công hạnh của Phật, sự xuất hiện của một con người phi thường mà chính cái sự xuất hiện của người đó, sự thành tựu của người đó, cái đạo lý của người đó đã thay đổi được thế giới này rất nhiều. Dĩ nhiên là thế giới vẫn chưa tốt đẹp như là ta hằng mong mỏi.

[2:41]Nơi này nơi kia vẫn có chiến tranh, vẫn hận thù, vẫn chém giết. Con người ta vẫn chưa hết thoát khỏi những cảnh nghèo đói, dốt nát, bệnh tật, vân vân. Rồi thế giới vẫn chưa thoát hết những cái thiên tai như là động đất, ngập lụt, rồi hạn hán, mất mùa, vân vân. Và thế giới cũng chưa hết cái sự đe dọa của cái những truyền thuyết về sự tận thế. Ví dụ như người ta đồn ngày nào đó là mặt trời sẽ đốt cháy hết cả trái đất này hoặc là nước sẽ nổi lên nhận chìm hết tất cả những cái vùng đất xuống biển hết, vân vân, vậy. Tức là thế giới vẫn chưa thoát hết được những cái nỗi đau khổ. Tuy nhiên là cái đạo lý của Phật dạy đã lan đi trên thế giới này,

[3:29]đi vào tâm hồn từng con người, từng con người và đã đem lại biết bao nhiêu là lẽ phải, lợi ích, đạo đức, hạnh phúc cho con người. Như ta ngày hôm nay cũng vậy, ta ngồi đây với nhau với tất cả tấm lòng hướng về Đức Phật vĩ đại của ta. Thì nếu không phải là ngày hôm nay mà ta ngồi đây với nhau thì có thể ta vẫn còn đang rong ruổi ở ngoài đời bên kia với cái tâm tham lam, hận thù, hơn thua, ganh ghét đủ thứ. Nhưng vì có Đức Phật nên chúng ta đã ngồi đây với nhau trong cái tấm lòng yêu thương, đầm ấm. Và chúng ta cũng mang cái thông điệp của Phật đó, mang cái thông điệp từ bi mà Phật đã dạy trong tâm

[4:12]hồn của ta để ta sống nốt cái khoảng đời còn lại. Dĩ nhiên cũng có những lúc ta sẽ vấp váp, ta phạm sai lầm, nhưng dù sao thì cái ánh sáng của Phật đã rọi vào tâm hồn ta, đạo lý của Phật đã gieo vào lòng ta thì ta bắt đầu biết sợ cái điều tội, bắt đầu biết yêu thương cái điều phúc, điều thiện. Để rồi ta tự dặn lòng với ta, ta tự bảo ban với nhau là sẽ sống một đời còn lại với một cuộc sống khác hẳn, không còn có những cái hận thù, ganh ghét quá đáng, mà biết thay vào đó là cái sự giúp đỡ, cái sự nâng đỡ với nhau, yêu thương nhau, đem lợi ích cho nhau, đem hạnh phúc cho nhau hơn là những cái giành giật, hận thù của trước kia.

[5:00]Thì như vậy cứ mỗi một con người biết thay đổi một chút, mỗi một con người biết thăng hoa tâm hồn mình một chút thì cái trái đất này, cái thế giới này cũng đã đẹp hơn rất là nhiều hơn là không có những lời dạy vô giá của Đức Phật. Nên vì vậy mà cứ mỗi năm cứ vào mùa Phật đản, tất cả những người con Phật trên toàn thế giới lại chung nhau tìm về lại dưới mái chùa yêu thương để ta cùng làm cái đại lễ tôn vinh, tưởng niệm ngày Đức Phật đã đến với trần gian này mà thậm chí chính Liên Hiệp Quốc cũng phải tổ chức cái kỷ niệm ngày này. Vào năm 2000 vậy, chính Liên Hiệp Quốc đã phải tổ chức cái đại lễ Vesak

[5:44]kỷ niệm Đức Phật đản sinh ngay tại trụ sở của Liên Hiệp Quốc. Và sau đó nơi này nơi kia cũng đã tổ chức những cái lễ Vesak, những lễ Phật đản quốc tế như Việt Nam ta vậy trong năm 2008 là chính Nhà nước Việt Nam ta đã đăng cai cái đại lễ Phật đản quốc tế năm 2008 và cả nước đã tưng bừng đón mừng cái ngày ngày như thế vậy. Thì hôm nay vậy, nơi huyện Ninh Giang của ta, nơi chùa Đại Đồng này, Thượng tọa Hài Bình cũng đã xin đăng cai với giáo hội huyện là được tổ chức cái đại lễ Phật đản cho nhân dân, Phật tử ta cùng về đây mà tưởng nhớ về, vinh danh lại cái ngày mà Đức Phật đã đến với trần gian như thế này.

[6:27]Thì có thể nơi đây chúng ta có người đã hiểu giáo lý Đạo Phật rất là nhiều, cũng có người còn bỡ ngỡ chưa biết, nhưng mà trong thẳm sâu tâm hồn của người Việt chúng ta thì chúng ta biết rằng Đạo Phật đã đồng hành với dân tộc ta hơn 2000 năm và đặc biệt hai cái triều đại mà vẻ vang nhất nước ta là đời Lý và đời Trần cũng là những vị vua mà hết lòng mộ Phật. Mà đến ngày hôm nay cũng vậy, Đảng và Nhà nước ta cũng hết sức là yêu quý Đạo Phật. Nên vì vậy kế thừa của 1000 năm Thăng Long từ cái vị vua Lý Công Uẩn rất là mộ Đạo Phật, đến ngày hôm nay ta đánh dấu kỷ niệm của 1000 năm Thăng Long, ta bắt gặp lại cái giá trị của Đạo Phật trong cái

[7:10]mạch sống của dân tộc ta mà Đảng và Nhà nước ta hết sức là trân trọng. Những ngôi chùa lớn bắt đầu tiếp tục được xây mới, những ngôi chùa cũ được phục hồi, cái lòng tin của nhân dân bắt đầu được khôi phục và giáo lý Đạo Phật lại tiếp tục được lan truyền. Và những điều đó, cái tín ngưỡng của Đạo Phật đó cộng với cái lòng yêu nước có sẵn của nhân dân ta, cộng với cái định hướng mà Nhà nước ta đã vạch ra trong kinh tế và chính trị đã đem lại cho ta một cái bộ mặt, một cái diện mạo của đất nước như như là ngày hôm nay. Thì trong cái không khí vui vẻ, tưng bừng mà chúng ta đón cái lễ hội 1000 năm Thăng Long sắp tới thì đại lễ Phật đản của hôm nay

[7:51]chúng ta cũng cùng hướng về đó, cùng là tất cả đều hướng về 1000 năm Thăng Long. Cái ý nghĩa thật là đẹp, thật là thật là lớn như thế này. Và để hôm nay trong cái không khí vui mừng thiêng liêng này, chúng tôi xin được trao đổi một cái đạo lý với cái đề tài hơi dài dòng là: Biết tất cả, yêu thương tất cả và không dính mắc tất cả.

[8:20]Ai là người có thể biết tất cả, có thể yêu thương tất cả và có thể không dính mắc tất cả? Ai? Đúng vậy. Rất giỏi, Phật tử chúng ta rất giỏi, hỏi là biết ngay đó là Phật liền. Đúng như vậy. Cái con người mà có thể biết được tất cả, yêu thương được tất cả và không dính mắc cái gì cả chỉ có Phật. Nên hôm nay khi ta nói điều này là ta nói về Đức Phật kính yêu của chúng ta. Và chúng ta cũng sẽ so sánh là à Đức Phật như thế thì ta được một phần nào trong cái ba đức tính đó hay không. Ví dụ như bây giờ là Đức Phật ta là biết tất cả, nghĩa là sao? Biết tất cả là bởi trí tuệ của mình, trước hết Đức Phật biết được chính cuộc đời của mình từ vô lượng kiếp xưa.

[9:08]Ngài đã đi qua vô lượng kiếp, những lúc mà Ngài đã làm vua, những lúc Ngài làm người thường, những lúc làm những bậc tài năng, những bậc đạo sĩ, nghĩa là Ngài đi qua, trôi lăn trong rất nhiều kiếp luân hồi, và Ngài đã gieo duyên với chúng sinh như thế nào, cũng đã để lại những oan trái như thế nào, vân vân. Ngài biết hết tất cả về cuộc đời của chính Ngài. Cái thứ hai nữa là Ngài biết tất cả về chúng sinh. Giống như Đức Phật ví dụ: như một người đứng trên cái lầu cao ở ngã tư đường, nhìn mọi người đi qua đi lại và thấy hết, cũng vậy, bởi trí tuệ của mình, Đức Phật biết tất cả chúng sinh trôi lăn trong luân hồi như thế nào:

[9:47]người nào đó đến từ đâu, làm cái tội gì, rồi bị đọa như thế nào; người nào đó đến từ đâu, làm cái phúc gì, được đã hưởng cái quả báo lành như thế nào, Đức Phật biết tất cả. Trong suốt cuộc đời giáo hóa của Phật vậy, nhiều khi là người đó ở xa, chưa gặp Phật, mà Đức Phật đã biết người đó sẽ như thế nào và Ngài đã chủ động đến để giáo hóa trước, chứ không đợi là người đó tìm đến Phật. Có khi Ngài chủ động Ngài tìm đến trước. Như có một lần vậy, chúng ta có câu chuyện về tên tướng cướp Angulimala. Đó là một người thanh niên nhiệt tình, giỏi giắn, đẹp trai, nhưng bị ông thầy mình lừa đã biến thành tên cướp mà cứ núp trên đường đi,

[10:26]chặn đường người ta mà giết người để chặt những ngón tay để mà luyện bùa. Cái người này rất là giỏi nên không ai đánh lại. Những cái quan tướng sơ sơ mà lại là gặp ổng giết luôn, như vậy. Thì ổng giết gần đủ một ngàn người để lấy một ngàn cái ngón tay rồi thì Đức Phật đã đã đến. Ngài chủ động Ngài đến, không đợi cái người đó tìm đến học đạo với Ngài, mà Ngài đã chủ động đến để hóa độ người đó, đưa cho cái người mà đã say máu người, giết gần một ngàn người như thế trở thành một thầy tu, rồi đắc đạo luôn. Đấy là cái rất là đặc biệt. Nên Ngài biết tất cả mọi điều trong cuộc đời này. Ngài biết tất cả những tinh cầu xa xôi có những thế giới nào,

[11:04]nơi nào có Đức Phật đang giáo hóa, nơi nào chúng sinh ra sao, Ngài biết tất cả. Nên có một lần vậy, có một lần cái Ngài A Nan mới hỏi Phật về một cái thế giới Phật khác, một thế giới khác đang có Phật, và nói rằng cái thế giới Phật đó cũng có những đệ tử Phật rất là giỏi, và Đức Phật đã giải thích về những cái thế giới xa xôi hơn mình rất là nhiều, những cái cõi giới đó như thế nào, Đức Phật đó có những đệ tử gì, nghĩa là Ngài ngồi một chỗ ở thế giới này nhưng mà cái biết của Ngài tràn ngập cả vũ trụ. Đây là điều mà người thường chúng ta không thể biết được. Hoặc là những cái điều tế nhị trong cuộc sống,

[11:41]à con người ta phải cái quy luật người ta phải sinh ra, phải sống, phải chết, cái y lý nó như thế nào, thân phận con người thế nào, sự chuyển hóa của cây cỏ như thế nào, tức là Phật biết tất cả như một nhà khoa học, chẳng khác gì cả. Nên vì vậy mà nói rằng biết tất cả thì chỉ có Phật. Biết trong thâm sâu trong tâm hồn của chúng ta, biết tất cả ngôn ngữ của tất cả chúng sinh, biết tất cả các cõi giới từ cái cõi trời lên ở Phạm Thiên rất cao, biết thấu suốt tới tất cả những cái cõi địa ngục như thế nào, Phật biết hết tất cả. Là những cái, Phật biết như một nhà khoa học, biết như một nhà tâm linh và biết hết tất cả.

[12:18]Nghĩa là nếu mà chúng ta đến trước mặt Phật thì chúng ta như là một đứa con thơ đến trước một người cha, mà cái người cha đó thấu suốt hết cả tâm hồn của mình, biết hết tất cả số phận cuộc đời của mình, không cần phải nói gì nữa, không cần phải nói gì nhiều. Đức Phật của chúng ta là như vậy. Nhưng mà tại sao với một người biết như vậy mà ta không sợ? Ta nhớ một điều thế này: chúng sinh luôn luôn sợ ai biết rõ về mình, có đúng không ạ? Ví dụ như ta đến ta gặp một cái ông ví dụ gặp một ông công an, ta đến gặp ổng, thế là vừa mới tới gặp cái ổng nói liền, ổng nói: "Hôm qua lúc 8 giờ tối anh đi nhậu ở đâu đó đúng không?".

[13:01]Nghe mình giật mình liền, nói: "Sao anh biết?", "Tôi biết hết". Hoặc là một cái ông nào đó nói: "Hôm qua tối hôm qua anh đi đâu?", nói: "Tối hôm qua tôi đi bận công tác tôi không về nhà được.", "Tôi cho anh biết anh ở với bồ nhí của anh ở tại địa chỉ đó, tại địa chỉ đó đúng không?", thì tái mặt liền. Như vậy là khi mà bình thường với tâm lý của ta mà nhất là chúng sinh lầm lỗi nhiều như ta mà ta gặp một người nào mà biết hết rõ về mình ta có sợ không? Rất sợ phải không? Nhất là những người mà hay có làm những gì mà mà lén lén, đút đút, rất là sợ. Nhưng mà tại sao ta đến với Phật với tất cả lầm lỗi mà ta không sợ?

[13:35]Ngày nào ta cũng vào phải lạy Phật, mặc dầu ta biết rằng Phật biết rõ về ta, mà ta cũng biết rằng ta rất lầm lỗi, Phật cũng biết hết, nhưng mà tại sao ta không sợ? Tại sao ta không sợ? Đúng như vậy, đúng như vậy, rất giỏi, bởi vì ta cũng biết một điều rằng: Phật rất yêu thương ta. Phải không? Phật rất yêu thương ta. Giống như một người cha yêu thương đứa con của mình mà mặc dầu biết nó lầm lỗi. Như như công an lại báo: "Tôi báo cho anh biết là con anh nó vừa mới ăn cắp xe của người ta, giờ tụi tôi đang bắt nó giam ở trên đồn." Thế là ta sẽ thấy ví dụ như là ông bố đó ổng đang ngồi nói chuyện với người bạn, uống trà với người bạn, thì khi công an mà đến báo cái tin:

[14:16]"Con anh vừa mới ăn cắp xe, đang bị nhốt ở đồn", thì ông bố với cái ông bạn, hai cái người thái độ khác nhau liền, phải không ạ? Ông bạn thì ổng nghe cái ổng giật mình liền: "Trời, cái nhà này ghê quá, cái nhà này nhà ăn trộm. Mình đem mình lại đây mình chơi hoài, bữa nào nó cũng ăn cắp xe của mình." Tức là với cái tâm trạng mà tự nhiên xa lạ, xa lánh liền, là muốn bỏ rơi, muốn quay lưng liền. Nhưng mà còn ông bố thì sao? Sợ quá chạy đôn chạy đáo phải làm sao thứ nhất là lo cho con nó thoát khỏi cảnh tù tội, rồi về giáo dục nó làm sao để nó đừng có hư đi nữa, phải không? Tức là ông bố mình, ổng biết mình có lỗi nhưng mà ổng thương và tìm cách cải hóa.

[14:54]Còn cái ông hàng xóm, ổng biết mình có lỗi thì ổng sợ, ổng ngại, ổng xa lánh. Cho nên vì Đức Phật yêu thương tất cả chúng ta, cho nên chúng ta cứ mỗi ngày đến lạy Phật mà cảm thấy rất ấm lòng, dù ta biết rằng ta còn nhiều lầm lỗi. Nên cái đức tính của Phật mà biết tất cả nhưng mà yêu thương tất cả. Chứ không giống như ta, ta biết tất cả thì sao? Ta hổng ưa tất cả. Ta biết rõ cuộc đời quá đâm ra ta sợ cuộc đời. Ví dụ như có một người đến chơi với ta, đến ngọt: "À chào bác ạ.", ta liếc một cái thì biết: "Thầy này hôm qua nó mới giật hụi của người ta." Thế là mình lạnh lùng, nói: "Dạ dạ cảm ơn, tôi mắc bận.

[15:34]Thôi bác đi về nha, lần khác gặp nhau." Nghĩa là khi ta biết rõ cuộc đời, ta biết rõ con người quá, ta đâm ra làm sao? Ta chán ngán cuộc đời, chớ chán cuộc đời. Có một lần á, lần đó thầy đến cái chùa đó thầy thăm ông thầy, thì bước vào phòng riêng của ổng, ổng ghi hai câu thơ. Câu thơ mà không hiểu là ổng buồn đời đến mức độ nào mà ổng ghi ngay trong phòng ổng mà ai bước vô cũng phải nhìn thấy. Ổng ghi câu này: "Từ khi biết rõ lòng người, về chơi với chó còn vui hơn nhiều."

[16:07]Hai câu thơ cực kỳ bi quan: "Từ khi biết rõ lòng người, về chơi với chó còn vui hơn nhiều." Nghĩa là làm sao? Khi ta càng biết rõ cuộc đời thì ta càng chán cuộc đời. Còn Đức Phật thì sao? Biết tất cả nhưng mà yêu thương tất cả. Đó là cái khác nhau rất xa. Thế là ta không bằng được Đức Phật bởi vì cái chỗ này, bởi vì ta càng biết rõ lòng người, ta càng sợ. Tại sao trong thẳm sâu con người người ta hiểm độc thế, ác thế, hơn thua, ích kỷ, ti tiện thế? Cho nên cứ nhìn thấy ta sợ, ta sợ. Nghĩa là trước mặt thì cười với nhau, nhưng sau lưng thì sẵn sàng đâm nhau. Ta biết như vậy nên ta sợ, còn Đức Phật có biết điều đó không ạ? Biết hết.

[16:47]Biết chúng sinh lỗi lầm, vô minh, sân si như thế, nhưng mà vẫn thương. Đó, cái vĩ đại của Phật là biết rõ ta nhưng vẫn thương ta. Mà chính vì vậy mà ta cứ phải lạy Phật hoài là vậy. Ta lạy một người vì cái người đó biết rõ điều xấu của ta mà vẫn yêu thương được ta. Còn ta không lạy cái người vì cái người đó biết rõ bụng ta rồi người đó ghét ta, ha, nên ta không lạy người đó. Cho nên do đó là tại sao mà ta không lạy nhau? Vì hễ ta biết rõ nhau cái ta chán nhau. Còn tại sao ta cứ vào ta lạy Phật? Vì Phật biết rõ ta nhưng vẫn yêu thương ta. Thế tại sao ta lại gặp quý thầy ta lạy? Quý thầy có biết rõ ta không?

[17:31]Cũng không biết rõ lắm tại quý thầy chưa đắc đạo. Mà quý thầy có yêu thương ta không? Cũng không biết nữa, không chắc nữa nha. Nhưng mà ta vẫn lạy quý thầy là vì sao? Vì sao? Là bởi vì ta hy vọng rằng chắc ông thầy ổng cũng giống giống ông Phật, phải không? Chắc biết ta cũng hơi hơi mà cũng không ghét ta, cho nên ta vẫn vẫn lạy quý thầy, như vậy. Thực sự á thì quý thầy nào mà tu hành chân chính thì cũng được cái đức tính đó một phần nào giống như Phật. Là khi mà một người bước vào thì quý thầy tu lâu rồi quý thầy cũng hơi hơi biết một chút: "Thấy trời sao cái người này nó nó dữ vậy nè, mà nó ác vậy nè, nhưng mà sao nó chịu đến chùa?".

[18:11]Nhưng mà quý thầy biết thôi chứ không có ghét. Biết thôi rồi cứ nhìn coi cái người này còn có hy vọng để mà tu hành hay không, quý thầy mới tính. À ví dụ nhắm khả năng mình độ được thì thôi ráng khuyên nó: "Thôi con tu nha, cái nghiệp con nặng lắm đó. Nghĩa là con nhiều đời là con có cái cục cằn, có hung dữ, đôi khi con liều mạng, mà con đã làm điều bậy, à điều nghịch, nên bây giờ cái quả báo nó đang còn chờ con. Nên thôi bây giờ con phải ráng con sám hối con tu." Thì quý thầy biết nhưng mà không sợ, không ghét mà vẫn khuyên bảo để cho cái người đó tu hành. Chính vì tâm quý thầy cũng có độ lượng một phần như

[18:45]vậy, nên vì vậy mà ta cũng yêu kính quý thầy chứ không phải là như một cái người tầm thường được. Chỉ trừ trường hợp có những thầy ví dụ cái người mà tu không chân chính thì thôi ta không nói, chứ còn đa phần cái người mà đã từ bỏ thế gian rồi, đã đến với đạo rồi, thì quý thầy cũng muốn mình cũng được như là Phật một phần nào, cũng biết được rất nhiều điều của thế gian nhưng mà vẫn yêu thương được chúng sinh. Đó, nhưng mà cái tình thương đó dĩ nhiên là không sâu đậm, trọn vẹn như Phật thôi, chứ cũng được một phần. Ví dụ như bây giờ như thầy ngồi đây thầy nhìn mọi người, đố thầy có yêu thương không?

[19:25]Trước hết là thầy yêu thương. Thầy yêu thương, bởi vì Phật dạy thầy phải yêu thương, và thầy cũng buộc lòng thầy phải yêu thương mọi người, là cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa là thầy biết ơn, biết ơn mọi người đã về đây dự đại lễ Phật Đản. Trong cái ngày đại lễ thiêng liêng này, ở nơi cái vùng quê này, mà từ rất lâu, ta vì cái chiến chinh, ta vì bận công việc xây dựng kinh tế, ngày hôm nay, chùa mới được phục hồi, mới có thầy về bắt đầu cái không khí tu hành, mới tỏa hương trầm ra trở lại. Thế mà ngày Phật Đản tổ chức tại đây, ta đã chịu khó bỏ công ăn việc làm về đây dự lễ, làm cho buổi lễ được long trọng hơn, trang nghiêm hơn.

[20:09]Ta cũng đã có cái tấm lòng đối với Phật, ta cũng đã có được cái phần góp vào cái công đức cho buổi lễ này được tốt đẹp hơn. Nên thầy biết ơn tấm lòng của những người đã về đây. Xin cho một tràng pháo tay, tự mình thưởng mình nha, tự mình thưởng mình. Bây giờ tới cái nữa là không dính mắc tất cả. Đức Phật là đấng siêu việt cả ba cõi sáu đường. Cái phước của Ngài trùm hết cả ba cõi sáu đường. Ngài muốn điều gì, Ngài được điều đó. Ví dụ Ngài sinh ra với tất cả những quý tướng mà thế gian này không có, 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp. Là nếu mà theo như kinh điển mà diễn tả, thì ta có thể kết luận như thế này:

[20:52]Khắp thế giới này không ai đẹp bằng Phật. Ta có thể khẳng định câu đó. Ngài đẹp từ sợi tóc một. Ví dụ cái mái tóc của Ngài đó, cái tóc của Ngài như thế này, mỗi người đều có một cái xoáy tóc trên đây phải không? Mỗi người đều có một cái xoáy tóc, có ai mà không có xoáy không? Không. Ai ít nhất phải có một xoáy. Cái người mà hơi lì lì, dữ dữ thì được mấy xoáy? Hai xoáy, đó. Ở đây có ai hai xoáy không? Đưa coi coi. Có người nào được ba xoáy không? Cũng có phải không? Cũng có. Nhưng Đức Phật á, khắp cả mái tóc của Ngài đều là xoáy tóc hết. Có một cái tướng rất là lạ. Tức là từ đầu trán này cho tới sau ót,

[21:29]trên đỉnh, phía sau này, tất cả đều xoáy, xoáy, xoáy, xoáy như vậy. Nên từ thuở mà Ngài còn bé như vậy, Ngài mới sinh ra, lật mái tóc Ngài ra là các nhà chiêm tinh ngạc nhiên liền. Nói: "Thằng bé này sao tóc nó đều xoáy, xoáy vòng hết, chứ không phải là một xoáy như là người thường, hai xoáy người thường". Vì vậy mà những người mà họ tạc tượng Phật, họ cứ gắn từng cái xoáy vô giống như con ốc mà gắn gắn dính vô đầu á, cười thấy mồ luôn. Là do là do mấy người tạc tượng họ không hiểu. Họ không hiểu, họ thấy hồi xưa cứ làm giống như mấy con ốc gắn vô, ta nói: "Ủa, ngộ ha! Phật đội cái mũ gì mà cứ giống như ốc", chứ không phải.

[22:00]Đó là những cái xoáy tóc. Nhưng mà xoáy tóc nó đẹp lắm, nó gợn cong, gợn cong, đẹp đẹp, đẹp đẹp. Đẹp. Để coi ở đây có ai đẹp bằng? Đi dòm thấy mấy người tóc đỏ đỏ, xanh xanh kì quá. Đó là một cái tướng. Rồi cái tai của Phật vậy, cái tai đẹp và cái trái tai thả lòng thòng gần tới vai. Đôi mắt Ngài nhìn vô là như cả một biển cả mênh mông. Mắt Ngài xanh, cái ánh nó xanh xanh, biêng biếc biêng biếc như vậy, rất là đẹp. Thì thôi, nói mà đẹp thì muôn đời không nói hết. Thì cái phước của Ngài trùm cả thế gian như vậy và các nhà tiên tri đã nói thế này: "Thái tử lớn lên sẽ cai trị hết cả cõi đất này. Với cái tướng này đó, thì có thể thu phục hết cả thế gian,

[22:40]tức là không cần đánh mà các nước sẽ phải quy hàng". Cái lời tiên tri như vậy, nhưng Đức Phật đã khước từ cái phước của thế gian đó, Ngài đã tu hành, đi tìm con đường giác ngộ cao siêu. Nếu Ngài chọn con đường làm một vị vua, thì có thể là lúc đó Ngài làm bá chủ thế giới, có thể như vậy. Nhưng rồi Ngài cũng sẽ sao? Sẽ phải chết. Rồi cái vương triều của Ngài sẽ ra sao? Cũng sẽ suy tàn. Và thế giới làm sao? Cũng sẽ chia cắt ra lại từng quốc gia trở lại. Là cái điều gì mà vinh quang nhất rồi cũng phải đi qua. Đó là quy luật vô thường mà ai ta cũng phải chịu. Mà Đức Phật đã chọn con đường khác. Ngài chọn con đường tâm linh giác ngộ,

[23:27]nên do đó, cái vương quốc của Ngài không có ranh giới rõ ràng. Nó nằm ở đâu ạ? Cái vương quốc của Ngài nằm trong lòng của mỗi con người. Khi ta yêu thương được lẫn nhau, thì đó là cái vương quốc của Đức Phật. Khi ta tránh bớt một điều tội, ta làm thêm một điều phúc, đó chính là vương quốc của của Phật. Khi ta yêu thương được gia đình ta, ta yêu thương được tổ quốc ta, ta yêu thương được cả thế giới ta, thì đó chính là vương quốc của Đức Phật. Nó nằm trong trái tim của của ta. Và không có biên giới. Thì cái phước của Phật bao trùm như vậy, lớn lao như vậy, nhưng mà Phật không hưởng. Ngài không hưởng, Ngài đi tìm con đường thoát khỏi cả tam giới này.

[24:12]Cho nên vì vậy, từ cái cõi trời cũng phải cung kính Ngài. Con người cung kính Ngài đã đành, các vua chúa quỳ xuống dưới chân Ngài đảnh lễ Ngài đã đành, nhưng mà Ngài không dính mắc tất cả, không xem đó là là vinh quang. Ngài xem tất cả như là bụi bay, như gió thoảng, mặc dù Ngài biết tất cả, yêu thương tất cả. Nên cái con người, một cái con người kỳ lạ, biết hết tất cả, yêu thương hết tất cả, cái phước mình trùm hết tất cả, nhưng chẳng bao giờ dính mắc một điều gì cả. Thì con người đó là là Đức Phật. Đức Phật mà mãi mãi chúng ta quỳ xuống lạy Ngài với tất cả cái lòng tôn kính mà không bao giờ biết đủ.

[24:54]Ta lạy Ngài mà nước mắt ta có thể rơi, hạnh phúc ta dâng trào, niềm thương nhớ ta không bao giờ nguôi, mà vẫn không bao giờ biết đủ. Ai có thể quỳ xuống dưới Phật đài, lễ Phật, mỗi một lễ là gửi trong đó tất cả cái lòng yêu kính của mình đối với Đức Phật. Mà lòng yêu kính thiết tha đến nỗi có thể bỏ thân mạng vì Phật, có thể nước mắt mình phải rơi, tấm lòng mình trào dâng niềm tưởng nhớ. Từng ngày ta đều lễ Phật được như vậy. Ai, ở đây ai? Chỉ khi nào mà ta hiểu được sự vĩ đại của Đức Phật, thì ta mới có lòng yêu kính Đức Phật được sâu xa như thế. Còn ta hiểu Đức Phật sơ sơ, à Đức Phật là cái ông gì đó ổng cũng linh lắm,

[25:39]thờ ở trong chùa, thì ta không bao giờ có đủ lòng yêu kính Phật cả. Nên vì vậy, mà Phật tử ta phải học mãi về đạo lý của Phật, học mãi về cái giáo lý của Phật, học mãi về cuộc đời của Đức Phật, rồi ta mới có thể yêu kính Phật được. Còn không, ta cứ tưởng Phật cũng giống như mọi ông thần linh khác. Và chính vì không hiểu được Phật, cho nên cái phúc của ta rất là kém. Còn người nào mà có thể yêu kính được Phật mênh mông vô biên, cái phúc của người đó rất là rất là lớn. Nên vì vậy, ta hãy mở tấm lòng mình để hiểu về Phật và để yêu kính Phật nha. Đó là ta vừa mới giới thiệu về có một cái Đấng ở trên đời này

[26:23]đã biết tất cả, yêu thương tất cả và không dính mắc tất cả. Đó là phần của Phật. Bây giờ tới phần của ta. Ta thì sao? Ta biết được bao nhiêu ạ? Ta biết được bao nhiêu? Ta không biết gì hết. Ta biết rất ít. Và chính vì ta biết rất ít đó nên ta được gọi là vô minh, chính xác như vậy. Ta dùng cái chữ ngu ngu si thì nhiều khi ta hiểu lầm, ta dùng cái chữ vô minh. Ta biết rất ít nên gọi là vô minh. Cả một đời ta 50 năm trôi qua, 70 năm trôi qua, ta tưởng là ta đã biết được rất nhiều điều trên đời, nhưng sự thật biết bao nhiêu so với những điều trong vũ trụ? Ta biết không bao nhiêu cả. Vì vậy gọi là vô minh.

[27:10]Ví dụ như có một người đến với ta, thì cái người đó đáng lẽ ta phải nghiêm khắc dạy dỗ nhưng mà ta không biết, ta lại cưng chiều thì làm cho người đó hư. Thì cái đó gọi là vô minh. Ta không biết chính xác để ta đối xử cho chính xác, đó gọi là vô minh. Ừm. Đáng lẽ hôm nay ta phải đi lễ chùa mà ta không đi, ta lo đi cấy lúa. Mà cấy lúa, bữa khác cấy cũng được. Hôm nay ngày Phật Đản trọng đại thiêng liêng, ta đi mới là đúng mà ta không biết. Ta không biết hôm nay là chùa có tổ chức lễ Phật Đản long trọng, nghiêm trang như vậy, ta lo đi cấy lúa, đó gọi là vô minh. Cái không biết đó, nên ta đã cư xử trên đời nhiều cái sai lầm.

[27:49]Thì trong gia đình ta cũng vậy, nhiều khi ông chồng ta ổng về nhà ổng sừng sừng sừng sừng, không biết ổng nhậu đâu vài ly rồi không biết sừng sừng, thì lúc đó đáng lẽ ta cứ im lặng, nấu nước cho ổng tắm, bới cho ổng bữa cơm ổng ăn cho no, phải không? Rồi ngày mai ổng tỉnh dậy, bắt đầu mới mời ổng làm việc: "Hôm qua anh có biết anh đi đâu không? Anh uống mấy ly, anh khai ra? Gặp cô nào, phải không? Về đây mấy giờ? Anh có biết anh lỡ bao nhiêu việc không? Rồi anh biết ảnh hưởng con cái nó nhìn bố nó như thế thì nó sẽ ra sao?". Lúc đó ta làm việc nhẹ nhàng, nhưng mà ta không hiểu như vậy, ổng vừa mới sừng sừng về là ta quát ổng ngay một trận,

[28:24]ta cầm chổi chà lên ta đuổi ổng ra khỏi nhà, vân vân. Cho nên ta vì vô minh, ta đã xử sự sai. Đáng lẽ cái việc để qua ngày mai nhưng mà ta đã làm hơi sớm một ngày, thành thử đổ vỡ hết. Đổ vỡ hết và ổng cũng sao? Ổng cũng tức khí ổng lên, ổng đang rượu mà. Ôi, ổng quậy tan tành cái nhà ta, thiếu điều ổng đốt bay luôn. Thì chúng sinh là như vậy, vì ta không biết lúc nào nên làm điều gì, nên nói điều gì, ta cứ hay phạm sai lầm. Và suốt cuộc đời ta cứ phạm sai lầm chỗ này, phạm sai lầm chỗ kia, nên ta đã gây nên rất nhiều thất bại và nhiều tội lỗi. Và đó gọi là vô minh. Vô minh là ta biết rất ít. Mà nhà bác học Newton cũng đã nói một câu rất hay:

[29:04]"Những điều ta biết chỉ là một giọt nước, mà những điều ta chưa biết là cả một đại dương". Một câu nói rất chính xác. Mà ổng là nhà bác học á, còn mình là được bác học chưa? Mình mới thất học à. Mới thất học. Ổng biết được một giọt nước thì mình còn chưa biết được một cái giọt nước của ổng nữa. Và cả những cái điều mà mình chưa biết là sao? Không biết là bao nhiêu là đại dương, khiêm tốn như vậy. Cho nên là Phật biết tất cả, còn ta biết rất ít. Và chính vì biết rất ít nên ta hay phạm sai lầm, đó là chúng sinh của ta. Thứ hai nữa, Phật yêu thương tất cả, còn ta thì sao? Ta ghét tất cả. Nói ghét tất cả chứ cũng không có đúng lắm.

[29:48]Ta cũng yêu thương, nhưng mà yêu thương được mấy người ạ? Yêu thương được mấy người? Yêu thương được mấy người? Yêu thương mấy người thì tùy cái tâm hồn ta. Nhưng mà trong bổn phận ta thì trước hết là ta yêu thương bố mẹ ta phải không? Lớn lên chút thì ta có yêu thương một cái người dưng đâu đó. Tự nhiên ta gặp cái người dưng ta yêu gần chết mà tới nỗi cãi cha cãi mẹ thiếu điều dám bỏ nhà đi theo cái người đó luôn. Thì lớn lên ta thêm một người nữa, thì đó người đó thì ta không biết là ai. Rồi sau này khi mà ta lập gia đình rồi, khi có con cái rồi thì ta lại yêu thương con cái ta. Vân vân ha, đại khái là ta yêu một số người ít ít như vậy.

[30:25]Nhưng mà những cái người lớn đó, có tâm hồn lớn thì người ta yêu thương được bạn bè, láng giềng, bà con thân quyến. Cái mức độ yêu thương người ta lên được cả trăm người. Thế còn những anh hùng mà khi đất nước nguy nan đã dám bỏ cả nhà đi, hy sinh cả cuộc đời, cả thân xác của mình để chiến đấu cho Tổ quốc thì yêu thương được mấy người? Yêu thương được mấy người? Thì trên lý thuyết, trên nguyên tắc người đó đã yêu được cả đất nước này. Thấy người đó đã yêu được cả đất nước mà đất nước này có bao nhiêu người? Bây giờ thì khoảng tám mươi mấy triệu phải không? Nhưng mà vào cái thời mà đất nước ta bị ngoại xâm thì ta được bao nhiêu người?

[31:03]Có ba mươi mấy triệu phải không? 31 triệu mà ngày nay thành tám mươi mấy triệu là do đâu mà nó tăng lên như vậy? Là do đâu? Là do các bác nhà ta đây đã góp phần làm cho dân số ta từ 31 mà lên tới tám mươi mấy triệu khủng khiếp như vậy. Tại mọi người, không phải tại thầy nha, thầy hoàn toàn vô tội. Thầy hoàn toàn vô tội. Thì trên lý thuyết, khi đất nước ta bị ngoại xâm có những người anh hùng đã từ bỏ cả ngôi nhà thân yêu của mình mà lên đường chiến đấu để mà giành lại độc lập cho non sông, giành lại cái sự công bằng, cái tự do, cái hạnh phúc, cái ấm no cho nhân dân mình. Thì trên lý thuyết người đó yêu thương được 31 triệu dân, đúng không ạ?

[31:46]Đúng như vậy. Bây giờ ví dụ như là một người lãnh đạo đất nước hiện nay, thì nói ví dụ như bây giờ ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đi, thì ổng là Thủ tướng của một đất nước thì ổng có yêu nước không ạ? Đất nước ta bao nhiêu? 86 triệu. Như vậy là trên lý thuyết là ổng cũng yêu thương 86 triệu con người này. Nếu mà so với ta ta yêu thương được cái gia đình ta, bà con thân quyến ta xấp xỉ một trăm người thì với một người lãnh tụ mà yêu thương được 86 triệu con người thì làm sao? Quá vĩ đại phải không? Con người đó trái tim cũng rất là rất là vĩ đại. Đó là trên lý thuyết thôi chứ trong thực tế nhiều người mình còn giận lắm, giận lắm.

[32:23]Ví dụ như trong gia đình ta chứ ta thương người này chứ ta cũng bực người kia phải không? Bà con ta ta không thương hết nổi, lâu lâu mới gặp mặt thì tay bắt mặt mừng chứ ở lâu năm ba bữa nhiều khi cũng cũng sinh chuyện, vậy. Rồi như anh hùng cũng vậy, anh hùng liệt sĩ cũng vậy. Nói yêu thương 31 triệu con người chứ mà khi chiến đấu rồi lâu lâu về thăm quê mà đôi khi nghe hàng xóm họ không hiểu mình họ gây lộn cũng đập một trận chứ không phải là không. Nghĩa là trên lý thuyết thì yêu thương hết nhưng trong cuộc sống thực tế đôi khi ta vẫn cũng có giận người này, cũng bực người kia, phải không ạ?

[32:55]Đó vậy, nên nói rằng chúng sinh ta vậy, dù vĩ đại cách mấy vẫn không yêu thương hết được. Nên ta vẫn còn những cái thù ghét thầm thầm riêng tư của ta. Chính vì vậy mà ta chưa phải là Phật là vậy đó. Nên trong lòng ta còn nhiều cái thù ghét, mà nhất là khi có người chửi mắng ta, có người mưu hại ta thì cái lòng căm hờn của ta càng chất chứa rất là nhiều. Nên cái cái thù ghét của ta nó thuộc về cái thù ghét của cá nhân nên ta rất là tầm thường và ta nhỏ bé. Thế người anh hùng có căm thù không ạ? Cái người anh hùng có lòng căm thù không? Có chứ. Nếu không có căm thù làm sao mà mà xả thân vì nước được?

[33:38]Cho nên là cũng vậy, căm thù quân cướp nước ví dụ vậy phải không, là căm thù những kẻ mà giày xéo quê hương, đày đọa đồng bào. Đó nên cũng có cái lòng căm thù. Nhưng mà cái người anh hùng thì họ vượt lên trên cái lòng căm thù đó. Ví dụ như là Lê Lợi sau khi mà đã giành được độc lập cho đất nước rồi, đối xử với quân thù rất là là độ lượng, như Lê Lợi với Nguyễn Trãi là như vậy. Nên những anh hùng họ cũng có căm thù nhưng cái căm thù họ vượt hơn thường tình của của ta. Hoặc là như Quang Trung đánh một trận tan tác hết quân Thanh nhưng sau đó rồi vẫn đi qua mà ngoại giao hiếu hòa chứ ta không có căm thù kẻ thù lâu dài.

[34:16]Đó là những cái tâm hồn lớn. Còn ta, ta ghét ai nhiều khi không khéo ta ghét cả đời. Đó chính thành cái tội, cái nghiệp gây qua cho thành nhiều kiếp sau. Nên vì vậy là ta học với Phật, học cái hạnh từ bi yêu thương, nhớ đừng thù ghét ai trong đời cả. Ngay cả khi ta phải nghiêm khắc với người đó cũng không phải là sự thù ghét tầm thường. Để làm chi? Để không tạo thành cái oan trái của nhiều đời sau. Nhiều đời sau mà gặp lại nhau mà trước đây đã có cái thù ghét rồi thì ta sẽ gây nghiệp, sẽ tạo tội, sẽ làm những chuyện không hay. Nên vì vậy mà ta học theo Phật, ta không có oán thù ai cả. Tuy nhiên, ta vẫn chưa đạt được cái điều như Phật

[35:01]dạy, Phật làm là yêu thương tất cả, à như vậy. Cái thứ ba là Phật không dính mắc tất cả, còn ta thì dính mấy thứ? Dính mấy thứ? Dính mắc đủ thứ. Ta dính mắc đủ thứ. Dính mắc đủ thứ là sao? Trước hết là ta dính cái gì? Ta chấp vào điều gì? Ta chấp vào điều gì? Ta chấp vào cái thân của mình trước. Ta chấp vào cái thân của mình trước. Ta chấp vào cái gia đình ta, cái ngôi nhà của ta trước. Ta chấp vào cái danh dự, cái bằng cấp. Mà người nào mà có cái gì ưu điểm đều chấp vào cái đó. Ví dụ nếu một người là có gương mặt đẹp thì sao? Suốt đời nhớ mình là người đẹp. Mà ai nói mình xấu mình rất là giận, trong lòng cứ tự hào vì cái sắc đẹp của mình.

[35:51]Ở đây ai là cảm thấy mình đẹp giơ tay lên? Thì đó có một người đã dám giơ tay lên, mặc dầu thầy biết rằng người đó cũng chưa đẹp lắm.

[36:04]Thực sự, thực sự thì ta có một cái tâm lý rất kỳ lạ là mỗi khi ta nhìn vào gương ta đều thấy cái người trong gương khá đẹp, đúng không ạ? Cái tâm lý đó rất là lạ. Cũng giống như thầy cũng vậy, mỗi khi thầy nhìn vào gương thì thấy có một người trong gương rất đẹp. Nhưng mà khi thầy bước ra khỏi gương rồi ai gặp thầy cũng chê, nói: "Trời sao lúc này thầy xấu mà già mà ốm mà đen quá vậy trời?" Phải không? Nhưng mà hễ thầy nhìn vào gương thầy cứ thấy cái người trong đó đẹp, kỳ lạ như vậy. Và thầy hiểu rằng cái tâm lý của thầy như vậy thì tất cả mọi người ai cũng ai cũng vậy. Không biết có đúng không ta?

[36:39]Ai cũng có cảm giác rằng mình đẹp. À nhưng mà thôi nhờ vậy mà ta sống được, lay lắt qua ngày chứ mà nghĩ mình xấu thì cũng cũng khó sống lắm. Và ngay cả những người đã lớn tuổi già rồi cũng vậy, cũng vẫn thấy cái nét đẹp đeo đuổi theo mình cả năm này qua năm kia, mặc dầu thì sao? Mặc dầu thì nó tuổi xuân đã đã qua đi rồi. Đó là cái chấp ta dính á. Hoặc là như con người mà trước đây làm một cái chức là giám đốc gì đó, rồi bây giờ nghỉ hưu không làm nữa, nhưng mà cái cảm tưởng của một cái vị trí giám đốc nó cứ tồn tại hoài, cứ đeo đẳng là mình cứ thấy là mình được như vậy hoài. Hoặc là một người chấp vào cái tình cảm yêu thương,

[37:19]như vậy có một cái thanh niên đến gặp thầy, cứ nắm tay thầy than thở, lâu quá không gặp thầy lại cái cảm động, nói: "Con nhớ thầy quá, thế này thế kia." Rồi thầy hỏi: "Sao lúc này sống làm sao, rồi việc học hành rồi thế này thế kia?" Thì cũng nói qua loa thôi, rồi cái bắt đầu mới kể: "Thưa thầy, con không ngờ là cổ cắm sừng con." Tức là nói lạc qua chuyện tình cảm, nói: "Cắm sừng sao?" "Cổ hứa là cổ yêu thương con suốt đời, mà bây giờ cổ yêu thương người khác. Nói thiệt, con rất là buồn." Thật ra thì thầy nghe chuyện đó thì cái lòng thầy làm sao? Thầy nghe tức cười thôi, tại trên đời người ta cứ vậy,

[37:55]cứ hứa yêu thương nhau rồi lại bỏ nhau, chuyện bình thường lắm, đời cái đó là rất là bình thường. Khi mà ta nghe một cái chuyện tình cảm có lúc đậm rồi lúc nhạt, xin hãy hiểu rằng nó rất bình thường, vì cuộc đời là vô thường, tình cảm con người ta là dễ phai nhạt, là như vậy. Ngay cả vợ chồng đầu ấp tay gối mà đến khi bỏ nhau bỏ cái rẹt liền, không lường được đâu. Cho nên vì thế, ta đừng chấp. Nhưng mà người phàm phu thì sao? Cứ xem cái tình yêu thương đó là hạnh phúc, là lẽ sống, nói: "Không có em anh không sống nổi, không có anh em không sống nổi." Mà có thật là không sống nổi không? Thật không?

[38:35]Cũng hơi hơi buồn, cũng thắt tắt vậy thôi chứ sự thực là cũng sống tuốt luốt, chẳng ai chết bữa nào. Như vừa rồi vậy, có cầu Cần Thơ vừa mới khánh thành, không biết cái cầu đó xui quá làm là đã chết năm mươi mấy người rồi cứ chết lai rai. Đến khi vừa khánh thành xong cái có một cặp tình nhân, không biết là vì trắc trở tình duyên gì đó gia đình không chịu, mới rủ nhau đứng trên đỉnh cầu để nhảy xuống mà tự tử. Ta biết cái cầu Cần Thơ nó cao khủng khiếp. Đứng trên đó mình nhìn mặt nước rồi là mình không dám nhảy xuống. Vậy mà hai người vì cái tình duyên không thể đi nhau với nhau trọn cuộc đời, cái nhảy xuống.

[39:08]Anh nhảy xuống trước, cô kia thấy ổng nhảy cái cô xỉu luôn, mà may là cổ xỉu trên cầu, cái được cấp cứu lại. Thôi, cổ đành giã biệt ảnh: "Em không thể theo anh được, thôi anh cứ yên tâm mà chết, còn em thì cứ phải sống." Cái tình nó vậy đó, sự thật vậy.

[39:28]Nhưng mà chúng sinh ta dính mắc đủ thứ, cái dính mắc đó ta gọi là tham. Tham. Ta tham cái gì? Ta tham gì ạ? Tham tiền, tham sắc, tham đủ thứ chuyện trên đời. Mấy em bé bây giờ tham gì ạ? Học sinh bây giờ tham gì? Mê cái gì? Mê game điện tử nha. Cái đó cũng là một cái loại ma túy độc hại, ma túy độc hại mà ta phải cai. Cho nên á ta không biết gì hết, ta không biết gì hết, ta biết rất ít gọi là si, si mê. Ta không thương được tất cả mà ta hay hận thù gọi là sân. Rồi ta đụng đâu dính mắc đó gọi là tham. Cho nên ta đủ tham, sân, si. Đó là đầy đủ cái tính chất của chúng sinh. Còn Đức Phật ta thì biết tất cả, yêu thương tất cả và không dính mắc tất cả.

[40:20]Cho nên Đức Phật ta là bậc giác ngộ và siêu việt. Bây giờ ta làm đệ tử Phật, ta phải từng bước học theo Phật. Ta phải làm sao mà bớt si, bớt sân, bớt tham, là bớt tham sân si. Tức là bớt si thì ta phải biết nhiều hơn một chút, phải không? Bớt sân tức là ta bớt thù ghét để yêu thương được nhiều hơn nữa. Bớt tham tức là ta bớt dính mắc vào mọi điều trên cuộc đời này, là thấy mọi điều chuyển bình thản, không dính mắc, cái gì nó đến nó đi, thản nhiên, không bận lòng. Đó, như vậy là ta học theo Phật là ta phải bớt si, bớt tham, bớt sân. Mà muốn bớt si, bớt tham, bớt sân thì ta phải biết nhiều hơn, yêu thương nhiều hơn và buông xả nhiều hơn.

[41:06]Bây giờ là muốn biết nhiều hơn thì ta phải làm sao ạ? Trước hết là ta phải học hỏi đạo lý nhiều hơn, phải không? Học đạo lý nhiều hơn. Vì đạo lý là cái gốc để ta sẽ biết được mọi điều, mọi điều trên thế gian này. Đầu tiên là phải học đạo lý, học luật nhân quả trước, biết tại sao một người sinh ra đẹp, người xấu, người mạnh, người yếu, người giàu, người nghèo, người có nhiều may mắn và người có nhiều cái xui rủi, vân vân và vân vân. Ta phải biết nguyên nhân tại sao hết. Là biết như vậy rồi, ta đỡ phạm sai lầm. Thay vì là ta giành giật của người khác để đem về cho mình, không, ta sẽ cống hiến, ta sẽ phụng sự cho đời rồi luật nhân quả sẽ đem lại

[41:48]cho ta bội lần như thế, chứ không phải là lo giành giật là để đem về cho mình. Cái đó là tội, vừa tội trong đạo lý mà vừa tội trong luật pháp. Còn biết luật nhân quả rồi, ta chỉ lo cống hiến, phụng sự mà thôi và luật nhân quả sẽ đem lại cho ta rất nhiều điều may mắn. Nên đầu tiên để cho ta phải biết nhiều lên, phải học đạo lý cái đã, mà học đạo lý là học cái luật nhân quả trước cái đã. Rồi ta học gì nữa? Ta học tu tập thiền định, làm cho tâm mình được thanh tịnh. Nên ta phải tu tập, phải thực hành, chứ không phải chỉ biết mà thôi, không có phải là chỉ biết đọc hết kinh này tới kinh kia rồi cứ nói rằng ta đã biết nhiều.

[42:28]Cái học mà không có thực hành là một cái học nông cạn, không biết gì cả. Học không biết gì cả. Nên là trong đạo Phật cũng giống như là trong khoa học, có học phải có thực hành. Giống như các trường đại học vậy, học tới đâu là vào phòng thí nghiệm thực hành tới đó, người ta mới giỏi được. Thì trong đạo cũng vậy, học đạo lý đâu phải thực hành liền. Ví dụ như Phật dạy ta yêu thương con người thì mỗi ngày ta phải quỳ xuống bàn Phật, ta hứa với Phật: "Con, con nguyện con yêu thương được tất cả chúng sinh." Mỗi khi ta ngồi thiền, ta phải tưởng tượng cái lòng yêu thương mình rải khắp chúng sinh. Mỗi khi ta đi ra ngoài đường, ta thấy mọi người xuôi ngược trên đường,

[43:09]ta phải dặn lòng mình ta yêu thương được tất cả những con người như thế này. Nên tự mình phải buộc lòng mình, dặn lòng mình yêu thương tất cả chúng sinh. Đó gọi là thực hành. Và chính cái thực hành đó làm cho ta mở ra mọi điều trong tâm hồn mình, ta biết được nhiều điều hơn nữa. Nên đầu tiên là phải học đạo lý, thứ hai là phải thực hành đạo lý và tâm linh ta mở ra. Khi tâm linh ta mở ra rồi, ta càng lúc càng biết được rất nhiều điều thú vị, biết được những điều mà người khác khó biết được. Nên đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai là yêu thương nhiều. Ví dụ như ta vừa nguyện lòng yêu thương mọi người nhiều,

[43:48]nhưng mà chỉ nói miệng không, chỉ dặn trong lòng không có đủ không ạ? Có phải là sự thực hành chưa? Chưa, phải bắt tay vào làm. Là làm cái gì? Là giúp đỡ. Hễ yêu thương là phải có giúp đỡ. Ta giúp đỡ con người bằng cách nào? Thì ta đang làm việc gì thì ta làm tốt việc đó là đã giúp đỡ cuộc đời. Ví dụ như một người bác sĩ, trước đây nhiều khi ta chữa bệnh trong đầu mình trót có lóe lên cái ý nghĩ là chữa người này lấy tiền. Nhưng bây giờ ta chữa người này để mong cho người đó được khỏe mạnh mà không nghĩ đến tiền bạc nữa, đó chính là yêu thương, đó chính là giúp đỡ. Một người cán bộ cũng vậy, nhiều khi đi làm rồi cũng hy vọng

[44:28]rằng là là đôi khi người ta bồi dưỡng mình, ví dụ mình làm tốt cho dân thì cái người dân đó người ta cũng sẽ quý mình, người ta bồi dưỡng, người ta tặng quà, chứ thầy không nói hối lộ, hối lộ là hư rồi, chứ còn đây là bồi dưỡng thôi. Khi mình làm tốt công việc của luật pháp, làm tốt cho dân, nhiều khi vẫn được dân bồi dưỡng, cái đó gọi là bổng lộc. Bổng lộc khác và hối lộ khác nhau nha. Tham nhũng khác, bổng lộc khác. Bổng lộc là mình làm trọn vẹn bổn phận, giúp được dân, dân yêu thương mình, đến ngày lễ ngày Tết họ đem quà đến họ tặng, đó gọi là bổng lộc tự nhiên, không kết tội được và ta xứng đáng hưởng cái bổng lộc đó.

[45:01]Còn tham nhũng là đặt điều kiện: "Tôi ký cho anh là anh phải cho tôi bao nhiêu tiền." Đó là tham nhũng, đó là vi phạm pháp luật. Còn bổng lộc thì không vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, hai cái đó nó hơi ranh giới nó hơi mờ nên phải cẩn thận. Tuy nhiên thế này, ví dụ một người cán bộ khi làm việc có nghĩ tới bổng lộc, bây giờ không nghĩ nữa. Bây giờ bắt đầu mong làm sao mình giúp được dân nhiều thôi thì đó chính là yêu thương, yêu thương. Rồi tất cả mọi người trong cuộc đời chúng ta cũng vậy, ta đều làm tất cả mọi công việc mà chỉ mong rằng phụng sự cho đời tốt hơn. Với từng con người ta gặp, với tất cả mọi người mà ta đối tượng ta phục

[45:39]vụ, ta làm tốt hơn, đó chính là yêu thương, đó chính là giúp đỡ. Và như vậy là ta đã thực hành được cái thứ hai là yêu thương tất cả, từng chút từng chút như vậy. Cái thứ ba là không dính mắc tất cả. Không dính mắc tất cả là sao? Không tham gì hết, không chấp gì hết. Ví dụ, ví dụ như một ông chủ tịch tỉnh, ông làm chủ tịch mà ông nghĩ rằng ông làm chủ tịch thì đó là dính mắc. Đi đâu mọi người phải kính trọng mình, đó là dính mắc. Còn một người ông làm chủ tịch tỉnh mà trong đầu ông ông cứ tự nhủ mình, mình chỉ là một người công dân như mọi người, thậm chí là chỉ là đầy tớ của công dân, của nhân dân, trong đầu ông cứ dặn lòng ông như vậy thì

[46:24]ông là người làm mà không chấp, làm mà không dính mắc. Ở đây có ông chủ tịch nào ngồi đây không? Có không? Không ai. Hoặc như một thầy tu vậy, tu lên đến làm trụ trì, đến thượng tọa, đến hòa thượng, ai cũng cung kính, mà nếu trong tâm khảm của mình nghĩ rằng mình là hòa thượng, mình là thượng tọa, mình là trụ trì, mình là chức sắc, người khác phải kính trọng mình thì người đó có dính mắc. Còn cái người nào ví dụ cũng lên tới chức sắc trong giáo hội rồi tới giáo phẩm thượng tọa, hòa thượng, nhưng mà trong lòng không nghĩ đó là quan trọng, không nghĩ đó là quan trọng, mà gặp ai cũng yêu cũng quý,

[47:05]cũng tôn trọng mọi người, còn người ta biết mình không biết thì thôi, không quan trọng, thì người đó là làm mà không dính mắc. Hoặc là một cái người giàu sang là mình điều hành một cái công ty tài sản rất là lớn, à dưới mình là nhân viên rất là nhiều, mình là người giàu sang, mà trong lòng lúc nào cũng nghĩ rằng mình là người giàu thì người đó giàu mà mà dính mắc, thì không giải thoát được, không tu được. Nó có cái bản ngã, nó có cái kiêu mạn ở trong cái đó. Còn cái người nào mà cũng vậy, cũng giàu, dưới tay mình có nhiều nhân viên, nhưng trong lòng mình nghĩ mọi thứ trên đời đều vô thường, cái gì đến rồi sẽ sẽ đi, duyên ở trong tay mình làm thì mình làm cho tốt,

[47:45]duyên hết thì thôi, không coi mình là quan trọng thì người đó giàu mà không dính mắc. Đây là cái đạo lý rất là sâu xa và ta phải thực hành cho được. Vì hễ dính mắc là ta sẽ có cái kiêu mạn, tự cao, rồi sẽ tạo nghiệp, rồi nhân cách mình đổ vỡ. Còn ta được tất cả mà không dính mắc tất cả thì ta sẽ làm được rất nhiều công đức, ta không có kiêu mạn, ta không có tự cao, không phạm lỗi lầm và người đó có thể giác ngộ, giải thoát được. Mà cái người mà trong vinh quang không chấp, không dính thì lúc trong tủi nhục không hề động tâm, lúc thất bại không hề động tâm, vì chẳng có gì dính vào lòng mình cả.

[48:27]Lúc nào đó, người ta tôn xưng mình lên mây xanh, lòng mình thản nhiên vì chẳng dính. Đến lúc nào đó, người ta nhục mạ, phỉ báng mình, lòng chẳng buồn vì chẳng dính gì cả. Thì người như vậy mới sống trong cuộc đời này phơi phới, tung bay và mới có thể thoát khỏi cuộc đời này được. Vậy. Cho nên vì vậy, ta học Phật cũng học ba điều đó: biết tất cả, yêu thương tất cả và không dính mắc tất cả, cũng phải học như vậy. Bây giờ ta nói về cái biết tất cả chút xíu. Để học mà để được cái biết tất cả, thì ta để ý một vài điều: Thứ nhất là đừng có cố nhồi nhét, học nhiều mà làm căng thẳng thần kinh. Trong cái học không có cái tham, không có tham là để biết

[49:13]nhiều hơn người rồi trở thành căng thẳng thần kinh. Đầu tiên ta chỉ học những điều cần thiết cho công việc và cho cuộc sống chứ không ham hố. Chính những cái gì cần thì ta học, cần thì ta học mà không ham hố đó, vậy mà từ từ ta sẽ biết được rất nhiều. Còn cái người cố biết cho nhiều, người đó sẽ bị bệnh thần kinh, sẽ bị tâm thần. Nhớ như vậy giùm. Hầu hết những người mới ban đầu ta nghe: "Ồ! Nói cái cậu đó học giỏi lắm, bây giờ điên mất." Chỉ vì một cái tâm lý mà không ai ngăn giùm, đó là: cố học để biết cho nhiều hơn người, chỉ nhiêu đó thôi rồi sẽ bị thần kinh. Còn ta học mà không có cái tham, thanh thản, cần tới đâu học tới đó,

[49:56]cần tới đâu học tới đó, vậy mà ta lần lần ta sẽ biết rất nhiều mà đầu óc ta vẫn tốt. Nên nhớ như vậy nha. Ở đây là cái người đã lớn tuổi rồi thì thầy không lo, mà thầy chỉ lo cho những người nhỏ tuổi đang còn đi học. Mà trong đó nếu ta học mà tâm, trong đó ta có cái cạnh tranh ganh đua hơn thua quá đáng, cố nhồi nhét để được là người biết nhiều, thì chắc chắn là cửa bệnh viện tâm thần đang chờ đón ta. Còn ta học trong cái khiêm tốn, học vừa đủ trong cái cần thiết của mình, vậy mà ta sẽ bền, học mãi học mãi được. Cho nên cái tâm lý bí mật chút xíu mà làm ta điên mà ta không hay, như vậy đó. Nếu ai biết điều này hãy về dặn lại con cháu của

[50:34]mình, nhớ con đừng bao giờ học mà với cái tham. Đừng cố học để biết cho nhiều vì sẽ điên, học điều cần phải biết trong cuộc sống nha, trong học tập vậy mà, mà thôi. Thứ ba nữa là học phải đi đôi với thực hành. Học tới đạo lý nào phải ứng dụng được đạo lý đó trong cuộc sống, chớ đừng học mà rồi để khoe và nói lại. Cái người nào học để khoe và nói lại sẽ tổn rất nhiều phúc, sau này tâm linh không tiến bộ được, lần lần bị suy tàn. Cho nên vì vậy mà ta sẽ bắt gặp những người Phật tử mà nói rất hay, nhưng mà rồi sau đó rất hư, chính vì họ học để nói cho nên họ sẽ hư. Còn ta học tới đâu ta thực hành tới đó, mà khi thực hành thì ta khiêm tốn,

[51:20]ta kín đáo, như vậy từ từ ta tiến bộ, phúc đức ta tăng dần dần, tâm linh ta khai mở dần dần. Như là có rất nhiều Phật tử nghe cái giáo lý của Phật thích quá rồi đem nói lại, thầy rất lo sợ những người đó, tại rất dễ bị cái tình trạng là học để nói và sau này sẽ hư rất là nhanh. Còn người nào học rất nhiều nhưng mà kín đáo, thực hành, khiêm tốn thì người đó học được mãi, cái trí tuệ tăng mãi, phúc đức tăng mãi. Mà khi cần phải trao đổi với ai đạo lý thì ta nghe người đó nói trong khiêm tốn thì ta biết người này đã đi đúng hướng. Còn nếu nói với tính cách khoe khoang và nói nhiều thì rất là nguy hiểm, rất là dễ hư.

[52:06]Mà sợ nhất là những người trong ban điều hành các đạo tràng, cái trách nhiệm mình là phải nói, phải nhắc nhở huynh đệ. Cho nên vì vậy phải nói mà vẫn như không nói, nói mà vẫn không có cái ý hơn thua khoe khoang thì như vậy ta mới tu bền bỉ được. Còn ta nói mà ta thấy mình hơn huynh đệ thì người đó sẽ hư. Rất nhiều người đã bị. Anh Tính nhớ điều này cho thầy. Anh Tính là Chúng trưởng Đạo tràng Phật Minh thì thấy là anh nói rất là khéo, rất là hay và nói vì mọi người vì huynh đệ, nên thầy rất là yên lòng. Nhưng mà vẫn phải lo, phải lo một ngày nào đó mà mỗi khi mình nhắc nhở huynh đệ trong cái đạo lý mà mình cảm thấy mình hơn người là bắt đầu đã nguy hiểm.

[52:49]Và đã một số chúng trưởng đã bị rồi, trong chúng trưởng một số đạo tràng đó, khi mà đem đạo lý ra để nhắc nhở huynh đệ tu, đã cảm thấy mình giỏi như một ông thầy, những người đó hư hết luôn. Thầy tu cũng vậy, thầy tu mà khi đăng pháp tòa mà ngồi thuyết pháp cũng vậy, mà khi nói rằng thấy mình mình nói mình là người hay, mình là thầy của mọi người thì ông thầy tu đó cũng sẽ hư. Cũng quả báo luôn, không chừa ai hết. Cho nên vì vậy, những người tu sĩ mà đăng pháp tòa thuyết pháp thì những người đó phải hết sức là khiêm hạ. Ngồi pháp tòa thì cứ phải nói đúng đạo lý của Phật, nhưng mà trong thẳm sâu tâm hồn của mình,

[53:29]trong đời sống hàng ngày, vẫn thấy mình chỉ là gì? Chỉ là cát bụi, chỉ là cỏ rác mà thôi. Và những điều mình có nói được, do đâu mà có nói được? Do Phật gia hộ. Do đâu nữa ạ? Do thầy tổ mình dạy cho, dạy cho mình. Do huynh đệ của mình nhắc nhở mình, do bao nhiêu cuốn sách mà những bậc trí giả viết ra mình đã tham khảo được, qua bao nhiêu điều đắng cay trong cuộc sống mà mình học hỏi được, và biết bao nhiêu người đã yêu thương, đã giúp đỡ mình, mình mới có thể nói được. Phải hiểu đến ơn nghĩa của biết bao nhiêu người, cho nên vì vậy có lỡ nói được một bài pháp hay cũng không lấy đó làm làm tự hào, mà những công đức của bài pháp đó

[54:12]xin cúng dường lên hết, hết Phật, xin đền ơn hết lại cho, cho thầy tổ của mình, xin đền ơn hết lại cho, cho đàn na tín thí, những người đã giúp đỡ mình, không bao giờ dám nhận đó là công lao của mình, không bao giờ dám hưởng, thì như vậy thầy tu đó sẽ giảng được bền và không bị hư. Còn không vẫn hư như thường. Cho nên cái mà ta biết mà không thực hành đạo lý, rồi ta biết mà để khoe, để nói rồi rất dễ làm cho ta, ta hư. Ai cũng phải cảnh giác về điều này, vì đạo lý của Phật quá hay, quá vi diệu, ta nghe rồi ta thích thú và ta muốn nói lại. Nhớ khi muốn nói lại rất dễ bị hư, hết sức là, là cẩn thận như vậy.

[54:54]Một điều nữa là để làm cho ta tăng được trí tuệ như là Đức Phật là được biết tất cả đó, thì ta tăng được trí tuệ thôi chứ không biết hết tất cả thì có một điều này: Mỗi khi ta quan sát thế gian điều gì, ta phải đối chiếu với đạo lý. Luôn luôn là như vậy, lúc nào phải đối chiếu với đạo lý. Ví dụ như là khi ta thấy một người đó nhìn có vẻ hiền lành, không bươn chải, nhưng làm điều gì cũng thành công, thì ta phải suy nghĩ: đó, cái thế gian là như vậy, vậy đạo lý là điều gì? Như có một lần thầy gặp một cái cô Phật tử, cô lên chùa cô thăm thầy. Thì nhìn gương mặt cô rất là hiền lành, thì cô mới kể cho thầy nghe, cô tâm sự cho thầy nghe về cái việc làm ăn của cô.

[55:36]Thì cô thấy là cô làm là hầu như là thấy thất bại trước mắt. Ví dụ như nói là: "Con vì gỡ vốn lại, con phải lấy cái số đậu đó, mà nếu con lấy số đậu đó thì con lỗ coi như là phải vài tỷ. Nhưng mà phải chấp nhận hơn là bỏ hết rồi mất hết sạch tiền. Nhưng mà khi con vừa lấy số đậu đó xong bỗng nhiên đậu ngoài thị trường lên giá lại gấp mấy lần. Bỗng nhiên thay vì con phải mất 2 tỷ, con lời 2 tỷ. Là chính con cũng không tính toán được." Tức là mọi việc như có ai dắt á, mà đụng đâu là cứ may mắn đó, đụng đâu cứ may mắn đó. Thì đó là chuyện thế gian. Bây giờ khi ta nghe một câu chuyện như vậy, thì ta suy luận trong đạo lý thì nó là cái gì? Ta suy luận trong đạo lý nó là cái gì?

[56:14]Đó, khi ta quan sát thế gian, ta phải luôn luôn đối chiếu với đạo lý thì ta mới vỡ ra được nhiều điều. Hoặc một người ta thấy người rất là giỏi giắn, rất là lanh lợi, làm rồi cũng thành công. Vậy ta sẽ so sánh hai người: một cái người hiền lành cứ làm mọi việc rồi cứ may mắn mà tới mà thành công, còn một người phải đấu tranh, phải tính toán, phải sắp xếp, phải chủ động rồi cũng thành công. Vậy hai người này, hai cái nhân quả này khác nhau như thế nào? Ta phải suy luận, phải đối chiếu. Rồi ta thấy là trong cái cuộc chiến tranh đi qua như vậy, cuộc chiến tranh đi qua như vậy, thì mọi người đều cầm súng lên

[56:55]đường chiến đấu, nhưng rồi có những người đã nằm lại ở chiến trường vĩnh viễn và thậm chí có người chưa biết hài cốt nằm đâu. Nhưng có những người thoát qua khỏi cuộc chiến tranh, đất nước hòa bình lập lại và người đó trở thành cán bộ làm lớn, có chức có quyền. Như vậy hai người từ ngày ban đầu cùng đi chiến đấu với nhau, nhưng hai cái tấm lòng đều giống nhau, đều hy sinh vì dân vì nước. Nhưng một người nằm lại, bỏ thân chết bờ chết bụi không ai biết, nhưng một người thì sống sót và trở nên làm lớn, có thậm chí có người lên làm tới chức rất là to trong trung ương luôn. Như vậy hai cái tâm ban đầu giống nhau, nhưng mà hai cái kết quả khác nhau.

[57:35]Vì đâu? Ta phải suy luận. Tức là khi ta quan sát mọi chuyện trên thế gian, ta phải suy luận và phải đối chiếu với đạo lý, ta phải đối chiếu với đạo lý. Nãy giờ thầy hỏi mà thầy không có trả lời phải không? Có cần phải trả lời không? Không? Lần này thầy chơi ác thầy không trả lời. Để chi vậy? Để chi vậy? Thầy không lý giải, kỳ này thầy chơi ác thầy không lý giải, lát nhờ các ni sư ngoài kia lý giải giùm. Để cho mỗi người tự suy luận nha, ta tự suy luận rồi rồi ta mới giỏi. Rồi có cái việc mà thầy nghĩ thầy cũng cảm động là sắp tới thì nhà nước ta tổ chức cái đại lễ 1000 năm Thăng Long, cái đại lễ quốc gia.

[58:16]Thì cái tập đoàn xe Mai Linh, ở đây ta có biết tập đoàn xe Mai Linh không ạ? Có. Không biết mấy tỉnh ngoài này có không nha? Có hết à. Thì ông Hồ Huy, ổng là tổng giám đốc á, hôm ổng có nói chuyện với Thầy, ổng nói ổng nhận nhiệm vụ với nhà nước là sẽ đem một ngàn anh hùng của miền Nam đi tập kết lại từ Đồng Tháp để lễ mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc á, và sẽ đi dần ra tới miền Bắc để dự Đại lễ Quốc gia 1000 năm Thăng Long, à là ổng đó. Mà trên đường đi sẽ ghé Cổ thành Quảng Trị, tại nơi đó là trong chiến tranh vừa rồi chết khủng khiếp, cả hai bên đều chết, và sẽ làm lễ cầu siêu. Lễ cầu siêu với ý nghĩa thế này:

[58:53]Cầu siêu cho tất cả nhân dân và chiến sĩ của cả mọi phía đã chết trong chiến tranh này, không phân biệt bên nào. Và đây là cái lệnh của nhà nước, lệnh nhà nước. Một Thầy à và Thầy thấy nhà nước ta đã đến lúc mở ra cả tấm lòng với thế giới này. Khi ta giành độc lập thì ta phải khẳng định sự chuyên chính, tại vì nếu mà có lẫn lẫn thù và bạn không nhìn rõ thì ta mất nước liền, phải không? Người ta lợi dụng cái sự hòa hợp người ta sẽ gài cái kẻ thù vào, nên ban đầu khi mà giành được độc lập rồi thì ta phải xác định rõ thù và bạn để giữ đất nước và xây dựng đất nước. Nhưng khi đi qua được cái giai đoạn đó rồi,

[59:34]đất nước ta đã ổn định, đã có uy tín trên trường thế giới rồi, và đã đến lúc ta phải xây dựng cái tình đoàn kết và hòa hợp. Tất cả đều là con Rồng cháu Tiên, tất cả đều là người Việt Nam yêu quý cả, mà trong cái giai đoạn lịch sử đó họ đã buộc cái tình thế của họ không làm gì khác hơn, họ đã đứng về phía chiến tuyến đó. Bây giờ Đảng và nhà nước ta với cái sự bao dung nhìn tất cả đều chỉ là con dân nước Việt, và ai cũng đã mất mát, và ai cũng được cần hưởng một cái tình yêu thương, ai cũng cần được một sự cầu nguyện linh thiêng của cái ơn trên đối với mình. Cho nên cái đại lễ cầu siêu sắp tới mà như Hồ Huy tổ chức là cầu siêu cho

[1:00:14]tất cả chiến sĩ và nhân dân mọi phía đã chết trong chiến tranh Việt Nam.

[1:00:23]Quý Phật tử và các quý Thầy Cô có đồng tình với cái việc làm của nhà nước sắp tới như vậy không ạ? Phải không? Thầy cũng rất là vui. Thầy thấy là nhà nước đã rất là sáng suốt nha. Đã tới lúc nhìn mọi người đều là con dân nước Việt cả, không có phân biệt. Điều rất là hay như vậy nha. Một điều nữa là để cho cái trí tuệ của ta nó sáng thì Phật có dạy ta một điều là đừng tin điều gì cả. Đừng tin, đừng bao giờ vội tin bất cứ điều gì, mà phải kiểm chứng, phải phản biện, phải so sánh và lúc nào cũng chừa vài phần trăm hoài nghi. Ví dụ, trước đây ta nghe tin đồn là năm 2000 tận thế, có không ạ? Và ai đã tin đưa tay lên?

[1:01:03]Giờ chả ai tin ha, rút tay lại. Mà rất nhiều người đã tin, và có bao nhiêu tiền xài cho hết, rồi sau khi năm 2000 nó không tận thế rồi cái không còn tiền để xài. Thì vừa rồi có cái tin đồn thế này là năm 2012 sẽ tận thế. Vì sao có cái tin đồn như thế? Là bởi vì cái ừm cái sự tình thế này, là bên Nam Mỹ có một cái dân tộc là dân tộc Maya. Cái dân tộc này có nền văn minh thời xưa khá rực rỡ, và họ có làm cái lịch số của họ, mà điều lạ là họ làm lịch số tới năm 2012 họ không làm nữa, và họ nói là vì lý do rằng tới năm đó thế giới chết hết rồi, nên không cần làm nữa. Nên khi mà các nhà sử học, các nhà khảo cổ học mà đọc tới cái đó thì quýnh hết trơn.

[1:01:45]Ồ, rủi mà có thật cái là chết hết cả đám. Nên cái thông tin nó bắt đầu nó lan truyền ra hiện nay và người ta đang lo lần lần. Thậm chí có một cuốn phim nói rằng là một số nhà lãnh đạo trên thế giới đã bí mật xây dựng những con tàu rất là to, con tàu mà có chịu đựng được những cơn đại hồng thủy, dù có dập thế nào nó vẫn không chìm, và đến ngày đó họ sẽ bí mật đưa hết những con người ưu tú, những con người mà đã có công đóng góp cái tàu đó đưa lên giấu trên tàu đó hết. Cho đến khi mà trái đất này bị nhận chìm xuống biển hết thì năm chiếc tàu đó nó sẽ nổi lềnh khênh trên biển và nó liên lạc ở trên vệ tinh,

[1:02:19]tại vệ tinh vẫn còn quay quanh mà, và họ chờ đợi khi sóng yên gió lặng và tìm được mảnh đất nào còn nổi lên lại họ sẽ cặp vào đó và xây dựng lại lịch sử loài người từ thuở ban đầu trở lại. Đã có cái cuốn phim đó vậy, coi rất là hay, ta nên tìm coi cuốn phim đó. Và cái thông tin như vậy và nhiều người cũng tin và đồn đi tùm lum. Thì bây giờ ta có tin không ạ? Không dám, nó có thì sao? Nếu lỡ có thật thì sao ạ? Nên vì vậy là trước hết là ta đừng vội tin điều gì, phải không? Ta phải kiểm chứng, so sánh, phản biện, đối chiếu mọi thứ và chừa vài phần trăm hoài nghi. Bây giờ có một người nói rằng là:

[1:02:56]"Chắc chắn năm 2012 không có chuyện gì xảy ra", ta tin không? Cũng đừng tin. Đã nói đừng tin mà. Thì ai nói cái gì ta cũng đừng tin và ta phải phản biện lại. Ta phải so sánh, đối chiếu với mọi thứ nó hợp lý hay không, chuyện đó có thể xảy ra hay không. Ha? À như vậy thôi cái chuyện đó thì ai tính tin thì cứ phản biện, Thầy không có ý kiến. Rồi bây giờ ví dụ như nói rằng chúng ta không cần làm gì hết mà chỉ cần quỳ cầu nguyện thì thần thánh sẽ ban cho chúng ta tiền. Tin được không ạ? Vô lý cực kỳ, phải không? Vậy mà có người tin không ạ? Vậy mà cũng có người tin. Hôm rồi có người gặp Thầy mới nói thế này:

[1:03:36]"Thưa Thầy, cuộc đời con bất hạnh, có nhiều chuyện xui. Cho nên là có một người khuyên con là phải cầu thần thánh, phải cúng những cái lễ thế này thế kia, và con tin, con cúng, con bán hết cái nhà con để con cúng luôn cho thần thánh." Thầy mới hỏi: "Như vậy có hết xui không?" Nói: "Con không có biết hết xui không nữa, nhưng mà cái xui nhất là mất cái nhà luôn. Cái đó mới là cái xui nhất á. Hồi trước kia xui chứ không mất nhà, nhưng bây giờ vì cúng thần thánh mất luôn cái nhà, cái đó mới là đại xui." Cho nên là trên đời này ta đừng vội tin điều gì. Ví dụ bây giờ ta nghe nói có một người rất là giỏi, rất là cao siêu, chuyện gì cũng biết và chuyện gì cũng làm được.

[1:04:17]Nhiều người đã đến nhờ người đó cứu giúp và đã được người đó cứu giúp thành công. Ví dụ như ông A, ông B kể ra một loạt mười ông, và đến nhờ cái ông đó đó, nhờ cái ông Thầy cao siêu đó, ổng linh thiêng, ổng uy quyền, ổng cứu giúp và cứu giúp được hết. Thuyết phục một lát người ta tin không ạ? Tin không? Ta nghe nói tới mười người được cái ta tin, mà ta có thấy mười người đó chưa? Cũng chưa. Nhưng mà ta tin không? Tin, họ dẻo miệng quá ta tin. Đó là cái vội tin. Và chính vì vậy ta không có trí tuệ, nên vì vậy đừng vội tin. Dù cái chuyện đó người ta thuyết phục mình hay đến mức độ nào cũng đừng vội tin, cũng đừng vội tin.

[1:04:56]Ví dụ như bây giờ chúng sinh biết rất ít mà tưởng mình biết rất nhiều, nên kiêu mạn. Cái kiêu mạn là ta tưởng mình đã biết rất nhiều. Vì vậy, nếu ngày hôm nay ta học bài này, ta thấy thế này: Phật biết tất cả, ta không thể biết tất cả. Mặc dù đôi khi so sánh với cái người hàng xóm bên cạnh ta có vẻ biết nhiều hơn một chút nhưng vẫn chưa đáng là là gì, vì vậy ta không bao giờ kiêu mạn, mà hãy luôn luôn lắng lòng khiêm tốn. Thì như vậy ta mới có thể tiến tu và có trí tuệ được. Đó là cái mà nói về trí tuệ. Bây giờ nói về cái thương tất cả. Muốn thương tất cả thì trước hết là ta nhìn cái gì cũng không ghét, kể cả lỗi lầm của người khác.

[1:05:41]Vừa rồi báo đăng cái câu chuyện thế này: Án mạng chỉ vì cái nhìn đểu. Ta có đọc cái bài báo đó không ạ? Tức là hai thanh niên của hai xóm ai gặp nhau giữa đường, hay là trong quán cà phê gì đó, cái tay này nhìn tay kia, cái tay này thấy nó nhìn có vẻ không thiện cảm, lườm mắt kênh lại. Tay kia thấy nó kênh mình thì mắc mớ gì mình không kênh lại. Nhìn đểu, đứng lên đánh nhau, lấy cái chai đập vào đầu nhau chấn thương sọ não chết. Lãng nhách chỉ vì nhìn đểu. Mà tại sao lại nhìn đểu? Hỏi điều tra tại sao nói nhìn đểu? Nói nhìn thấy ghét. Cái nhìn thấy ghét. Bây giờ ta tập làm sao cái nhìn thấy thương.

[1:06:16]Cỡ nào nhìn cũng thương hết. Nó nhìn đểu hay nó nhìn không đểu mình cũng thương hết. Thì có án mạng không ạ? Không. Ừ, ví dụ cái bà hàng xóm bả cứ chửi chồng chửi con, bả tru tréo cả ngày cả đêm. Ta nghe thấy ghét không ạ? Nghe rất là bực, phải không? Mình không ngủ được. Nhưng bây giờ cái gì cũng thương. Thì kệ bả tru bả tréo vậy đó, từ từ mình khuyên, dắt bả đi chùa để cho bả lạy Phật cho bớt dữ á. Thì như vậy thôi, chứ không ghét nữa. Cái mà lúc trước ta ghét, bây giờ ta không ghét nữa, làm được không ạ? Được không? Chắc không? Nói được mà chắc không? Thầy nghi cái chữ "được" này lắm đó nha.

[1:06:58]Về thử lại nha, dằn lòng mình thử lại. Những điều mà nhìn thấy ghét bây giờ tất cả đều nhìn thấy thương, kể cả lỗi lầm của người khác. Ví dụ như bây giờ thế này, cái tật xấu người đó ta nhìn ta thấy tội nghiệp, thấy thương, không còn thấy ghét nữa là ta đã lên một bậc khác á, ta không còn là con người tầm thường nữa. Chỗ này là ta bắt đầu làm đệ tử Phật được rồi đó. Bây giờ ta thấy một cái người mà bị có tật nơi chân đi cà dẹo cà dẹo, ta thấy thế nào ạ? Hồi nhỏ ta nhìn thấy người đó ta thấy thế nào? Ta mắc cười, phải không? Nhiều khi ta chọc, nhiều khi ta bắt chước, ta đi cà dẹo cà dẹo bắt chước người đó.

[1:07:32]Lớn lên thì ta nhìn thấy người đó ta thấy thế nào? Thấy tội nghiệp, thấy thương, phải không? Biết đây là những con người bất hạnh trong cuộc đời, họ bị cái tật đó rồi, nhiều khi khó thành công. Nếu không có cái tài phi thường thì họ khó vươn lên giữa cuộc đời lắm. Nên lớn lên rồi ta nhìn những điều đó ta thương là ta đã khá lên rồi, phải không? So với hồi nhỏ, hồi nhỏ thấy người có tật cái ta chọc, ta không thương. Bây giờ lớn lên, do lớn lên trí tuệ ta lớn lên, đạo đức ta lớn lên, ta thương được cái người tật nguyền là ta đã giỏi rồi. Nhưng bây giờ thấy cái người có lỗi, lúc ta lớn rồi đó, ta nhìn thấy cái người có lỗi ta ghét hay thương? Ghét.

[1:08:05]Nhưng bây giờ theo Phật thì sao? Tội nghiệp, biết rằng người đó làm sao? Người bất hạnh. Họ tạo cái tội, họ có lỗi rồi, cuộc đời họ sẽ bất hạnh, sẽ bị quả báo. Mà nếu mà quá đáng thì luật pháp sẽ trừng trị họ liền, cho nên bắt đầu nhìn thấy thương. Do đó nhìn thấy thương, không ghét nữa. Mình nghe một cái người nào đó có cái lỗi gì đó, nhiều khi người khác chê trách mình chỉ thấy tội nghiệp chứ không thấy ghét, là tâm hồn ta đã lớn lên rồi đó. Tâm hồn ta đã lớn lên. Cho nên vậy, từ kể hôm nay, lễ Phật đản hôm nay cho tới cuối năm, ta xem lại lòng mình, khi ta nghe nói đến lỗi người khác ta còn bực không hay là thấy tội nghiệp?

[1:08:45]Nếu ta còn bực là ta chưa tiến bộ, ta chưa theo Phật được. Mà nếu ta thấy tội nghiệp, thấy thương xót thì tâm hồn ta đã vượt lên một bước khá xa. Nhớ kiểm điểm lại giùm Thầy, vì biết đâu sẽ có ngày Thầy còn trở lại thăm chùa và gặp các Phật tử lại nữa nha. Lúc đó báo cáo với Thầy: "Thưa Thầy, ha, tui không còn ghét ai nữa" là Thầy sẽ rất là, rất là vui mừng. Nhớ nha, còn gặp lại nữa nha. Tại sao mà ta thương được lỗi lầm của người khác? Vì nó có điều rất là lạ là kể cả lỗi lầm của chúng sinh cũng có nguyên do. Cũng có nguyên do. Rất là lạ. Thôi, cái này hôm nay ta không đào sâu, Ta thương tất cả, nhưng mà có phải là ta chiều tất cả không?

[1:09:26]Không nha, không được chiều cái người sai, phải tìm cách ngăn cản, cảm hóa họ trở lại chứ không phải thương là chiều. Ta dính mắc tất cả vì ta ta tham, phải không? Muốn nhiều cho mình nên dính mắc tất cả. Ta dính mắc tất cả vì ta tưởng tất cả là thật, ta tưởng thế gian này là thật, ta tưởng là tuổi xuân là thật, ta tưởng giàu sang quyền quý là thật, nhưng đâu biết rằng tất cả đều vô thường, đều thay đổi. Nên vì không biết nên ta dính mắc, ta dính mắc rồi ta cố chấp, ta cố chấp rồi ta đắm chìm trong đó, ta đắm chìm trong đó nên ta bị phiền lụy trong đó. Nên mặt ta hơi có một vài cái mụn cái ta buồn,

[1:10:05]ta tưởng mình đẹp á, cái thấy cục mụn nổi lên ta đau khổ cái đi thẩm mỹ viện rồi xức đủ thứ hết trơn. Mà sự thật thì nếu mà ta nghĩ rằng sắc đẹp này là vô thường thì nó có mụn không có mụn kệ nó, có duyên thì chữa không có duyên thì thôi, được không con? Rồi chính vì vậy mỗi cái biến động, cái hơn thua được mất làm tâm ta đều bất an. Có là ai mà chê ta một câu ta ta buồn, ta sợ, ai khen ta câu ta mừng thì cứ cuộc đời ta cứ bị dao động như vậy. Còn bây giờ ta biết mọi điều không có thật, ai khen thì khen, cứ khen thì cảm ơn, ai chê cảm ơn, chẳng sao cả. Chê ta thì càng làm cho ta khiêm tốn, ta dè dặt lại.

[1:10:43]Ừ ví dụ như bây giờ như thầy giảng vậy, có người bước ra nói: "Thầy giảng còn nhiều điều sơ hở quá." Thầy nghe thầy giật mình liền. Nghe cái lời chê đó thầy không có giận nhưng mà thầy giật mình, như vậy là thầy chưa tốt, thầy phải cẩn thận hơn. Nhờ vậy thầy khiêm tốn hơn. Còn bước ra gặp cái người khen không nói: "Trời, thầy giảng hay quá, hay quá." Cái thầy chủ quan, thầy sẽ bị kiêu mạn. Cho nên cái lời chê cuối cùng lại rất là có lợi. Cái lời khen mới đáng sợ, nhưng mà dù sao mình cũng vẫn cảm ơn cái người khen, phải không? Nói: "Ồ, thầy giảng hay quá." Mình phải cảm ơn, phải không? Còn cái người mà chê mình hơi giật mình chút xíu nhưng mà chính ra mới thật

[1:11:16]sự là biết ơn người đó, chứ không có bị dao động bởi cái lời khen chê. Trên đời mọi thứ đều như vậy. Nhưng mà nó có một điều thế này: Trong đạo Phật á có bốn cái quả Thánh: Quả thứ nhất, quả thứ nhì, quả thứ ba, quả thứ tư. Đắc đạo nó cao siêu bốn bậc. Thì khi một người mà chứng đạo cái quả thứ nhất gọi là sơ quả Tu-đà-hoàn thì tâm người đó thoát ra khỏi cuộc đời một chút. Còn cái người mà chứng quả thứ tư á thì tâm hoàn toàn thoát khỏi cuộc đời, không còn dính mắc cuộc đời nữa, thành một vị A-la-hán, thoát ly khỏi luân hồi sinh tử, không còn bị phải tái sinh nữa. Đó là hoàn toàn. Còn không hoàn toàn là những cái quả Thánh ở phía thấp hơn, quả ba, thứ hai, thứ một.

[1:11:58]Mà nhất là cái quả thứ nhất á là chưa thoát được hoàn toàn nhưng thoát được một chút. Thoát được một chút là sao? Là thế này: Lần đó khi Đức Phật vừa đắc đạo, ngài tìm đến Vườn Nai, ngài giảng pháp cho năm anh em Kiều Trần Như. Thì khi giảng xong một bài pháp thì ông Kiều Trần Như là cái người lớn nhất, ổng chứng được cái quả đầu tiên là sơ quả Tu-đà-hoàn. Khi vừa chứng quả ổng buột miệng nói một câu thế này: "Ồ, mọi việc trên đời có sinh đều sẽ có diệt." Ổng nhìn được cái đó liền. Mọi việc trên đời có sinh ra đều sẽ diệt và biến mất đi, điều này ta hiểu không ạ? Nghe hiểu không? Quá hiểu đi chứ, phải không?

[1:12:37]Như ta sinh ra rồi ta sẽ chết, cái nhà xây lên một ngày nào đó nó sẽ hư tàn, phải không? Cái cây mọc lên một ngày nào đó rồi nó cũng sẽ mục. Cái gì sinh rồi sẽ có diệt, cái điều này ai cũng hiểu. Nhưng mà khi mà chứng quả Tu-đà-hoàn thì ngài buột miệng ngài nói một câu đó bởi cái hiểu gì đó rất thẳm sâu của ngài, khác với chúng ta, khác với chúng ta. Ta cũng hiểu nhưng mà tâm ta vẫn dính vào cuộc đời, ta vẫn buồn thương giận ghét theo cuộc đời. Còn ngài khi vừa chứng quả Tu-đà-hoàn bỗng nhiên tâm ngài tách khỏi cuộc đời một chút, ngài thoát ra một chút, ngài nhìn thấy sự sinh diệt cuộc đời liền.

[1:13:13]Thì đây là cái nhìn của Thánh thực sự, nó khác với cái của ta suy luận. Thì cái dính mắc thoát khỏi sự dính mắc một chút này tức là làm Thánh một chút. Còn mà thoát hoàn toàn thì người đó là bậc Thánh, bậc Thánh rất là cao. Mục tiêu của ta tu là như vậy, thoát khỏi mọi sự dính mắc với với cuộc đời. Và khi thoát khỏi mọi sự dính mắc của cuộc đời, tâm ta rất là bình an, tự tại. Không còn những cái buồn thương phiền lụy bình thường, tầm thường nữa mà rất là bình an, rất là tự tại. Có một lần đó thầy nghe hai sư cô nói chuyện thì hai sư cô đó ở hai cái cốc, hai cái cốc đó có hai khu đất khác nhau và đều có cái rào dậu lại.

[1:13:53]Thì một cái sư cô mới than với sư cô kia, nói: "Trời ơi, em trồng có mấy cái cây á mà cái con gà hàng xóm vô nó bới mất tiêu." Chị cô kia mới nói: "Nó bới cây chứ nó có bới trúng mình đâu mà buồn." Cái cô thứ hai là cô không dính. Cái cô thứ nhất á con gà nó cào ngoài sân thì cổ thấy cào vào tâm hồn của cổ, cổ buồn, phải không? Cô thứ hai cô nói nó cào ngoài vườn nó có cào dính mình đâu mà buồn. Tức là cô kia không thấy dính, nó cào thì nó cào ở ngoài đường nó không dính đến mình. Tức là một cô dính và một cô không dính, đúng không ạ? Bây giờ cũng vậy, có một người ví dụ mình tên là tên mình rất là đẹp, không biết đây tên ai đẹp ta.

[1:14:34]Ví dụ một cái người tên là Nguyễn Minh Hoàng, thì ví dụ nha chưa chắc ở đây có người đó ạ. Mà nếu có thì thầy xin lỗi. Ví dụ có người tên là Nguyễn Minh Hoàng, tên rất là đẹp và mình sống cũng đàng hoàng, không có lầm lỗi. Nhưng bỗng nhiên có một người đứng ngoài cửa mình kêu: "Cái thằng Nguyễn Minh Hoàng đâu ra đây? Mày là một cái thằng..." Để đại khái, thầy không quen chửi nên thầy không biết chửi làm sao. Đại khái là chửi tan nát, đại khái là vậy. Thì bây giờ, nếu cái người mà còn dính á thì cái mỗi cái lời của người kia ở ngoài kia thì cái người anh Nguyễn Minh Hoàng trong nhà này ảnh thấy như là

[1:15:08]dao đâm muối xát trong lòng ảnh, ảnh đau khổ vô cùng, tức giận vô cùng. Đứng ngoài kia nó cứ chửi, kêu tên Nguyễn Minh Hoàng ra đúng cái tên ảnh chửi quá chừng. Nhưng mà nếu có ông đó mà nếu lỡ Nguyễn Minh Hoàng ổng chứng quả Tu-đà-hoàn thì ổng đứng ổng cứ nhìn cái người ngoài kia chửi, kêu đúng tên ổng chửi Nguyễn Minh Hoàng cái này Nguyễn Minh Hoàng kia, ủa không thấy dính, không thấy dính. Cũng kêu đúng tên ổng mà ổng không thấy dính gì trong lòng hết. Cái một người bạn mới hỏi: "Ủa sao nó kêu nó chửi anh mà anh không giận?" Đó thì ổng đứng ngoài kia ổng chửi chứ không có đụng gì tới mình đâu, không dính.

[1:15:37]Giống như cái bà kia bả cào con gà nó cào ngoài vườn nó có cào mặt mình đâu mà giận. Nhưng mà sự thật nó có cào tới mặt cũng không dính luôn. Ví dụ, ví dụ như mình đang ngồi trong quán nước uống nước có một người bạn nó bước vô tát vào cái bốp một cái: "Tại sao mày ăn cắp cái bóp tiền của tao?" Giận không? Giận không? Mình sẽ giận vì mình không có ăn cắp mà nó vô ngay quán nước trước đông người nó tát mình một cái, mình sẽ giận. Nhưng mà nếu người chứng Tu-đà-hoàn thì sao? Không giận, tát cái cười nói tôi đâu có ăn cắp đâu, cũng cười bình thường không giận. Cái người bạn mới hỏi: "Ủa sao nó nói nhục nó nói xấu anh, nói oan anh và nó đánh tới mặt

[1:16:14]anh, đụng tới mặt anh mà anh không giận?" Thì ổng nói nó đánh trúng vô miếng thịt này mà miếng thịt này ít bữa nó già nó nhăn nó rớt xuống bây giờ hơi đâu mà, tức là vẫn không thấy dính. Đụng rồi đó, đụng tới mặt rồi đó mà vẫn không thấy dính. Hồi nãy là con gà nó cào ngoài vườn không thấy dính là thôi không dính ha, nó đứng ngoài đường nó chửi vô thì nó chửi ngoài đường có dính mình đâu không dính, bây giờ nó tát tới mặt luôn cũng không dính luôn. Đó là mức độ mà tự tại không dính mắc gì giữa cuộc đời nữa. Ta làm được vậy không ạ? Được không? Lát nữa mình nhờ người bạn tát mình thử coi có dính không nha.

[1:16:50]Nếu mà vẫn không dính là ta là bậc Thánh Tu-đà-hoàn rồi đó, ngon lành rồi đó nha, đúng không vậy? Nếu mà ai mà họ tát vô mặt mình mà không buồn vẫn không thấy dính gì hết thì hãy đến báo cho thầy biết nha, thầy sẽ cạo đầu phủi tóc cho xuất gia liền. Có người sẽ nói ta: "Pháp nào cũng là Phật pháp chăng?" Xin thưa là phải coi chừng, tại có rất nhiều người cũng mạo danh, mượn danh uy tín của Phật mà nói: "Pháp này cũng là Phật pháp", nhưng sự thật không phải vậy, nó đã có những cái tà nó lẫn ở trong đó rồi. Ví dụ, vừa rồi thầy gặp một cái pháp, họ nói là họ luyện vừa luyện thân vừa luyện tâm, tức là vì luyện thân cho khỏe và luyện tâm cho sáng.

[1:17:35]Sống trên đời mà bệnh hoạn thì là đau khổ nên họ phải luyện thân để khỏe không bệnh. Và phải luyện tâm cho sáng vì tâm là cần cái sự giác ngộ. Nghe nói hay không ạ? Hay không? Hay nhưng mà sai, đừng ham vỗ tay. Sai. Vì sao sai? Vì khi ta luyện thân là ta chấp thân. Mà thân này thì sao? Vô thường, ngày nào sẽ chết, sẽ tan thành cát bụi, hư vô. Khi ta luyện thân là ta chấp thân. Phật không dạy ta luyện thân mà Phật dạy ta quán thân vô thường. Khi ta ngồi thiền ta phải thấy cái thân này sẽ chết, sẽ tàn hoại. Nhờ như vậy không chấp thân nữa và không chấp thân nữa nên không chấp ngã nữa, không thấy cái ta là quan trọng nữa.

[1:18:22]Cho nên có người kêu ta ra chửi mắng, thậm chí có người tát vô mặt, không giận, không dính vào người mình, không dính. Nên một bên là dạy ta luyện thân, một bên Phật dạy ta quán thân vô thường, hai cái đó khác nhau xa như trời với đất. Mà ta không biết, ta cứ tưởng là luyện thân là đúng, là không ngờ sai một ly đi một dặm, tu hoài không chứng đạo. Bởi vì ta đã chấp thân từng ngày từng ngày, cứ mỗi lần mà luyện thân một chút là cái chấp thân nó tăng lên một chút. Còn trong đạo Phật dạy ta là quán thân vô thường, mỗi ngày thấy cái thân này là sẽ tàn hoại, cho nên không chấp thân, nhờ như vậy cái trí tuệ ta sáng lên lần lần.

[1:18:59]Nhưng một điều rất là lạ, khi ta ngồi thiền bất động, ta quán toàn thân mình giữ thân này mềm mại bất động và thấy thân này là vô thường, mà không ngờ ta đạt được rất nhiều điều vi diệu, tốt lành, khỏe mạnh, đạt luôn cả sức khỏe dù ta không chấp sức khỏe. Nên ta mới biết rằng Phật đã cho ta tất cả, vừa cho ta cái không chấp thân nhưng mà cũng đã bí mật cho ta cả cái sức khỏe. Còn ở những cái giáo phái khác họ kêu ta luyện thân để cho ta khỏe thì có thể ta khỏe hơn đó nhưng ta chấp thân, và cái chấp thân, chấp ngã này mới cái là ta mất cả tâm hồn của mình. Còn Phật dạy ta quán thân vô thường, ta không chấp thân, ta không chấp ngã, ta có được tất cả.

[1:19:44]Nên cái đúng, cái sai, cái tà, cái chính nó cách nhau trong đường tơ kẽ tóc mà ta lầm là ta bị dụ liền. Hồi nãy thầy hỏi đúng hay không, vỗ tay liền, phải không? Nếu mà thầy không nói nó sai, mai mốt có người lại dạy như vậy là đã đi theo mất tiêu rồi. May là hôm nay thầy vừa nói ra kịp thời. Nhớ nha, cẩn thận cái đó. Ừ. Nếu ta muốn biết được tất cả, yêu thương được tất cả và không dính mắc tất cả, ta phải thực hành thiền định. Thiền định là cái thế ngồi thiền như Đức Phật đã ngồi và nhiếp tâm trong thanh tịnh. Nên ai là đệ tử Phật rồi phải đi tìm tới các chùa để học ngồi thiền, nhá. Dù mình còn là cư sĩ vẫn phải tìm tới chùa để học ngồi thiền.

[1:20:26]Phải quyết tâm học ngồi thiền cho bằng được thì ta mới là đệ tử Phật. Và có ngồi thiền tâm ta thanh tịnh rồi thì ta mới lần lần ta biết được tất cả, yêu thương được tất cả và không dính mắc tất cả. Nên đây là điều rất quan trọng. Mọi người phải nguyện, phải hứa là sẽ tập ngồi thiền, được không ạ?

[1:20:49]Ráng nha, phải ráng nha. Vì đây là điều lợi ích tối thượng, thiền định là lợi ích tối thượng. Phải tập ngồi thiền cho, cho bằng được, phải không? Ta phải thường suy ngẫm về ba đức tính này trong cuộc sống của mình: biết, yêu thương, và không dính mắc. Ví dụ khi ta gặp một người, một người lạ đến với ta, ta nhìn người đó xem ta biết người đó về điều gì về người đó, ta nhận xét, ta đánh giá được gì về người đó. Là cái thứ nhất, ta có biết gì hay không? Cái thứ hai, ta thấy lòng mình có yêu thương người đó hay không? Yêu thương mênh mông chứ đừng có yêu thương mà kiểu luyến ái nha. Ta có yêu thương cái người đó hay không?

[1:21:25]Và thứ ba là ta có dính mắc với người đó hay không? Lúc nào cũng vậy. Hoặc là, bất cứ mọi chuyện gì đến với ta, ta đi qua một buổi trời mưa tầm tã, lạnh lẽo, rồi ta có yêu thương được cuộc đời đó hay không và ta có dính mắc với cuộc đời đó hay không? Tức là, bất cứ điều gì đến với ta trong đời này, bất cứ điều gì ta thấy trong đời này, ta đều suy ngẫm về ba cái đức tính của Phật: biết, yêu thương, và không dính mắc. Và nhờ như vậy, ta có thể làm được mọi điều phúc trên đời này mà không chấp, đó là đạo đức tối cao. Đạo đức tối cao là gì? Là làm được mọi điều phúc thiện mà không chấp gì cả. Vì ta yêu thương chúng sinh cho nên ta phải làm mọi điều phúc lành,

[1:22:13]nhưng mà không dính mắc, không chấp gì cả, đó là đạo đức tối thượng. Mà thế nào mới là không là đạo đức tối thượng? Không phải là đạo đức tối thượng là: thứ nhất là tuy hiền lành mà không chịu giúp ai, thì người đó có đạo đức mà không phải là tối thượng. Hoặc là cái người chịu giúp người khác nhưng mà chịu giúp rồi cái kể công rồi chấp, lúc nào cũng nhớ cái việc mình làm hoài, thì đó cũng không phải là đạo đức tối thượng. Có đạo đức đó, nhưng không phải là tối thượng. Mình chịu bỏ công bỏ của ra giúp người khác đã là đạo đức, nhưng mà mình chấp, mình kể công thì chưa phải là đạo đức tối thượng.

[1:22:49]Cho nên cái đạo đức tối thượng chính là gì? Chính là ta sống hiền lành, đúng rồi, nhưng phải siêng năng giúp đỡ cuộc đời, phục vụ mọi người, và không chấp, không kể công. Do đó ta sống giữa đời tự tại như con chim bay qua bầu trời không để lại dấu vết. Và một ngày kia, khi ta từ giã cuộc đời này ta ra đi, thì ta sẽ về một cái cõi mà cái cõi đó gồm có những người, những người đó là ai? Là những người biết tất cả, yêu thương tất cả, và không dính mắc tất cả. Ta sẽ về làm bạn với những người đó. Chịu không ạ? Chịu, phải không? Nên hôm nay nhân ngày Phật Đản thiêng liêng, thầy về đây thăm chùa Đại Đồng theo như lời yêu cầu của

[1:23:31]thầy Trụ trì và Giáo hội, nhưng thầy cũng xin cầu nguyện trên chư Phật gia hộ cho quý thầy, quý sư cô mọi điều phúc lành, Phật sự được viên mãn, và xin cầu nguyện Phật gia hộ cho tất cả các Phật tử cũng vậy, trong cuộc sống mình được nhiều cái may mắn, thăng tiến, việc làm ăn là được tốt đẹp, thầy chúc là chúc thật đó nha, việc làm ăn mình sẽ được tốt đẹp, việc tu hành sẽ được tinh tấn, và sẽ lần lần đạt được ba điều như Phật là: biết tất cả, yêu thương tất cả, và không dính mắc tất cả. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:24:30]Kẻ thù lớn nhất đời mình, nào ngờ cũng chính là mình, cả đời oán ghét hận thù, gian dối vô tình. Lòng đầy bóng tối hẹp hòi, muộn phiền bốn hướng, tìm vui xao xuyến không thôi. Đêm mơ trầm tư than khóc, sương khuya cô độc tàn khốc, vui có bao nhiêu, cay đắng thêm nhiều. Đường trần gian mênh mông về đâu? Cõi tâm hồn vương vấn u sầu. Vòng lợi danh vây quanh buồn đau, in hằn vào trong đôi mắt sâu. Tìm hết nơi xa hơn thua ghen tị muộn lo, từng phút đi qua yêu thương chưa có lan xa. Chỉ nghĩ cho ta quên đi những gì cao cả, còn đó quanh ta bao đôi mắt vui thật thà.

[1:25:35]Xin cho yêu thương ngập tràn trong trái tim,

[1:25:41]xua đi hơn thua bạo tàn như bóng đêm, thiết tha đi tìm. La la la la la la, la la la. La la la la la la, la la la. La la

[1:26:16]la la. Ô ô ô... Kẻ thù lớn nhất đời mình, nào ngờ cũng chính là mình, rộn ràng với những chuyện đời nên rất vô tình. Lòng còn chất chứa giận hờn, chỉ làm đời ta chìm trong oan trái trôi lăn. Đêm nghe lời kinh sâu lắng, sương khuya trăng cài thanh vắng, nên biết trong tâm bao kiếp sai lầm. Đường trần gian không mong bền lâu, giữ tâm hồn xa lánh u sầu, hiểu lợi danh như mây mùa thu, xem tình đời bay theo gió ru. Quỳ chắp đôi tay xin yêu thương được vạn loài, cuộc sống hôm nay thôi không tham đắm mê say. Trầm lắng tâm tư thênh thang đất trời yên bình, ngồi với hư vô như tan biến theo bụi mờ. Xin cho muôn nơi loài người yêu mến nhau,

[1:27:36]đưa nhau đi qua cuộc đời muôn nỗi đau, thoát ra u sầu.

[1:27:49]La

[1:27:54]la la la la la, la la la.

[1:28:18]La la la la la la, la la la.

[1:28:30]La la la la. Ô ô ô...