Lời giảng: Đất Nước - Quê Hương

[0:09]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:19]Dạ, mời quý Phật tử ngồi xuống. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng tiếp tục bài Đạo Phật với xã hội. Chúng ta còn ba bài, bài này với hai bài nữa thì coi như chúng ta ngừng cái loạt bài Đạo Phật với xã hội để chúng ta chuyển qua cái chủ đề khác. Thì đề tài hôm nay hơi nhạy cảm, đề tài là "Đất nước quê hương". Khi mà nói về đất nước quê hương mà riêng đối với đất nước Việt Nam thì chúng ta thấy nó đi qua nhiều cái thương tích, nhiều giai đoạn của lịch sử chiến tranh. Vì vậy đề tài này nó hơi nhạy cảm và nó đụng chạm tới một số vấn đề chính trị. Vì vậy là quý Phật tử ráng bình tĩnh ngồi nghe.

[1:14]Chúng ta nói về đề tài Đất nước quê hương này qua cái nhìn của đạo Phật thì tức là chúng ta chú ý vào cái tình yêu nước chứ không có gì lạ. Là đứng trên quan điểm của đạo Phật nhìn về đất nước, thì trong một đất nước nó quá nhiều lĩnh vực thì chúng ta không có bao hàm được hết, thì chúng ta chỉ đứng trên cái quan điểm của đạo Phật để nhìn về những vấn đề của đất nước, ví dụ như chúng ta nhìn về vấn đề đạo đức của đất nước, vân vân. Nhưng mà riêng á ở đây chúng ta nói làm chút xíu là về tình yêu nước. Thì tình yêu nước này nó là một cái góc, một cái sự trích ra một phần của cái lòng từ bi thương yêu chúng sinh.

[2:00]Đó là cái nguyên tắc như vậy. Chính vì chúng ta có được trên quan điểm của đạo Phật là tình thương yêu muôn loài và áp dụng trong thực tế, chúng ta lấy ra bớt một phần thì nó biến thành cái tình yêu nước. Nên hôm nay chúng ta sẽ xem xét cái tình yêu nước theo quan điểm của đạo Phật để như thế nào chúng ta yêu nước mà hoàn toàn đi đúng với cái đạo lý trong đạo Phật, với tư cách là một người đệ tử Phật chân chính chúng ta phải khẳng định được cái điều này. Nên vấn đề này nó cũng rất là tế nhị và nhạy cảm. Thì chúng ta hiểu điều này nè. Trước hết á là thường thường từ xưa đến giờ mà nói đến đạo Phật á thì không ai thích nói đến biên giới hết.

[2:49]Vì tinh thần của đạo Phật là cực kỳ bao dung. Toleration á trong tiếng Anh là như vậy, nghĩa là cực kỳ khoan dung đối với mọi thành phần, đối với mọi đối tượng là chúng ta không có phân biệt điều gì cả. Nên khi mà nói đạo Phật mà chỉ để sống được trong một cái thành phần hay đối tượng nào, một cộng đồng nhỏ nào thì nó đều không có thích hợp với đạo Phật. Vì vậy vì từ xưa đến giờ thì hễ nói tới đạo Phật thì chúng ta chỉ nói là làm sao? Nói tình thương yêu chúng sinh chứ không có nói đến một cái tình yêu nước vì chúng ta vẫn bị cái ấn tượng rằng cái lòng yêu nước vẫn là một cái tình thương yêu còn giới hạn, mà đạo Phật đòi hỏi cái tình thương yêu vượt ngoài

[3:36]biên giới hết, không có bị hạn chế bởi một cái ranh giới nào cả. Nên do đó, chúng ta ít đặt vấn đề về tình yêu nước khi chúng ta nói trên quan điểm đạo lý của đạo Phật là vì vậy. Nhưng hôm nay chúng ta sẽ phân tích rồi chúng ta sẽ thấy nó không phải hẳn là như vậy, không phải hẳn là như vậy. Ở đây, đúng là cái tình thương yêu lý tưởng trong đạo Phật là thương yêu đến muôn loài chúng sinh mà khắp trong vũ trụ luôn á. Nghĩa là đến ngày hôm nay thì khoa học vẫn chưa tìm thấy được có những sự sống trong cái hành tinh xa xôi nào trong vũ trụ, không tìm thấy. Vậy mà trong đạo Phật, người trong đạo Phật vẫn phải trải

[4:16]lòng thương yêu của mình đến khắp cả vũ trụ, mặc dù khoa học chưa biết trong vũ trụ có con người nào hay không. Cái tình thương yêu trong đạo Phật nó lý tưởng đến cực độ như vậy. Ví dụ như trong a bài kinh Từ bi vậy của Đức Phật nói vậy, thương yêu muôn loài, khắp tất cả, dù những loài mình thấy hay loài không thấy vẫn thương. Cái tình thương yêu trong đạo Phật lớn như vậy. Còn nói về muôn loài chúng sinh á, ở đây chúng ta chỉ theo lời Phật dạy mà chúng ta tin rằng trong vũ trụ mênh mông đó chắc chắn sẽ có những hành tinh có sự sống, cũng có những con người văn minh và hễ có chúng sinh, có con người, có loài hữu tình là chúng ta có thương yêu dù chúng ta không thấy mặt.

[4:59]Cái tình thương nó quá lý tưởng, nó lý tưởng đến cái độ nhiều khi nó không thực tế luôn á. Đến độ như mình không biết thương ai nữa. Bởi vì nhiều khi nói thương hai ba người mình còn còn biết để đường để mà thương. Nói thương hết chúng sinh rồi, nhiều khi cái người hàng xóm kế bên mình không thương, quên. Nói hỏi thương: "Dạ, tôi thương khắp chúng sinh", nhưng cái bà hàng xóm bả chết lên chết xuống, con cháu không ai nuôi cái mình cũng lơ mất á. Nên chính vì quá lý tưởng coi chừng chúng ta không có thực tế. Nên ở đây là chúng ta làm sao giữ được cái tình thương yêu muôn loài một cách lý tưởng đó, nhưng chúng ta vẫn phải vận dụng được vào trong cuộc sống cái tình

[5:33]thương yêu rất thực tế để nó trở thành cái hành động cụ thể nào đó. Đó là chúng ta nói với nhau vậy. Trong một cái ừ bộ phim về giả tưởng của Mỹ, cái tựa đề là Contact, tức là tiếp xúc, thì các nhà khoa học mới đi tìm cái dấu hiệu của đời sống văn minh ở ngoài vũ trụ, thì họ mới nói nhau câu này: "Vũ trụ quá mênh mông, quá lớn, quá lớn. Mà nếu cả vũ trụ mênh mông lớn lao như vậy mà chỉ có một cái hành tinh của mình, nó nhỏ hơn hạt bụi, có sự sống, còn toàn bộ còn lại không có sự sống thì thật là một sự phí phạm về không gian." Họ nói như vậy. Không thể nào mà vũ trụ phí phạm không gian như vậy, cho nên chắc chắn là phải có sự sống.

[6:20]Thì cái quan điểm mà khoa học họ tin như vậy rất phù hợp với quan điểm của đạo Phật là sự sống còn rất nhiều. Trước hết là tình thương yêu như vậy. Cho nên khi mà chúng ta nghe nói đến với một số tôn giáo nào đó họ không có tinh thần bao dung, nghĩa là họ chống lại những ai không phải tôn giáo của họ, họ gọi dùng cái từ là ngoại giáo hay ngoại đạo, hễ là khác tôn giáo họ chống đối, họ lôi kéo, lôi kéo không được họ tiêu diệt. Nghĩa là họ không có tinh thần khoan dung thì chúng ta rất lo ngại. Vì sao vậy? Vì những cái quan điểm như vậy cứ làm cho thế giới này chiến tranh thù hận mãi không thôi.

[6:59]Cho nên ừ tinh thần của đạo Phật thật là tốt đẹp, cần thiết cho một thế giới yêu chuộng hòa bình. Nhưng mà tuy nhiên, vẫn còn nhiều cái tôn giáo họ không có khoan dung như đạo Phật, đó là một sự thật. Còn đạo Phật là vượt lên hết. Nghĩa là nói tới đạo Phật là chủng tộc nào, giai cấp nào, thành phần nào, tôn giáo nào, dù khác đạo chúng ta vẫn thương. Đó là cái khẳng định như vậy. Ví dụ như bên cạnh chúng ta, người hàng xóm chúng ta là người Thiên Chúa giáo, không cùng đạo, chúng ta vẫn thương yêu. Người hàng xóm chúng ta là người Hồi giáo, có thể họ hiền hay dữ gì không biết nhưng chúng ta vẫn phải thương trước cái đã rồi tính gì tính.

[7:35]Mình độ được hay không độ được thì tính sau, nhưng mà phải thương cái đã. Đó là tinh thần đạo Phật. Mà sống trên đời, chúng ta còn một người nào để ghét thì chúng ta chưa thực sự là đệ tử Phật. Nhớ điều đó, mà điều này rất khó làm. Nhiều khi vậy, có những khi ừ chúng tôi vậy, chúng tôi gặp những người thân của mình trong gia đình vậy, trong khi nói chuyện mới phát hiện là đôi khi họ còn bực người nào, ghét người nào thì chúng tôi không có vui. Chúng tôi nói: "Mình là đệ tử Phật mà trong lòng còn để một ghét một ai thì mình chưa phải đệ tử Phật." Phải nhổ sạch hết bất cứ người gì. Phải xét lại trong đời sống của mình là trong cái tiếp xúc của mình với bạn bè,

[8:12]với họ hàng, với người này người kia coi còn có người nào để ghét hay không. Đó, phải nhổ cho ra hết, chỉ có tình thương, không thương được cũng để đó, không ghét. Còn đối với những cái tình cảm như tình đồng đạo thì thật là còn thiêng liêng hơn nữa. Đó là như vậy, đó là cái tinh thần của đạo Phật. Nên lòng từ bi phải đến với tất cả muôn loài. Thì cũng vậy, cái không biên giới của đạo Phật, ví dụ như là đạo lý giác ngộ là dành cho tất cả mọi loài nào đủ khả năng nhận thức. Là hễ ai có khả năng nhận thức thì đạo lý giác ngộ sẵn sàng dành cho người đó, không có phân biệt. Không phân biệt là phải đối tượng này hay đối tượng kia mới

[8:52]được học đạo giác ngộ, không phải như vậy, bất cứ ai. Kể cả loài thú, nên chúng ta nghe nhan nhản trong đạo Phật rất nhiều trường hợp có những con thú tu rồi đắc đạo. Ví dụ như có những vị thiền sư họ tu trong am vắng, trong rừng, trong núi thì chợt có con cọp cứ đi tới đi lui, tới giờ kinh đi tới, xong hết giờ tụng kinh lại bỏ đi ra. Rồi dần dần mà tu tập đến khi có tánh linh rồi bỏ thân rồi chuyển kiếp. Đến nỗi trong đạo Phật có cái khái niệm là những cái cây mà có thần, gọi là mộc thần á, thì những vị thần đó có khi hiện hình ra để đến chùa mà thọ giới tu hành. Như Hòa thượng Hư Vân vậy, khi mà ngài mở chùa thì có cái cây chương, có vị thần ở.

[9:35]Vị thần đó hiện thành hình người, xưng tên là Trương đến cầu xin thọ giới với ngài. Nhưng mà khi đi rồi đâu có mang theo y áo được, xếp y, bát rồi để lại rồi cái biến mất. Đó. Thì những cái loài mà không phải người nhưng mà hễ có tánh linh mà có thể tu được thì đạo lý giác ngộ vẫn dành cho các loài đó, không có phân biệt. Đó là cái hay. Rồi những cái vong linh là những người đã mất, họ không có cái hình hài hiện hữu nhưng mà trong cái thế giới vô hình của họ, nếu họ đủ sức để mà nhận được đạo lý giác ngộ thì cái đạo lý đó vẫn sẵn sàng chờ đón để cho họ tu tập. Cho nên tinh thần của đạo Phật vậy,

[10:15]kể cả cái đạo lý, kể cả lòng từ bi đều trải khắp muôn loài, không có phân biệt. Đó là cái tính cách cực kỳ lý tưởng của đạo Phật mà chúng ta khó tìm thấy trong một tôn giáo nào khác. Đây là một điều rất là hay. Dù có thể là chúng ta không làm được, nhưng mà nếu trong lòng chúng ta có nghĩ đến điều đó, có tự nhủ mình, có tu tập thì chúng ta đã có được cái thiện căn rất là lớn dành cho nhiều kiếp về sau. Bây giờ vậy, dù chúng ta vẫn phải đối phó với cơm, áo, gạo, tiền, nghĩa là chúng ta cũng không làm được chuyện gì lớn lao trong cuộc đời này, nhưng mà hằng ngày hằng giờ chúng ta vẫn chịu khó lạy Phật và trải lòng thương yêu chúng sinh

[10:59]không bờ bến thì nó đã thành cái căn lành rất lớn, rất lớn cho nhiều kiếp về sau. Đó, nghĩa là dù chúng ta chưa thực hiện được cũng là một cái quý như vậy. Rồi bây giờ chúng ta nói lại trong thực tế một chút, đó là cái cái lòng thương mà quá lý tưởng, bây giờ chúng ta trở lại thực tế một chút là chúng ta vẫn phải sống trong cái cộng đồng gần gũi với mình. Cái đạo lý cái tình thương yêu thì đi đến cả những người những loài mình không thấy, nhưng mà trong thực tế cuộc sống thì mình vẫn phải gắn bó gần gũi, đối diện với những cái cộng đồng gần gũi mình như là gia đình, làng xóm, bạn bè họ hàng, ngôi trường, cơ quan nhiệm sở nơi làm việc và nhất là quê hương.

[11:46]Nên đó là những cộng đồng mà mình phải gặp gỡ, phải đối diện, phải sống ở trong đó. Thì ở đây là cái chỗ mà để cho mình thể hiện, mình bày tỏ cái lòng từ bi, cái trí tuệ, cái đạo đức của mình trước. Bây giờ, chúng ta tu theo đạo Phật, mình thực hiện cái lòng từ bi lớn, không có biên giới. Nói không biên giới nhưng mà sự thực là cái thực tế vẫn là những cộng đồng gần gũi nơi mình trước. Đó, đây là cái chỗ chúng ta thể hiện được cái đạo lý từ bi của mình. Bây giờ chúng ta có ví dụ để chúng ta làm sao hiểu rằng ví dụ chúng ta yêu gia đình mình, chúng ta yêu họ hàng mình, chúng ta yêu những người láng giềng mình mà điều đó nó không biến thành cục bộ.

[12:31]Đây là cái chỗ khó giữa cái nhỏ và cái lớn. Cái nhỏ và cái lớn thế này, ví dụ như có người nhắm về cái lớn rồi bỏ quên cái nhỏ, hoặc có người biết cái nhỏ rồi bỏ quên cái lớn, cả hai đều là sai. Nói nhắm đến cái lớn bỏ quên cái nhỏ là thế nào? Là ví dụ bây giờ chúng ta tu tập cái lòng từ bi lớn, ngày nào cũng nguyện thương yêu tất cả chúng sinh. Nhưng mà rồi với cái nhỏ gần gũi mình như gia đình mình, họ hàng, làng xóm, bạn bè mình, mình quên, mình không có làm cái gì cụ thể để bày tỏ cái tình thương yêu đó thì đó là một điều sai, vì chúng ta chỉ thương yêu trong tâm, trong tưởng tượng mà không thành hành động.

[13:15]Nghĩa là chúng ta nhắm đến tình thương yêu lớn nhưng mà những cái tình thương yêu nhỏ này chúng ta quên là một cái sai. Hoặc là cái người nhắm đến cái nhỏ rồi quên cái lớn, ví dụ... Ví dụ như là chúng ta là người sinh ra ở một cái tỉnh nào đó, ừm có một cái văn hóa chung trong tỉnh đó rồi chúng ta chỉ bảo vệ cái người trong tỉnh đó thôi, trở thành cái tư tưởng địa phương không biết tỉnh khác, không biết cả đất nước mình. Nghĩa là như vậy cái người này chỉ nhắm tới cái nhỏ rồi quên mất cái lớn, cái đó cũng sai với lòng từ bi của đạo Phật. Vậy lòng từ bi của đạo Phật là cái gì? Nghĩa là chúng ta thương yêu được những cộng đồng gần gũi nhất nơi

[13:52]mình mà vẫn không quên thương yêu tất cả chúng sinh trong pháp giới, vẫn không quên thương yêu tất cả loài người trên thế giới này. Đó, như vậy. Nghĩa là cái tình thương yêu nhỏ nó gắn chung với tình thương yêu lớn thì đó là tinh thần của đạo Phật. Ở đây quý Phật tử đồng ý chưa? Nghĩa là cái tình thương yêu nhỏ nó gắn với tình thương yêu lớn, không mất cái nào hết. Nghĩa là trong cụ thể chúng ta thương yêu những người chung quanh mình, gần gũi mình, nhưng mà trong lý tưởng, trong tâm hồn, chúng ta thương yêu tất cả chúng sinh. Hai cái đó song song tồn tại, không có đối lập, trái ngược nhau. Người Phật tử phải giữ gìn điều đó như vậy đó.

[14:34]Bây giờ, cái tinh thần của đạo Phật á là khi mà đạo Phật đi đến một cộng đồng nào, dù đó là cộng đồng lớn hay cộng đồng nhỏ, đều làm cho nơi đó an vui hạnh phúc. Đó là cái tinh thần của đạo Phật, là quan điểm, là trách nhiệm, là sứ mạng của đạo Phật. Điều này chúng ta phải nhớ. Nói đạo Phật là nói tới ai? Chúng ta nói đạo Phật tức là chúng ta nói tới ai? Đối tượng nào? Đạo Phật có phải là ông Phật ngồi trong chánh điện không? Phải là cái kinh để trong tủ không? Hay chỉ là quý thầy Tăng Ni thôi? Không, đạo Phật là tất cả những điều đó mà mạnh nhất là Phật tử. Vì lực lượng Phật tử rất đông. Cho nên khi chúng ta nói hễ đạo Phật đi đến cộng đồng nào phải

[15:19]làm cho cộng đồng đó an vui hạnh phúc thì chúng ta nói ai á? Đó, là những người chúng ta đang ngồi đây. Nghĩa là chúng ta là người đệ tử Phật, tất cả chúng ta đều là đại diện cho đạo Phật. Thì khi chúng ta bước vào môi trường nào, cộng đồng nào chúng ta phải làm cho cái cộng đồng đó, môi trường đó an vui hạnh phúc, chứ không được vào đó quậy. Không được vào đó khuấy động mọi chuyện rắc rối lên. Mà chúng ta nói theo danh từ văn vẻ là chúng ta đi đến đâu chúng ta không được khuấy động cái sự rắc rối nơi đó lên. Mà dùng chữ gọn mà ở ngoài hay gọi là quậy. Nghĩa là người đệ tử Phật mình không được quậy nha, nhớ vậy.

[15:58]Tới đâu chỉ làm cho mọi chuyện nó lắng yên, nơi đó nó sáng cái tình thương yêu lên, mọi chuyện yên vui và mọi người được giúp đỡ thì đó là tinh thần của người đệ tử Phật, chứ không được đến mà khuấy động. Thì đó là tinh thần của đạo Phật như vậy, chúng ta đến đâu cũng vậy. Chúng ta thấy từ ngàn xưa vậy, là đạo Phật xuất phát từ quê hương Ấn Độ, một đất nước rất là huyền bí, đơn giản và nghèo nàn. Nhưng mà nơi đó đã xuất hiện một vị thánh nhân vĩ đại nhất của nhân loại. Rồi từ cái tinh thần từ bi giác ngộ đó, lan dần vào mọi góc cạnh của thế giới từ từ, từ từ. Thì một điều lạ là đến đất nước nào đạo Phật trở thành nhanh

[16:40]chóng hòa nhập với đất nước đó, thành cái đạo Phật của đất nước đó và làm lợi ích cho người dân tại đó. Giống như khi đạo Phật đến với Việt Nam chúng ta vậy, thì đạo Phật đã trở thành một đạo Phật của Việt Nam, gần gũi với Việt Nam và đem lại không biết bao nhiêu là cái đạo lý, cái sức sống, cái tốt đẹp cho quê hương này. Đó, tinh thần của đạo Phật là như vậy. Thì ở đây, khi chúng ta ngồi đây với nhau chúng ta có hai tính chất của con người cùng một lúc: Thứ nhất, chúng ta là người Việt Nam và thứ hai, chúng ta là người đệ tử Phật. Thì chúng ta phải cư xử cho nó đúng với hai tinh thần đó và hai điều đó phải trở thành một.

[17:22]Chúng ta vừa là một người Việt Nam với cái lịch sử, với cái văn hóa của riêng mình, và chúng ta cũng vừa là một người đệ tử Phật nên chúng ta phải ứng xử cho làm sao cả hai tính chất đó hòa nhập thống nhất lại và trở thành cái điều tốt đẹp nhất nơi mỗi con người của chúng ta, như vậy. Bây giờ, hôm nay thì chúng ta nói riêng về cái tình yêu quê hương đất nước. Cái tình từ bi thì chúng ta đã nhắc nhau nhiều, nhưng bây giờ chúng ta rút ra từ cái từ bi lớn mênh mông đó một phần nhỏ là lòng thương yêu quê hương đất nước, vì nó cụ thể. Quê hương là gì ai biết? Là chùm khế ngọt.

[18:06]Cho con leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày.

[18:12]Ở đây thì quê hương đất nước không có quá nhỏ bé như là gia đình hay hàng xóm. Vì nếu mà một đất nước nhỏ quá thì không đủ sức mạnh để làm nên những công trình văn hóa kỹ thuật lớn. Chúng ta thấy như đất nước Trung Hoa vậy, cái người dân họ chưa phải giàu, nhưng bởi vì họ quá lớn nên họ tập hợp được cái sức của mỗi người dân chút chút chút vậy mà họ phóng được phi thuyền lên trên quỹ đạo. Như vậy, họ không giàu nhưng mà họ làm được là nhờ tập hợp được đông người. Rồi giống như Ấn Độ vậy, cái đất nước đó cực kỳ nghèo, rất nghèo, nhưng mà vì đất nước đó rộng và đông nên họ cũng chế được bom hạt nhân, cũng đe dọa lẫn nhau được chứ không phải không.

[18:57]Đó, như vậy. Rồi ở các nước châu Âu vậy, nước châu Âu thì họ văn minh hơn, nhưng mà nhìn trên bản đồ chúng ta thấy mỗi nước nó nhỏ nhỏ một chút một chút một chút, Pháp một chút, Anh một chút, Đức một chút vậy, Áo một chút, nên họ thấy nhỏ quá nó bất tiện và họ quyết định thành lập lại họ tập hợp nhau thành một nước lớn chung, gọi là khối Liên hiệp châu Âu. Họ còn nhắm tới cái ngày nào đó nguyên cái châu Âu đó trở thành một cái liên bang giống như liên bang của Mỹ. Vì tập hợp đông được thì mới có thể làm được những công trình lớn, còn tự mỗi nước mà nhỏ quá không làm được những công trình lớn. Thì ví dụ như cái quê hương cũng vậy, nếu nó không có nhỏ quá như một cái gia đình,

[19:39]hay một cái làng xóm hay một cái làng, cái xã, hay cả như một tỉnh cũng còn quá nhỏ. Vì nhỏ quá không có một cái lịch sử hào hùng hay không có những công trình lớn để làm biểu tượng cho quê hương. Vì bây giờ nếu mà lấy tiền của một tỉnh Vĩnh Long thì không xây nổi cái cầu Mỹ Thuận, rõ ràng như vậy. Mà phải tập hợp lại cái sức của cả nước mới xây được cái cầu Mỹ Thuận. Quý Phật tử đã đi thăm cầu Mỹ Thuận chưa? Đó. Ai chưa đi thì thôi thì ráng mua vé mà đi chứ tui tui bao không nổi. Vậy. Thì đó là cái cầu hiện đại nhất nước chúng ta bây giờ, tạm thời như vậy. Rồi bây giờ Nhà nước còn tính làm cái đường hầm xuyên qua

[20:20]đèo Hải Vân đó, núi đó, đó là những công trình lớn. Mà nếu mà chỉ là một tỉnh đầu bên này của đèo, tỉnh cuối bên kia của đèo vẫn không làm nổi. Nên nó là cái sức mạnh của cả nước như vậy. Vì vậy, cái quê hương không nhỏ quá được, nhỏ quá nó không thành một cái gì nó lớn lao trong tâm hồn mình, sẽ làm cho mình hẹp hòi lại. Vì nếu mình nói là cái tình thương yêu gia đình không á, thì tâm hồn mình nhỏ lại liền. Nếu mình chỉ nói à con lớn lên con ráng con thương yêu cha mẹ, thương yêu anh em, anh chị em mình, đừng bao giờ mất. Chỉ nói nhắc nhiêu đó thôi là người đệ tử Phật mình tâm hồn mình chai lì, cứng nhỏ hẹp xuống liền.

[21:02]Nên ngày Vu Lan cũng vậy, chúng ta để ý ví dụ ngày Vu Lan là ngày ca ngợi cái lòng hiếu của con đối với cha mẹ nhưng đừng có nhấn mạnh đó là tất cả. Nên nếu mà chùa nào cũng vậy, đến ngày Vu Lan chỉ biết có tình cha mẹ, mà nhiều chùa nhiều khi bỏ cha luôn nói mẹ không. Bởi vì mấy ông buồn không thèm đi chùa nữa là vậy. Vô tới dự đám ngày mẹ không nói còn tui cha không nhắc tới, thôi miễn không đi chùa nữa. Chùa bất công không công bằng, không có phe. Thôi không đi chùa nữa. Nên vì vậy có nhiều chùa cũng nới rộng thành đó là ngày báo hiếu của cả cha và mẹ. Nhưng mà cứ nói tới tình cha mẹ ca ngợi gần như tuyệt đối lại

[21:40]cũng là sai, bắt đầu làm cho tâm hồn chúng ta nhỏ lại. Cho nên cái tình thương yêu đạo Phật vậy, phải vượt ra, nói một điều nhỏ nhưng luôn luôn gắn với điều lớn. Thì trong các tình thương mà lớn nhỏ đó, thì cái tình yêu quê hương nó giữ cho chúng ta không có trở thành quá nhỏ bé để chúng ta chỉ biết yêu cái gia đình mình, cái làng xóm của mình, hay là nói lớn hơn chút là cái tỉnh địa phương của mình. Mà nhiều người hay bị, chúng ta hay bị cái tinh thần địa phương. Ví dụ như mình người Quảng Ngãi mình bênh người Quảng Ngãi, cái người Mỹ Tho bênh người Mỹ Tho, thì cái đó là một cái điều không phải tinh thần của đạo Phật.

[22:19]Mà nói đến cái tình đất nước, tình yêu nước cũng trật luôn nữa. Mà đây là cái hay. Với lại là quê hương cũng không quá lớn như là cả thế giới với quá nhiều sự sai biệt về chủng tộc, về văn hóa, về ngôn ngữ, về địa dư. Nên quê hương đất nước là cái gì nó trung gian vừa chừng giữa hai cái cực đoan đó. Một cái nó quá lớn, quá mênh mông như thế giới. Bây giờ chúng ta yêu nhân loại không? Yêu thế giới này không? Yêu. Vì chúng ta là đệ tử Phật, cả vũ trụ kia mình không thấy mặt mày ai mà còn phải thương mà huống hồ là cái nhân loại sống trên trái đất này, mình phải thương chứ. Nhưng mà tình thương đó vẫn quá lớn, vẫn quá lý tưởng.

[23:00]Bây giờ mình thương như vậy rồi sao? Bây giờ bên châu Phi người ta đang chết đói, Ấn Độ đang ngập lụt cả mấy triệu người, cả mười triệu người mất nhà, mình thương đứng ngó dòm nghe báo thấy không làm gì được, phải không? Thương, đúng là tinh thần đạo Phật thương, thương nghe rồi thôi đứng đó dòm. Bởi vì sao? Vì miền Tây mình cũng đang lụt, giờ phải lo cứu trợ miền Tây trước, đó là cái điều thực tế thôi. Cho nên vì vậy nếu mà sắp theo thứ tự ưu tiên, rõ ràng là ai chúng ta cũng thương. Quê hương mình mình thương, nhân loại này mình cũng thương, nhưng mà ưu tiên thứ tự rõ ràng mình vẫn phải lo cho cho đồng bào mình trước vì nó thực tế.

[23:37]Chứ không lẽ nói à tui là tinh thần từ bi của đạo Phật không biên giới, cho nên tui coi dân miền Tây của tui giống như dân Ấn Độ, giờ tui gởi tiền qua Ấn Độ cứu mà không cứu miền Tây. Thì cái người này sao? Người này sao? Người này nhiều khi hư một hai hộc gì đó, có phải không vậy? Hư một hai hộc. Cho nên vì vậy mà chúng ta thấy cái quê hương nó không quá nhỏ mà không quá lớn. Quá nhỏ sẽ làm cho chúng ta trở thành hẹp hòi, mà quá lớn sẽ làm cho chúng ta ảo tưởng. Chỉ trừ trường hợp có một số người họ có cái phước lớn gì đời trước, bây giờ họ nhận trách nhiệm gì đó đối với thế giới thì họ phải lo cho thế giới.

[24:20]Ví dụ như bây giờ ông Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc thì ông là người được bầu ra để lo chuyện bao đồng thế giới thì ông lo đó đúng, cái đó không sai với ông. Nhưng mà còn mình là một người dân, một người dân bình thường thì chúng ta không quên cái tình yêu nhân loại, nhưng mà trước hết phải là yêu quê hương đất nước mình cái đã, đó là cái căn bản. Tại sao cái tình quê hương mà nó thiêng liêng?

[24:49]Thật ra đó, tôi có cái nhận xét lạ lạ là cái lớp trẻ bây giờ hơi thiếu tình yêu nước. Chứ như cái thế hệ của chúng tôi hồi nhỏ đó là ý thức về tình yêu nước rõ, mà lớp trẻ bây giờ hơi thiếu vắng, không hiểu lý do tại sao. Nhưng mà nếu chúng ta chịu khó ngồi suy nghĩ một chút, chúng ta thấy tình yêu quê hương là cái gì nó thiêng liêng và cần thiết trong cuộc sống, nó cao cả, cao cả. Vì sao vậy? Vì quê hương là chúng ta có nhiều điều để chung với nhau, khác với những người ở quốc gia khác lắm. Mặc dù thương đó nhưng chúng ta biết có sự sai biệt. Ví dụ như về văn hóa. Về văn hóa là khi người Việt Nam chúng ta gặp nhau

[25:33]chúng ta nói cùng ngôn ngữ, chúng ta ứng xử với cùng một thái độ. Nội cái câu chào thôi là đã khác. Ví dụ như người Trung Hoa khi gặp nhau thì chào sao? "A, anh ăn cơm chưa?". Họ cũng chào, không biết. Còn mình gặp nhau thì sao? "Anh có khỏe không?", phải không? Là vì lý do gì vậy? Là vì người Việt Nam mình sức khỏe kém, nên vấn đề đó quan trọng. Cho nên nó biến thành cái nỗi quan tâm chung của mọi người hễ gặp nhau: "Sao lúc này khỏe không?". Mà nhất là, nhất là tôi, gặp ai hỏi: "Bữa nay Thầy khỏe không?". Hình như tôi lại là nổi tiếng hay sao, gặp "Khỏe không?". Mà đa số vì người Việt Nam mình không khỏe nên gặp nhau mình quan tâm điều đó.

[26:12]Còn người Trung Hoa thì thì họ làm sao? Hơi thiếu ăn hay sao á, gặp nhau: "Anh ăn cơm chưa?". Hồi lúc đó chúng tôi cũng ngạc nhiên lắm, lúc hồi nhỏ gặp người Hoa đó, những người Hoa mà họ cũng chơi chung với mình, gặp nhau cái giơ tay: "A, ăn cơm chưa?". Mình nói ủa sao kì hỏi kì không biết, nhưng là một cái văn hóa của họ xem đó là bình thường. Mà mình không biết mình nói: "Ăn cơm rồi, lát nữa mới ăn" thì trật lất. Họ hỏi hỏi chứ họ không cần coi mình trả lời, mà đó là một lối nói cho vui thôi. Cũng giống như tiếng Anh vậy, gặp nhau "How do you do?", anh làm thế nào, họ không cần mình trả lời, hỏi là để hỏi thôi, vậy.

[26:49]Và còn nhiều cái nữa, ví dụ như cái văn hóa Việt Nam mình mình gặp nhau mình phải xưng hô cho đàng hoàng, với người lớn ở tuổi nào mình đánh giá mình gọi chú, gọi bác phải mò mò đoán. Lớn quá mình kêu bác, lớn quá nữa thì gọi cụ, gọi ông, gọi bà, còn trên trên một chút gọi anh, gọi chị, còn thấp thấp hơn mình thì mình gọi em. Tức là mình phải đoán cái số tuổi so sánh với mình, so sánh người đó với ông bà cha mẹ mình để mình chọn cho người đó một lối xưng hô theo văn hóa Việt Nam, và nghe nó có cái tôn ti trật tự. Nhưng bây giờ mình gặp cái người, ví dụ người Anh đi, mới là già trẻ bé lớn có chữ "you" để nói.

[27:23]Nên những người mà Việt kiều về nước á, khi mà kể lại câu chuyện mà họ nói với cái người nước ngoài thì thường tôi nghe chúng tôi nghe là các vị đó cứ dịch là "mày với tao" à. Ủa sao kì không lẽ họ nói chuyện nhau kêu mày tao? Không phải, tại vì chữ "I" với chữ "you" nó cứ vậy, nên những cái văn hóa đó mình nghe lạ lạ cái tai. Trong khi cái trong máu, trong tủy, trong cái đời sống của mình vậy, là xưng hô với nhau phải có cái gì nó tôn ti trật tự, rồi đó là gọi là cái văn hóa Việt Nam. Rồi cái cái văn hóa về sự lễ độ, cái người nhỏ đối với người lớn phải có biết xưng hô, lễ phép thích hợp thì nó thành cái văn hóa.

[28:00]Còn bây giờ ví dụ mình nghe ở một cái xứ như tôi nghe mà nghe kể chuyện người bên Mỹ vậy, học sinh vô lớp để hai chân lên bàn là cái quyền của học sinh, quyền của trẻ em. Mình nghe mình lạ quá, không hiểu được. Cái văn hóa mình không thể chấp nhận ở cái xứ Á Đông của mình. Xứ Á Đông là người học phải biết kính trọng thầy cô giáo, mà cái để chân lên bàn là cái xấc xược vô cùng, không bao giờ chấp nhận được cái thái độ xấc xược đó. Mà ở bên nước ngoài họ nói đó là quyền tự do. Nghe thấy nó kỳ khôi quá, không hiểu sao nữa. Chính vì cái điều đó nên chúng ta thấy là cái sự sai biệt về văn hóa, về ngôn ngữ,

[28:37]về chủng tộc, vân vân, cũng làm cho con người cũng xa cách với nhau một chút. Và tuy rằng trên tinh thần đạo Phật chúng ta cố gắng vượt qua những sai biệt đó để thương yêu, và chính những cái sai biệt đó làm cho chúng ta yêu quý cái đồng bào của mình hơn, yêu quý quê hương của mình hơn. Vì vậy, vì bây giờ nếu chúng ta là một người mà có dịp chúng ta đi lang thang qua nước này nước kia vậy, chúng ta sẽ thấy là mình khó hội nhập. Khi mình đã mang đậm cái dấu ấn văn hóa của quê hương mình, mình đi qua những nước khác mình không, khó ứng xử lắm. Ví dụ cái lối chào, có những khi mình cúi đầu nhẹ nhẹ,

[29:16]có những người họ quỳ, họ gập đầu nặng quá rồi mình cũng không quỳ gập đầu chào nhau được, ví dụ vậy. Rồi nên có nhiều người khi lớn tuổi một chút, vì có cái vì lý do gì đó sang nước ngoài khi là đi để đoàn tụ gia đình, hoặc là vì hậu quả của chiến tranh, hoặc là vì lý do kinh tế họ sang nước ngoài họ định cư. Nhưng mà có nhiều người vẫn thích trở về quê hương để sống, trừ khi là họ đã có cái sự nghiệp gì thì thôi đành phải ở lại, nhưng có nhiều người vẫn thích trở về quê hương về già. Vì sao vậy? Vì cái văn hóa của quê hương vẫn là một cái gì làm cho họ họ thấy nó quen thuộc, dễ chịu và yêu mến.

[29:54]Thế còn cái đời sống mà tuy giàu sang nhưng mà lạnh lẽo, xa cách, nguyên tắc là đời sống căng thẳng vẫn không thích hợp. Đó, có thể chúng ta về đây nghèo một chút, nhưng mà nó vui, nghèo mà vui. Bởi có bài hát "Về đây nghe em" đó, "Về đây mặc áo the, đi guốc mộc", "kể chuyện tình bằng lời ca dao", "kể chuyện tình bằng nồi ngô khoai", "kể chuyện tình bằng hạt lúa mới".

[30:21]Sao thấy có bộ răng rớt ra không biết.

[30:25]Ở đây thế này nữa nè, là nói về chính trị á, thì người mà trong một đất nước quê hương á có những điểm chung với nhau thế này mà trở thành cái sự kết nối chặt chẽ. Thứ nhất là chung một chính quyền, một chế độ chính trị. Chứ không thể trong đất nước mà có hai, ba chế độ chính trị được. Nếu mà đất nước có hai, ba chế độ chính trị là đất nước đó đang bị, đang bị chia cắt. Ví dụ như Nam Hàn và Bắc Hàn, thì hai chế độ chính trị ở hai nước, không có chung nhau được. Đông Đức, Tây Đức bây giờ họ thống nhất rồi. Chứ còn thường đúng một quốc gia thì ổn định một sự lãnh đạo của một chính quyền. Thì đó là điều chúng ta chung với nhau.

[31:06]Cái điều nữa là chúng ta có chung một lịch sử với nhau, như là trải qua mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, thì bao nhiêu thăng trầm của lịch sử, tất cả những điều đó nó đè lên tâm hồn, đè lên đôi vai của chúng ta. Chúng ta chịu chung cái nỗi nhục của cha ông khi mất nước. Chúng ta vui chung cái niềm vinh quang của tổ tiên khi chúng ta thắng trận giành được độc lập lại. Tất cả những điều đó, những cái vinh quang hay tủi nhục của cha ông ta, của tổ tiên chúng ta từ nhiều ngàn năm qua, thì chúng ta đều là những người phải gánh nặng hết, phải mang hết những cái, cả lịch sử mấy ngàn năm đó trong tâm hồn và trên đôi vai của mình. Chúng ta không tránh được.

[31:50]Và như vậy là đó là điểm chung để chúng ta yêu mến cái đất nước này, chúng ta yêu mến đồng bào của mình nhiều hơn nữa, là như vậy. Vì có những giai đoạn từ ban đầu mà dựng nước, thì cái nước Việt chúng ta nghe nói là lớn lắm, lớn tới sông Hoàng Hà của Trung Hoa vậy. Nhưng mà cái người Việt Nam thời đó họ hiếu hòa, cho nên cái đất Việt đó nó chia ra nhiều Việt lắm, nhiều có những dân tộc Bách Việt, Lạc Việt, rồi nhiều nhiều giống dân Việt như vậy chứ không phải một. Họ không hiểu sao họ cùng một chữ Việt, vì một cái điểm chung nào đó họ cùng một chữ Việt, nhưng vì họ hiếu hòa và hiền lành nên lần lần họ bị phương Bắc xâm lăng.

[32:33]Xâm lăng thì lui dần xuống tới cái đồng bằng sông Hồng, và họ định cư giữ lại, dựng nước lại, bảo vệ chắc chắn nơi đó. Và cái văn hóa, cũng như cái tài năng, cái bản lĩnh của cha ông mình vào cái thời ở sông Hồng á, có một cái gì đó nó vững chắc, nên khiến là dù chúng ta đã đi qua nhiều giai đoạn bị nô lệ, nhưng rồi cuối cùng cha ông chúng ta đã lấy lại được đất nước, và thành một cái văn hóa, một cái sức sống riêng của người Việt Nam. Đó là điều mà cũng là một điều rất đặc biệt, rất đặc biệt. Nhưng người Chiêm Thành bị chúng ta chiếm mất, đồng hóa mất họ luôn. Bây giờ chỉ còn lại thiểu số người Chăm nào đó.

[33:15]Nhưng mà người Việt Nam á, ai chiếm thì chiếm, lấy gì lấy, cuối cùng mình cũng giành lại được đất nước mình. Nên nó có cái hồn thiêng gì của dân tộc. Đây là một điều chúng ta nói không phải là điều chơi. Trong thế giới vô hình như vậy, giống như là Lý Thường Kiệt đã nói đó, là "Tiệt nhiên định phận tại thiên thư", là ông tin rằng ở trên trời có quy định từng vùng lãnh thổ cho mỗi quốc gia, chứ không phải là bừa bãi, không phải là cái mắt thường chúng ta nhìn thấy là con người sống rồi hễ có sức mạnh mình đem đi mình chiếm nước khác là được, không có đâu. Là ở trên trời ở đâu đó có quy định từng cái quốc gia,

[33:53]và mỗi quốc gia có một đời sống, một nền văn minh, một định mệnh của quốc gia đó. Dĩ nhiên là theo nhân quả, nhưng mà có cái định mệnh của mình. Và đã an, được an bài ở đâu trên trời, ông Lý Thường Kiệt ông đã nói như vậy. Mà ở đây vậy, chúng ta tin rằng là mỗi đất nước có cái hồn thiêng, có cái oai linh gì của riêng dân tộc đó. Mà có những dân tộc đó cái hồn thiêng, cái oai linh yếu, họ bị đồng hóa biến mất liền, chiếm mất liền. Nhưng mà có những dân tộc mà khí thiêng của họ mạnh, họ tồn tại vĩnh viễn, như Việt Nam mình là một. Và những câu chuyện về những thần nhân, những vị thần thánh của Việt Nam,

[34:28]như thần Tản Viên, thần Sông Đà, và những tổ tiên những đời vua Trần, vua Lý, hoặc là những đời vua, những vị quốc tổ Hùng Vương, hoặc là xa hơn nữa, nói như là Lạc Long Quân, quốc tổ Lạc Long Quân, thì người ta tin rằng đó là những vị mà lúc nào cũng ở trên cao và phù hộ cho đất nước này, làm cho đất nước này gọi là có cái, cái khí thiêng của dân tộc. Ở đây thì có thể là mọi người không có rõ ràng lắm, nhưng riêng chúng tôi chúng tôi rất tin điều này. Tôi ví dụ, ví dụ như là có những tổ chức tội phạm rất nguy hiểm, rồi những người công an họ đi tìm bắt rất là vất vả, nhưng mà bí mật ở trong thế giới vô hình

[35:13]chính tổ tiên chúng ta đã hướng dẫn để cho người công an đã phá vỡ được những tổ chức tội phạm đó từ từ đấy. Chứ không phải là sức người không mà làm được đâu. Nên những người công an vậy, lúc đó họ có cái linh tính nhạy bén để họ đoán ra được tội phạm đang ẩn náu ở đâu, hoặc vô tình họ gặp người tội phạm đó bất ngờ, những người đang bị lệnh truy nã, bất ngờ họ bắt được. Những cái may mắn, những cái kỳ bí đó, hầu hết vậy cũng là sự phù hộ của tổ tiên, cái khí thiêng của dân tộc, của đất nước. Mỗi đất nước đều có một cái khí thiêng như vậy. Ở đây, đất nước chúng ta vậy, chúng ta có những cái thời đại mà cha ông chúng

[35:49]ta có đạo đức rất là cao, nên đã tạo thành cái tinh thần của dân tộc, tạo thành cái khí thiêng của sông núi, và nhờ đó chúng ta hưởng được. Có thể chúng ta đi qua những thăng trầm, những tủi nhục của nô lệ, nhưng rồi chúng ta sẽ lấy lại được đất nước mình. Nên gọi là cái lịch sử của dân tộc luôn luôn vẫn chảy trong dòng máu của chúng ta. Là những điểm chung mà để cho chúng ta thương yêu nhau như vậy. Nên quê hương có chung chính quyền nè. Dù theo dòng lịch sử á là đất nước nào cũng phải trải qua nhiều chế độ chính trị, nhiều triều đại khác nhau, nhiều lãnh tụ khác nhau, nhưng mà trong cùng một lúc thì luôn

[36:31]luôn họ chung, họ chung nơi một lãnh tụ, chung một chế độ. Đó là một điều chung. Còn trải qua dòng lịch sử thì luôn luôn bị thay đổi như vậy, hết triều đại này nối tiếp triều đại kia, nhưng cùng một lúc, trong một lúc, một thời điểm nào đó vẫn là một chính quyền chung. Và giữa dân và chính quyền có một mối tương quan chặt chẽ để cho chúng ta sống tốt đẹp nơi cái đất nước này, để cho chúng ta làm được những điều tốt đẹp nơi đất nước này. Cái tình yêu quê hương đất nước á, vì vậy nếu mà chúng ta không giáo dục thì chúng ta vẫn không có được, vì nó hơi lớn, hơi lớn. Nếu mà mình nói lớn lên, đứa trẻ lớn lên trong gia đình, mình gọi là:

[37:17]"Con phải thương yêu gia đình, thương yêu cha mẹ, thương yêu anh chị em của con." Đứa bé nó hiểu liền, vì nó thấy trước mắt. Rồi lớn lên chút mình dạy là: "Con phải thương yêu họ hàng, các cậu, dì, cô, chú, bác, ông bà, rồi những cái người anh em họ, con phải thương yêu." Nó hiểu liền, đứa bé hiểu liền, vì những điều đó cụ thể nó thấy trước mắt. Rồi lớn lên chút nữa, cái cha mẹ dạy con: "Con phải thương yêu láng giềng, vì bà con xa không bằng láng giềng gần, là tối lửa tắt đèn có nhau." Là có khi có đụng chuyện, có hữu sự, cái người bà con mình chứ vẫn ở xa, mà trong lúc gấp rút có khi mình lại nhờ vả người láng giềng của mình.

[37:56]Mà khi người láng giềng của mình có sự cố mình vẫn phải giúp đỡ. Đó là tình láng giềng. Ông bà mình hay lắm, là ngoài cái láng giềng còn có cái tình gọi là tình làng nghĩa xóm. Cái làng thì nó lớn hơn cái láng giềng nữa. Tại vì cái làng nhiều khi làng này qua làng kia nó mênh mông, đi qua mấy cánh đồng vậy, nhưng mà người ta phải có trách nhiệm, có hương chức, người ta thương yêu nhau được, gắn bó với nhau, đoàn kết với nhau được. Cái tình làng rất là đẹp ở trong cái văn hóa của Việt Nam. Cái tình làng nghĩa xóm, cái xóm hơi nhỏ. Xóm là giống như láng giềng, nhưng mà cái tình làng, làng là nhiều cái xóm.

[38:32]Có những cái xóm mà mình phải đi xa, có những xóm đi xa nhưng vẫn nằm trong cái làng của mình. Nhưng mà ngày xưa ông bà mình đã xây dựng được cái tình thương yêu trong làng quê. Cái làng lớn lắm, mà vẫn xây dựng được tình thương yêu. Nên cái tình yêu về làng quê là một cái văn hóa đặc biệt của người Việt Nam mình. Văn hóa đặc biệt. Ở đây, thì những cái đó đó, có thể là đứa trẻ hướng dẫn lên từ từ, từ từ thấy. Nhưng mà để tới lòng yêu nước thì phải được giáo dục hơi kỹ một chút, từ trong nhà trường cũng như ở gia đình. Nếu mà người cha mẹ không có tình yêu nước, con cái cũng không biết luôn. Nên ở đây một cái dân tộc mà được gọi là

[39:13]người dân có nhiều lòng yêu nước á là phải do cha mẹ trước. Nếu mà người cha mẹ đó trong suốt đời sống không bao giờ nhắc tới tình yêu quê hương đất nước, con cái nó sẽ mất luôn. Nên cái lỗi này là lỗi của người lớn, mà có thể là chúng ta thấy thế hệ gần đây mà chúng ta thấy trẻ ít nhắc tới tình yêu quê hương đất nước lỗi tại người lớn. Vì người lớn không nói tới. Mà có khi là cũng thầy cô giáo có thể là cũng là nhắc không kỹ nữa. Chớ tình yêu nước phải được dạy, được dạy mới có được chớ không phải là dễ mà có. Dù rằng chúng ta hiểu à đất nước mình là những người cùng chung văn hóa, nói chung ngôn ngữ, chung chủng tộc,

[39:54]tức là sắc da hình hài giống nhau đó, giống giống nhau na ná nhau hết á. Nhưng mà để yêu được cái ý thức tình yêu đó phải được dạy dỗ. Mà cái dạy dỗ đó nó nhiều hình thức để dạy, hoặc là do cha mẹ kể lại, nói lại, hoặc là những bài thơ, những bài nhạc. Như chúng tôi nhớ vậy, hồi chúng tôi học lớp năm là bắt đầu được dạy về tình yêu quê hương đất nước mà chúng tôi ý thức rõ ràng, ý thức mạnh lắm. Là trong đó có những bài đọc mà nói về tình yêu quê hương đất nước là: "Tôi sống nơi mảnh đất mà tổ tiên tôi đã sống. Tôi thở không khí mà tổ tiên tôi đã thở. Những bao nhiêu xương máu của tiền nhân tôi đã ngã xuống.

[40:40]Đất nước này đã thấm máu đào của những anh hùng để cho ngày hôm nay tôi được làm người dân Việt và ngẩng mặt nhìn loài người." Ngày xưa có những bài đọc như vậy và chúng tôi xúc động không tưởng được, lúc đó mới lớp năm. Và chính tôi vậy, cũng về nhà tự mình viết những bài văn để tự nhắc mình cái tình yêu quê hương đất nước như vậy. Rồi nhiều khi mình đọc được một bài thơ, một bài thơ thì tôi nhớ hồi đó tôi còn nhỏ đọc được bài thơ hổng biết của ai, năm đó là Trung Quốc đánh chiếm Hoàng Sa. Thì có một người nào đó tôi quên mất tác giả viết bài thơ nói về cái nỗi đau đó mà cảm động ghê lắm, kêu gọi hết cái oai hùng của Việt Nam mình từ thời Hai Bà Trưng

[41:26]tới thời Lý, thời Trần vậy và bây giờ nhắc cái nỗi nhục khi mà Hoàng Sa bị mất. Những bài thơ như vậy làm cho chúng ta yêu quê hương đất nước mạnh hơn. Hoặc là có những bài nhạc của những người nhạc sĩ mà họ có cái tính giáo dục cao, không phải là những nhạc sĩ tối ngày chỉ lo đặt nhạc tình. Cái số lượng mà nhạc tình yêu quá nhiều, quá bão hòa, quá chán rồi, quá đủ rồi. Mà không hiểu tại sao người nhạc sĩ đặt nhạc về tình yêu đất nước ít quá. Hoặc những bài như: "Tôi yêu đất nước tôi từ khi mới ra đời. Mẹ hiền ru những câu xa vời. Đất nước tôi, những mẹ quê chỉ biết cần lao, những trẻ quê bạn với đàn trâu nước ơi..." Những bài nhạc

[42:09]như vậy làm cho chúng ta thương yêu đất nước không thể tưởng được. Mà những điều đó phải được vun đắp, được giáo dục, còn nếu chúng ta hời hợt không nhắc tới thì lớp trẻ sẽ quên, mà người lớn chúng ta có tội. Như gần đây nhất mà có cái bài thơ của cái bài nhạc gì của phải Trương Quân hông? "Quê hương là chùm khế ngọt cho con trèo hái mỗi ngày. Quê hương là đường đi học... nhớ... gì? Quê hương là cầu tre nhỏ mẹ về nón lá nghiêng che. Quê hương là đêm trăng tỏ, hương cau... gì đó tỏa khắp hè gì đó... không nhớ lắm. Không biết ai có biết hát thì lát hát giùm."

[42:54]Thì những cái điều đó làm cho chúng ta yêu quê hương lên được một chút, nhưng mà những hình ảnh trong cái bài thơ, bài nhạc đó nó vẫn còn nhỏ quá, những điều diễn tả trong đó nó nhỏ bé quá. Còn cái bài mà Tình ca của Phạm Duy thì những vấn đề của ông đặt ra nó lớn lao hơn. "Tôi yêu biết bao người Lý, Lê, Trần và còn ai nữa. Những anh hùng của thời xa xưa, những anh hùng của một ngày nay." Nghĩa là bài tình ca mà nói về quê hương đất nước của ông ông đặt vấn đề lớn hơn làm cho mình ý thức mạnh rõ hơn về tình yêu quê hương đất nước. Còn cái bài mà Quê hương là chùm khế ngọt thì nói dễ thương nhưng vấn đề nó nhỏ bé

[43:32]quá, không đủ đánh động xây dựng được cái tình thương yêu đất nước của chúng ta. Thì ở đây thì khi mà cái tình yêu đất nước đó được giáo dục rồi thì chúng ta có thể biểu lộ những hành động cụ thể được. Nó vừa đủ lớn, nó không quá mênh mông trừu tượng như tình yêu nhân loại mà không quá nhỏ bé, do đó ở mức độ này khi được giáo dục, khi được ý thức đủ về lòng yêu nước chúng ta bắt đầu sống, bắt đầu hành động để làm một cái người dân, một cái người công dân trong một đất nước đúng nghĩa của chúng ta vậy. Thôi chúng ta so sánh một chút xíu vào cái thời nhà Lý, nhà Trần vậy, những đời vua đó đều là Phật tử hết, cực kỳ mộ đạo.

[44:20]Mộ đạo mà nhất là đời vua Lý Thái Tổ đó, Lý Công Uẩn á, ông xuất thân từ chùa, được dạy dỗ theo cái tinh thần của đạo Phật, cái đạo đức của ông sáng ngời tuyệt vời. Nghĩa là cả tài và đạo đức của Lý Công Uẩn thật là lớn, mà nhất là cái đức của ông lớn lắm, nên ông được quan, dân bầu lên và mở ra một triều đại rất là sáng ngời của Việt Nam. Và đến ngày nay vẫn còn những đền thờ tám vua đời Lý ở ngoài Bắc. Và có chuyện kể, chuyện này được đăng trong báo nhà nước ấy, là khi Bác Hồ mà chuẩn bị đánh những trận đánh lớn, chiến dịch Đông Khê, chiến dịch biên giới đã vào đó cầu nguyện. Bác Hồ đã vào cầu nguyện là tám vua đời Lý phù hộ để phải đánh thắng

[45:08]trận này để tạo cái hậu phương cho cái tiền tuyến miền Bắc. Là được vẫn được thờ như vừa rồi người ta chụp được cái hình là trong cái đền thờ vua Lý như vậy vào cái ngày giỗ người ta chụp trên trời được tám cái cụm mây là tượng trưng cho tám cái đời vua Lý như vậy. Nghĩa là người ta tin tám vị vua đó vẫn còn ở đâu trên trời và có cái trách nhiệm đối với đất nước này. Những vị vua đó là những vị vua đạo Phật á. Qua tới đời Trần cũng vậy, nhưng chúng ta để ý chỗ này, nhất là thời vua Trần. Bắt đầu thì Trần Thái Tông lên ngôi vua thì quân Mông Cổ qua đánh mình một trận. Thì vua vẫn phải quyết liệt mà

[45:46]cùng với quan, với quân, với dân mà chiến đấu thắng được trận đó. 27 năm sau, Mông Cổ kéo qua đánh trận thứ hai, 3 năm sau nữa đánh trận thứ ba nữa thì mình đã đánh thắng Mông Cổ luôn ba trận đó. Thì ở đây, Trần Quốc Tuấn là Trần Hưng Đạo là một vị tướng giỏi mà là một thiền sư. Ông Trần Hưng Đạo á, ông ngồi thiền rất đều đặn, nhất là về già. Trần Anh Tông thì đều là người mộ đạo, tu tập hết, tu tập thiền định hết, không nói. Mà Trần Quốc Tuấn, Trần Hưng Đạo cũng là một thiền sư. Ngoài những cái lúc mà chiến tranh thì phải quyết liệt chiến đấu, phần còn lại là ông đều tu tập hết. Thì cái đó là cái tinh thần đạo Phật đã ứng dụng vào trong đất nước.

[46:34]Thì cái tinh thần đó là gì? Là yêu chúng sinh thì yêu, nhưng đất nước này phải bảo vệ. Đó là tinh thần đạo Phật. Bây giờ chúng ta nói thế này: Chúng ta nói là vì thương yêu chúng sinh bằng nhau, cho nên khi quân Mông Cổ đem quân qua đánh nước mình, mình thương yêu quân Mông Cổ thôi mình đánh họ tội nghiệp, thôi để cho họ chiếm luôn nước mình thì cái đó phải đúng với tinh thần đạo Phật không? Nghe từ bi giống giống đó, nhưng mà nó sẽ là một cái sai lầm. Sai lầm bởi vì sao vậy? Bây giờ đặt chúng ta vượt ra ngoài biên giới đi thì việc nước này đem quân đánh nước kia là một sai lầm lớn. Mà nếu mình có trách nhiệm, mình phải ngăn cản.

[47:19]Giống như ngày xưa Đức Phật cũng vậy, khi mà nước này đánh nước kia mà Ngài biết là Ngài luôn luôn cản. Có một lần vua A Xà Thế tính đem quân đi đánh cái xứ Bạt Kỳ, Vajji, cho người mới đến hỏi Đức Phật là đánh thắng hay không. Lần này thì ông xem Đức Phật không phải như một vị đạo sư dạy đạo lý nữa, mà ông xem Đức Phật như một vị thầy bói á, tại vì biết Đức Phật nói đâu đúng đó, phán chuyện nào là không có trật, nói tiền kiếp, nói hậu kiếp, chuyện gì nói cũng đúng hết. Lần này ông muốn đem quân đi đánh vì đó là một tiểu quốc nhỏ mà không có thần phục cái quốc gia Ma Kiệt Đà nên ông muốn đánh chiếm luôn, thâu tóm luôn.

[47:57]Nhưng mà đánh thì cũng hơi ngán ngán thì ông cũng còn tin vận số mới cho một đại thần, sứ giả đến hỏi Đức Phật là đánh có thắng hay không. Thì Đức Phật vậy, Ngài luôn luôn trả lời, Ngài mới gọi ngài A Nan Ngài hỏi, nghĩa là: "Này A Nan, cái xứ đó sinh hoạt như thế nào? Cái người dân trên dưới có đồng lòng hay không?" Là nói: "Dạ, bạch Thế Tôn, xứ Bạt Kỳ người dân trên dưới đồng lòng. Nghĩa là người lớn nói người nhỏ nghe, người nhỏ góp ý người lớn nghe, xứ đó đồng lòng." Rồi nói là: "Họ có đều đặn gặp nhau để trao đổi không?" Nói: "Bạch Thế Tôn, cái xứ đó họ thường gặp nhau để trao đổi những vấn đề quốc gia, tinh thần yêu nước họ cao." "Cái xứ đó họ

[48:38]có tôn trọng những truyền thống tốt đẹp không?" Nói: "Bạch Thế Tôn, xứ đó họ tôn trọng truyền thống tốt đẹp. Những điều gì tốt đẹp mà ở người xưa để lại, họ tuân thủ, họ giữ gìn, bảo vệ kỹ, không để mất." Nêu một số điểm sau khi hỏi xong thì Đức Phật mới nói với ngài A Nan: "Đó là một quốc gia không thể bị đánh bại. Bây giờ có kéo quân hùng mạnh qua đánh, đánh thắng được tạm thời rồi người ta cũng lấy lại." Đó là cái câu Phật trả lời. Thì sứ giả nghe xong về báo lại với vua A Xà Thế, cái vua không dám đem quân đi đánh. Nghĩa là Đức Phật đã cản bằng một vài lời nói của mình. Nhưng mà trong cái đó cho chúng ta thấy

[49:15]một điểm nhỏ là khi một đất nước mà trên dưới đồng lòng thì đó là một đất nước sẽ hùng mạnh mà bên ngoài không dám xâm lăng. Đó là một bài học, một đoạn trong kinh Phật là như vậy. Thì ở đây cái trường hợp mà cái tinh thần ở đây là chúng ta thấy nè, nếu mình nói là giữ giới, không sát sinh rồi thương yêu chúng sinh để cho quân Mông Cổ chiếm mình luôn thì đó là một điều vô lý, nó trái với tinh thần của đạo Phật. Nên những người đời vua Trần đã ứng xử một cách hết sức là hợp lý là thương chúng sinh thì thương, giới sát sinh thì giữ nhưng mà phải bảo vệ người dân của mình, không bị đất nước khác họ giết

[49:52]hại, họ chà đạp, đó là một việc làm hết sức là đúng. Nên vì vậy, là người đệ tử Phật chúng ta đó, vừa thương yêu chúng sinh, vừa thương yêu thế giới theo cái tình thương lý tưởng nhất, nhưng mà cũng vừa thương yêu quê hương đất nước mình theo một tình thương cụ thể nhất. Đó là hai mặt của vấn đề, hai cái loại tình thương mà chúng ta cần phải có hết. Cái tình thương lý tưởng nhất đối với thế giới, đối với chúng sinh chúng ta phải có, không được vắng, không được thiếu. Và cái tình thương cụ thể đối với quê hương chúng ta cũng phải có. Đó là cái thái độ của người đệ tử Phật. Bây giờ chúng ta nói về cái dấu hiệu của lòng

[50:34]yêu nước mà chúng ta suy ra từ lòng từ bi. Thì thế này, cái dấu hiệu của lòng từ bi là gì? Từ thì chúng ta nhớ có ba cái đi theo: bi, hỷ, xả. Hễ có từ thì có bi, có hỷ, có xả. Cái bi, hỷ, xả nó cũng là tâm lý thôi chứ chưa phải hành động, nhưng mà từ tâm lý đó có hành động. Thì để ý chỗ này, từ á là thương yêu, bi là thương xót, khi chúng sinh đau khổ mình có xót xa, đó là lòng bi. Hỷ là khi thấy chúng sinh hạnh phúc mình vui mừng, đó là hỷ. Từ tình thương yêu nó phải có điều này. Thấy người khác hạnh phúc mà mình đau khổ thì nghĩa là sao? Lòng mình lúc đó mình có thương người đó không? Mình thấy hàng xóm trúng số mà mình đau khổ như là cha chết mẹ chết đi,

[51:26]thì tức là mình với người hàng xóm đó là sao với nhau? Đang là? Là kẻ thù của nhau. Còn mình thấy người ta là bị cháy nhà, bên đây mình đi ăn mừng thì là sao? Là đã có gây lộn nhau một trận gì kinh khủng lắm rồi. Mà cái bình thường á đúng theo lòng từ bi hỷ xả đó, là hễ mình thương ai thì người đó đau khổ mình đau khổ, người đó hạnh phúc mình hạnh phúc. Và khi người đó lầm lỗi thì mình tha thứ. Chữ xả là tha thứ. Tha thứ nhưng mà không phải là chiều nha, tha thứ khác, chiều khác á. Chiều hoài con mình đi hút heroin luôn á. Hễ nó phạm tội rồi cứ chiều chiều hoài là không phải tha thứ, cái đó là mình hư luôn với nó đó.

[52:08]Phải nghiêm khắc dạy dỗ nhưng mà không bỏ nó, vậy thôi. Có khi cái lối dạy, có những lối dạy rất là nghiêm khắc nhưng phải dạy chứ không phải là mình chiều, nó khác như vậy. Thì từ bi hỷ xả là như vậy. Thì ở đây là bắt đầu đó là tâm lý, biến thành hành động nè: Khi mình thương ai thì mình muốn giúp đỡ người đó, phải không? Luôn luôn như vậy. Thì cái điều này là hỏi mấy ông là biết rõ nhất hồi còn trẻ. Khi mấy ông mà gặp một cái người dưng nào đó, người dưng mà khác giới tính chứ không phải cùng giới tính thì chắc cũng không giúp nhau gì đâu, khác giới tính thì mấy ông thường làm điều gì? Đi học thì mình xin tình nguyện mình chở giùm, phải không?

[52:52]Nhà mà hãy sơn, xin phép lại để sơn giùm. Đó, nghĩa là nhà mình thì ai làm gì đó làm, hễ nói: "Anh đóng giùm cái cây nó mục." - "Mày kêu ai làm mày?" Rồi chạy qua nhà hàng xóm, nhà cái cô hàng xóm để làm giùm cổ. Bắt đi gánh nước, giặt đồ gì cũng làm giùm được hết trơn á. Đó là vì thương thì phải giúp đỡ, đó là nguyên tắc. Mà thương gì cũng vậy hết trơn, hễ thương là lỗ à, nói vậy hết trơn, hễ thương là lỗ, phải chịu lỗ thôi. Mà chừng nào người ta thương mình lại đó, bắt đầu mới là đòi nợ người ta, bắt đầu bắt người ta phục vụ lại. Nấu ăn mà dở cái cũng bày đặt chê. Lúc đó thương rồi bắt đầu làm eo,

[53:27]mà người ta chưa thương á thì bắt đầu đeo theo mà làm đủ cách để để dụ. Cuộc đời nó vậy đó. Bây giờ thôi mình bỏ chuyện đó đi, chuyện đời nói nghe mệt lắm. Cái nguyên tắc đó mình áp dụng vào lòng từ bi cũng vậy. Khi mà một người đệ tử Phật mà có lòng thương yêu chúng sinh thì trong tâm luôn luôn bị thúc đẩy bởi một điều là làm cái gì cho chúng sinh hạnh phúc, làm cái điều gì cho thế giới này được hòa bình, an vui. Đó là sự thúc đẩy tự nhiên khi mà chúng ta có lòng từ bi. Nhưng mà cái đó nó lớn quá, cái thế giới lớn quá nên chúng ta rút nhỏ lại trong cái phạm vi đất nước. Bây giờ chúng ta yêu nước thì chúng ta làm cái gì?

[54:08]Cũng làm điều gì đó cho đất nước mình sao? Được an vui, được hạnh phúc, được giàu mạnh. Đó là cái tinh thần của người đệ tử Phật. Đó là lòng yêu nước mà rút ra từ lòng từ bi. Chúng ta hay nói chữ hạnh phúc nha, chúng ta ít nói tới chữ giàu mạnh, là tại sao vậy? Vì hạnh phúc mới là cái mục đích chúng ta nhắm tới, còn cái giàu mạnh nó chỉ là một trong những phương tiện thôi. Có khi giàu mà không hạnh phúc đó nha. Có khi không giàu mà vẫn hạnh phúc. Quý Phật tử có đồng ý điều này không? Đồng ý đó. Có nhiều người tưởng giàu là hạnh phúc nên đã suốt cuộc đời đi tìm tiền bạc, đến khi tìm được tiền bạc giàu rồi mới biết là đau khổ tràn ngập

[54:52]tâm hồn mình, không bao giờ có niềm vui, có nhiều người như vậy. Nên ở đây có lần chúng tôi đọc báo chúng tôi mới thấy ông này mới đúng là sư phụ của mình, là Quốc vương nước Bhutan, Bhutan á, đọc tiếng Pháp là Bi-tăng, là một cái xứ nằm cheo leo ở trên triền núi Hy Mã Lạp Sơn. Thì ông vua là một người, ông vua thiệt nói giống như ông thánh luôn á, là một triết gia theo đạo Phật, ông vua xứ Bhutan này. Đất nước ông sống theo đạo lý mà không chạy theo cái giàu, không chạy theo cái giàu. Có người mới đến hỏi ông thì tổng sản phẩm nội địa của đất nước Bhutan là bao nhiêu? Cái GDP đó, GDP đây mà ai học kinh tế học là biết, GDP, đồng đạo biết không?

[55:40]GDP là General Domestic Products, Products, tổng sản phẩm nội địa. Cái đó danh từ chuyên môn kinh tế, mình nghe chắc nhức đầu lắm. Nhưng đó lại là con số để đánh giá rằng cái nền kinh tế của nước đó hùng mạnh hay không, là theo cái số mà GDP, mình gọi là tổng sản phẩm nội địa hay tổng sản phẩm quốc dân á, đại khái vậy. GNP là tổng sản phẩm quốc dân, tổng sản phẩm nội địa, mấy chỉ số như vậy. Có người mới đến hỏi ông là cái tổng sản phẩm quốc dân của ông là bao nhiêu? Ông trả lời: "Chúng tôi không có tổng sản phẩm quốc dân, chúng tôi chỉ có tổng hạnh phúc quốc dân." Tức là ông không có lấy cái con số chỉ tiêu kinh tế theo

[56:24]vật chất để đánh giá, mà ông lấy theo cái thái độ sống của người dân. Có thể đất nước chúng tôi nhiều khi còn nghèo, nhưng người dân chúng tôi hạnh phúc. Chúng tôi sống với nhau thương yêu, sống với nhau đoàn kết. Chúng tôi theo tinh thần đạo Phật, chúng tôi giữ giới, hiếu hòa, chúng tôi có hạnh phúc, đủ rồi, chúng tôi không cần. Câu trả lời thật là độc đáo mà đi đúng vào cái cốt lõi vấn đề. Thế nên ở đây vậy, những nhà kinh tế hay những nhà chính trị thì thường nhắm tới việc mà xây dựng một đất nước giàu mạnh. Nhưng mà người đệ tử Phật chúng ta đó thì chúng ta bước thêm một bước nữa là nhắm luôn tới hạnh phúc.

[57:02]Nghĩa là khi mà chúng ta yêu thương đất nước này, chúng ta yêu thương đồng bào của chúng ta thì chúng ta phải có bổn phận làm cho đất nước này được hạnh phúc, làm cho những người dân chúng ta được hạnh phúc. Mà có một cái dấu hiệu gọi là làm cho hùng mạnh, làm giàu mạnh lên, nhưng mà cái dấu hiệu đó nó hơi lệch lạc một chút rồi, vì nó hơi nặng về vật chất, còn chúng ta đi thẳng về tinh thần là làm cho đất nước này được hạnh phúc, được yên vui. Chúng ta làm tất cả những điều gì có thể làm được để đem lại lợi ích cho con người, cho xã hội, cho quốc gia, đó là tình yêu nước. Mà đó là đạo lý, là bổn phận, bổn phận của người công dân

[57:42]Việt Nam mà là bổn phận của một người đệ tử Phật. Khi mà đạo Phật xuất hiện ở cộng đồng nào thì phải làm cho cộng đồng đó an vui hạnh phúc. Thì ở đây vậy, chúng ta ở đây chúng ta là người công dân Việt Nam mà chúng ta cũng là người đệ tử Phật, chúng ta có hai cái trách nhiệm đối với cái đất nước này, đối với cái cộng đồng dân tộc này, mà gọi là chúng ta làm cái điều gì để đem lại lợi ích cho quê hương, cho dân tộc thì có những việc rất là lớn mà có những việc rất là nhỏ. Thì cái duyên của mình nằm ở cái chỗ nào thì chúng ta theo cái duyên đó mà làm thì đều là đem lại lợi ích cho dân tộc. Ví dụ như một người giáo viên đi dạy học

[58:24]mà trong tâm mình nghĩ rằng mình dạy để đào tạo những người học trò này trở thành những nhân tài cho đất nước, đó đúng là lòng yêu nước. Mà nếu mà thầy cô giáo có cái tinh thần đó, có yêu nước đó, chắc chắn cái nhóm học sinh đó sẽ yêu nước. Vì thế nào ngày này qua tháng kia, thế nào ông thầy cũng buộc, cũng bộc lộ cái tình yêu nước của mình rớt vào tâm của người học trò. Còn nếu mà thầy cô giáo không yêu nước sâu sắc thì học trò cũng sẽ không yêu nước. Cho nên ở đây cái trách nhiệm lớn. Hoặc là một cái người bình thường như là một người công nhân, nhưng mà khi họ làm thì đúng là làm là để kiếm sống,

[59:01]nhưng mà nếu người này có yêu nước tự nhiên họ nghĩ họ tận tụy thêm chút nữa, vì nghĩ rằng việc làm của mình đóng góp được cho đất nước, tăng thêm năng suất một chút nữa, thì cũng đều là có cái lợi, cũng đều là yêu nước. Ví dụ như bây giờ mình nói cái người công nhân họ làm trong cái công sở quốc doanh đi, thì dễ coi như là mình làm có năng suất thì là yêu nước. Nhưng mà bây giờ làm cho tư nhân, mình làm cho nhiều đó có yêu nước không? Cũng yêu nước luôn. Vì nó làm cho xã hội tăng thêm sản phẩm, là cái công ty đó nó sẽ lời lên và sẽ đóng thuế được cho đất nước nhiều hơn. Cuối cùng vẫn là đóng góp được.

[59:39]Cho nên ở cái môi trường cộng đồng nào, dù nhỏ, một công sở vậy, nhưng mà nếu mình có cái tinh thần yêu nước thì mình vẫn có cách để làm lợi, cũng đều có cách để làm lợi. Hoặc là quan trọng hơn như là những cán bộ viên chức nhà nước, như những người mà cán bộ chức phó, chức chủ tịch này vân vân, thì những người đó là quan trọng. Những người đó mà thật sự yêu nước thì họ làm được nhiều điều cho đất nước này, cho dân. Mà chỉ sợ là họ không đủ yêu nước, hoặc là nhiều khi họ họ tham nhũng thì họ phá hoại đất nước. Nhưng nếu họ yêu nước thì những vị trí của họ thật là lợi ích cho người dân. Cái tham nhũng là cái nỗi đau của đất nước, nước nào cũng vậy.

[1:00:22]Trung Hoa họ đang quyết liệt đấu tranh với tham nhũng, Việt Nam mình cũng đang như vậy nhưng mà chưa thấy dấu hiệu mạnh lắm, nhưng từng vụ từng vụ đang phanh phui. Cái nguyên nhân của tham nhũng nó có một cái nguyên nhân của nó về tâm lý, mà hồi sáng nay đó chúng tôi ngồi trao đổi với thầy trụ trì thì thầy nêu ra được cái vấn đề này thật là hay, nên sẵn là chúng tôi cũng trình bày luôn cho quý Phật tử nghe luôn. Thầy nói về cái đạo lý về cái Phù Đổng Thiên Vương. Truyền thuyết rằng là ngày xưa khi giặc Ân sang xâm lăng nước mình, thì vua Hùng Vương mới kêu gọi nhân tài. Lúc đó có đứa bé ba tuổi, ba năm không nói, chợt lúc đó kêu mẹ cho con ăn cơm.

[1:01:02]Thì cả làng mà nghe thấy chuyện lạ, rồi sứ giả tới, kêu sứ giả vô nhận đi đánh giặc. Rồi cả làng mà nấu cơm cho ăn thì chú bé đó ăn hết nồi này tới nồi kia, ăn bù của một thời gian mấy chục năm để lớn lên thành một chàng dũng sĩ và kêu rèn ngựa sắt, gươm sắt đi đánh giặc. Thắng giặc xong thì cưỡi ngựa lên trên núi Phù Đổng và biến mất luôn. Đó là một huyền thoại. Huyền thoại mình không biết thực hư thế nào, mà các nhà sử học, xã hội học và khoa học thì cho đó là chuyện bịa. Vì không thể nào có chuyện mà đứa bé ăn trong tích tắc mà lớn thành người lớn rồi cưỡi ngựa sắt bay mà bay về trời, những chuyện huyền thoại quá.

[1:01:40]Tuy nhiên, nó để lại cái dấu vết gì đó về đạo lý của dân tộc. Đạo lý của dân tộc nằm trong câu chuyện đó là gì? Là đối với tinh thần người Việt Nam á, công thành thân thoái là khi đóng góp được cho quê hương đất nước rồi, không kể công mình nữa, chôn mình vào hư vô luôn, quên mình luôn. Cái tinh thần cái đạo lý của dân tộc mình là chỗ đó, không kể công, không có tư tưởng công thần, không có tư tưởng công thần. Có một lần tôi đọc cuốn sách mà Sửa Đổi Lề Lối Làm Việc á của Bác Hồ á, nói là cái tư tưởng công thần là một tư tưởng phá hoại. Ví dụ trước đây họ có cái công lao gì trong cái việc mà kháng chiến,

[1:02:19]nhưng đến khi ra làm quan rồi ỷ mình là người có công thì người đó sẽ phá hoại. Tư tưởng nó đi ngược lại. Mà cái đạo lý của Phù Đổng Thiên Vương là một đạo lý tiêu biểu là công thành thân thoái, làm được cho đất nước nhưng quên công mình đi, thì người đó đó sẽ tiếp tục cống hiến được. Còn người nào kể công thì họ sẽ không làm được điều tốt nữa mà coi chừng bắt đầu làm điều xấu. Ví dụ cả quý thầy mình, quý Phật tử cũng vậy luôn. Ví dụ như quý thầy mình đi, là có làm được một số điều gì đó, ví dụ như giảng pháp hay, viết được một số sách, xây được một số chùa, độ được một số Phật tử, rồi sau đó bắt đầu kể công.

[1:02:59]Kể công thì trong vòng vài năm sau thôi, thầy đó sẽ hư liền. Nghĩa là cái kể công là cái phá hoại, chính cuộc đời mình tan vỡ liền, không tiếp tục được nữa. Hoặc quý Phật tử cũng vậy. Ví dụ quý Phật tử bắt đầu đến chùa, gặp quý thầy đã mến, phụ thầy đó làm được bao nhiêu việc Phật pháp, là phụ vận động cất được chùa nè, phụ vận động đi cứu trợ lũ lụt thiên tai nè, rồi phụ ấn tống kinh điển làm được nhiều, đến lúc năm nào đó nhìn lại bắt đầu thấy mình có công rồi kể công, thì vài năm sau người Phật tử đó là người phá hoại chùa. Người ta không dám tới chùa đó nữa, tại vì gặp bà đó sợ quá, bả có đôi mắt mang hình viên đạn, ớn lạnh quá.

[1:03:39]Sợ! Nên như vậy, nên cái tư tưởng mà kể công là tư tưởng phá hoại. Nó là nhiều điều lắm, nhưng mà chúng ta không có đào sâu, vì hôm nay chúng ta không có phân tích về cái tâm lý trong đó. Nhưng mà chúng ta chỉ nói vậy: Là có những người mà ví dụ mình ở vị trí nhỏ, mình yêu nước, mình đóng góp theo cái phạm vi nhỏ, có những người quan trọng ở vị trí lớn thì yêu nước đóng góp được ở cái phạm vi lớn. Mà nhất là những nhà mà nghiên cứu những công trình khoa học, những người đó họ đóng góp lớn cho quê hương, cho nhân loại lắm. Mà nhiều khi chúng ta không biết, và nhiều khi họ cô đơn, cô đơn. Có một cái điều, có một cái hành vi rất là nhỏ

[1:04:19]nhưng mà nó thể hiện cái lòng lòng ghét đất nước này. Không biết quý Phật tử có để ý không? Có một cái hành vi nó rất nhỏ, thường hay xảy ra trên đường phố mà biểu lộ cái người đó ghét đất nước này, là cái hành vi xả rác. Đất nước mình đi thấy rác còn nhiều là mình đánh giá người yêu nước chưa nhiều. Không phải là tôi nói quá đáng đâu. Không phải chúng tôi quá đáng để kết tội cái việc mà xả rác ngoài đường mà dám kết tội người đó không yêu nước. Nhưng mà hãy xét trong thâm sâu tâm hồn người đó đúng là như vậy. Vì nếu mà người có lòng yêu nước không bao giờ làm dơ cái bộ mặt của đất nước mình. Nhất là người nước ngoài đang đi trên đường phố Việt Nam rất nhiều,

[1:05:02]mình không có biết cái danh dự của đất nước mình, cứ xả rác tỉnh bơ. Nhiều khi đi ngang cái người đứng trên tầng lầu ba bốn, đem xuống mắc công, quăng từ trên tầng lầu rớt xuống đất để chờ tối một chiếc xe lượm rác sẽ đi ngang mà lượm lên giùm. Mà không biết rằng, từ khi mình để cái rác ra ngoài hè đường cho tới tối mà người công nhân vệ sinh đi lượm là cái đường phố mình đã dơ suốt ngày hôm đó, bẩn cái hết đường phố, không đẹp đường phố mình. Cái quê hương mình bị bôi nhỏ mình không biết. Cho nên vậy, nói như vậy không biết có đụng chạm tới những người ngồi ở đây không, nghi lắm! Nghi là có đụng tùm lum dưới này đó.

[1:05:36]Tại vì thấy rác nhiều quá nên nghi đụng dưới này nhiều lắm. Nên từ đây thôi nha, từ nay hãy yêu nước một chút, đừng xả rác ngoài đường nữa. Và chẳng những mình không xả, những người thân của mình cũng đừng dặn người ta đừng xả rác. Có gì bỏ trong cái túi mình á, mình muốn cái túi mình nó sạch để cho đường xá dơ, ăn xong quăng ngoài đường, bỏ túi sợ túi dơ. Giống như người đi trên xe vậy, ăn xong cái rác sợ xe mình dơ, quăng ngoài đường cho đường dơ, xe mình đừng dơ. Cái đó yêu xe chứ không yêu nước. Giống như mình rác không mình không chịu bỏ túi mình để đem về tới cái thùng rác bỏ, cái đó yêu túi chứ không yêu nước.

[1:06:16]Đổi lại những điều nho nhỏ như vậy. Rồi đây là một điều quan trọng. Hồi nãy giờ chúng ta nói là chúng ta đóng góp cái sức của mình để xây dựng đất nước từ phạm vi nhỏ hay phạm vi lớn, coi vậy chứ điều đó nó phụ. Đây là chúng ta nói điều quan trọng trong cái tình yêu nước ha, là làm mọi điều để cho mọi người trong nước thương nhau, giúp đỡ nhau. Đây là điều quan trọng. Nói về tinh thần á, đó là về tinh thần. Vì chúng ta giúp đỡ về vật chất coi vậy chứ mình không giàu để mình giúp được nhiều, cũng giống như là mình không quá giỏi để mình làm những cái chức lớn mà có thể giúp đỡ đất nước. Mình chỉ làm những chức nhỏ nhỏ, nên cái về mà cái vật chất mình không

[1:06:59]làm được nhiều, nhưng về tinh thần mình phải cố gắng làm suốt đời. Đó là gì? Làm sao cho mọi người trong nước mình thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, đó là quan trọng. Vì người Việt Nam mình có cái hay, có cái rất giỏi là chia rẽ, giỏi cực kỳ luôn! Lúc có chuyện á thì bắt tay nhau, chung tay góp sức nhau để làm, ví dụ như khi có giặc ngoại xâm vậy, mình đoàn kết đánh giặc, hết giặc rồi cái là mình quay lại gườm nhau liền, giành ăn giành đất với nhau liền. Kỳ khôi vậy! Người Việt Nam bây giờ phải vượt qua điều đó. Mình không đóng góp được nhiều, nhưng mà cái tình đoàn kết quê hương đất nước là phải xây dựng lại.

[1:07:37]Tuy nhiên chúng ta thấy có quá nhiều sự chia rẽ do những quan niệm sai lầm hẹp hòi của nhiều người. Ở đây chúng ta sẽ phân tích một số điểm nào gọi là quan điểm sai lầm hẹp hòi. Cũng vì vậy á, những người mà có thiện chí xây dựng đất nước á phải cực khổ vượt qua cái rào cản của những người xấu do ganh tị, do tranh giành tìm cách phá hoại. Ví dụ bây giờ ông kỹ sư vậy, ổng nghiên cứu một cái công trình, công trình thủy điện có lợi cho đất nước, thì công trình đó rất là tốt, rất là hay, hợp lý hết. Nhưng mà một cái người kế ổng á, nói: "Thấy ông này mà đưa ra thì ổng nổi lên liền." Ổng nổi lên, phải phá, cho nên bắt đầu chọt phá này kia nọ.

[1:08:20]Nên cái ông kỹ sư đó mà muốn đưa được cái công trình đó để xây dựng đất nước á, ngoài cái việc cực khổ là nghiên cứu khoa học rồi, còn phải chống đỡ với sự phá hoại của các bạn mình. Cho nên một người mà thật sự yêu nước muốn làm được việc, khổ là vậy đó. Chúng ta thấy vậy, ví dụ như là một cái người lãnh đạo đất nước, ngoài cái việc là phải xây dựng đất nước, đối phó nhiều chuyện bên ngoài, còn phải đối phó với những người, những nhà chính trị gia khác luôn luôn tìm cách lật đổ mình. Cho nên con người ta vậy, khi muốn làm lên rồi nó cực nhiều mặt lắm, chứ không phải là cực một mặt. Nhiều cái như vậy là đó là gì?

[1:08:56]Đó là do người chia rẽ đó. Không có nghĩ đến cái lợi ích chung mà chỉ nghĩ đến cái cá nhân do cái ganh tị, cái đố kỵ và quyền lợi cá nhân rồi phá nhau. Phá nhau như vậy họ đâu nghĩ tới quyền lợi đất nước, không hề có yêu nước trong đó. Rồi có một điều nữa, ví dụ trong đất nước mà có nhiều tôn giáo, mỗi tôn giáo muốn tăng thêm tín đồ cũng tìm cách chống đối lẫn nhau thì nó cũng tạo thành cái sự chia rẽ, hoặc là ngấm ngầm hoặc là công khai. Ví dụ như có những quốc gia như bên Indonesia thì họ công khai họ chống nhau luôn, họ đem súng họ bắn nhau luôn, không có gì nói hết. Còn ví dụ như là ở đất nước thanh bình như đất nước Việt Nam mình thì do cái

[1:09:37]sự điều phối điều hòa của nhà nước thì các tôn giáo phải sống thanh bình với nhau, không có được chống nhau, thì có chia rẽ cũng chỉ ngấm ngầm thôi. Vì do là có cái gọi là Mặt trận Tổ quốc á, nơi cái Mặt trận đó là buộc các tôn giáo phải sống thân thiện với nhau. Đây là một cái hay của đất nước mình. Nên không có tôn giáo nào dám chống tôn giáo nào hết, có chống thì lén nói xấu đằng sau lưng, ngấm ngầm, không được công khai. Còn ở các nước khác công khai. Nó đem súng bắn nhau luôn. Bên Thiên Chúa với Hồi giáo bắn nhau hoài, chết hoài, không điều hòa được, chính phủ cũng chịu thua luôn. Nên vấn đề tôn giáo, chia rẽ tôn giáo là vấn đề lớn.

[1:10:17]Mà tức cười lắm, nhiều khi trong một tôn giáo rồi cũng chia rẽ luôn. Ví dụ như Đạo Phật mình, nhiều khi chúng ta cũng muốn tách ra hai ba giáo hội khác. Ở bên các nước trên thế giới đó, họ nhìn Việt Nam họ khen một điều, họ nói Đạo Phật Việt Nam lạ là có một giáo hội đoàn kết được tất cả các hệ phái ở trong đó. Nghĩa là Theravāda Nam tông nè, cũng vào đó, Khất sĩ vào đó, Bắc tông vào đó, rồi có những cái giáo hội, những hệ phái nhỏ khác như Thiền Tịnh Đạo Tràng, Cổ Sơn Môn Lục Hòa Tăng Gì, Thiên Thai Giáo Quán gì cũng vô đó được hết, tập trung trong một giáo hội chung gọi là Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

[1:10:54]Thì các nước ngoài họ ngạc nhiên lắm, tại họ nói thường thường là ở các quốc gia khác á, là nếu nhiều hệ phái như vậy, họ sẽ thành lập nhiều giáo hội khác nhau hẳn luôn. Hiến chương khác nhau, tổ chức khác nhau không liên quan gì nhau hết, mặc dù cùng thờ Phật. Nhưng mà chỉ ở Việt Nam mới được như vậy. Nhưng mà tuy nhiên, chúng ta thấy là nhiều khi là cái tinh thần, cái khuynh hướng chia rẽ trong con người mình cũng mạnh lắm. Rồi người ta cũng muốn có những cái giáo hội tách ra để thành lập giáo hội này chống qua chống lại, và đó là một cái điều không hay, đó là khuynh hướng chia rẽ tiềm tàng, và dễ bị những khuynh hướng chính trị bên ngoài họ ngấm ngầm họ chi phối.

[1:11:32]Cho nên đây là cái chỗ mà thường thường á, như là chúng tôi nói chuyện với thầy trụ trì á, nói nhiều khi người Phật tử mình vậy chứ lại hay, lại vô tư. Là sao? Là người Phật tử á cũng chả biết ông thầy đó giáo hội nào, hệ phái nào không biết, mà hễ thấy thầy đó có đạo lý, có nhân cách thì tới tu. Chả biết, có khi ông thầy đó là một ông sư của bên Nam tông, có khi ông thầy đó là một ông sư Khất sĩ, có khi ông thầy đó là một ông thầy ở Bắc tông, không cần biết. Hễ ông thầy đó giảng mà nghe lọt lỗ tai, giảng mà mình dễ ngủ được là thấy tới thăm à, tới ngồi học, ờ vậy. Mà quý thầy mình á thì lại đặt vấn đề, quý thầy mình đặt hỏi:

[1:12:10]"Bên đó là bên chùa nào, bên đó hệ phái nào, qua đó làm chi? Bên đó hệ phái khác, khác hệ phái mình đừng qua". Quý thầy mình nhiều khi lại chia rẽ, mà Phật tử nhiều khi hổng chia rẽ, Phật tử là hễ ai thờ Phật đều đáng kính hết. Quý Phật tử đồng ý không? Phật tử mình lại không chia rẽ mà quý thầy nhiều khi lại chia. Mà tại sao được như vậy? Bởi vì người Phật tử nhiều khi tâm hồn đơn giản, chỉ thấy cái chung thôi là Đức Phật. Hễ có thờ Phật là thấy ở chung một nhà. Còn quý thầy mình không nha, thờ Phật nhưng mà thờ Phật kiểu nào, rồi ngồi làm sao, có đưa bông sen hay không đưa bông sen, rồi ngồi chân thả xuống hay chân bắt kiết già,

[1:12:53]rồi bên hệ phái nào, cũng rắc rối lắm, chia ra. Cho nên vì vậy, ở chỗ này là chúng tôi ca ngợi cái tinh thần của Phật tử không phân biệt. Không phân biệt hệ phái giáo hội gì hết, là chỉ có một lòng thờ Phật thôi. Hễ ai thờ Phật và người đó sống chân chính, có đạo lý thì mình đều tới làm sao? Mình cung kính, tôn trọng, thừa sự, cúng dường, học hỏi hết, bình đẳng hết. Và đó cũng là tinh thần quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Cho nên khi mà những người Phật tử mà quy y chúng tôi, chúng tôi dặn điều đó rất là kỹ. Chúng tôi nói trong buổi lễ quy y á: "Quý Phật tử quy y thầy thì thầy là Bổn sư, nhưng mà không phải chỉ biết có thầy.

[1:13:36]Quý Phật tử đi đây đi kia, bất cứ nơi nào có một vị thầy nào mà mình thấy là vị tu hành chân chính thì đều phải tới lui học hỏi, tham vấn, thừa sự, cúng dường, tôn trọng hết chứ không có phân biệt". Tôi dặn rõ ràng như vậy để cho quý Phật tử vượt qua cái đó đi. Quý thầy mình cũng phải như vậy. Bây giờ có người đó muốn tách giáo hội thì đả phá, đả kích, nói giáo hội này là không tốt. Bây giờ có giáo hội nào thật sự hoàn toàn tốt không? Không bao giờ có. Trên đời này không bao giờ có. Cái gì cũng có khuyết điểm hết trơn. Tới Phật mới hết thôi, chớ tới Tăng đoàn của Phật cũng có luôn, cũng còn khuyết điểm luôn, chớ đừng có nói.

[1:14:20]Chỉ có Đức Phật và những vị Thánh tăng A La Hán thôi. Nhưng mà các vị Thánh tăng A La Hán nhiều khi còn bất đồng quan điểm với nhau về sự giáo hóa nữa chứ đừng có nói. Còn lại và nguyên cái Tăng đoàn sống thời Đức Phật á mà người ta cũng phát hiện ra rất nhiều điểm khuyết điểm. Vì đó là bệnh muôn đời của con người, không bao giờ tránh khỏi. Và vì vậy là bổn phận chúng ta gì? Là xây dựng cái gì chưa tốt thành cho tốt chứ không phải dẹp bỏ, nói chống đối. Không có chống đối mà xây dựng, góp tay xây dựng cho tốt lên khi mình thấy điều gì chưa tốt, chứ không có chống, vì chống luôn luôn gây chia rẽ.

[1:14:57]Với một điều nữa, Đức Phật có nói là: "Ngón tay chỉ mặt trăng", quý Phật tử nghe điều này chưa? Đức Phật có kể chuyện rằng là cái chân lý á, cái đạo lý giống như cái ánh trăng trên trời cao và những lời dạy của Ngài giống như ngón tay để chỉ mặt trăng. Nên lời dạy của Ngài không phải là mặt trăng. Chúng sinh nương theo lời dạy của Phật để tìm thấy được ánh trăng, đừng chấp ngón tay, phải không? Cũng vậy, thì ở đây vậy, kinh điển là phương tiện, là ngón tay. Giáo hội cũng là phương tiện, là ngón tay. Mặt trăng là gì? Chính là sự tu hành nơi chính tâm hồn của mình. Cho nên ở đây vậy, chúng ta nương nơi kinh điển,

[1:15:42]chúng ta nương nơi chư Tăng, nương nơi giáo hội, cuối cùng chỉ là để tìm sự tu hành nơi tâm hồn của mình. Còn nếu mình chấp chữ nghĩa, chấp Tăng đoàn, chấp giáo hội, bắt đầu mình chấp ngón tay và mình quên mặt trăng là quên đi sự tu hành trong tâm hồn của mình. Cho nên vì vậy là hôm nay chúng ta nói về cái tình yêu nước, cũng giống như chúng ta nói cái tình trong đạo, là chúng ta vượt qua được những cái sự chia rẽ nếu có. Ví dụ Phật tử vậy, chúng ta vô tư tu như vậy nhưng một ngày nào đó mà quý Phật tử nghe ai nói mà chúng ta thấy có giọng điệu chia rẽ và chống đối giáo hội này, Tăng đoàn kia thì mình biết làm sao?

[1:16:27]Mình vượt qua điều đó, ha? Phải quay lưng đi, đừng ủng hộ cái điều chia rẽ, lúc nào mình cũng chỉ ủng hộ cái điều mà đem đến thương yêu và đoàn kết thôi chứ không ủng hộ cái sự chia rẽ. Bây giờ chúng ta nói qua chính trị chút, nghe ghê quá. Giảng giáo lý mà nghe nói chính trị hơi ớn. Thật ra vì tất cả pháp đều là Phật pháp, cho nên cả chính trị cũng là Phật pháp. Khi mà chúng ta không có Phật pháp, không có đạo lý, chúng ta nhìn đâu cũng thấy trật, thấy sai. Nhưng mà nếu chúng ta có đạo lý rồi, mình soi tới đâu ở đó biến thành Phật pháp tới đó. Nghĩa là mình có Đạo Phật rồi, có đạo lý rồi thì mình nhìn

[1:17:07]vô tới chỗ nào, chỗ đó biến thành Phật pháp liền. Còn nếu không có, mình nhìn tới đâu chỉ thấy đen tối, hơn thua, phân biệt đấu tranh và và lầm lỗi. Còn mình có đạo lý rồi, nhìn đâu sẽ thấy Phật pháp ở đó. Bây giờ thế này, ví dụ như một cái quốc gia khác mà họ muốn xâm lược Việt Nam mình họ phải làm gì? Trước khi họ đem quân qua đánh thì họ phải phá hoại cái đất nước này trước cho nó yếu đi, yếu đi về kinh tế. Kinh tế mà yếu thì quân đội sẽ yếu. Kế nữa là họ phá cho cái lòng người ly tán, chia rẽ hết, đất nước không đoàn kết với nhau. Nghĩa là người dân phải ghét chế độ, chính quyền, mà chính quyền thì phải coi dân như kẻ thù.

[1:17:52]Hễ mà được cái đó là đem quân qua đánh ba bữa thắng liền. Đó là âm mưu. Ví dụ như thời Pháp cũng vậy, khi mà người Pháp họ muốn xâm chiếm nước mình thì họ phải đem cái tinh thần của Gia Tô giáo vào trước để chia rẽ cái tinh thần của dân tộc đi, tại vì dân tộc mình thống nhất trên cái Tam giáo đồng nguyên là Đạo Phật, Đạo Khổng, Đạo Lão chung lại. Bây giờ họ đem thêm cái Gia Tô họ tách ra là là lòng người ly tán liền. Rồi bắt đầu họ chiếm từng vùng, họ cắt ba miền ra thành giống như ba cái nước riêng với nhau là miền Bắc vô miền Trung ở không được, miền Trung xuống miền Nam ở không được. Cắt ba miền ra hẳn luôn, gọi là ba xứ bảo hộ,

[1:18:31]họ không cho đó là một đất nước nữa mà cho đó là từng vùng, mỗi vùng là trực thuộc Pháp, chứ ba vùng đó không có nối kết với nhau được, nghĩa là phải chia rẽ đất nước đó mới dễ xâm lược đất nước đó. Thì đó là như vậy. Và vì vậy là cái nước ngoài luôn luôn gây cái tâm lý là chống chính quyền, chống chế độ nơi người dân. Cái tâm lý đó như vậy. Mà chúng ta thấy cái điều đó từ xưa đến giờ. Ví dụ cái thời mà bắt đầu Hồ Quý Ly đó xoán ngôi nhà Trần để thành lập cái triều đại nhà Hồ thì Hồ Quý Ly là một người cực kỳ giỏi. Cho đến ngày hôm nay á, khi mà sử sách nghiên cứu lại thì nói cùng thời đại Hồ Quý Ly không ai giỏi bằng ổng hết, trên cả thế giới này nha,

[1:19:13]không có vị vua nào trên thế giới này cùng thời đại Hồ Quý Ly mà giỏi bằng Hồ Quý Ly. Nhưng mà triều đại nhà Hồ đã thất bại bởi vì sao? Bởi vì khi mà quân Minh xâm lược họ đem quân sang họ đánh nhà Hồ á, họ nói rằng cái nhà Hồ này ác, giành ngôi của nhà Trần, cho nên họ giết cái nhà Hồ này để cứu nhà Trần. Nghe vậy dân đổ theo nhà Minh hết. là họ đánh trong mấy bữa tiêu nhà Hồ liền. Nhưng mà có phải họ cứu nhà Trần không? Sau đó là họ xâm lược mình luôn, họ cai trị mình luôn. Cho nên nước ngoài là như vậy, cái mưu đồ. Mà lòng dân mà không thuận, lòng dân mà đối với chính quyền mà không chặt một khối thì đất nước đó đang là đất nước yếu.

[1:19:55]Mà con người ta hay như vậy lắm. Ví dụ như vào cái thời nhà Thanh vậy bên Trung Hoa vậy, khi mà người Mãn Thanh họ đem quân xuống họ chiếm hết đất nước Trung Hoa, họ thành lập triều đại nhà Thanh thì những người mà họ luyến tiếc cái chế độ nhà Minh đó, họ thành lập những cái tổ chức để chống lại nhà Thanh. Ví dụ như Thiên Địa Hội, họ chống nhà Thanh cho tới cái ngày mà nhà Thanh không còn tồn tại luôn, khi bị nước ngoài xâm lược không còn tồn tại luôn. Họ chống như vậy chống mấy trăm năm luôn, chống hoài. Hết thời đại này chống tới thời đại kia chống, hết vua này chống tới vua kia chống nữa. Chống cho tới cái ngày mà đổi qua một chế độ không còn gì là

[1:20:30]chế độ phong kiến nữa, qua tới những đời vua về Tôn Dực Tiên, Viên Thế Khải đồ lên rồi thôi mà mới hết chống nổi. Chống như vậy, nhưng mà ngày hôm nay khi lịch sử họ nhìn lại thì sao? Họ đánh giá rằng triều đại nhà Thanh là triều đại có công lớn với đất nước Trung Hoa. Những đời vua như là Khang Hy, Càn Long là làm cho đất nước Trung Hoa cực kỳ hùng mạnh và một có một nền văn hóa rực rỡ. Như phim truyền hình hay chiếu lần này gần đây là phim về về Càn Long phải không? Du Giang Nam hay là Khang Hy vi hành á. Khang Hy vi hành là đi tới đâu cũng có vợ tới đó đó thấy chưa? Nói chuyện. Thì những cái đó là vậy.

[1:21:08]Nên cái tâm lý mà chống chế độ là cái tâm lý nguy hiểm mà nhiều khi nó dễ tồn tại và dễ bị kích động. Tức cười lắm, có một lần chúng tôi gặp cái anh này, thì anh cũng còn trẻ thôi, chừng ba mấy tuổi, thì cũng không phải là người có nhận thức nhiều, cũng không có việc làm gì ổn định, chỉ thường là ngồi uống cà phê và hút thuốc lá nơi quán để ngồi nói chuyện tụ tập thôi. Thì hễ mà nói chuyện chút xíu là công kích cán bộ, công kích chế độ. Nó thành cái bệnh gì. Thì chúng tôi ngồi, chúng tôi bình thản quan sát anh thì mới thấy rằng hình như anh bị lây, bị lây ngồi quán uống cà phê nhiều quá rồi bị lây ai á.

[1:21:45]Thì cái đó là cái bị cái tâm lý đó gọi là bị bệnh, cái bệnh chống chế độ, không phải. Chúng ta thấy điều này là đất nước mình bị xâu xé qua nhiều cuộc chiến tranh nên lòng người ly tán, phải nói thật là như vậy, lòng người ly tán. Nhưng mà chúng ta nhìn lại cái quá khứ từ đời Trần soán ngôi nhà Lý mà tạo thành đất nước hùng mạnh, rồi nhà Hồ soán ngôi nhà Trần nhưng mình bị hố, dân mình bị hố vì đó theo nhà Minh rồi thua luôn. Có những sự thay đổi chế độ nó theo cái duyên, cơ duyên của trời đất, của cái số phận của dân tộc. Nhưng mà hầu hết những vị lãnh tụ là người ta đều có lòng thương dân thương nước.

[1:22:27]Dĩ nhiên là không có chế độ nào hoàn toàn. Tuy nhiên cái phần không hoàn toàn đó là phần xây dựng còn lại của mọi người. Mà cái quan trọng một đất nước muốn hùng mạnh là trên dưới phải đồng lòng. Trên dưới phải đồng lòng. Nghĩa là người dân với chính quyền phải đồng lòng, nghĩa là nhà nước phải có bổn phận chăm lo đời sống của dân, và người dân cũng vậy, cũng phải ủng hộ đường lối, luật pháp của nhà nước thì đất nước đó mạnh và thanh bình và phát triển. Còn cái tâm lý mà bất ổn về sự chống đối hay chia rẽ là đất nước đang yếu. Cái tình yêu nước không thể phát triển, khi mà một người mà ghét chế độ thì người đó không yêu nước luôn.

[1:23:06]Nó tâm lý chung như vậy, đó là lý do mà chúng ta ít thấy cái người mà yêu nước là bởi vì cái tâm lý họ, tinh thần họ chưa có ổn định, nên điều này phải được khẳng định lại. Mà có nhiều người cũng lạ lắm. Ví dụ nhiều khi đi đường cái bị ông công an ổng thổi cái, vô ổng phạt, thì mình đi sai công an thổi phạt, thổi phạt mà xin không cho, viết giấy phạt bắt lại kho bạc nộp tiền thì về nhà chỉ muốn lật đổ chế độ luôn thôi. Trong khi mình nghĩ bị có một công an phạt, nên cái tâm lý người ta như vậy, kỳ khôi lắm. Là cái, mà trong khi là lỗi lỗi của mình. Đó là những cái trường hợp như vậy nên đây là cái chỗ mà chúng ta phải vượt qua.

[1:23:44]Rồi nhiều người còn tin rằng là cái chế độ mà tự do hoàn toàn là chân lý, nhiều người còn tin như vậy, nhưng mà không phải. Bây giờ với những người mà Việt Nam sống ở nước ngoài về kể thì chúng tôi mới thấy thế này: chúng tôi mới thấy cái luật pháp của Mỹ á khắt khe hơn Việt Nam. Không biết ai thấy sao? Quý Phật tử thấy không thấy? Cái luật pháp của Mỹ khắt khe hơn Việt Nam. Mà có những cái thì quá dễ. Nghĩa là thậm chí có những người mà ở trần ở truồng chạy ngoài đường không biết có bị bắt không, không biết nữa, kỳ quá. Như có lần có một cô ca sĩ nổi tiếng cô cởi trần cởi truồng cô đâm đầu cô chạy ngoài đường mà cái đó nói vì tự do của người

[1:24:23]ta, muốn làm gì làm, nó không hiểu cái tự do tự do gì. Có những cái rất tự do: súng ống mua bán tùm lum, rồi cái phim ảnh đồi trụy tự do, chiếu gì đó chiếu, ai có tiền cứ vô coi, cứ vô, nghĩa là đủ thứ cái tự do. Nhưng mà có những cái phần về kinh tế, về thuế khóa này kia nọ thì họ chặt chẽ còn hơn Việt Nam nữa. Cho nên không có đất nước nào hoàn toàn tự do hết, họ tự do mặt nào đó thôi, và có những mặt không được tự do vì đó là quyền lợi chung. Quyền lợi chung nên chúng ta luôn luôn phải chấp nhận cái hạn chế tự do. Ai mà đòi tự do là một quan niệm sai lầm, từ đạo tới đời hễ đòi tự do hoàn toàn là sai lầm.

[1:24:59]Ví dụ, ví dụ như trong thành phố đó chợt có một bọn khủng bố đặt bom, thế là thời đó nhà nước phải ra cái lệnh giới nghiêm: tới 11 giờ không ai được ra khỏi đường. Thì bây giờ người dân có đồng ý lệnh giới nghiêm đó không? Đồng ý không? Phải đồng ý chứ sao. Tại vì đó là sao? Vì an ninh của mình mà, là mình phải đồng ý. Mình chấp nhận cái hạn chế tự do, nào giờ mình chuyên môn là đi về nhà khuya không, 1, 2 giờ đi chơi cho đã mới về, nhưng mà bây giờ phải hạn chế tự do lại là trước 11 giờ phải về nhà. Vì 11 giờ mà còn lang thang ngoài đường công an bắt liền. Vì lúc đó tình hình là xã hội đang có biến loạn thì phải chấp nhận hạn chế tự do.

[1:25:39]Cho nên cái việc hạn chế tự do trong những thời điểm nào đó, trong lúc nào đó là điều hợp lý đối với một đất nước. Nên vì vậy, cái mà đòi hỏi mọi điều tự do không bao giờ đúng đâu, không bao giờ đúng. Kể cả cái gọi là tự do ngôn luận. Cái tự do ngôn luận là cái mà trên thế giới họ kêu gào dữ lắm, nói tại sao người dân không được quyền nói lên ý kiến của mình? Tại sao người dân không được quyền nói lên ý kiến của mình? Và họ cho rằng đó là không tự do. Nhưng không phải tự do ngôn luận nào cũng tốt. Vì sao vậy? Vì tự do ngôn luận có những người họ nói lên những điều chính đáng, tốt, nhưng có những người nói những điều bậy bạ.

[1:26:18]Và có những người nói điều bậy bạ và mấy đứa trẻ nghe, đám trẻ chưa có đủ sức nhận thức, nghe ai nói bậy thế là chấp nhận nghe và tạo thành những cái khuynh hướng sai lầm trong cuộc sống của chúng, làm vất vả cha mẹ và thầy cô. Nên không phải luôn luôn tự do ngôn luận là tốt. Đúng ra vậy, nhiều khi chúng tôi cũng trách nhà nước. Ví dụ khi chúng tôi đi ngang những rạp chiếu bóng, chúng tôi thấy vẽ những cái cảnh trong phim, vẽ một vài cảnh, vẽ cảnh nào thì không nói mà có những cảnh mà hai cái diễn viên nam nữ ôm nhau, ôm nhau mà phơi cái hình ảnh đó ngoài đường, con nít đi qua đi lại hằng ngày.

[1:26:54]Những điều đó tôi nói cái ngành văn hóa thông tin thiếu trách nhiệm. Việt Nam mình không được phép trưng bày những cảnh đó như nước Mỹ, không được quyền. Mà để trưng bày cảnh đó mà tại sao Ty Văn hóa Thông tin không làm việc? Hay là ai còn để ổng ngồi ở vị trí đó hoài hơi lạ. Đúng đó là vô trách nhiệm. Và rất nhiều, ngoài những cái đó ra còn những cái hình ảnh mà treo trong quán cà phê, và những hình ảnh mà không nên để cho trẻ em thấy mà phơi nhan nhản ngoài đường không ai kiểm soát. Những cái đó mình gọi là lỏng lẻo đó, nghĩa là cái đó là rất là dở, không được quyền tự do ở những điều đó. Những cái đó không được quyền tự do.

[1:27:29]Cho nên vậy, không phải cái tự do luôn luôn là đúng, phải biết chọn lọc vậy. Thực sự á thì chúng ta không có rành về đường lối chính trị của Đảng, của Nhà nước, bởi vì không biết quý Phật tử ở dưới đây thì chắc rành, có người đi làm việc á thì có khi được nghiên cứu, còn như chúng tôi thì chúng tôi ở trong chùa, chúng tôi ít có biết. Lâu lâu thì mình đọc bài báo thì cũng nghe nói thoáng thoáng chứ không có rành lắm. Cho nên chúng tôi không biết về đường lối chính trị của Đảng, của Nhà nước ra sao, nhưng mà chúng ta tin rằng là hồn thiêng của Tổ quốc, oai linh của tổ tiên sẽ luôn luôn giúp cho chúng ta có những lãnh tụ tốt

[1:28:07]để đưa đất nước đi qua từng cái thời kỳ gian khó. Chúng ta phải tin điều đó. Và đây chúng ta tin cái điều này không phải là chúng ta xu nịnh thì không phải vậy, nhưng mà đây là cái niềm tin đối với tổ tiên chúng ta. Chúng ta biết bao nhiêu triều đại lớn lao, có nhiều vị nhiều những lãnh tụ, nhiều cái nhân tài, nhiều anh hùng của đất nước thì những khí thiêng nó không có mất, và những vị đó chúng ta tin rằng còn phù hộ đất nước này, sẽ cho chúng ta những lãnh tụ tốt. Và vì vậy, ở đây là chúng ta muốn nói đến cái tình yêu nước, thì trong đó có cái cái gọi là cái gắn bó giữa Nhà nước và người dân, cái gắn bó.

[1:28:53]Lịch sử mấy chục năm trước chấm dứt, bỏ, thuộc về quá khứ chấm dứt. Tương lai sắp tới là chúng ta cùng bắt tay chăm lo để xây dựng đất nước hạnh phúc, an vui và có đạo lý. Ở đây chúng ta nói bổn phận hai bên như thế này: là người dân sẽ ủng hộ chính quyền Nhà nước, bởi vì đó là một trong bổn phận của lòng yêu nước, và yêu cầu Nhà nước cũng vậy, chăm lo cho đời sống của dân và tăng thêm cái đạo lý cho dân tộc này. Vì cái đạo đức này không bao giờ đủ. Chúng ta đang nói báo động cái tình trạng là đạo đức nơi dân tộc chúng ta chưa đủ, và trách nhiệm lớn là nằm nơi Nhà nước. Nhà nước phải làm sao để tăng cường được cái đạo đức,

[1:29:34]cái đạo lý trong dân tộc này, vì đó là truyền thống từ ngàn xưa không thể để mất. Nghĩa là cái người học sinh trong nhà trường phải được học đạo đức kỹ hơn thành một môn học quan trọng bằng như toán học. Toán á thì cho cái hệ số rất là lớn, hệ số ba, hệ số bốn, để khuyến khích học sinh tập trung đó cho giỏi, nhưng đạo đức thì bỏ lơ. Đó là một điều sai lầm. Đạo đức phải được xem quan trọng như một môn toán học. Nhưng mà chúng ta chưa có cái lý luận về đạo đức cho nó thành hệ thống tiêu chuẩn chặt chẽ. Ví dụ như cái môn Nhân quả học là cái môn mà là đạo lý của ông bà chúng ta, ở hiền gặp lành, gieo gió gặt bão.

[1:30:13]Thì đó là những cái đạo lý của cha ông chúng ta, chúng ta không được quyền để mất. Mà cái đạo lý nhân quả đó thì đạo Phật rất chuyên sâu, rất chú trọng, thì Nhà nước phải có trách nhiệm mà phát huy xây dựng cái đạo đức về nhân quả này trong học đường cho học sinh, để xây dựng lại, tăng thêm cái đạo lý, cái đạo đức cho dân tộc. Đó là cái quan trọng. Rồi những cái nhà tù, những trại giam phải được học về đạo lý, chứ không phải chỉ giam giữ không. Những người phạm nhân trong đó phải được là các tu sĩ vào đó thuyết pháp. Vì ở các nước khác họ làm điều đó rất tốt. Bên Ấn Độ là họ cho tù nhân tu thiền để cải tạo tâm hồn.

[1:30:52]Bên Mỹ đã bắt đầu áp dụng, các nước Anh đã bắt đầu áp dụng, và nước Anh bây giờ đã cho học sinh tập yoga, vì họ xem đó là cái vệ sinh của tinh thần. Ngoài cái việc mà tập thể dục là cái vệ sinh của thể chất, thì phải có tập thiền để vệ sinh tinh thần, ở các nước họ bắt đầu áp dụng. Mà Việt Nam chúng ta là đất nước quê hương có truyền thống tâm linh, có truyền thống đạo lý, thì điều đó rất là quan trọng. Muốn một đất nước hùng mạnh thì người dân phải có đạo đức rất là sâu, mà có tình yêu nước mạnh mà có đạo đức sâu. Cái tình yêu nước á là bổn phận của dân, mà cái xây dựng đạo đức là bổn phận của Nhà nước.

[1:31:31]Nhà nước phải đưa được những môn đạo đức vào trong nhà trường, vào trong trại giam để xây dựng chuyển hóa lại con người. Còn lòng yêu nước thì người dân, đó là bổn phận của chúng ta. Là chúng ta yêu cái đất nước này, chúng ta ủng hộ chế độ, ủng hộ chính quyền, là chúng ta xây dựng, chung tay góp sức để xây dựng, đó là bổn phận của công dân. Nhưng mà Nhà nước vậy, phải có bổn phận chăm lo cho dân và tăng thêm cái đạo lý, đạo đức cho dân tộc này. Hai bên đều có trách nhiệm và gắn bó với nhau thì đất nước này sẽ tiến bộ, sẽ thành một cái đất mà gọi là một quê hương, một quê hương ngập ánh sáng tình thương.

[1:32:11]Có bao giờ em ước mơ vơ vẩn về quê hương ngập ánh sáng tình thương? Cõi nhân gian đã hiện bóng thiên đường vì đạo đức giăng đầy trên mọi lối. Quý Phật tử đã nghe câu thơ đó ở đâu chưa? Có nghe mang máng ở đâu đó không biết nữa. Đời nhân thế sẽ không còn đen tối khi đường đi của nhân quả nghiệp duyên được tuyên dương thắp sáng khắp mọi miền trong em bé, cụ già, trong tất cả. Quý Phật tử nghe ở đâu chưa?

[1:32:42]Giờ chúng ta tóm lại là bài hôm nay chúng ta tóm lại, thứ nhất nè: Chúng ta yêu nước trong tình thương yêu chúng sinh. Vì cái tình yêu nước là trích ra từ cái lòng từ thương yêu chúng sinh. Thứ hai là chúng ta đóng góp sức mình cho lợi ích của dân tộc tùy theo cái vị trí của mình. Thứ ba là cái quan trọng, là chúng ta tạo sự đoàn kết thương yêu khắp nơi, tránh đi cái sự chia rẽ. Cái điều thứ tư là chúng ta xóa bỏ cái quá khứ chiến tranh, Nhà nước và người dân một lòng hướng về phía trước. Và điều cuối cùng là phải tăng thêm đạo đức, đạo lý trong nhà trường, trong trại giam, để cho đất nước này thành một đất nước đạo đức thánh thiện, hạnh phúc an vui.

[1:33:25]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.