[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa trên chư tôn đức Tăng Ni, Ni sư Thích Nữ Đàm Hân ở Thái Bình. Kính thưa quý Phật tử, Vu Lan là một cái mùa, cho nên các chùa làm cái lễ không có đồng ngày với nhau. Như trong chùa Phật Quang của ta ở trong kia thì lúc nào ta cũng làm vào ngày 14, 15. Nhưng mà các chùa thì có xê dịch, có khi làm sớm hơn rằm, có khi là muộn hơn rằm. Vì cái ngày lễ Vu Lan là một cái lễ lớn của trong đạo Phật. Và cái ý nghĩa của cái lễ Vu Lan rất là thấm đượm nghĩa tình. Đó là một cái lễ mà nhắc mọi người phải biết sống có tình có nghĩa trong cuộc đời này. Cho nên khi ta về với lễ Vu Lan, ta mang theo cả cái trái tim tình yêu thương
[0:56]của mình để về đây mà ta đón nhận cái lời dạy của Phật, cái tình yêu thương của Phật vào trong trái tim mình để khi mà từ chùa mình trở về với cuộc đời, mình yêu thương được con người nhiều hơn trước nữa. Hãy nhớ như vậy. Ta đến đây để hiểu được cái đạo lý từ bi nghĩa tình của Phật, ta đón nhận cái tình yêu thương của Phật rồi khi trở về ta sống yêu thương con người nhiều hơn. Vậy đó. Mỗi lần cứ mỗi một mùa Vu Lan ta về chùa, con người ta phải thay đổi khác đi. Ta sống với con người nghĩa tình hơn. Mà nghĩa tình là gì, chốc nữa nói.
[1:40]Và thầy xin trân trọng giới thiệu, đây là Ni sư Thích Nữ Đàm Thu. Ni sư là trụ trì chùa đây.
[1:50]Và thầy trò ta được nương tựa với Ni sư nơi cái mái chùa Tương Mai này bao nhiêu mùa đi qua, bao nhiêu mùa đi qua. Cái ơn nghĩa này, cái tình nghĩa này không sao mà nói hết được, không sao bày tỏ được hết. Nên trong cái mùa Vu Lan này, chúng ta không biết làm sao đền ơn Ni sư, chỉ kính biếu tặng Ni sư cái huy hiệu Vu Lan này. Tại cái huy hiệu này á là ta để trên bàn Phật, ta thờ, ta cúng nhiều lắm, gọi là bùa đó nha. Ai đeo cái này là may mắn được một năm. Đến Vu Lan năm sau cái nó hết hiệu lực, phải đến gắn cái mới lại mới được may mắn tiếp. Và ta gắn cho Ni sư là gắn lên đây tất cả cái tình yêu thương,
[2:35]yêu quý, yêu kính chúng ta dành cho Ni sư nha. Nhớ như vậy. Xin cho một tràng pháo tay. Đừng vỗ tay vậy.
[2:44]Hôm qua ở Viên Quang cũng là lễ Vu Lan thì
[2:50]sư phụ đã giảng cái bài về nghĩa tình cho nên hôm nay không lặp lại. Tuy nhiên thầy cũng nhắc sơ một vài điểm, tại bài hôm nay ở đây nó khác. Tại sao chúng ta đặt vấn đề phải sống nghĩa tình? Vì
[3:08]chúng ta cũng tạm chia cái chúng sinh ra làm ba cấp độ. Cái cấp độ thứ nhất là cấp độ bạc tình bạc nghĩa. Cái loài đó có, những chúng sinh nào mà sống bạc tình bạc nghĩa thì lần lần không có được trụ lại ở cái thế giới loài người nữa, mà phải trở về với thế giới của loài thú. Còn có những con thú mà nó sống có tình có nghĩa, một ngày nào đó nó đầu thai vào cái thế giới loài người. Vì sao vậy? Vì cái tình nghĩa, đạo đức về lối sống tình nghĩa, cách sống có tình có nghĩa là đặc trưng của cái chúng sinh ở cấp độ cao.
[3:56]Chúng ta cứ hay chia thang bậc của chúng sinh theo trí tuệ. Là cái người mà trí tuệ thấp thì thuộc hạng là súc sinh. Người trí tuệ cao hơn là loài người. Mà người rất cao là là thánh. Chúng ta thường chia như vậy. Nhưng mà trong ngày Vu Lan này chúng ta không chia theo cấp độ đó, mà chúng ta chia theo cấp độ tình cảm. Những cái người nào mà sống ít tình cảm quá, tức là ít tình nghĩa quá, hoặc là loại mà bạc tình bạc nghĩa thì đó là loài thú. Mà nếu là loài người thì rồi cũng phải rời bỏ loài người để về làm thú. Còn cái người nào mà sống biết sống có tình có nghĩa thì mới được làm làm người. Còn mà nếu ở nơi mà chúng sinh chỉ sống bằng tình nghĩa
[4:50]mà thôi thì đó là cõi của thánh, chúng ta nhớ như vậy. Nên ở đây mới ban đầu đó thì ta tạm định nghĩa là chia theo trí tuệ để nói cho mọi người hiểu. Nhưng mà nếu mọi người đi sâu vào sự tu tập đạo lý, đạo đức của nhà Phật rồi mới biết cuối cùng cái chữ tình mới là tất cả. Cái chữ tình mới là tất cả. Như bao nhiêu năm nay sư phụ giảng chỉ nói về trí tuệ nha. Chúng ta nhìn vấn đề như thế này, chúng ta quan sát cái góc cạnh kia để mở cái trí tuệ ra. Nhưng mà đến tột cùng của trí tuệ rồi bỗng nhiên lại biến thành cái tình, không phải là còn cái trí tuệ nữa. Đây rất là lạ. Nên ở bước đầu mà khi ta đến với đạo Phật á giống như ta gạt bỏ cái tình xuống.
[5:39]Tại vì cái tình buổi đầu của ta nó mang theo những cái điều phiền não, vụng vặt, cảm tính không xài được. Cho nên khi bước đầu đến với đạo, ta tạm gạt bỏ hết những cái tình riêng, những cái cảm tính vụng vặt, những cái thương ghét bất hợp lý đó ra khỏi để chỉ sống bằng lý trí mà thôi, xem xét mọi điều trên góc cạnh của đạo lý mà thôi. Nhưng cái người mà hiểu đạo lý, hiểu đạo đức đến đỉnh cao rồi thì bắt đầu trở lại với cái cái cái tình, nhớ như vậy. Hiểu đạo lý đến tột cao rồi là bắt đầu sống trở lại với cái tình. Và người ta chỉ điều chỉnh cái tình để sống thôi. Mà chỉ sống phải có cái tình, bất cứ điều gì mà không có
[6:28]cái tình tức là không có đạo lý, nhớ giùm thầy điều đó. Nói gì thì nói, nói cao siêu tới đâu thì nói, mà khi xử sự nó không có cái tình thì không có đạo lý, nhớ như vậy. Tất cả mọi đạo lý đều gắn với cái tình. Còn cái trí tuệ lúc đó lui ra đứng đằng sau để âm thầm điều khiển cái tình mà thôi. Còn lại đối với nhau chỉ là cái cái tình mà thôi, nhớ như vậy. Cõi trời là cõi gì? Là cõi của tình nghĩa. Cõi Phật là gì, cõi Niết bàn là gì? Phật định nghĩa trong kinh Đại Bát Niết Bàn thế này: "Này các Tỳ-kheo, Niết bàn chính là tâm đại bi, tâm đại bi chính là Niết bàn." Đó, tột cùng cao nhất của cảnh giới
[7:18]tu tập chính là cái tình ở tâm đại bi, yêu thương được tất cả chúng sinh, vậy thôi. Chúng ta thấy không? Bậc thánh là như vậy. Nên cái ngày Vu Lan khi ta về chùa ta làm lễ là cả năm ví dụ như chúng ta đối xử với nhau bằng lý trí, bằng sự tính toán, bằng sự hơn thua, so đo thì hôm nay về chùa ta gạt bỏ hết những điều đó để chỉ gì? Để chỉ thắp lên trong tim mình cái tình mà mà sống với nhau. Trong cái tình mà để sống với nhau đó, chúng ta tạm chia thành hai loại: Một là tình cũ và hai là tình mới. Nghe giống bài hát nào quá nhờ, tình cũ tình mới. Tình cũ là gì và tình mới là gì?
[8:13]Nghe giống như cái ông nào ổng có mới có bồ. Không phải. Tình cũ
[8:21]là cái người đã từng có ân nghĩa với ta trong quá khứ. Còn cái tình mới là nhiều khi ta gặp nhau bất chợt trên cuộc đời này, chưa từng quen biết, đó, nhưng vẫn phải yêu thương nhau. Đó là cái tình mới mà đó là đạo lý Phật dạy.
[8:43]Trong cái Vu Lan này ta chú trọng cái tình cũ hay tình mới?
[8:50]Ừm, cũ. Trong Vu Lan này ta chú trọng tình cũ, còn tình mới lúc khác nói chuyện. Nhớ như vậy nha. Không có cả hai đâu. Vu Lan ta chú trọng cái tình cũ. Cái những gì mà ta đã có liên quan ân nghĩa trong quá khứ là đó là ngày Vu Lan ta nhớ lại, ta nhớ lại. Ví dụ như trong đời của thầy vậy, thì khi mình lớn lên mình tu tập mà cái đạo đức mình tăng lên thì mình cứ toàn nhớ những ân nghĩa quá khứ. Mà cái nhớ lại ân nghĩa quá khứ chứng tỏ rằng cái đạo đức mình đang tăng lên. Ví dụ như nhiều khi thầy chỉ ân hận một điều không làm sao tìm lại được, cái tuổi thơ đã trôi qua. À cái nhà hàng xóm, thầy qua hàng xóm chơi thì gặp một bà cụ bà ăn cơm.
[9:45]Mà lúc nhỏ thì mình không biết, lớn lên thì mình mới hiểu à là nhà bà nghèo nhưng mà gia thế trước kia thì rất là giàu. Nên cái trang bày rồi vẫn còn đầy đủ, cái mâm cơm của bà chỉ một mình bà ăn. Lớn lên mình mới hiểu là tại sao bà không ăn cơm với các con, bởi vì các con dọn cho bà chỉ một mâm vì đó là cái mâm ngon nhất. Còn mọi người ăn sau ăn ăn ăn đãi, ăn đùa vậy thôi. Thì thầy đi chơi, thầy cứ cứ đứng nhìn bà ăn cơm, bà kêu: "Lên ăn cơm đi con." Mà người miền Nam hễ ai mời ăn liền, không giống người miền Bắc, miền Bắc phải mời rồi phải năn nỉ, người miền Nam mời ăn liền. Thầy mới leo lên ngồi với bà ăn cơm
[10:23]thì chắc cả nhà cũng khó chịu nhưng mà thấy mình gọi là con nít nên không để ý. Mãi sau này lớn lên thầy mới hiểu: "Ủa, cái lời mời đó không có thật." À nhưng mình lại ăn. Và bây giờ mới hiểu cái gia cảnh của bà là từ một cái người giàu sang đã không đã trở nên nghèo khó mà mình đã ăn một bữa cơm, mình nhớ tới suốt đời bây giờ mà không làm sao gặp lại bà, chắc bà đã mất lâu rồi vì bà già rồi. Mà cái bữa cơm đó vẫn còn nằm ở trong trái tim này thì cũng nguyện là thôi một lúc nào đó, kiếp nào đó tái sinh lại thầy vẫn mong được gặp bà để mà đền ơn lại cái bữa cơm một bữa cơm đi qua trong cuộc đời mình như vậy.
[11:04]Lúc đó mình bé quá không hiểu gì cả. Mà khi thầy nhớ cái chuyện đó, day dứt đó thì thầy mừng, mừng là vì thầy là người có tình nghĩa. Tức là mình tu lâu rồi cũng không có được cái gì nhiều, chưa có chứng được cái đạo gì cả, nhưng mà chỉ có một cái là thấy mình sống có tình nghĩa hơn vì thầy cũng mừng nơi chính mình một chút. Và thầy cũng muốn mọi người giống như vậy, là đệ tử của thầy cũng phải tập sống tình nghĩa như vậy. Mỗi một cái chút ân nghĩa gì dù rất là bé đi qua trong cuộc đời của mình đừng bao giờ quên, đừng quên. Mà ta càng nhớ kỹ thì chứng tỏ ta càng là con người đạo đức. Nhớ giùm thầy cái đó, từng con người đạo đức.
[11:45]Mà cái người nào mà cái một chút ân nghĩa cũ trong đời cũng không quên thì cái ân nghĩa lớn có quên không? Không, đè nặng lên trái tim ta, đè nặng lên trái tim ta. Thầy vừa dùng cái chữ "đè nặng lên", nhiều người nói tu theo đạo Phật mà sao nó nặng nề như vậy? Đúng như vậy đó, tu theo đạo Phật là càng lúc nó càng nặng nề như vậy. Mà nếu cái người nào mà không nặng nề về tình nghĩa, con người đó không phải đệ tử Phật. Đức Phật còn nặng hơn mình nữa. Có hai cái sự tình trong đạo Phật để biết rằng Đức Phật là người nặng nề ân nghĩa. Ta nhớ Đức Phật đắc đạo xong, ngài phải rời cái cội Bồ đề để mà bắt đầu cuộc đời đi vân du giáo hóa.
[12:35]Khi mà rời khỏi cội Bồ đề khoảng chừng 20 bước, ngài đứng quay lại nhìn cái cây Bồ đề đứng bất động 7 ngày. Ta không đủ sức đứng bất động một tiếng đồng hồ vì cái sức định mình không có, thần thông mình không có, nhưng Đức Phật đứng bất động 7 ngày nhìn cái cây Bồ đề để mà bày tỏ cái lòng biết ơn một cái vật mà ta gọi là vô tri. Nhưng cái vật vô tri đó đã che chở sương nắng cho ngài suốt 49 ngày nhập định bất động. Ta nói vậy mình biết ơn cái gì mà mà có cái tri giác thôi, đó là con người thôi, con vật cũng được, mà nói cái cây vô tri thì có phải quá đáng không? Không biết quá đáng hay không nhưng mà đối với
[13:19]Phật, đó là một ân nghĩa, ân nghĩa lớn. Kể cả cái vật vô tri. Như vậy Đức Phật có phải là người nặng nề ân nghĩa không? Rất nặng nề ân nghĩa. Mặc dù tâm ngài giải thoát rồi như mây, như như gió nhưng mà cái tâm biết ơn, cái cách sống tình nghĩa là siêu việt, người ta nói nhất thế giới này, không ai bằng được. Rồi sau này, trong Tăng chi Bộ kinh có một vị Tỳ kheo nào đó hỏi Đức Phật về vấn đề này. Thì cái bài kinh trong Tăng chi Bộ kinh nó gọn quá, nó bị cắt đầu, bị cắt đuôi cho nên ta không hiểu cái sự tình trước đó là gì. Rồi mà không biết ai hỏi cái gì đó, Đức Phật mới dạy thế này: "Này các Tỳ kheo, lòng biết ơn là một phẩm chất của một bậc thánh."
[14:12]Đức Phật xác định điều đó, cho nên là hãy sống với lòng biết ơn. Đó, trong Tăng chi Bộ kinh Đức Phật có nói câu này. Thì chúng ta vậy, mang cái đạo lý đó, mang cái tấm gương của Phật ta đem vào cuộc đời của mình. Mà những người sống có tình có nghĩa như vậy, thứ nhất, nếu cái tình cái nghĩa chúng ta chưa đủ đậm sâu nhưng có tình có nghĩa thì ta còn được là con người, còn sống được là con người xứng đáng. Còn nếu ta là người mà biết sống tình nghĩa rất đậm sâu thì hãy nhớ một điều: Ta đã bắt đầu bước một bước lên đẳng cấp cao hơn nữa mà ta gọi là chư thiên. Vì chư thiên tử là sống bằng cái gì? Sống bằng cái tình mà thôi, tình cũ hoặc tình mới,
[15:06]mà trong cái Vu Lan này ta nhấn mạnh đến cái tình cái tình cũ. Trong những cái tình cũ, những cái ân nghĩa mà ta đã nhận được trong quá khứ của cuộc đời mình thì cái ân nghĩa nào nặng nhất?
[15:23]Cha cha mẹ, nhớ như vậy. Nhiều khi lúc ta khốn khó người nào đó cho ta vay 1 triệu, ta nhớ ơn. Đến khi ta cầm 1 triệu lại trả, họ nói cho luôn. Ta mừng không? Ta biết ơn họ, ta ta mừng vui. Vì cái người vậy ta nhớ cả đời, nhưng 1 triệu của một người giúp ta trong một lúc khó khăn có sá gì, có đáng gì với cái công lao mà bố mẹ sinh ra, dưỡng dục, lo cho mình cả một cuộc đời, vắt hết cả máu huyết, vắt hết cả mồ hôi lo cho mình không? Không, không sá gì cả, phải không ạ? Cho nên cái ân nghĩa cha mẹ vẫn là lớn nhất. Nên buộc ta phải sống một đời rất là hiếu kính với với bố mẹ. Đó là cái căn bản. Tuy nhiên, đạo Khổng lại lập cái thang ân nghĩa đó ngược lại,
[16:13]để bố mẹ lại xuống thấp nhất mà để cái ơn vua cao nhất: Quân - Sư - Phụ. Vua cao nhất rồi tới thầy, người mà cho mình tâm hồn, kiến thức, đạo lý mới là cái thứ hai, cuối cùng mới là bố mẹ. Thế là Khổng Tử lập cái thang ngược lại, ta không dám phản đối bởi vì Khổng Tử là một bậc thánh đầy trí tuệ. Ông lập cái thang ngược lại như vậy ắt hẳn ông có cái lý của ông, có cái lý sâu sắc của một bậc thánh mà ta không dám phê bình. Ta chỉ từ từ nghiền ngẫm, nghiền ngẫm. Ví dụ bây giờ chưa so sánh gì thì ta phải nói rằng ơn cha ơn mẹ là là lớn nhất. Nhưng đối với những người mà khi đi vào đạo lý cao siêu
[16:57]thì họ lại cảm thấy rằng thực sự ơn thầy mới là mới là cao hơn. Tại vì sao? Vì cha mẹ cho ta cuộc đời nhưng mà cuộc đời đó chưa bảo đảm là thiện hay là ác. Lỡ ta tạo điều ác rồi cuộc đời đó bị phí phạm đi, bị hoài bỏ đi rồi ta trở lại làm thú nên cuộc đời đó chưa xác định cái giá trị cao cả của nó. Nhưng nhờ thầy ta cho ta cái đạo lý để bảo đảm rằng cái cuộc đời mà bố mẹ cho ta nó biến thành một cuộc đời là là của điều điều thiện mà thôi và giá trị nó tăng lên gấp ngàn, gấp triệu lần. Ý là là như vậy. Cho nên Khổng Tử đã đặt cái ơn thầy còn cao hơn ơn của bố mẹ, đó cũng là một quan điểm. Rồi Khổng Tử lại đặt ơn vua cao hơn cả ơn thầy, cứ làm cho ta hơi ngạc nhiên.
[17:50]Nhưng mà nếu ta bình tâm ta suy nghĩ thì ta thấy là ngài cũng có cái lý của ngài. Là ví dụ sao? Ví dụ rằng là bố mẹ lo cho ta nhưng mà đứng ở góc cạnh trên tổng thể thì bố mẹ chỉ lo cho được vài người trong gia đình, rất yêu thương. Còn cái người lãnh đạo mà chân chính á, họ lo cho cả một đất nước bao nhiêu triệu con người, đầu hôm tối đêm về chỉ vắt óc suy nghĩ làm sao cho dân được ấm no, được hạnh phúc. Cái tâm đó, cái tài đó, cái công lao đó phải nói rằng không thể tính kể được. Đó, mà sao, mà thường ta không thấy, nhớ như vậy. Nên ân nghĩa trong đời cũng chia ra làm hai loại: Loại ta thấy rất rõ và loại ta không thấy.
[18:38]Cái ta thấy rất rõ là cha mẹ. Thấy rõ cái thứ hai là thầy tổ, thầy cô giáo hoặc là thầy tổ. Còn cái ơn của lãnh đạo thường ta ít thấy vì không bao giờ ta gặp mặt. Những chính sách họ đưa ra qua trung gian rất nhiều người mới thực hiện. Mà một số người ta thấy, ví dụ như có người có chức danh rõ ràng ờ đây là Chủ tịch, kia là Thủ tướng rồi là Tổng Bí thư, Chủ tịch Quốc hội, những người mà ta nhìn thấy rõ những hoạt động. Xin thưa, trong một đất nước nào cũng vậy, vẫn có những người lãnh đạo có trách nhiệm trong bóng tối, ta không bao giờ thấy và không bao giờ được quyền biết. Vì họ chỉ làm những việc trong bóng tối thôi.
[19:20]Và cái vai trò của họ là cực kỳ quan trọng, không có họ đất nước mất liền. Có những con người như vậy, ta không bao giờ thấy và ân nghĩa của họ cũng cực kỳ lớn đối với đất nước này. Nên hôm nay trong cái ngày Vu Lan này, khi nói về tình nghĩa, ta nguyện lòng là vậy, sống xứng đáng để đáp đền ân nghĩa mà mình đã nhận được trong cuộc đời này. Có những ân nghĩa rất đậm sâu và có những ân nghĩa rất là nhỏ bé. Có những ân nghĩa ta thấy được và có những ân nghĩa ta không nhìn thấy được, nhưng nguyện với Phật là sống một đời sống nghĩa tình, đền đáp mọi thâm ân.
[20:04]Nhớ như vậy nha.
[20:08]Thì giờ thầy giới thiệu sơ về ý nghĩa Vu Lan một chút ha. Hôm nay thầy nói về điều này. Cái bài pháp hôm nay là vậy. Để có thể sống đáp đền được mọi ân nghĩa thì ta phải là người như thế nào?
[20:27]Phải có năng lực, phải không nào? Ví dụ bây giờ ta muốn sống báo hiếu cho bố mẹ mình, nhưng mà ta cứ bệnh hoài, làm cũng không được đồng nào thì báo hiếu được không? Không. Cho nên mình phải khỏe mạnh, phải thông minh, làm được ra tiền và chăm sóc cho bố mẹ mình. Bây giờ ta muốn đền ơn thầy tổ mình, mà thầy tổ mình thì không cần chăm sóc đâu. Nếu mà là một người tu chân chính thì cái họ cần nơi chúng ta là cần chúng ta yêu thương mà chăm sóc cho người khác, đem giáo lý này truyền ra cho những người khác, đó là đền ơn thầy tổ, đền ơn Phật. Chớ mà không cần. Mà ví dụ như thầy cũng vậy, bữa thầy ăn có chút xíu, có một chén cơm à, thầy cũng...
[21:14]thầy cũng không cần ai cho thầy cái gì nhiều, mà nếu cho thầy tiền thì thầy cũng chỉ để làm Phật sự thôi. Vậy thôi, chớ thầy cũng không cần cá nhân gì. Nhưng mà thầy cái mà thầy cần nhất là các Phật tử phải yêu thương nhau, yêu thương được mọi người, đem được cái đời sống mẫu mực của mình mà... mà truyền bá được cho mọi người nữa, đó mới là cái đền ơn. Nhưng mà muốn như vậy thì quý Phật tử phải có cái gì? Phải có năng lực. Không có năng lực thì ta không tinh tế trong việc tu dưỡng, cũng không tinh tế, sâu sắc trong việc mà giáo hóa người khác. Rồi bây giờ cũng vậy, mà đối với quốc gia, ơn của quốc gia, ơn của vua, ơn của lãnh đạo mà ta đáp đền cách nào?
[21:58]Ơn của quốc tổ, ơn của bao nhiêu anh hùng bao nhiêu triều đời, rồi ơn của bao nhiêu liệt sĩ, đó, để cho ta được đất nước thế này, ta đền ơn thế nào? Ta phải cống hiến hết sức mà... mà dựng xây đất nước này, đúng không ạ? Phải hết sức là cống hiến, phụng sự để dựng xây đất nước này, không có cái nghĩ đến chuyện tư riêng. Mặc dù là ta vẫn phải sống một cuộc đời sống biết tự chăm sóc cho mình, nhưng mà phải thừa năng lực để cống hiến rất nhiều cho... cho xã hội, nên cái năng lực lại rất là quan trọng, là cái phương tiện để ta sống đáp đền ân nghĩa trong cuộc đời này. Và hôm nay cái câu hỏi: Làm sao để cho chúng ta có năng lực?
[22:44]Làm sao để chúng ta giỏi lên? Làm sao chúng ta thông minh lên? Khỏe mạnh lên, thông minh lên. Và lúc đó đem cái khỏe mạnh đó, đem cái thông minh đó ta mới kèm theo cái tâm hồn mà tràn đầy cái lòng thiết tha cống hiến, phụng sự mà đóng góp cho cuộc đời, thì như vậy ta mới đền đáp được biết bao nhiêu ân nghĩa trong đời mà ta đã thọ nhận, mà ta đã thọ nhận. Nên hôm nay chúng ta nói với nhau, hỏi nhau câu hỏi là: Ta làm sao để có năng lực, làm sao để giỏi lên? Cái này nghe nhiều chưa? Cũng nghe nhiều rồi. Hôm nay nghe thêm chút nữa. Nó có một cái bí quyết để cho chúng ta giỏi lên.
[23:30]Ví dụ như...
[23:34]ví dụ như thầy, khi thầy học đàn, hồi nhỏ thầy học đánh guitar, lớn lên thầy học piano một chút.
[23:44]Thấy người ta đánh cây đàn rất là nhanh tay, mình thấy thèm, nhưng mà mình khôn ngoan, mình đừng có đánh nhanh như người ta, mà đánh thật chậm lại từng nốt nhạc rất chậm, rất kỹ, thì sau này mình sẽ giỏi. Còn cái người mà muốn đánh cho nhanh ngay từ đầu, người đó mãi mãi không bao giờ giỏi được đàn. Học... học nhạc lý cũng vậy. Biết rõ từng nốt, biết rõ từng cái phách, nửa phách, một phách, một phần tư phách, phân tích thật chậm, thật kỹ, thì sau này mình sẽ giỏi được nhạc lý. Còn người nào mà đi lướt lướt qua những cái tiết tấu, cái phách nhạc một phách, nửa phách, một phần tư, một phần ba phách mà lướt lướt
[24:30]qua biết sơ sơ, thì những người này không bao giờ giỏi được về nhạc lý. Các đệ tử mà xuất gia của thầy cũng vậy, vô chùa tu tập thời gian rồi đều phải đi qua một cái chương trình là tập viết chữ lại cho đẹp. Tốt nghiệp đại học rồi, bắt đầu ngồi bắt đầu viết từ chữ a b c lại. Thì thầy phân tích viết chữ a, viết chữ b thì mọi người mới phát hiện một điều từ nhỏ tới lớn mình chưa từng biết những chữ này. Tốt nghiệp đại học rồi á. Nói thì không tin. Bữa nào mà vô chùa mà thầy tập viết chữ lại thì mới phát hiện ra: "Ủa, té ra nào giờ con chưa biết mấy chữ này". Tại hồi nhỏ mình học cái chữ đó một cách khác,
[25:18]khi lớn rồi mình tập viết lại những chữ đó mình sẽ hiểu nó một cách khác. Bắt ngồi viết thật chậm, ai viết nhanh lại là dù lấy cái cây mà gãi lưng rùa gõ đầu cái cốp. Viết lại thật chậm, viết thật chậm mà ví dụ như cái nét cuối cùng ai cũng hất cái tay lên bỏ lên phải không? Ví dụ chữ a mình viết khoanh tròn làm cái móc mình hất tay lên. Hất cái tay lên là bị gõ đầu cái cốp. Phải lên chầm chậm rồi dừng lại, rồi mới từ từ nhấc cây viết ra. Viết chậm như vậy, mỗi chữ viết chầm chậm. Là đi qua người ta viết được có hai dòng mà người đó viết được bốn dòng là viết tốc độ nhanh là bị gõ đầu một cái cốp, viết chậm lại.
[25:58]Kềm cái tay mình viết thật chậm lại và hiểu rõ tính chất từng nét, từng góc của mỗi cái mẫu tự, mà kềm cái tay mình không cho viết nhanh. Mà cái người nào bắt đầu đạt được cái đạo lý này thì bắt đầu ghiền luôn, cứ thích viết chữ hoài. Thầy gọi là bắt đầu vào thiền được á, nên không gọi là thư pháp mà gọi là thư đạo. Kềm cái chữ viết thật chậm, hiểu rất rõ cái chữ đó mỗi góc đó nó đi như thế nào từng chút, từng chút, mỗi chữ nó khác nhau nó giống nhau ở điểm nào, viết thật chậm, thật chậm kềm cái tay mình, bỗng nhiên vào được thiền mà không hay. Mà người nào mà khi mà viết chữ mà mà vào được thiền,
[26:40]kềm được cái tay mình đi chầm chậm, chầm chậm như vậy, bắt đầu buột miệng nói: "Ồ, sao con thích viết quá!" là biết người này đã chú tâm, đã tập trung được rồi, đã đạt được cái thư đạo rồi, cái đạo của sự viết chữ. Thì người đó sau này viết chữ đẹp. Ta đi từ rất là chậm, ta đi từ những điều rất nhỏ thì ta sẽ giỏi lên.
[27:06]Đó là bí quyết của mọi cái việc mà mở ra cái năng lực cho ta, từ những điều rất nhỏ. Ví dụ có một người nói: "Bây giờ con muốn làm giàu. Giờ làm việc đi học xong hết rồi, bây giờ phải khởi nghiệp làm giàu để mà có tiền mà có chăm lo cuộc sống thì phải làm cái gì?". Xin bắt đầu bằng cái việc gì mà không có lương.
[27:33]Đó là người khởi nghiệp khôn ngoan nhất. Hôm nọ ở trên Facebook thầy thấy có một người nào đó cái mở một cái lớp tiếng Nhật miễn phí, thì có người mới vào comment: "Khởi nghiệp mà bằng cái việc dạy học miễn phí là đã đi đúng hướng". Ta bắt đầu bằng việc làm không ăn lương, sau này ta sẽ phát rất là xa, từ những điều rất là thấp, rất là bé. Rồi có một cái công ty vậy, nhận một cái người thanh niên vào làm việc, thì thuê làm gì nói làm gì, nó làm gì cũng làm hết: "Đi lái xe nha", "Dạ lái thì lái". Rồi lái xe đi ăn công. Sau khi lái xe phát hiện cái người tài xế này lại biết tiếng Anh, rồi đưa đi vào văn phòng thì ổng cũng làm.
[28:22]Sau khi ổng làm đâu được 1 năm rồi cái ổng xin nghỉ, mặc dầu ai cũng yêu mến, thì mới té ra ổng là con của một đại gia giàu có, học nước ngoài về cực giỏi, nhưng mà muốn bắt đầu cái sự nghiệp của mình bằng cái người công nhân đi làm thuê lấy tiền cái đã, để mình hiểu được nhân viên là cái gì, mình người nhân viên cần cái gì nơi ông chủ. Để sau này khi mà mình phải làm ông chủ tại vì nhà giàu mà, phải quay lại làm ông chủ, là ai cũng thương mến vì cái tướng của cái người có phước nó hiện ra. Ai cũng thấy ồ cái thằng tài xế sao mà nó đẹp quá, ủa cái ông mới vô nhân viên mà sao cái vóc dáng rồi cái phong
[29:01]độ, hỏi ra chỉ làm chạy vặt gì ở văn phòng, nhưng mà làm rất chăm chỉ. Sau một tháng hiểu được rồi, trở về công ty bắt đầu điều hành công ty của bố mình lên cái chức cái vèo lên giám đốc liền. Mọi người mới té ngửa ra thì mới hiểu rằng bước đầu của sự khởi nghiệp anh muốn làm cái điều gì rất là thấp. Chân chạy vặt, thậm chí đi lái xe cho ông bà chủ, sai đâu làm đó, ngủ bờ ngủ bụi vẫn làm. Rồi sau đó đi qua làm cái việc văn phòng cũng sai vặt vậy, gõ chữ rồi tầm bậy tầm bạ, nhưng mà để hiểu được cái người nhân viên họ cần cái gì, họ muốn cái gì. Sau này mình làm ông chủ rồi mình hiểu được họ, mình đối xử đàng hoàng thì cái người nhân viên họ có động lực
[29:42]để cống hiến, tất cả đều cùng nhau xây dựng một cái sự nghiệp chung. Nhớ, cái ta bắt đầu cái việc rất lớn bằng cái việc rất là nhỏ. Muốn khởi động một cái sự cái gì vĩ đại thì hãy bắt đầu từ cái việc rất là bé, rất là thấp. Giống như ta muốn xây cái tòa nhà rất cao thì phải làm sao?
[30:07]Phải đào xuống rất là sâu. Đào sâu chừng nào, làm móng thấp chừng nào thì ta mới có thể xây được cái tòa nhà cao lên chừng nấy. Chứ còn chỉ ngẩng đầu mà cứ tìm cách xây lên thì cái nhà đó không xây được và sẽ sập. Cũng vậy, ta thấy một cái người mà muốn trở thành một bậc thánh thì phải làm sao?
[30:34]Thì phải làm sao? Phải biết cúi đầu trước mọi người, thấy mình chỉ là cát bụi mà thôi, thì người đó sau này làm thánh được.
[30:49]Chúng ta hay lầm là cứ thích lên trên mà không chịu cúi xuống. Đó là cái tâm tham vọng. Ta thấy có những cái triều đại họ tranh giành quyền lực với nhau, giết hại nhau đủ thứ hết vì muốn leo lên cái ngôi rất là cao. Nhưng mà dù có leo lên được vì mình có phước đi, rồi sao? Cái kết cục là một sự thảm bại và một sự nhơ nhuốc để lại mãi trong trong lịch sử. Còn cái người nào mà biết cúi xuống, làm người hèn kém để mà phụng sự cuộc đời, thấy mình chỉ là cát bụi thôi, người đó sẽ trở nên vĩ đại, đúng không? Hãy nhớ cái điều đó vậy. Ví dụ bây giờ vậy, mình nhìn thấy quý thầy, quý cô đi xuất gia, mình thương,
[31:36]mình kính, mình chắp tay, mình xá, mình lễ, cái mình nghĩ: "Trời, làm thầy tu sướng thiệt nha, ha, cũng là con người, tự nhiên cạo đầu mặc cà sa cái gặp ai ai cũng xá cũng lạy, sướng thiệt", cái mình đi tu. Chịu không ạ? Để được người ta xá, người ta lạy, xưng con, chịu không? Chịu không? Mà có người có bị cái tâm lý đó đó. Tiếp xúc với chùa nhiều rồi cái thấy thầy cô mình tự nhiên, ồ, cũng người giống mình tự nhiên cạo cái tóc mặc cà sa vô, đi đâu ai cũng phải xưng con hay lạy sướng nhờ. Cái là cứ cũng muốn là làm thầy, cái tâm lý đó là tâm lý bất ổn và tham vọng. Và khi vào không bao lâu rồi làm bậy, rồi có khi hoàn tục, vậy thôi.
[32:24]Vì nó không có cái cái gốc. Cái gốc nằm ở đâu? Nằm ở dưới đất sâu á. Muốn làm một thầy tu có uy đức thì không phải biết bao nhiêu kiếp đã phải cúi đầu trước Phật, cúi đầu trước Pháp, cúi đầu trước Tăng, cúi đầu trước chúng sinh, vạn loại. Đấy. Nói là: "Xin chắp tay lạy trời, chắp tay lạy người, chắp tay lạy đất, chắp tay lạy hoài, lạy mãi không thôi." Cái cái câu thơ của ông Phạm Thiên Thư á, cái đó đó điều đó rất là đúng. Thầy nhắc lại: "Chắp tay lạy trời, chắp tay lạy người, chắp tay lạy đất, chắp tay lạy rồi chắp tay lạy hoài, lạy mãi không thôi."
[33:13]Đã bắt đầu bằng cái tâm khiêm hạ, tôn trọng, cung kính. Vậy đó, mà đó chính là sự khởi đầu của nhân cách một bậc thánh mà sau này khi cái duyên phước đã đủ rồi, mình xuất hiện giữa cuộc đời rực rỡ như ánh thái dương, ai nhìn thấy cũng kính, cũng yêu. Đó, cái nhân quả, cái con đường đi là là như vậy. Nên nhớ, khi ta muốn làm một điều lớn thì hãy tìm xem trong cái điều lớn đó cái nhỏ nhất là gì, hãy bắt đầu từ nơi đó. Cũng giống như bây giờ ta muốn xây dựng một xã hội văn minh thì bắt đầu từ đâu?
[33:56]Ta muốn xây dựng một xã hội văn minh thì bắt đầu từ đâu? Thầy đã nói nhau rồi cái công thức là gì? Đi tìm xem cái gì là thấp nhất mà ta bắt đầu từ đó. Thì trong cuộc đời này cái gì là thấp nhất? Hử? Trong cuộc đời cái gì là thấp nhất?
[34:20]Cái gì mà ai cũng tránh cũng né? Rác. Nhớ như vậy nha. Rác chính là cái thấp nhất của xã hội mà chúng ta phải bắt đầu từ đó nếu muốn xây dựng một xã hội văn minh.
[34:37]Làm sao ngày nào đó ta nhìn một cái đống rác mà ta yêu được thì ta chính là những người chiến sĩ xây dựng cái xã hội này trở nên văn minh. Còn ta nhìn rác mà ta sợ, ta né, ta tránh, ta không có yêu thì ta không phải là người biết góp phần xây dựng một xã hội văn minh. Nhớ như vậy. Xã hội văn minh ta khoan nói đến những tòa nhà chọc trời, những chiếc xe ô tô bóng lộn, những con người mặc đồ đẹp đẽ, mà cái xã hội văn minh xây dựng từ bắt đầu cách ta xử lý rác, cái thái độ của ta đối với rác. Ta hiểu rác về thế nào mà thầy đến nỗi thầy đặt cái chữ là giác ngộ về rác. Một ngày nào đó ta hiểu về rác và biết rằng rác chính là một tài
[35:29]nguyên, một tài sản, một của cải, chứ không phải là thứ vất đi. Còn ta hiểu rằng rác là thứ vất đi thì ta là người bội bạc. Từ hôm nay ta thay đổi cái thái độ đối với rác lại nha. Thay đổi thái độ đối với rác đến mức độ gì? Yêu rác. Tệ nhất là gì? Cứ nhiều loại rác bỏ chung trong cái túi ni lông, đem ra để trước cửa trưng bày, làm bẩn làm dơ cái đường phố của ta. Rất tệ. Không chấp nhận được. Một cái đường phố làm cái nơi sạch đẹp chung, cảnh quan chung, bao nhiêu người đi qua đi lại nhìn, cả người nước ngoài người ta nhìn, thì trước nhà lúc nào cũng trưng bày một cái túi rác, túi ni lông để rác.
[36:19]Rác phải phân loại, không làm cho bẩn. Còn cái loại rác nào mà làm phân thì để làm phân hữu cơ bón cây, còn một ít loại rác phải đem đốt, có loại rác đặc trưng chỉ đem đốt thì người ta phải có nhà máy để đốt mà tạo ra điện, còn rất nhiều loại rác tái chế được. Rác là tài nguyên vì bởi ban đầu nó chính là tài nguyên quý. Ta muốn làm một vĩ nhân thì bắt đầu từ đâu? Từ việc đi nhặt rác. Thầy nói cái này hai nghĩa: một nghĩa đen và một nghĩa bóng. Ta nhặt rác theo nghĩa đen là đó là một hành động thực sự thấy rác phải nhặt lên, xử lý rác, yêu rác cho tốt. Và làm được cái việc đó đó là người đó có cái thông
[37:10]minh, trí tuệ, nhìn được vấn đề rất lớn. Những người thông minh, trí tuệ nhìn được vấn đề rất lớn, rất sâu sắc mới không để một cái rác nào rơi vãi xuống đường, xuống đất. Người cúi xuống nhặt rác coi vậy chứ ẩn chứa họ trong cái tâm hồn họ là có cái tố chất của một sự vĩ đại. Nhớ như vậy. Nên muốn làm người vĩ đại đầu tiên biết nhặt rác theo nghĩa đen và theo nghĩa bóng: nhặt rác trong tâm hồn mình. Mà nhặt rác trong tâm hồn mình là gì? Biết lỗi mình. Nha. Biết lỗi càng sâu chừng nào, càng kỹ chừng nào thì người đó sau này sẽ trở thành một vĩ nhân. Vì tất cả chúng ta ai cũng có ai cũng có lỗi.
[37:58]Nhưng mà cái người nào nhìn ra được cái lỗi mình, người nào biết sửa lỗi mình, đó là những người cao cả, đó gọi là người biết tu hành. Còn rất nhiều người trong tâm đầy lỗi mà không thấy và đã không thấy rồi thì không hề biết sửa lỗi. Cho nên ví dụ như ta thấy một bậc thánh cao siêu ngồi trên đài sen là đứng trên mây, viết những cuốn sách dày, nói một lời bao nhiêu người kính ngưỡng, rồi ta bắt chước, ta muốn leo lên đài sen ta ngồi, trời đánh là chết liền. Vì sao? Vì ta không bắt đầu được bằng cái điều rất nhỏ mà các ngài đã từng làm trong nhiều kiếp xưa, đó là nhặt rác trong tâm hồn mình, thấy được lỗi trong tâm mình, sửa được lỗi trong tâm mình.
[38:52]Cái việc rất bé, rất nhỏ đó là việc phải làm trước tiên. Rồi tự nhiên những điều cao cả, những điều cao thượng lớn lao sẽ đến sau đó. Nhưng mà cái gọi là thấy được rác trong tâm mình để nhặt bỏ ra dễ không? Dễ không? Không dễ. Thấy được lỗi mình, nhận đó là cái lỗi đó là con người can đảm và trí tuệ. Vì người hèn nhát không dám nhận lỗi về mình, người ngu si không thấy được lỗi của mình. Nên cái người vừa thông minh, trí tuệ vừa can đảm mới thấy lỗi, mới nhận lỗi về mình, rồi người đó mới sửa lỗi được. Mà đó là sự bắt đầu của những điều vĩ đại. Vì khi thấy được lỗi mình rồi sau này ta mới dạy người khác được.
[39:47]Mà ta thấy lỗi mình càng sâu sắc chừng nào thì sau này ta dạy người khác càng kỹ lưỡng, hiệu quả chừng nấy. Còn một cái người mà không biết lỗi gì mình cả, lúc nào cũng nghĩ rằng mình hay, lúc nào cũng khoe mình hay, đố có cái điều gì thật sự là hay để dạy người khác. Hễ có thăng pháp tòa chỉ nói những điều trớt lớt, những điều sơ sài, hời hợt bên ngoài cho vui mà thôi. Không bao giờ nói được những điều mà đi sâu vào nội tâm sâu kín của mọi của chúng sinh cả. Vì chính mình chưa có cày xới được tâm hồn mình lên để nhặt ra những cái rác rất là nhỏ. Cho nên để một xã hội văn minh bắt đầu từ cái việc yêu rác,
[40:32]để một con người trở nên vĩ đại bắt đầu từ cái việc mà biết lỗi. Về xây được tòa nhà cao từ việc đào xuống đất sâu, nó là như vậy mà thôi. Ví dụ như bây giờ ta muốn ngôi chùa đông người đến thì ta bắt đầu từ đâu?
[40:52]Thầy hỏi mấy người trụ trì nè.
[40:56]Thầy không nói quá khứ, tại vì quá khứ là thôi chuyện đã qua ta không thay đổi được. Có người mới nói với thầy thế này, có người khen thầy thế này, nói: "Nói dạ sư phụ đến đâu thì Phật tử đến theo rất là đông."
[41:13]Không biết có đúng hay không nhỉ? Nhưng mà sư phụ mới ngồi sư phụ ngẫm, nó có hai lý do: một lý do của quá khứ và một lý do của hiện tại. Hôm nay ta đang nói về lý do của hiện tại, còn quá khứ thì ta đoán thôi. Sư phụ mới đoán thế này, chắc kiếp trước sư phụ là osin giỏi, đi phục vụ, hầu hạ rất nhiều người, cho nên bây giờ mọi người còn nhớ cái công xưa mà tìm tới, chắc là vậy, đúng không?
[41:48]Hồi xưa gặp ai mình cũng chắp tay mình xá, mình lạy, mình phục vụ rất là tận tình mời miếng cơm, mời miếng nước nha. Ai mình gặp mình cũng bưng cơm bưng nước mình hầu, cho nên bây giờ mọi người còn thương mến mà tìm lại. Không biết mọi người có nhớ cái đó không cà? Nhớ không?
[42:10]Đó là cái quá khứ, nhưng hiện tại, đây hôm nay ta nói cái bí quyết của hiện tại. Ví dụ một ngôi chùa muốn đông, à một cái nhà hàng muốn đông khách, một cái ngôi nhà muốn đông bạn bè, vân vân, thì cái bí quyết nằm ở chỗ nào?
[42:31]Nhớ cái công thức hôm nay ta học: từ điều rất nhỏ. Từ điều rất nhỏ nghĩa là sao? Nghĩa là khi buổi đầu chưa ai đến với ta, chỉ một vài em bé nó chạy vào chùa chơi thôi, thì ta sao? Đã yêu thương, quý hóa, chăm sóc, dạy dỗ. Từ điều rất bé, từ đứa bé chưa là cái gì. Mà nếu ta làm được điều đó thì sao? Trời, Phật đưa thêm người đến cho ta dạy, đưa thêm người đến cho ta chăm.
[43:11]Còn mấy đứa bé tới: "Đi ra, vô phá chùa!" thì vĩnh viễn chùa vắng tanh như chùa của bà tên là Đanh, đó vậy, vậy thôi.
[43:25]Rồi một cái nhà cũng vậy, nhiều khi muốn đông bạn bè tới chơi, à mình thích à: "Bạn bè tôi là những người hiểu biết, những người sang trọng, nhà đến đông vui", thì cũng vậy. Bắt đầu từ cái gì? Một đứa bé hàng xóm nó đi lạc, mình đến mà mời nó vào, cho nó miếng bánh, miếng nước, ngồi chơi, chuyện vãn, tôn trọng. Vậy đó, sau này bỗng nhiên nhà mình tự nhiên đông vui đầy khách. Hãy nhớ yêu được từng những người rất là là nhỏ như vậy.
[44:00]Như trong chùa thầy, thầy không cho nuôi con nít. Tại vì sao? Vì quy chế của chùa mình là chỉ những người ý thức về việc tu hành mới được đến chùa ở. Nhưng mà rồi có một bà mẹ trẻ đơn thân, đơn thân là biết ông chồng sao ổng theo cái tiếng gọi của tình mới đó, tức là ổng cũng nghe cái bài Vu Lan này, có cái tình mới ổng đi theo mất, bỏ lại mẹ con với đứa con bé xíu lại lên chùa. Thì thầy mới nói là nguyên tắc chùa mình không chứa em bé vì nó chưa ý thức, chưa có lý tưởng tu tập nên không có nhận. Nhưng mà bây giờ thì nếu mẹ mà muốn đến may quần áo để mà kiếm thu nhập nuôi con, mình tạo điều kiện nhưng mà sẽ cất cho một cái nhà ở dưới chân núi.
[44:45]Nơi đó những người thợ may về đó để em bé về đó ở, mình cũng không có phụ, không bỏ. Nhưng mà chùa thì không có em bé ở được, nó làm động, làm ồn, vì chùa là nơi nghiêm trang tu tập. Chùa mình chưa phải là nơi phát tâm mà nuôi trẻ em hay người già cơ nhỡ. Chùa Phật Quang là cái nơi người có ý thức và có năng lực tu tập thì mới về, vậy thôi. Nhưng mà cái trong tấm lòng của mình, mình yêu thương hết, người già, em bé gì mình yêu thương, trân trọng hết, nhưng mà cái nơi ở thì không phải, tại cái quy chế của chùa nó khác. Nhưng thẳm sâu trong tâm hồn mình thì sao? Từng em bé, cụ già mình đều yêu thương.
[45:26]Mà từng em bé, cụ già mình đều yêu thương thì sau này trời, Phật mới cho nhiều người về chùa. Chúng ta biết như chùa Phật Quang ta như vậy đó, mỗi mùa hè ta đều tổ chức cái khóa, khóa học đạo đức mùa hè, vậy đó. Rồi các nơi các chùa cũng bắt đầu làm theo, rồi nhiều chùa ở miền Bắc mở ra mà đạo tràng của ta phải hết sức là là vất vả, đi tổ chức nơi này nơi kia dạy cái khóa đó. Đố quý Phật tử bắt đầu từ đâu? Cái việc mà ta mở các khóa học hè đầy hết trong Nam và ngoài Bắc vậy, đố bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ một gia đình nghèo có hai đứa con gửi lên chùa một đứa bé lẫm đẫm mới biết đi, nhờ chùa giữ giùm để bố mẹ đi làm kiếm cơm.
[46:16]Cái người bố đó bây giờ vẫn còn làm ở trên chùa. Đi làm bên ngoài mỏi mệt rồi thôi lên chùa làm, ảnh cũng biết nghề cơ khí. Bắt đầu từ từ cái đứa bé con gái mà rất là bé. Chùa thấy tội rồi thôi giữ giùm, thương yêu, dạy dỗ. Vậy mà lần lần cứ tới hè là người ta cứ gửi con vào, cái mình tổ chức thành những khóa hè nền nếp, quy mô, trở thành một cái loại hình hoạt động rất là đặc biệt trong Phật giáo mà vừa rồi chính Đức Pháp chủ phải viết trong cái thông điệp Phật Đản là yêu cầu các chùa cố gắng tổ chức những cái khóa học hè đạo đức cho cho thiếu nhi, vì trở thành một cái sắc thái được chính thức công nhận luôn.
[46:56]Mà bắt đầu từ cái tấm lòng của thầy đối với cái gia đình nghèo khổ mà chùa rất là yêu thương, nhớ. Bây giờ thành một loại hình rất lớn tràn lan hết khắp tất cả các nơi, như vậy. Cho nên nhớ, một cái việc rất lớn thường người ta biết bắt đầu từ cái điều rất là rất là nhỏ như vậy. Bây giờ ta muốn đánh giá một người tốt hay xấu thì ta đánh giá vào chỗ nào?
[47:26]Ta muốn biết một người tốt hay xấu, hãy xem cái cách họ cư xử với người dưới của họ.
[47:34]Chứ gặp người trên thì buộc họ phải nịnh rồi, nên ta không đánh giá được. Gặp người trên thì ai cũng phải nịnh, ai cũng bày tỏ cái thái độ ân cần để chiếm cảm tình. Mà chỉ khác nhau là người nịnh rất giỏi và người nịnh chưa giỏi thôi, chứ gặp người trên, người quyền thế thì ai cũng phải nịnh. Còn gặp những người không cần phải nịnh, người thấp hơn mình, nhưng mình đối xử như thế nào thì đạo đức của ta lộ ra ở chỗ đó. Cái người dưới ta là ai? Là những người hàng con, hàng cháu, cấp dưới, người nghèo là những người dưới ta. Dưới nữa là gì? Những con vật. Mà gần ta, con vật gần ta nhất là con con chó.
[48:21]Nên ta đối xử với con chó thế nào, nhìn biết đạo đức của người đó. Cho nên cứ nhìn một cái người mà thấy họ đối xử với loài vật, thấy họ có cái lòng từ, yêu thương được con vật, hoặc gặp người nghèo ta thấy họ không nỡ coi thường, vẫn trân trọng vì sợ người nghèo mặc cảm, rồi hàng con, hàng cháu, em út, nhân viên của mình mà họ vẫn tế nhị thì ta yên tâm đây là người rất là đạo đức, rất là tốt, người này chơi được, người này giao du được, bền vững được. Còn mình thấy với cấp trên họ sum xoe thì chưa đánh giá gì được, ta chưa nói tốt, chưa nói xấu, vì gặp cấp trên, người trên mình thì ai cũng phải gì?
[49:00]Phải bày tỏ cái thái độ trân trọng giống nhau cả. Nhưng mà với cấp dưới đó, bắt đầu mới có sự sai khác. Với cấp dưới mà coi thường, người đó vất đi. Cái đạo đức của một người đánh giá ở chỗ họ đối xử với người dưới của mình. Nó như vậy nha. Ví dụ như ta, ta chăm sóc cái người già, người ốm
[49:23]thì ta chăm sóc cái điều gì là cơ bản nhất?
[49:29]Lúc đi vệ sinh. Khó nhất và cơ bản nhất. Cho nên khi mà ta chăm sóc người bệnh, người già thì cái trước hết ta phải có cái thái độ đối với cái việc vệ sinh của người đó. Ta phải chuẩn bị tinh thần trước, vì đó là điều khó nhất, điều thấp nhất mà cơ bản nhất của con người. Mà người nào mà khi chăm sóc người ốm, người già mà quan tâm rất kỹ tới vấn đề vệ sinh thì ta yên tâm rằng đây là cái con người có cái trái tim đạo đức. Người này coi vậy chứ sẽ làm được nhiều việc rất là lớn vì quan tâm được cái điều thấp nhất. Chứ không phải chỉ ngồi đút cơm cho ăn mà gọi là giỏi đâu. Không phải cho uống thuốc đúng giờ mà giỏi đâu, không phải.
[50:19]Chính là quan tâm được cái việc vệ sinh mới là cái người người giỏi chăm sóc. Mà con người mà quan tâm tới nhiều tới việc đó là người có trí tuệ. Cũng vậy, ta bước vào một ngôi chùa hay bước vào một cái nơi sinh hoạt tập thể thì cái điều mà ta quan tâm nhất là cái gì? Cái điều cơ bản nhất, thấp nhất mà ta phải quan tâm là gì? Cái nhà vệ sinh. Mà nếu nơi đó có cái nhà vệ sinh đúng tiêu chuẩn sạch, ta biết rằng cái người chủ nơi này là người có trí tuệ. Chùa mình được mấy buồng vệ sinh ni sư nhở?
[50:58]Cái số buồng vệ sinh nhiều bao nhiêu thì cái trí tuệ của cái người chủ ấy lớn bấy nhiêu. Người nói: "Vậy nói nghe lời thầy chắc nhà con con xây vệ sinh tràn ngập đầy sân đầy phòng hết thì mới con gọi là người có trí tuệ chắc?" Không đến nỗi như vậy, nhưng mà có nghĩa là ta rất quan tâm đến vấn đề vệ sinh thì hiểu rằng ta là người có trí tuệ lớn, lạ như vậy. Cái điều tế nhị nhất, ít cần nói tới nhất, nhưng chính nó là cái cái chỗ khởi đầu của những cái văn minh, trí tuệ. Nhớ như vậy đó. Còn vô nhà nào mà không có nhà vệ sinh thì... thì... thua rồi. Bên Ấn Độ đi, đến bây giờ có nhiều căn nhà của Ấn Độ vẫn không có nhà vệ sinh.
[51:47]Có một lần đó một chú rể đó rước cô dâu đình đám về tới nhà, cô dâu hỏi: "Nhà vệ sinh đâu?", nói: "Không có". Cô dâu lập tức từ hôn lên xe quay về nhà liền. Đến thời bây giờ vẫn còn chuyện đó. Có một lần thầy đi ở một cái miền quê đó, đi về, cái sau đó mời về cái chỗ làng để ăn cơm, vào ăn cơm hỏi: "Nhà vệ sinh đâu?", chỉ cái chuồng trâu. Rồi thầy vô đó đỡ không? Thầy nói là: "Chưa kịp đi vệ sinh con trâu nó tán cái chết liền bây giờ." Nói chung là: "Trời ơi! Không hiểu nổi luôn á." Không dám quay lại, không bao giờ dám quay lại cái làng đó nữa. Mà cái nhà xây rất đẹp. Nhà xây rất là đẹp, chỉ có cái không nhà vệ sinh.
[52:21]Đó. Đó những điều nhỏ nhất mà ta chú ý được thì ta mới mới lớn lên được. Ta muốn dạy con nên người thì ta dạy cái gì trước?
[52:35]Ta muốn dạy con sau này cho nó thông minh, nó giỏi giắn, nên người, ta dạy cái gì trước?
[52:43]Tập cho bé cái gì trước?
[52:47]Lau quét nhà trước. Lau quét nhà mà ta phải bắt bẻ từng góc khuất, buộc cho bé bắt đầu phải hiểu ra là bé quét như vậy rất là sơ sài, phải luồn vào trong gầm bàn, gầm giường mà quét cho ra. Rồi có khi ta dở một cái chân lên, ở dưới đó bám bụi, là bụi nó bị cái gì nó đè lên, bây giờ dở lên mới thấy. Và khi lau phải như thế nào, ví dụ cái khăn lau thì thấy là cái khăn ướt mà lau quá nhiều rồi thì cái chỗ dơ cũ nó trây qua cái chỗ dơ mới chứ chẳng phải là sạch. Cho nên nước cái khăn đó vắt bao nhiêu lần mới đạt tiêu chuẩn, một lần vắt xong cái nước như vậy lau chỉ được một khoảng diện tích bao nhiêu thôi rồi lại vắt lại nước mới.
[53:29]Những cái điều rất bé, rất nhỏ, rất kỹ đó phải phải dạy cho con. Mà nó lau quét nhà mà nó lau sạch, kỹ được thì sau này nhiều việc khác bắt đầu bé sao? Có cái ý thức là kỹ lưỡng. Mà ta nhớ thế này: trên đời này một quốc gia thành công bởi vì họ có những công dân, những kỹ sư, những chuyên gia cực kỳ kỹ lưỡng, vậy thôi.
[53:55]Giống như người ta hỏi nước Đức tại sao mà thành công, sản phẩm họ rất thành công? Họ nói: "Đối nước Đức chúng tôi là những kỹ sư của chúng tôi khi chế tạo một sản phẩm gì là chế tạo cực kỳ kỹ lưỡng, soi lên những vấn đề mà không ai nhìn thấy." Mà Nhật như vậy, Đức như vậy, cho nên những sản phẩm của họ là lừng danh thế giới. Mà một quốc gia những thế hệ sinh viên, học sinh lớn lên đều có những cái tính kỹ lưỡng như vậy, quốc gia đó sẽ thành công rực rỡ. Mà muốn như vậy phải bắt đầu từ trong gia... gia đình. Mà từ trong gia đình là bố mẹ đó, thương con phải đày đọa con, hành hạ con, là sao? Khi nó làm việc gì cứ nói:
[54:36]"Không, con vẫn còn có thể làm tốt hơn nữa mà, con chưa đâu." Ví dụ nói là: "Thưa bố mẹ, con đã dọn xong cái phòng khách để mà chiều nay nghe nói bố có khách, rồi con đã sắp bàn, sắp ghế, lau dọn hết rồi." Thì ta bước vào, nhớ như vậy nha, ta thương con, ta phải đứng quan sát và bắt bẻ cho ra những cái lỗi còn sót. Đó là lúc ta thương con đó, ta dạy nó đó. Ta nói là: "Cái ghế này con sắp chưa song song với cái ghế kia, cái bàn này con sắp chưa vuông góc với cái cái tường nọ. Sắp lại đi con, nhích lại một chút xíu, vài phân thôi." Và ta mở ra cả cái tâm hồn và trí tuệ cho bé. Nhớ phải bắt bẻ, bắt bẻ ta, bắt bẻ tìm cho ra bằng được bao
[55:19]nhiêu cái lỗi mà ta tìm ra được càng nhiều lỗi chừng nào thì sau này con ta trở thành con người xuất sắc chừng nấy. Giao việc cho bé rồi sau khi nó làm xong nó trình, mình cố gắng bắt lỗi. Mà làm cha làm mẹ phải bắt bẻ cho bằng được, mà mình bắt ra được nhiều lỗi là con mình sau này nó xuất sắc. Nhớ giùm thầy như vậy, bắt từng cái lỗi rất nhỏ. Kê một cái ghế, cái bàn, khoảng cách hai cái ghế nó đều đều đều tăm tắp. Nó: "Dạ, con đã để ghế bàn đây." Mình nhìn qua nói: "Sao cái ghế này nó rộng hơn cái khoảng cách cái ghế kia hai phân đó con? Con nhích lại cho đều đi con." Mình bắt tới những cái lỗi đó rồi là nó sợ liền.
[56:00]Và sau này bé nó sẽ rất giỏi, phải nhớ như vậy. Nói ví dụ: "Nè, con đã đây trang bày phòng khách đây nè, con đã cắm hoa." Đứng mình nhìn cái hoa đó, lọ hoa đặt vị trí đẹp chưa, những cái cánh hoa đó đặt đã hợp lý chưa, ráng bắt bẻ cho thầy. Mà nhớ hôm nay thầy dặn: vì cái cái trí tuệ của con mình, vì tương lai con mình và vì sự phát triển của đất nước, phải đứng đó mà bắt lỗi nó cho bằng được. Ta bắt được ra được 10 lỗi, 20 lỗi, bắt được càng nhiều lỗi chừng nào thì con mình sau này giỏi chừng nấy. Từ những việc rất nhỏ trong nhà, nha! Mà nếu làm được như vậy rồi, sau này con mình rất giỏi trong mọi lĩnh vực.
[56:39]Nó làm cái gì nó sẽ truy tìm cho ra những chi tiết còn sơ sót, mà như vậy cuộc đời nó sẽ thành công. Sau này nó bước đi nó vào làm việc ở đâu, tất cả mọi người đều phải hài lòng vì nó kỹ quá, nó kỹ hơn cả cái ông chủ luôn mà. Ông chủ chỉ nghĩ được năm, nó nghĩ ra tới 10 vấn đề. Vì từ nhỏ nó bị bố mẹ nó đì nó rồi, bị bố mẹ nó hành hạ, đày đọa nó rồi. Nhớ! Còn mà ta không đủ khả năng để hành hạ nó, không đủ khả năng để bắt lỗi nó thì lỗi tại ta, ta không dạy con mình được, nhớ nha, vậy nha. Cho nên bây giờ ta chốt lại một câu: Muốn dạy con giỏi thì phải làm việc gì?
[57:23]Giao việc cho con, nha, và khi xong việc rồi bắt lỗi nó càng nhiều càng tốt, mà bắt lỗi trong cái thái độ hết sức là yêu thương, ân cần, nhỏ nhẹ. Nói cái lời hết sức là yêu thương nhưng mà chỉ cho nó thấy hết cái lỗi này cho tới hết cái lỗi kia. Mà được như vậy là ta ta dạy con đấy, đấy. Những điều rất lớn bắt đầu từ những điều rất là nhỏ. Mệt chưa ạ? Thêm một điểm nhỏ nữa thôi nha, một điểm nhỏ nữa thôi. Muốn giàu thì làm sao? Đây cái câu này ai cũng cần đây.
[58:03]Muốn giàu thì làm sao?
[58:08]Có ai từ buổi đầu mình đã giàu sẵn chưa? Hầu hết là chưa phải không ạ? Trừ khi gia đình ta giàu thì ta ta sinh vào gia đình giàu là do đời trước ta làm phước gì đó không biết, bây giờ ta sinh vào gia đình giàu nên ta giàu từ buổi đầu. Nhưng mà đa phần tất cả chúng ta ngồi đây đều có buổi đầu rất là khó khăn, đúng không ạ? Rồi lần lần ta mới khá lên, mà tại sao ta khá lên thì vô tình ta cũng làm đúng cái bí quyết mà thầy sắp nói chứ không phải là không. Hôm nay thầy thầy chỉ nói lại thôi, để nhớ thế này: trong cái buổi đầu mà ta khó khăn đó, cái túi ta có bao nhiêu tiền?
[58:46]Nhớ lại xem từ cái buổi đầu lúc ta rất khó khăn thì trong túi ta được mấy đồng? Có 1 đồng, 2 đồng gì đó phải không ạ? Mà hồi xưa xưa nữa nhiều khi có 1 hào, 2 hào nữa, đúng không ạ? Đó, từ buổi đầu trong túi ta lúc đó chỉ có vài đồng, là khởi nghiệp á, bắt đầu từ có vài đồng. Nếu cái 1, 2 đồng đó mà ta xử lý đúng, ta sử dụng hợp lý thì nó sẽ nở ra thành trăm đồng, nghìn đồng, triệu đồng, tỷ đồng. Mỗi một đồng và ta phải tập sử dụng từng đồng cực kỳ hợp lý trong hoàn cảnh đó thì cái đồng đó bắt đầu nó nở ra. Từng đồng một, từng đồng một. Vì sao vậy? Vì sau này ví dụ khi ta có tỷ đồng rồi thì mỗi một đồng trong tỷ đồng đó
[59:39]vẫn phải được sử dụng hết sức là hợp lý thì tỷ đồng đó nó sẽ thêm nhiều tỷ nữa.
[59:47]Nhớ lại: nhưng căn bản của gì? Của bắt đầu viết một câu văn là bắt đầu viết bằng một chữ chữ cái, đúng không ạ? Thì trong nhiều tỷ đồng mà ta sẽ phải sử dụng, ta giàu có thì bắt đầu từ việc sử dụng một một đồng một mà thôi. Sử dụng sao cho hợp lý trong hoàn cảnh đó. Ví dụ: bây giờ ta có 1 đồng, bố mẹ cho ta có 1 đồng. Bây giờ mà nghe 1 đồng mình không hình dung ra, chứ hồi thầy còn bé, 1 đồng ý nghĩa lắm á. Nha, hồi đó người ta xài có 5 hào mà, 1 đồng. Mà cho thì bỏ túi thôi cũng chẳng làm biết làm việc gì. Thì ta có bao nhiêu việc phải dùng với cái 1 đồng đó? Ta dùng việc gì? Một là bỏ ống heo để dành, phải không ạ?
[1:00:34]Hai là cái gì? Mua vở, mua viết, mua sách gì để để học tập. Ba là cái gì? Đi ra ăn phở trả thù mấy bữa mà không có cái gì ăn. Và bốn là cái gì? Bất ngờ gặp một việc xảy ra, có một người nào đó họ nghèo khó, cần một sự giúp đỡ ở trong trước mắt ta. Ta có bốn cái việc đó thì trong bốn việc đó là việc nào là hợp lý nhất?
[1:01:06]Thường thường ta nghĩ là giúp người phải không ạ? Bao nhiêu việc ta định làm, bỗng nhiên có một người nghèo khó ta định giúp thì xem như trong hoàn cảnh đó thì cái việc giúp người là việc hợp lý nhất, thì sau này đồng tiền nó nở ra. Giờ ví dụ như không có cái trường hợp đó, chỉ có ba trường hợp thôi: một là bỏ ống heo, hai là đi mua vở mua viết, ba là đi ăn một bữa cho ngon để trả thù, thì trong ba việc này, việc nào hợp lý nhất? Thứ hai phải không? Mua vở, mua viết, mua sách để học tập, hợp lý nhất, đó. Thì cái tư duy của ta việc nào hợp lý nhất thì nó sẽ làm đồng tiền từ từ nở ra, sau này tự tiền nó đến với ta, tự nó đến.
[1:01:47]Khi ta sử dụng nó hợp lý rồi, tự đồng tiền sẽ tìm đến. Mà nói: "Thưa thầy, xài xong rồi cái nó mất tiêu rồi còn đâu nữa mà nó đến, đâu có nở ra?". Không, nói nó nở ra có nghĩa là nó tìm đến, những đồng tiền mới tìm đến, còn đồng tiền cũ mình xài mất tiêu rồi. Nhưng mà xài hợp lý thì sẽ có những đồng tiền mới nó tìm đến, nhớ như vậy. Hiểu cái điều này rồi, những bạn trẻ, của tụi con á, xem lại vậy trong suốt bao nhiêu thời gian qua mình đã cân nhắc khi xài từng đồng hay không? Hay là chỉ xài theo ý thích mà thôi? Đa phần ta chỉ xài theo ý, ý thích mà thôi, không cần biết nó hợp lý hay không, và đó là lý do mà ta vẫn tiếp tục nghèo, tiếp tục ăn mì tôm, nhớ như vậy nha.
[1:02:42]Thì ra vậy, nhớ vậy. Thôi, hôm nay Vu Lan ta về đây với cái không gian thiêng liêng của chùa trong cái ngày lễ hội của tình, của nghĩa như vậy, thì ta mang cái tình nghĩa này đi suốt cuộc đời mình. Thầy xin chúc cho quý Phật tử người nào đã đeo được cái huy hiệu Vu Lan này, mà thầy gọi là cái bùa Vu Lan này, thì về nhà được nhiều may mắn, phúc lành. Nhưng cái huy hiệu này nó có cái thời hạn, đó là khi mà nó hết hạn thì phải tới đây mà gắn thêm vào ngày tháng Bảy năm sau nữa nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.