Lời giảng: Điều Thế Giới Còn Thiếu

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:23]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:35]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng nghe cái đề tài Đạo Phật với xã hội. Đề tài hôm nay là "Điều thế giới còn thiếu". Ở dưới nghe nhỏ không ta? Nghe rõ không? Bữa nay bị bệnh nói không ra hơi, nói không hơi, bị bệnh. Cái đề tài hôm nay nghe tên thì hấp dẫn, mà nội dung thì không có gì lạ. Đây là những điều mà chúng ta cũng đã từng nói với nhau. Bây giờ mình gom lại một vài điều để mình xác định lại, vì thường là những đề tài mà chúng ta giảng trong cái loạt bài Đạo Phật với xã hội nó có tính cách chiều rộng, nó liên quan đến nhiều người, nhiều con người trong cộng đồng, trong xã hội, cho nên đề tài này nó nó vì nó đi mênh mông.

[1:29]Còn ví dụ như chúng ta gặp những đề tài khác á thì nó là sự chuyên sâu tu tập. Nhưng mà ở đây thường là cái quan điểm cũng như là cái cách để chúng ta sống, cách để chúng ta ứng xử trong cuộc đời, cho nên những loạt bài này như vậy. Hôm nay chúng ta nói điều thế giới còn thiếu nghĩa là sao? Chúng ta điểm qua một vài vấn đề mà nó có liên quan đến Phật pháp mà chúng ta nhìn những vấn đề đề của thế giới theo con mắt của Phật pháp để thấy thế giới có những điều đã quá dư, chúng ta đừng chạy theo nữa, những điều nó không có tốt, và có những điều rất là tốt, rất là cần thiết mà lại còn rất là thiếu, đó là những điều mà chúng ta phải bổ sung,

[2:15]chúng ta phải tu tập để chúng ta cân bằng lại cái thế giới mà họ đang mất cái quân bình này. Có nhiều điều lại dư mà có những điều lại còn thiếu. Hôm nay chúng ta nói một số vấn đề như vậy. Và những cái điều mà chúng ta nói hôm nay đôi khi chúng ta cũng đã nghe lác đác ở những lần khác, chúng ta sẽ không có ngạc nhiên. Ví dụ như điều thứ nhất mà chúng ta nói là thế giới thiếu sự trầm tĩnh, nghĩa là sao? Nghĩa là nơi con người chúng ta vậy, thường á chúng ta có hai tâm trạng, hai cái trạng thái tâm lý mà đối lập với nhau. Một là xao động, xúc động, bị kích động, và thứ hai là sự tĩnh lặng, sự an tĩnh, sự trầm tĩnh.

[3:04]Nó có hai cái trạng thái tâm hồn đối lập nhau như vậy. Thì ở đây mỗi trạng thái nó đều có một cái giá trị gì đó trong cuộc sống của con người chứ không phải là cái nào hay, cái nào dở hoàn toàn. Ví dụ đứng trước cái nỗi thống khổ của người đồng loại hay của chúng sinh, chúng ta có cái lòng thương cảm thì xúc động đó là một điều tốt, là điều thiện trong tâm hồn con người, có như vậy. Rồi ví dụ như đứng trước những kích động thù hận giữa hai phe phái mà chúng ta giữ cái tâm trầm tĩnh, an lành thì cái sự trầm tĩnh ở lúc này lại là tốt. Cho nên hai cái trạng thái đối lập của tâm hồn: một bên là xúc động, xao động;

[3:53]một bên là trầm tĩnh, an tĩnh thì mỗi bên đều có cái giá trị của nó. Tuy nhiên, với cái trí tuệ của loài người thì ai cũng thấy rằng tâm hồn trầm tĩnh, an tĩnh thì nó là biểu lộ của một cái nội tâm có giá trị hơn, cao hơn, trí tuệ hơn, bản lĩnh hơn, chín chắn hơn. Người thường hay xao động, xúc động, dễ bị kích động thì chúng ta đánh giá người này tâm hồn còn non kém, thiếu bản lĩnh, thiếu chín chắn, cái trí tuệ nhìn không sâu. Mặc dù có một vài cái xúc động cũng có giá trị tốt đẹp, nhưng mà đa phần hễ tâm mình xao động hầu hết đều là chứng tỏ sự non kém của tâm hồn. Còn cái tâm hồn mà trầm tĩnh thì chứng tỏ một tâm hồn

[4:43]chín chắn, vững chãi, bản lĩnh và trưởng thành. Mà chẳng những như vậy mà đạo Phật còn đòi hỏi chúng ta phải tu tập thiền định để đạt được cái sự trầm tĩnh tuyệt đối luôn. Cho nên hai cái trạng thái như vậy. Ở đây trước hai cái trạng thái của tâm hồn đó thì chúng ta phê phán là thế giới thiếu sự trầm tĩnh, tức là mất quân bình quá quá nhiều. Người ta đang đi về cái cái phía đi tìm cái cái tự cái tâm hồn xao động và người ta cũng tìm cách kích động tâm hồn của con người nữa, mà người ta không đi tìm cái sự trầm tĩnh nhiều, nên trong thế giới này nó mất quân bình, mà mất quân bình là nó nghiêng về,

[5:27]nó nặng về phía sự xao động, còn cái sự trầm tĩnh ít có. Ở đây có nhiều những người mà họ muốn có cái ảnh hưởng lên quần chúng, ví dụ như một cái người mà họ bán hàng, họ muốn gây, muốn quảng cáo, họ cũng có cái cách quảng cáo để làm cho người ta ham thích, hoặc là những người mà họ tạo nên những ngôi sao âm nhạc họ cũng có cái cách kích động để làm cho cái giới trẻ hâm mộ một cái ngôi sao nào đó mà họ đang xây dựng. Họ có những cái thủ thuật của họ, từ một con người nhiều khi bình thường thôi bỗng nhiên trở nên được hâm mộ cuồng nhiệt. Hoặc là những bộ phim cũng vậy, ví dụ như những bộ phim mà

[6:11]họ tranh nhau để được cái giải Oscar, họ có tìm cách quảng cáo, vận động mãnh liệt tốn bao nhiêu tiền cũng được, để cho cái bộ phim đó gây được ấn tượng, được ham thích, gây sự chú ý cho ban giám khảo mà chấm giải Oscar. Rồi những nhà vận động xã hội hoặc là những nhà vận động chính trị, vân vân, họ cũng tìm cách nghĩa là lôi cuốn, kích động tâm hồn con người mà hầu hết là tạo cảm xúc mạnh cho khán thính giả. Thì đó là trong thế giới bình thường này là chúng ta trong cái vô tư, trong cái thụ động của mình, mình vẫn thường hay bị kích động mà mình không biết trong cái vô tình. Mình xem một đoạn phim truyền hình,

[6:55]có những đoạn quảng cáo, mình đang bị kích động. Hoặc là mình xem một tờ báo nào đó thì có khi mình đang bị quảng cáo, đang bị lôi cuốn nào đó mình cũng không hay. Mà ở đây nà chúng ta chúng ta để ý cái này, ví dụ như là lâu lâu chúng ta xem trên phim truyền hình mà có những đoạn mà chiếu gọi là âm nhạc nước ngoài đó, âm nhạc nước ngoài, có những cái ngôi sao những mình không biết ngôi sao thiệt hay ngôi sao giả gì đó, họ ba bốn người họ hát, hát một lát rồi quần áo đâu cũng bay tung tóe không còn miếng gì hết trơn, trên mình xăm đủ thứ rồng rắn gì đó, nhảy như điên như cuồng. Nếu mà bình thường á mà đừng để họ trên cái sàn diễn cầm

[7:38]cái đàn mà đứng ở ngoài đường bình thường mà mình thấy một người làm những động tác đó thì mình nói họ là ai? Họ bị nhảy ra được cái hàng rào của nhà thương Biên Hòa, họ đứng vậy. Nhưng mà vì họ đứng ở trên cái sàn diễn thì mình gọi họ là ngôi sao. Thấy thấy thấy cuộc đời nó vậy. Bởi vậy, nếu hôm nào mà quý Phật tử mà muốn như vậy thì đừng có đứng dưới đất, mình để cái sàn cao cao mình làm, người ta sẽ gọi mình là ngôi sao. Thì những cái đó, cái người diễn viên họ làm như vậy, nhưng mà chúng ta nhìn quần chúng thì như thế nào? Những giới trẻ mà đang đứng ở dưới coi thì thái độ thế nào? Nhảy cuồng loạn theo, phải không?

[8:16]Nhảy cuồng loạn theo, tức là cái cảm xúc bị lôi cuốn, bị kích động tột độ đi theo luôn. Rồi cái sự mà hâm mộ đối với những cái ngôi sao nó lạ lùng. Ví dụ khi một ngôi sao đó họ đến trình diễn ở một nơi nào, một cái thành phố nào đó thì họ ở một cái khách sạn, thì họ phải thuê bảo vệ, tại vì cái người hâm mộ họ tới kéo chật khách sạn, xô muốn sập khách sạn luôn, thế là phải có hàng rào cảnh sát bảo vệ. Ở dưới này họ la lối, cuồng nhiệt, đòi gặp mặt, đòi xé một miếng áo của cái ngôi sao đem về làm kỷ kỷ niệm. Rồi ví dụ như cái ngôi sao đó họ xăm cái con rắn quấn cổ thì cái người nào đi theo cũng quấn một con rắn giả quanh cổ mình để mà biểu lộ đồng

[8:56]tình, cái hoan hô, cái cái biểu tượng của một ngôi sao mình như vậy. Mà với cái người mà lớn tuổi rồi đã đi qua cái tuổi cuồng nhiệt đó nhìn lại những cái trò đó thấy gì? Thấy nó trơ trẽn, ngờ nghệch, phải không? Thấy nó lãng nhách không có gì hết. Nhưng mà giới trẻ thì như vậy. Giống như cái cái phim Titanic á, cái phim mà tàu chìm á, thì cái diễn viên chính nổi tiếng là là cái anh chàng DiCaprio gì đó. Thì sau cuốn phim đó cái khi cái doanh thu lớn rồi nổi tiếng thì lúc đó những cô gái Nhật á cứ đứng hô, gào thét lên: "Em sẵn sàng chết vì anh" cho cái anh chàng diễn viên đó mà lãng nhách không có gì hết trơn.

[9:34]Chuyện thì chuyện đóng phim mà do ông đạo diễn ổng chỉ đạo, ổng kêu khóc khóc, ổng kêu cười cười, ổng kêu nhảy hàng rào nhảy, ổng kêu nhảy xuống biển nhảy, ổng kêu chết thì nằm đơ ra mà chết thì có vậy thôi. Nhưng mà khi mà thể hiện trên màn ảnh rồi thì lại kích động con người, người ta xúc động, nhất là giới trẻ. Ở đây chúng ta thấy hầu hết là những người bị kích động là giới trẻ vậy, ở trong cái tuổi cái tuổi hiếu động của tuổi trẻ nên dễ bị kích động. Còn cái người lớn vượt qua cái lứa tuổi đó rồi nhìn lại mọi chuyện ngờ nghệch trẻ con, không đáng. Bây giờ cái đó là cái ngôi sao nhạc pop, nhạc rock, còn cái màn nữa là màn đá banh nữa.

[10:09]Đá banh thì hình như tới tuổi hơi lớn lớn cũng còn bị, chưa hết. Đá banh nghĩa là nhìn thấy cảnh mà người ta... Nghĩa là nếu mà người nào yếu tim thì xin đừng có đi ngang mấy cái chỗ mà người ta coi đá banh. Tại vì cái người cầu thủ họ đá trong đó họ ráng họ đá, nhưng mà cái người mà ngồi trên coi trên TV mà họ la đó, mình có khi mình đứng tim mình chết. Có một lần vậy, tôi đi xe ngang kia, ngang cái ông nào ổng la "Vô!", cái mình rớt tim ra ngoài. Có một chữ "vô" của ổng mà ổng làm như là ổng đá chứ không phải người vì người cầu thủ đá nữa. Ổng la "vô" còn mạnh hơn cái người ta đá trong đó nữa.

[10:40]Nghĩa là người ta khóc, người ta cười, người ta nhăn, người ta nhảy theo từng cái trái banh nó lăn. Cái cảm xúc của con người nó đi theo những cái trò giải trí như vậy. Cho nên bình thường ban đầu nó chỉ là một trò thể thao khuyến khích sự rèn luyện thân thể cho khỏe mạnh. Nhưng mà đến khi cái tâm hơn thua người ta mạnh quá, nghĩa là bên này thắng bên kia thua, nó có cái giá trị quá. Thì bắt đầu, nghĩa là cái sự hâm mộ, sự ham thích cuồng nhiệt đến nỗi người ta gọi nó như một tôn giáo, bóng đá như một tôn giáo. Thì mình không biết tới lứa tuổi nào người ta mới vượt qua được điều đó. Tại vì nhiều khi dòm thấy đôi khi những vị lớn lớn tuổi,

[11:17]có khi già thấy tóc bạc rồi, vẫn ngồi bình luận bóng đá một cách hấp dẫn ở mấy quán cà phê dữ dội lắm. Thua sao, nợ làm sao. Thì ở đây chúng ta thấy những điều đó là những cái thế giới này nặng về về cảm xúc. Mà cái tâm thanh tịnh người ta không thấy giá trị, nên ở không buồn. Chính vì cái sự trống trải mà không được lấp đầy, thế là người ta đi tìm cái gì đó cho người ta một cảm xúc. Cái cảm xúc đó nó cần đám đông để hỗ trợ. Ví dụ bây giờ có một cái truyền hình chiếu đá banh mà chung quanh mình không ai thích đá banh họ dòm lơ lơ chỗ khác, có một mình mình đứng đó ngồi la hét thì sao? Hổng vui, hổng vui. Phải có nhiều người mới vui.

[12:01]Cho nên có nhiều người tại sao tới giờ mà đá banh đó không ở nhà coi với vợ con mà chạy ra quán cà phê ngồi coi? Nó có nhiều người cùng la nó vui. Nên trong cái cảm xúc nó cần cái tính quần chúng nữa. Nên nhiều người khuếch đại cái cái tâm lý của mình. Rồi thêm một cái nữa chúng ta thấy là hiện tượng đua xe đó. Đua xe cũng là cái đi tìm cảm giác mạnh, cảm giác mà đùa giỡn với cái chết. Trong cái tâm trạng trống trải, không có mục tiêu sống, không có lý tưởng sống cao đẹp, người ta muốn đi tìm cái gì để lấp đầy cái tâm hồn và cái sức khỏe của tuổi trẻ thì người ta đùa giỡn với cái chết để tìm được vừa cảm xúc vừa thử thách được cái sức khỏe của mình.

[12:43]Và hầu hết thì chấm dứt ở nghĩa địa hay là ở bệnh viện Chợ Rẫy, mọi chuyện chấm dứt dừng cái cuộc đua xe nó dừng ở tại đó. Nó chạy thì chạy từ ở đường Điện Biên Phủ chạy ra ngoài phía xa lộ Sài Gòn, ở ngoài đường Sài Gòn, nhưng mà dừng, cái điểm dừng nó lại nằm ở bệnh viện Chợ Rẫy. Mà tại sao như vậy? Lý do là thế này nè: Là trong năm ấm của chúng ta đó, là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nó có cái ấm thứ hai là thọ ấm, tức là cái hệ thần kinh cảm xúc của con người. Ở đây đó, mỗi ấm nó đều có cần cái thức ăn của nó hết trơn á. Hôm nay vì chúng ta chưa có phải đào sâu cái thức ăn của năm ấm, cho nên chúng ta không

[13:23]nói nhiều, chúng ta chỉ trích cái thọ ấm. Mỗi ấm đều có cái thức ăn của nó, ví dụ như sắc ấm là cái thân xác này có cái thức ăn nó là cái gì? Là thức ăn, đồ uống và không khí, đó vậy. Còn cái thọ ấm là cái hệ thống thần kinh cảm xúc thì nó đòi cảm giác. Luôn luôn nó đòi, nó khát khao cảm giác, không có cảm giác không chịu được. Ví dụ như có ai kể cho mình nghe một câu chuyện buồn, một chuyện tình buồn gì đó, mình ngồi mình buồn. Cái buồn nó vẫn là một cái thích, nhưng mà kể chuyện buồn hoài chán lắm, bắt đầu mình kiếm chuyện hài mình đọc cho nó vui, cười lại. Nghĩa là mình thích đổi qua đổi lại giống như mình ăn đổi món vậy đó.

[14:05]Cái cảm giác đó là cái luôn luôn cần thiết. Con người ta ai cũng bị, chỉ trừ có những người đi vào thiền định... Nghe có mùi thuốc lá nha. Ví dụ trừ những người mà họ đi vào thiền định được, tâm họ trầm lắng xuống, họ vượt ra ngoài được cảm xúc, họ mới thấy có một cái hạnh phúc khác. Cái hạnh phúc khác do thiền định đem lại, cái cảm giác an lạc trong thiền định nó cũng là một loại cảm giác đó, chứ không phải không, nhưng cảm giác này nó vượt hết những cái cảm xúc mà họ tìm thấy trong trần gian này. Và lúc đó họ mới tin thực sự có một cái an lạc khác từ nơi đạo. Còn đa số, khi mà chúng ta chưa có cái lý tưởng đối với đạo,

[14:47]chúng ta không hiểu được cái cao siêu của một nội tâm trầm tĩnh, chúng ta luôn luôn đi tìm cái cảm giác, cảm xúc ở những cái gì nó xao động. Nghĩa là phải buồn, khóc cho ra nước mắt, cuộc đời nó mới đã, phải cười hả hả, cuộc đời nó mới đã, phải la hét, phải gào thét đồ thì cuộc đời này nó mới đã. Nghĩa là chúng ta đi tìm cái đó, tìm những cảm giác để lấp đầy những khoảng trống của tâm hồn, để cung cấp cái thức ăn cho thọ ấm, tức là hệ thống thần kinh cảm giác. Chỉ có những người nào có trí tuệ cũng như có căn lành đời trước, họ mới tin được Phật pháp, tự nhiên họ ham thích thiền định và chịu cực chịu khổ, chịu đau chân để ngồi mà nhiếp từng cái

[15:28]tâm niệm của mình cho đến ngày nào đó mà tâm họ trầm lắng được, nhiếp được, họ mới phát hiện một cái cái cảm giác an lạc, hạnh phúc khác mà ở thế gian không tìm ra được. Mà trong cái cảm giác này chúng ta còn sợ nhất là cảm giác mà hưởng thụ về ma túy nữa, rất là đáng sợ. Thế giới là như vậy, dư cái cảm xúc xao động mà thiếu cái sự trầm tĩnh. Do đó, cái thế giới này luôn luôn biến loạn, luôn luôn rắc rối, luôn luôn xáo trộn. Vì để đi tìm cho được những cái cảm giác mạnh đó, người ta phải cái từ bây giờ gọi là "quậy", phải quậy nó mới có cảm giác mạnh. Tức là mình phải gây chuyện, phải sinh sự,

[16:13]phải làm điều này, phải làm điều kia thì mới có, tìm được cảm giác mạnh. Đó là lý do tại sao thế giới cứ xao động, biến động, cứ xáo trộn mãi. Còn nếu đa phần trên thế giới này, chỉ hai phần ba thế giới này là những con người mà người ta làm chủ được cảm xúc, người ta tìm được cái hạnh phúc trong thiền định, trong sự an lạc nội tâm thì thế giới này yên ổn liền, hòa bình đến thật nhanh liền. Nhưng mà khổ là người ta thích tìm cảm giác mạnh. Chúng ta thấy ở những cuộc chiến tranh mà bắn giết nhau cũng vậy, là ngoài những cái thế lực chính trị gì đó nó xúi sau lưng để cho dân tộc này đánh dân tộc kia, phe phái này đánh phe phái kia, những cái người mà nó xúi sau lưng

[16:57]á thì nó có mục tiêu khác, mục tiêu của quyền lực, của tiền bạc gì đó không biết. Nhưng mà những người mà bị kích động để cầm súng đánh nhau họ cũng đang đi tìm cảm giác mạnh. Bắn giết người khác cũng là một cái thỏa mãn cái thú tính và thỏa mãn cái cảm giác chiến thắng của mình. Nghĩa là khi mà mình đè bẹp được người khác, bản ngã mình tăng lên, nó làm cho mình có cảm giác khoái trá. Cái khoái trá, thì thắng người khác làm cho mình có cảm giác khoái trá, nên tại sao thế giới này người ta cứ đi hơn thua mãi. Mà cái cảm giác khoái trá của cái hơn thua đó đó, đến tột độ là giết được kẻ thù. Gọi là cái làm cho người ta khoái trá tột độ, cũng là một loại cảm giác.

[17:37]Chính vì cứ đi tìm những cảm giác đó mà thế giới này cứ đầy hận thù, xáo trộn là như vậy. Khi mà nhìn cái thế giới thiếu sự trầm tĩnh á, đó là điều mà người Phật tử của mình phải bổ sung điều đó cho cái thế giới này. Có những cảm xúc cũng tốt, cũng cao thượng, những cái cảm xúc như là tình thương yêu nhân loại, tình thương yêu chúng sinh, đó là những cái động mà những cái động rất là cao quý. Những cái động đó sau này nó nuôi dưỡng làm cho chúng ta tìm được cái định. Hoặc là khi chúng ta xót xa trước nỗi khổ của tha nhân, chúng ta nghe chuyện nạn lụt, chúng ta nghe chuyện động đất người ta bị vùi dập, chúng ta nghe một cái tai nạn thương tâm, hoặc ví dụ như vừa rồi báo...

[18:23]báo... báo Tuổi Trẻ có đăng một anh sĩ quan của lực lượng biên phòng khi mà bắt cái bọn thổ phỉ buôn buôn lậu ma túy đã bị nó quăng lựu đạn lại, chết banh thây. Vì lúc anh hy sinh cho đồng đội, anh chụp trái lựu đạn đó để cho người khác đừng có bị, ném, nhưng mà anh ném đi không kịp thì anh không còn cái gì hết, tan nát người hết. Thì những cái điều mà chúng ta nghe trước những cái gương hy sinh đó, nghĩ tới đồng loại, nghĩ tới sự nguy hiểm của anh em, của đồng đội của anh em, mà hy sinh chụp trái lựu đạn, chứ mình không tránh trái lựu đạn đó. Vì nó tới gần quá, chụp luôn trái lựu đạn để quăng đi,

[19:00]cứu anh em mình thì mình là người bị lãnh cái cái hết cái hậu quả của vụ nổ đó. Thì chúng ta nghe những chuyện đó mà chúng ta xót xa thì đó là những cái động mà động tốt. Cái động đó nó chuẩn bị cho mình đi vào cái định. Nên chúng ta nhớ nó có hai, ba loại động. Có những cái động tâm để rồi nó đưa mình động, nó đưa mình đọa lạc trong luân hồi sinh tử luôn. Ở kiếp sau mình đọa thành thú, thành thành gì luôn, là do bây giờ những cái động sai lầm, những cái động hơn thua hiếu thắng, chạy theo những cái cảm xúc của bản năng, như nãy chúng ta nói, những cái hơn thua trong cái bóng đá, trong những cái hâm mộ những ngôi sao vân vân, nó lãng nhách.

[19:38]Thì những cái nhân đó làm cho mình đi vào những cái cái loài mà luôn luôn xao động. Còn những cái loài động mà động cao thượng của đạo đức, thương yêu con người, thương yêu đồng loại, thương yêu chúng sinh thì những cái động đó nó làm cho chúng ta từ từ thành tựu được cái thiền định trong nội tâm mình. Nó hai, ba loại như vậy. Hoặc có khi là ví dụ như chúng ta vui mừng theo cái hạnh phúc của người khác, theo cái thành công của người khác. Như bây giờ cái nhà mình thì còn ọp ẹp, nhưng mình nhìn thấy cái người hàng xóm mình họ xây được cái nhà lầu, mình vui mừng mà không có cảm giác tự ái hơn thua,

[20:13]mình vui mừng vì cái người hàng xóm của mình họ đỡ phải chịu cái cảnh là mưa dột, nắng rọi, đỡ, mình mừng trước thì mình cũng có phước. Hoặc là nhiều khi như mình thi không đậu mà người bạn mình thi đậu, mình mừng cho họ chứ mình không có buồn, không ganh tị thì những cái động như vậy, những cái vui mừng như vậy nó tạo thành cái phước và nó làm cho tâm hồn chúng ta cao thượng lên dần dần. Còn cái ví dụ thấy người ta thành công, hạnh phúc mà mình buồn so, mình lại mình gặp người ta, mình nói: "Chúc mừng bạn" mà mặt méo xẹo thì cái đó là tâm hơn thua ganh tị và tự ái. Ở đây ví dụ như mình mua vé số hoài không trúng mà người ta mua trúng,

[20:56]mình lại mình chúc mừng, chúc mừng mà mặt méo xẹo, có không? Cái cảm xúc thiện làm cho ta lần lần có lý tưởng cao đẹp trong cuộc sống.

[21:09]Thì giữa hai cái cảm xúc, một bên là những cảm xúc bất thiện làm cho mình hơn thua, hiếu thắng, xao động, cuồng nhiệt; một bên là những cảm xúc cao thượng, thương yêu con người, xót xa trước nỗi khổ của đồng loại, vân vân, thì cái cảm xúc sau đó, cái cảm xúc thiện làm cho mình tăng dần cái lý tưởng của cuộc sống lên, tức là người đó sống có cái mục tiêu rõ ràng, chứ không có sống để đi qua một kiếp người vô nghĩa, nó khác nhau. Như hồi sáng nay thì chúng tôi ngồi nói chuyện với thầy trụ trì vậy, thì thầy nói là thầy bận rộn quanh năm suốt tháng, không có chút nào hở, hễ lo việc cho người này rồi lo việc cho người kia, vân vân.

[21:50]Thì chúng tôi cũng đều nói với nhau rằng vậy, một khi mình sống một đời mà mình cực nhọc, bận rộn để lo cho mọi người, thì lúc mình chết, mình thanh thản, thanh thản ra đi. Còn cái người mà khi sống không làm gì hết á, tới chừng chết, chết không được, muốn chết, chết không được, lúc ấy chết rất khó khăn. Là bởi vì những điều mình đáng lẽ phải làm trong cuộc sống này, bao nhiêu trách nhiệm đáng lẽ mình phải chu toàn, nhưng mình không chịu làm, mình lười. Cuộc sống mình không có lý tưởng, không bao giờ mình có được cái cảm xúc thiện, thương yêu con người, lúc chết, chết không được, như thế gian này còn kéo mình lại.

[22:26]Mặc dầu lúc đó lực mình đã tàn, sức mình đã kiệt mà không có đi được. Còn nếu mình sống mà mình bận rộn, thương yêu, lo toan cho mọi người, mình thường có những cảm xúc thiện, cái ngày mà sức mình tàn, lực mình kiệt thì lúc đó mình cũng ra đi thanh thản luôn. Nên vì vậy, cái người nào mà sống trên đời này mà không có lý tưởng, cuộc sống cạn cợt, không có hướng đi, không có mục tiêu, không thương yêu ai, chẳng thèm lo cái việc gì từ thiện thì rất đáng lo, rất đáng lo cho cái ngày nhắm mắt. Nên vì vậy, chúng ta là người Phật tử, chúng ta hiểu được thế nào là cái cảm xúc thiện và bất thiện, cái nào là động tốt hay không tốt, mà phải xây dựng cái cuộc

[23:10]sống có lý tưởng như thế nào để dành cho cái cuối đời mình và cho kiếp sau. Tuy nhiên, cái sự trầm tĩnh, cái ôn hòa, cái hiền lành lại rất là cần thiết vì nó đem lại cái lý trí và sáng suốt. Đó là dấu hiệu của sự trưởng thành của con người. Bây giờ, nói thế này, ví dụ như khi chúng ta thấy một cái tai nạn thương tâm, một cái gia đình nghèo, họ khổ đủ thứ hết, chúng ta thương xót, mà thương xót thái quá, động quá, thì cái động tâm đó cũng là cái tốt chứ không phải không. Nhưng mà động thái quá, vút vắt, nó cũng là một cái bệnh của tâm. Trong trường hợp thấy người ta khổ, mình thương, nhưng mà lòng mình rất trầm lắng

[23:54]rồi mình tìm cách cứu giúp người ta, cái đó vẫn là cái tốt hơn, vẫn là cái tốt. Nghĩa là trong cái xao động, nhưng mà mình có cái sự trầm tĩnh, sự hiền lành, ôn hòa nên mình nhìn vấn đề sâu và mình sao, mình bình tĩnh để mà đối phó, để mà hành động cho đúng hướng. Chứ còn nếu mà chúng ta thương con người, thương vút vắt, động quá, đụng chuyện khóc ròng hết trơn rồi cũng không làm được việc gì, phải không? Nên nhiều khi tốt mà xao động quá cũng làm mình mất sáng suốt. Do đó, cái sự trầm tĩnh, cái sự ôn hòa rất cần thiết cho cuộc sống khi chúng ta đi vào cuộc sống này. Và chúng ta thấy trên thế giới vậy,

[24:33]vì cảm xúc nó thúc đẩy hành động, ví dụ muốn lôi cuốn một cái quần chúng theo, thế người ta phải gây cái cảm xúc cho quần chúng thương, thích, cuồng nhiệt để đi theo, rồi thích gây Bây giờ thấy người ta hâm mộ bóng đá thì quảng cáo gì cũng gắn bóng đá vô một chút, uống Pepsi để mà cái gì cũng bóng đá, rồi uống Coca-Cola cũng để coi bóng đá gì đó, ăn bóng đá, ngủ bóng đá rồi uống Coca-Cola, áo đầm vậy đó cũng gắn vô với bóng đá, nghĩa là lợi dụng cái cảm xúc mà người ta quảng cáo, rồi mình bị cái kích động đó mình mới mua đồ, mình mới mua sản phẩm, rồi mình đi theo phe này, mình đi theo phe kia.

[25:13]Nghĩa là luôn luôn vậy, chúng ta bị tác động, bị kích động. Thì ở đây, thế giới điều đó quá dư và thế giới thiếu sự trầm tĩnh. Vì vậy, người đệ tử Phật chúng ta biết cái sự trầm tĩnh là điều quý giá cho nhân loại, cho con người, chúng ta đi bổ sung điều đó cho nhân loại, cho thế giới. Chúng ta bổ sung cho nhân loại, cho thế giới bằng cách gì? Bằng cách là chính mình phải phải tu tập. Nghĩa là trước hết, chính mình phải tu tập, nghĩa là chính mình phải biết trong cuộc sống này luôn luôn giữ sự trầm tĩnh, ôn hòa, hiền lành và tinh tấn tu tập thiền định. Chữ thiền định là chúng ta nói chung nha, chứ người niệm Phật cũng gọi

[25:55]là thiền định, chứ đừng có nghĩ niệm Phật, thiền khác nhau là sai ạ. Nên người niệm người lắng tâm ngồi niệm Phật cũng là thiền định, người theo dõi hơi thở gì đó cũng là thiền định, người quán Bát-nhã gì đó cũng là thiền định, giống nhau như vậy hết. Thì ở đây, người đệ tử Phật chúng ta phải bổ sung cái điều đó, bổ sung cái sự trầm tĩnh cho thế giới bằng cách chính bản thân mình nỗ lực tu tập thiền định để nhiếp tâm được vào trong định. Rồi đồng thời, chúng ta kêu gọi người khác cũng biết tu tập thiền định, chúng ta rủ rê, chúng ta mình nói dụ dỗ hơi kỳ, nếu dụ được cứ dụ luôn, cũng dụ dỗ luôn cho người khác cũng tu tập thiền định như vậy.

[26:35]Chúng ta nói đến cái lợi ích của thiền định, của một nội tâm trầm tĩnh, ôn hòa, hiền lành cho mọi người cùng biết, để cho kéo nhau, rủ nhau mà tu tập. Đó là điều mà chúng ta bổ sung cho thế giới này sự trầm tĩnh là như vậy. Nên thiền định của Phật giáo là liều thuốc cực quý cho cái thế giới cuồng nhiệt này. Chúng ta nhớ điều đó và chúng ta là đệ tử Phật, chúng ta phải thực hiện điều đó. Một điều nữa mà gọi là thế giới còn thiếu, tức là thế giới thiếu sự điều chỉnh. Thiếu sự điều chỉnh này là sao? Tức là điều chỉnh cái hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo. Hiện nay đó, người ta thống kê được người ta thấy trên thế

[27:17]giới có 300 người giàu nhất mà tổng tài sản của 300 người đó lại bằng tài sản của 3 tỷ người nghèo khác.

[27:29]Cái tài sản của 300 người thôi, bằng tài sản của 3 tỷ người. Và như vậy chúng ta thấy hợp lý không? Không hợp lý, cái hố ngăn cách quá xa. Nghĩa là trong một cái hành tinh chúng ta sống chung nhau như thế này mà người thì quá giàu, quá sung sướng, quá tiện nghi, một người kiếm một bữa cơm vất vả mà cùng là con người với nhau, chúng ta không đành lòng, không chịu được. Cùng là giá trị con người với nhau, chúng ta có những gương mặt thân yêu như thế này, chúng ta có cái hình dáng giống nhau như thế này mà một người thì nghĩa là chỉ quấn cái chăn để rách rưới để chịu đựng qua một cái mùa đông lạnh lẽo,

[28:11]còn một người thì ở nơi nghĩa là nhà lầu như một cái lâu đài sang trọng. Chúng ta thấy không đành lòng. Nhưng mà chúng ta không dám nói là bất công, bởi vì cái người giàu đó họ đâu có ăn cướp của ai đâu. Họ làm nên, họ kinh doanh lên bằng cái tài năng của họ, bằng cái vốn liếng của họ, họ thành công, họ giàu lần, giàu lần mãi. Còn người nghèo kia có thể là vì thiếu kiến thức, thiếu trình độ học, văn hóa, học vấn, thiếu vốn liếng, thiếu người giúp đỡ và nghèo cứ tiếp tục nghèo. Chúng ta nói rằng bất công mình không dám nói là cái thế giới bất công vì giàu và nghèo. Mình nói như vậy giống như mình mình nói cái người giàu là

[28:50]ác, mà không phải, có khi người giàu họ không ác đâu. Mà họ làm tài sản nên từ đôi tay của họ, trí óc của họ. Nhưng có điều là không hợp lý ở chỗ là giữa con người với nhau cùng sống trên một hành tinh thân yêu này mà người quá sung sướng mà người quá nghèo khổ, mình thấy cảnh đó không đành lòng, không đành lòng, phải không? Và như vậy, cần điều chỉnh lại, nhưng thế giới thiếu sự điều chỉnh. Điều chỉnh bằng cách nào? Điều chỉnh không phải là bằng cái cách mình lấy tiền của người giàu mình đem cho người nghèo, vì mình lấy như vậy là là cái đó mới là bất công đấy, cái đó mới thật sự bất công. Tại vì cái sở hữu của con người, tài sản của con người là cái gì nó thiêng liêng,

[29:31]là da là máu là thịt người ta, rứt ra miếng không được, rứt ra miếng không được. Nên ở đây, cái điều chỉnh là chỗ này này. Chúng ta biết nguyên nhân của giàu và nghèo là do gì? Phước, đúng. Bây giờ mình điều chỉnh là điều chỉnh cái phước đó đó, điều chỉnh cái phước. Cái người nghèo họ thất cơ lỡ vận, họ không có may mắn, họ không có vốn liếng, không ai giúp đỡ và trước đây họ không được học hành đàng hoàng, họ thiếu đủ thứ hết: thiếu cơ hội, thiếu học vấn, thiếu vốn liếng, thiếu sự trợ giúp, bây giờ họ nghèo. Mà nguyên nhân thiếu đủ thứ đó là do thiếu phước trước. Nên bây giờ, muốn cho họ khá lên thì phải làm cái gì trước?

[30:13]Phải cho họ cái gì trước? Cái phước trước. Mà cái phước có ai cho ai được không? Tự họ làm. Cho nên vì vậy, chúng ta muốn điều chỉnh cái hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo thì chỉ có cái là làm sao mà giúp cho người nghèo có điều kiện tạo thêm được phước. Trong tạm thời thì chúng ta cũng kêu gọi người giàu biết san sẻ cho người nghèo, chứ đừng ỷ mình có phước giàu rồi giữ nguyên cái tài sản đó cũng là một cái ác. Họ có phước đó, nhưng mà cố chấp cái tài sản, bám giữ tài sản mình, họ đang thành lập cái ác trong tâm từ từ mà họ không hay, phải cảnh giác cho họ biết. Và họ sẽ sụp đổ một ngày nào đó, một kiếp nào đó. Đó là nguy...

[30:59]đó là cái nhân quả. Nên ở đây á, chúng ta thấy á cái nhân quả nó khủng khiếp, nó ghê gớm, nó dễ sợ, nó tinh vi lắm. Mình nhìn thấy bình thường, chứ nếu đi sâu vào trong lý luận nhân quả nó nhiều cái... cái ngóc, cái kẽ mà nó lật đổ mình, mình không hay. Ví dụ chúng ta nói: "Bây giờ cái người nghèo là do thiếu phước, chúng ta ráng tạo phước. Khi có phước rồi mình giàu lên, rồi mình có quyền nói cái... cái giàu này của tôi là do phước, nên tôi có quyền hưởng." Rồi mình thấy cái người nghèo mình dửng dưng, mình nhìn cái thế giới nghèo nàn này mình dửng dưng, mình sống trong cái thế giới riêng của mình,

[31:37]cái lâu đài riêng của mình để mình hưởng cái giàu sang của mình. Lúc đó mình đang ác rồi, cái nhân xấu đã rớt vào trong tâm mình mà mình không hay. Trước kia mình nỗ lực làm phước, ngày hôm nay được giàu thì cái đó đúng với nhân quả không sai chút nào hết. Nhưng mà khi được giàu rồi mà mình nhìn cái thế giới nghèo khổ này mình dửng dưng thì lúc đó mình đang gây cái nhân xấu ngược lại mà mình không hay. Mình không hề hại ai, không hề chửi ai, mắng ai, đánh ai, không bóc lột ai, không giành giựt, cướp bóc của ai hết. Mình nghĩ tôi không có gieo cái nhân gì để tôi trở thành kẻ nghèo nữa, phải không?

[32:12]Ờ cái giàu của tôi đã làm bây giờ tôi cứ hưởng. Nhưng mà đâu ngờ rằng mình hưởng cái giàu mình trong khi chung quanh mình còn nhiều người nghèo, đó là một cái nhân xấu, cái ác đã rớt vào trong tâm mình rồi mà không hay. Thì chuẩn bị cho một ngày nào đó mình sẽ sụp đổ trở lại, cái nhân đã xấu đã có rồi. Cái nhân xấu đã có trong sự mà mình an hưởng cái giàu sang của mình, nhân quả chỗ đó. Chúng ta thấy nhân quả phức tạp chứ không dễ đâu. Nên vì vậy, có những người mà nói những cái câu cũng dùng nhân quả, vin vào luật nhân quả để bỏ mặc sự sướng khổ theo nghiệp quá khứ của mọi người thì người đó lại ngược, sai với nhân quả mà họ không hay.

[32:53]Tại vì nhân quả cao siêu, phức tạp lắm, chứ không có đơn giản như chúng ta thấy. Giống như bây giờ thấy ừm nói cái người đi ăn xin. Người ăn xin có khi chúng ta cho là đúng, có khi chúng ta không cho cũng đúng nữa, mà tùy cái tâm của mình, cái tâm mình ác hay không ác á. Ví dụ thế này, ví dụ mình suy nghĩ thế này: Cái người ăn xin này á là có khi họ kẹt trong một giai đoạn nghèo khổ trong vòng một, hai tháng, hết đường làm ăn họ đi ăn xin, họ đi ăn xin trong một, hai tháng. Rồi sau khi mà qua được giai đoạn đó rồi cái họ không ăn xin nữa, họ đi làm đàng hoàng thì cái người ăn xin đó đúng nghĩa ăn xin đó, đúng nghĩa ăn xin.

[33:36]Nhưng mà có người ăn xin thành nghề, cái là cứ một suốt một cuộc đời cứ đi ăn xin thôi. Rồi tới giờ thì bắt đầu bó tay bó chân đi ăn xin mà tới chừng chiều về rồi đi đánh bài, tại đó là một cái nghề. Thì cái nghề ăn xin như vậy nó làm cho xã hội nhìn không đẹp, không văn minh, phải không? Ví dụ người nước ngoài họ đi vào thành phố, họ thấy người ăn xin đầy hết, họ họ họ thấy cái xã hội này nó sao kỳ kỳ. Mà bây giờ làm sao giờ? Ăn xin không lẽ bắt họ? Mà đâu ai biết rằng họ làm cái nghề. Mà tại sao họ ăn xin hoài? Tại vì có người cho hoài. Hễ có người cho thì họ còn đi ăn xin. Giống như mấy người tại sao đi bắt chim phóng sanh hoài?

[34:15]Tại vì còn có người mua chim phóng sanh họ mới bắt, phải không? Nên mình thấy mua chim phóng sanh là việc thiện, nhưng mà nhờ vậy mấy ông người ta mới đi bắt chim hoài, làm khổ chim. Cũng vậy, mình một việc thiện mà đâu ngờ sau nó là một việc ác. Cũng giống như mình cứ cho người ăn xin hoài, mình nghĩ là việc thiện, đâu ngờ mình nuôi dưỡng cái nghề ăn xin và làm cho xã hội nó nó nó không văn minh, nhìn vô coi bộ mặt thành phố không văn minh tiến bộ, nên mình nghĩ như vậy mình không cho nữa. Tôi biết chắc cái người nào, nói: "À, tôi biết chắc cái người nào mà họ rơi vào cảnh khốn cùng, kẹt lúc đó họ đi ăn xin tôi cho.

[34:50]Còn cái người mà tôi dòm mặt thấy làm nghề ăn xin không cho." Mình suy nghĩ vậy đúng không? Cũng đúng luôn. Mình không cho, không cho nó đúng. Nhưng mà suy nghĩ vậy cũng đúng nè: Mình nói không biết họ làm nghề hay họ đang bí mình không biết, nhưng thôi kệ cứ cho để gieo duyên thì cái người mà mình cho họ mắc nợ mình một chút. Một kiếp nào đó, thế nào cũng gặp lại. Mà mình cứ tinh tấn tu, mà khi họ gặp lại mình thì họ chỉ gặp Phật Pháp thôi. Lúc đó mình là lúc đó mình bắt họ tu á. Họ mắc nợ mình bắt họ tu, không bắt họ làm chuyện gì khác. Ở đây giống như nhân quả chúng ta nói với nhau vậy. Trong cuộc sống này, nếu mà chúng ta phải mắc nợ,

[35:29]mình cứ mắc nợ những người tốt, những người biết đạo không sao hết. Tại kiếp sau gặp lại á, những người đó thế nào cũng bắt mình chở đi chùa giùm cái nọ, chứ không không bắt mình làm bậy. Cái: "Hôm nay tao đi chùa, chở giùm tao lại chùa một chút. Mày đứng ngoài canh nha, tao tụng kinh xong tao ra." Mình mắc nợ mới chở người ta, nhưng mà người ta sai mình đi chùa. Ngồi ngoài nghe gõ boong boong cóc cóc rồi một lát cũng buồn tình thôi cũng vô dòm rồi thôi cũng quỳ xuống lạy luôn. Nhờ mình mắc nợ cái người mà mộ đạo, cái từ từ mình cũng bị dụ vô đạo, không sao. Nhưng mà mắc nợ người ác là mệt á. Mốt bắt:

[35:58]"Mày chở đi mày đứng canh nha, tao vô trong đó tao dắt chiếc xe ra rồi mày, tao với mày vọt chạy." Mình mắc nợ là cũng phải theo người ta làm nghề ăn cướp. Nên vì vậy, nên vì vậy nếu mình là một người Phật tử tốt, khi mình cho tiền mọi người rộng rãi, trong cuộc sống này mình nói đừng nói là ăn xin, tại ăn xin nhiều khi cho quá thành cái nghề cũng không hay, nhưng mà trong cuộc sống này mình dạn... mạnh dạn giúp nhiều người, điều đó không sao hết. Mà vì sao vậy? Vì mình cứ ráng tu mà ráng bố thí, ráng tu, ráng bố thí thì sau này bao nhiêu quyến thuộc gặp lại mình, mình buộc người ta phải tu hết. Buộc người ta phải tu.

[36:32]Nên điều đó có lợi. Nên vì vậy, cái việc mà chúng ta nói á là chúng ta bố thí, không bố thí tùy cái suy nghĩ mình, đừng ích kỷ thôi à. Còn cái trường hợp mà bố thí hay không bố thí mà đều sai khi có cái ích kỷ trong đó. Ví dụ thế này: Ví dụ khi mình bố thí, mình nghĩ là làm sao? À, mình cho vậy cho mai mốt mình được giàu nha, có phước nha. Thì như vậy bố thí mà không tốt vì sao? Vì cầu cầu phước. Còn ví dụ không bố thí cũng không tốt luôn là vì thế này, nói: "Ờ nhân quả, ai kêu không chịu làm phước, nghèo ráng chịu. Còn tôi làm phước tôi giàu, tôi phải hưởng, chứ bây giờ là nghiệp ai? Bây giờ cái nghiệp người ta nghèo mà mình cho tiền người ta người ta hết

[37:13]nghèo là mình mang tội, mình phá nghiệp của người ta." Đó là cũng lấy nhân quả ra lý luận để không cho đồng nào, à không cho ai đồng nào hết. Ở đây có ai lý luận vậy không? Lý luận đó khôn á, cái đó cũng vừa biết đạo nha, cũng tin luật nhân quả, vừa biết đạo mà không tốn đồng nào hết trơn. Cho nên đây chúng ta thấy vậy, cái gọi là cái hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo phải được điều chỉnh mà chúng ta điều chỉnh dựa vào luật nhân quả, mà luật cho đúng chứ đừng có nói như hồi nãy. Cái điều chỉnh đó là trước hết, chúng ta ráng làm cho cái người nghèo khổ tạo được phước, tạo được phước. Nên ở đây á, ví dụ mình mình nghe ở nơi này thiên tai,

[37:54]nơi kia bão lụt, nơi nọ thấy người nghèo khó rồi mình phải tổ chức đi cứu trợ để mình lạc quyên đi cứu trợ người ta thì những cái cấp bách vậy nó là rất là tốt. Nhưng mình biết về lâu về dài làm hoài không nổi. Tại tiền đâu mà đi lạc quyên cho hoài, phải không? Rất là khó. Nhưng mà nếu cái người ở những vùng nghèo khổ đó tự họ biết làm phước thì họ sẽ vượt lên dần dần, vượt lên dần dần. Mà nên cái giáo dục về đạo đức, về nhân quả rất là quan trọng mà thế giới này thiếu điều đó. Thế giới này thiếu điều đó. Ví dụ người giàu thì cứ giàu mãi, người nghèo nghèo mãi. Rồi ví dụ như nếu mà có bố thí làm từ thiện thì cũng chỉ là chữa cháy tạm thời

[38:32]chứ không có giải quyết được lâu dài nỗi khổ của con người vì thiếu điều gì? Thiếu dùng cái giáo dục về luật nhân quả để điều chỉnh cho con người. Dựa trên luật nhân quả đó thì chúng ta kêu gọi người giàu san sẻ cho người nghèo khổ, đó là dựa trên luật nhân quả. Cũng dựa trên luật nhân quả, chúng ta kêu gọi người nghèo phải tự nỗ lực mình biết làm phước lên, biết làm phước. Đó là như vậy. Vì vậy mà chúng tôi vẫn thường hay khuyên các Phật tử, khi chúng ta tổ chức đi cứu trợ hay giúp đỡ người nghèo, mình phải gài được cái đạo đức vô trong đó chứ đừng có cho vật chất không, đừng cho vật chất không.

[39:15]Ví dụ bây giờ mình có cái người hàng xóm nghèo, mình hay mang gạo, mang quần áo qua mình cho. Thì mình mình mới cho một, hai lần đầu mình chưa nói người ta nghe đâu. Nhưng mình cho được năm, bảy lần rồi bắt đầu người ta nghe lời mình. Bắt đầu mình mới khuyên. Khuyên hãy làm phước, hãy thấy đường có ổ gà, kiếm đất, kiếm đồ đi lấp đi. Mình khuyên người ta làm. Đó người ta đi lấp đường được một chút chút vậy đó, từ từ cuộc đời người ta đổi dần dần. Cái gì chứ đắp đường có phước. Đắp đường là nhất là đường quê đó, ít vốn mà phước nhiều. Nếu mình nói cái gì mà vừa rẻ, vừa tốt, vừa bền là cái đi đắp đường là chắc ăn nhất á.

[39:50]Ít vốn mà phước nhiều là cái đó đó. Có những cái tốn tiền rất nhiều mà phước rất ít, có những trường hợp như đi làm phước nhiều khi tốn tiền nhiều mà phước lại ít, mà có những cái tốn rất ít tiền mà biết làm cái phước lại rất nhiều. Đó, trường hợp như vậy, đắp đường là một cái, bố thí pháp cũng là một cái, nhiều khi vốn ít mà lại phước nhiều nữa. Vốn ít mà lại phước nhiều, ví dụ thế này: Nó nhập nhằm lúc, ví dụ gia đình đó người ta xào xáo, bất an, mình đem đến một cái cuốn băng giáo lý hay một cuốn sách giáo lý, người ta đọc chung với nhau xong gia đình người ta êm ấm lại. Cuốn sách, cuốn băng đó có nhiều tiền không?

[40:28]Không nhiều hết trơn, mấy chục ngàn. Cuốn băng chừng 10 ngàn, 12 ngàn, cuốn sách thì chừng 20 ngàn, 25 ngàn hay 15 ngàn. Nhưng mà làm cho người trong gia đình họ sống vui được với nhau phước cực kỳ lớn, phước rất lớn mà tốn có mấy chục ngàn. Mà nếu mà 10 ngàn cuốn băng chưa đủ thêm 10 ngàn nữa, mà thấy họ còn cãi lộn 10 ngàn nữa. Thì tới chừng nào mà mình thấy bên kia hết cãi lộn nhau là xong rồi phước mình có rồi đó, nó cứ vậy. Thì chúng ta có những cái việc phước tốn vốn rất ít mà phước rất nhiều là như vậy đó. Và cái điều đó chính là điều mà mình hướng dẫn cho người nghèo làm. Tại vì ví dụ mình là người Phật tử, mình biết làm phước rồi và mình

[41:07]cũng có phước rồi, trong cuộc sống này mình cũng hơi thoải mái rồi, mình thương yêu những người nghèo chung quanh mình, giúp cho người ta biết đạo, tin đạo, đó là sự điều chỉnh của thế giới này. Và thế giới này thiếu sự điều chỉnh. Thiếu sự điều chỉnh là như vậy đó, nghĩa là những cái tập đoàn mà giàu họ cứ giàu tiếp lên, càng ngày họ càng khống chế, thống trị cả thế giới. Nhiều cái công ty lớn họ sáp nhập với nhau giữa nhiều quốc gia, họ sáp nhập lại thành công ty lớn hùng mạnh để từ từ chiếm lĩnh thị trường thế giới. Những công ty nhỏ mới nổi lên là bị sập hết, mỗi nhỏ nổi lên cạnh tranh không nổi sập hết.

[41:40]Nên đó là một cái thế giới không có điều chỉnh, nghĩa là không có tạo cơ hội công bằng cho con người để cạnh tranh, bởi vì những người có thế lực lớn họ khống chế, họ chiếm lĩnh hết thị trường. Cũng giống như trong cái cuộc sống này vậy, là người giàu với cái khả năng tiền bạc và sự khôn ngoan của mình cứ càng ngày càng giàu và những người nghèo cứ càng ngày càng nghèo. Thế giới thiếu sự điều chỉnh mà cái sự điều chỉnh tốt đẹp nhất chính là cái luật nhân quả nghiệp báo. Nên vì vậy, người đệ tử Phật phải suốt một đời này điều chỉnh cái thế giới này lại bằng cách là làm sao truyền bá được cái luật nhân quả nghiệp báo vào trong tâm hồn mọi người.

[42:19]Chúng ta truyền bá bằng cách chính mình nói. Một phương pháp là chính mình nói, mình khi mình nói chuyện với ai mà quen quen mình gài một, hai câu luật nhân quả vô, lâu lâu mình gài vào. Nếu mình là giáo viên đi dạy học mình gài vào, bạn bè thân nhau mình gài vào, hoặc là mình đưa sách, đưa băng vân vân. Mọi cách như vậy để suốt một đời này chúng ta phải truyền bá cái luật nhân quả nghiệp báo để điều chỉnh lại những cái sự sai biệt quá lớn giữa người và người. Một điều thế giới thiếu mà cái này thấy thiếu rõ nè: thiếu tình thương yêu mà lại quá dư thù hận. Thế giới này thiếu như vậy. Nói rằng:

[42:59]"Một thế giới đang quá dư thù hận mà thiếu tình thương yêu", chúng ta đồng ý không? Đồng ý không? Mình đồng ý quá, phải không? Vì hằng ngày mình xem TV, nghe radio, mình đọc báo, mình thấy cái chiến tranh xảy ra khắp nơi. Mà trong cuộc sống này cũng vậy, gần gũi bình thường với nhau chúng ta thấy vậy, nghĩa là khắp nơi người ta vịn vào đủ lý do để chống đối, thù hận nhau. Khi mình không biết tu. Ví dụ ở trong cái môi trường Phật pháp á thì người Phật tử mình biết hiền lành, nhẫn nhục, chịu đựng, cho nên có những điều trái ý, nghịch lòng mà mình nhẫn nhục, mình bỏ qua. Giống như Phật nói là lấy cỏ đè lên.

[43:41]Trong cái giới của đạo Phật có một cái giới là lấy cỏ đè lên, đè nó lại, bỏ qua luôn, không có bới ra nữa. Ví dụ như mình đi thọ Bát Quan Trai ở chùa thì trong lúc thọ Bát Quan Trai á thì có một cái người nào đó họ họ giành mất cái chỗ ngồi mà mình vẫn thường ngồi, thế là mình mình mình buồn. Hôm sau mình gặp lại, mình muốn gây, nhưng mà quý thầy dạy là Phật có nói là hãy lấy cỏ đè lại. Là những cái chuyện đó thôi đừng bới ra nữa, bỏ qua, quên đi. Là mình nhờ biết như vậy nên mình không có chống đối, không thù hận, không ghét nhau vì những chuyện nhỏ nhỏ như vậy, là là gọi là lấy cỏ đè lại, bỏ qua đi.

[44:24]Tuy nhiên, ngoài cái môi trường Phật pháp như vậy mà chúng ta nhìn vào trong thế giới này, chung quanh mình, trong những môi trường mà họ không biết Phật pháp, chúng ta thấy người ta dễ ghét nhau vì những lý do rất là cỏn con, phải không? Nghĩa là nói một câu tự ái, chọc nhau giận là cũng ghim, cũng thù suốt đời. Hoặc là nhà này lấn nhà kia một, hai tấc đất, vô tình nghĩa là quăng cái vỏ rác mà quăng trật vô thùng rác nó bay luôn qua hàng rào người ta, rớt vô nhà người ta, ví dụ vậy những cái điều. Thì những cái điều mà đủ lý do để chống đối, thù hận nhau. Và con người ta dễ bị cái đó, không biết tu thì dễ bị.

[45:00]Trừ những người Phật tử mà nghe kinh giảng, đọc kinh, tu tập năm này qua năm kia thì tâm mình lắng, thuần thục, nên mình cảm thấy nói rằng thế giới này thù hận nhiều mình ít thấy vì trong cái môi trường đạo mình không thấy. Nhưng mà ở trong cái môi trường đời cạnh tranh nhau về cái danh tiếng, về lợi lộc, về kinh tế, người ta thù hận nhau mãi. Nhưng mà cũng không phải là không có. Có khi cùng một đạo mà người ta vẫn chống đối, vẫn công kích nhau. Nghĩa là cùng một đạo đó, mình cứ tưởng là cùng một đạo chắc là thương yêu nhau, không có đâu. Có khi cùng đạo vẫn ghét nhau vậy. Có một cái người đó họ là người Công giáo,

[45:42]ở dưới Trà Vinh á, họ gặp mấy sư cô, họ mới hỏi mấy sư cô. Mới đầu họ cái giáo lý của ở bên Thiên Chúa thì đơn giản lắm, nghĩa là tất cả cứ tin vào Đức Chúa Trời, mọi chuyện Đức Chúa Trời sắp xếp, ai không tin thì xuống địa ngục, ai tin lên thiên đường, rồi xong. Cứ mỗi một tuần đi lễ, cứ ráng vậy là xong chuyện, cứ vậy tu. Nhưng đến khi có một vài người Công giáo, họ bước sang đạo Phật họ bất ngờ, họ thấy cái đạo lý của đạo Phật mênh mông bất tận, mênh mông bất tận mà câu nào nghe cũng hay hết, họ thích. Vì họ cũng là người cởi mở, họ không chấp cái đạo, họ không chấp phân biệt à phải đạo này, đạo kia.

[46:19]Họ có cái tâm là hễ cái gì lẽ phải, cái gì là chân lý thì cùng học hỏi, họ tốt. Và họ thấy rằng khi họ bước vào đạo Phật cả một cái chân trời thênh thang mới, bao nhiêu đạo lý vô cùng sâu sắc và họ nghĩ: "Đạo Phật đẹp", bảo: "Đạo Phật đẹp. Đây là đạo Phật từ bi, hiền lành, nhẫn nhục cao độ, thích ghê gớm lắm." Nhưng mà khi họ bước vô ba tháng bắt đầu họ thấy sao? Thấy sao? Thấy chuyện lắm. "Sao vô đây thấy sao cũng tùm lum vậy, cũng chống nhau um lùm." Nên chúng ta thấy cái tâm đó là cái tâm nó đầy hết trơn ở khắp mọi nơi trong cuộc đời này, mà mình thấy ngay cả đạo Phật là đạo hiền lành, từ bi đó, vậy mà cũng sao?

[46:59]Có chuyện đó xảy ra, là do chúng ta thiếu tu, chúng ta không có sống đúng với đạo lý của Phật dạy, cho nên là chúng ta vẫn còn hận thù, vẫn còn ganh ghét. Mà nhìn lớn ra vấn đề thế giới, chúng ta thấy á, rồi vì một lý do cỏn con nào đó, vì sắc tộc, vì tôn giáo mà người ta vẫn căm thù giết hại nhau trên khắp thế giới. Như mình nhìn qua bên Phi châu, là những cái bộ tộc nào giờ họ sống thanh bình với nhau, họ qua lại, có khi họ kết hôn với nhau lẫn người bộ tộc này, bộ tộc kia, nhưng rồi không biết ai thọc vô kích động, thế là họ cầm gươm mà chống nhau. Cái người này đó chọi một cục đá lỗ đầu người bên kia,

[47:38]thấy người kia cầm cái dao chém người này lại, rồi bên đây cả một làng này kéo qua đánh bên đây, bên kia hai làng kéo qua đánh lại, rồi cả hai cái bộ tộc đánh nhau, thành cả một cái lãnh thổ rộng lớn vậy là chỉ chém giết chém giết, bắn giết nhau. Là từ một cái ban đầu không nhịn được, từ một người bị ném đá lỗ đầu rồi biến thành cuộc chiến tranh khủng khiếp lan tràn hết mọi nơi. Còn nếu mà ngay từ bước đầu cái người bị chọi lỗ đầu họ nhịn luôn, họ không giận, không hờn thì chiến tranh không xảy ra. Nhưng mà vì có người xúi, có người kích động ở phía sau không biết họ làm cái gì mà hai nước đánh nhau.

[48:13]Dĩ nhiên cũng là nghiệp từ quá khứ, nhưng mà trong hiện tại có người kích động và trong hiện tại chúng ta không kiềm chế được cái hận thù, mọi việc cứ tràn lan ra như vậy.

[48:25]Rồi lý do tôn giáo, lý do tôn giáo thì mới là đau lòng, mới là cái gì nó đáng trách nhất. Bởi vì thường người ta hiểu là đến với tôn giáo là đến với cái gì tu tập hiền lành, nhưng mà không ngờ rằng chính vì lý do tôn giáo mà người ta bức hại lẫn nhau. Giống như hiện nay vậy, chiến tranh tôn giáo rõ ràng nhất là ở tại Indonesia vậy, có những cái khu vực mà bên Thiên Chúa giáo và Hồi giáo họ bắn giết nhau thẳng tay luôn. Ở những vùng đó có đạo Phật, đạo Phật trốn đi hết rồi. Thường ở vùng Indonesia á là đa phần người Hoa theo đạo Phật, rồi còn những người bản địa đó thì chia thành hai tôn giáo là Thiên Chúa giáo và Hồi giáo.

[49:08]Thì đầu tiên Hồi giáo nổi lên đánh Phật giáo trước, đốt chùa, đốt cái những gia đình, những cửa hàng của người Hoa theo đạo Phật là những người Hoa đó lật đật cuốn gói đi hết nên những ngôi chùa họ bị đập xuống rồi xong, tượng Phật đập nát rồi hất. Nhưng mà bên Thiên Chúa giáo thì họ không có nhịn, đánh họ, họ đánh lại, đánh họ, họ đánh lại là chiến tranh xảy ra, nên tiếp tục xảy ra tại đó. Và cái nguyên nhân là vì họ không khoan dung. Ví dụ trong cái giáo lý của Hồi giáo vậy, họ không chấp nhận có người nào mà không theo đạo Hồi. Mà trong giáo lý đó có câu này nói rõ ràng lắm, là lời của tiên tri Muhammad nói lại là:

[49:45]"Nếu chúng đánh con thì con có quyền giết chúng", ghi trong kinh Koran rõ ràng, ghi trong câu kinh Koran. Cho nên cái người Hồi giáo họ giết người họ thấy bình thường, bởi vì trong kinh được dạy như vậy. Và thời gian gần đây chúng ta nghe chuyện những tượng Phật ở Afghanistan bị bắn phá, đây là nỗi đau của tất cả đệ tử Phật trên toàn thế giới. Vì họ phải hiểu rằng Đức Phật là giáo chủ của một tôn giáo lớn trên thế giới, biết bao nhiêu người trên thế giới tôn thờ Đức Phật mà họ cầm súng cối họ bắn thẳng vào mặt tượng Phật. Họ coi thường hết các tôn giáo khác. Mình nói đơn giản nhất là một cái kém văn hóa,

[50:29]mình muốn nói là mất dạy hoặc là lối ứng xử man rợ.

[50:34]của một cái tôn giáo không đàng hoàng. Nó rõ ràng như vậy. Tất cả chúng ta đau lòng vì chuyện này. Nhưng hôm nay chúng ta chưa nói nhiều về điều này. Đây không phải lúc để chúng ta nói điều này. Nhưng đây là điều mà chúng ta đau lòng. Và đó là chúng ta thấy vậy, là khắp thế giới này, bất cứ lý do gì cũng làm người ta thù hận nhau, nên cái thù hận nó quá dư. Mà tình thương yêu thì thiếu, thì ít. Thì khi chúng ta biết điều đó, thì chúng ta là đệ tử Phật, chúng ta phải bổ sung điều đó cho nhân loại. Chúng ta làm cho thế giới này, cái đây nó không phải là nó cân bằng nữa, mà tình thương yêu phải thắng lướt được

[51:13]thù hận trong cái thế giới này, trong cuộc đời này. Nhưng mà chúng ta cũng hiểu một điều là lòng từ bi hoặc là lòng thương yêu rất khó xuất hiện, rất khó nha. Chúng ta đã nói với nhau rất nhiều lần về điều này. Trong Đạo Phật là đạo từ bi, nhưng mà tâm từ bi là một cái tâm rất khó thành tựu. Chúng ta biết thế giới này thiếu lòng từ bi, thế giới này dư thù hận, nên chúng ta phải bổ sung điều đó bằng cách trước hết là chính chúng ta phải, phải sao? Phải tu tập từ bi trước. Khi chúng ta có tu tập được từ bi rồi, thì chúng ta mới kêu gọi được mọi người thương yêu nhau. Cái điều này nó rõ lắm. Điều này rất là rõ. Nếu mà chính trong tâm mình từ nhỏ tới lớn,

[52:03]mình chưa bao giờ thương ai, mình chưa bao giờ tâm nguyện thương yêu cả cái thế giới này, không bao giờ mình ngồi thiền rồi mình quán tưởng rải từ bi khắp thế gian này, chưa bao giờ mình quỳ trước Phật để mình cầu nguyện Phật gia hộ cho mình thương yêu được tất cả chúng sinh trên thế giới này, nếu chưa bao giờ như vậy, không bao giờ mình có thể mở miệng kêu người này thương người kia được hết, không bao giờ. Vì chính mình chưa thương ai hết. Còn nếu ngược lại là từ nhỏ mình đã tích lũy được cái lòng thương yêu đối với con người, thương yêu vạn vật, thương yêu cây cỏ, mà hằng ngày hằng giờ khi biết đạo, mỗi ngày đều quỳ xuống Phật

[52:43]mình đều cầu nguyện để cái tình thương yêu nó phủ trùm cái thế giới này. Hằng ngày chúng ta bắt chân lên ngồi thiền, mình đều quán tưởng từ bi rải khắp thế giới này. Chúng ta như vậy thì khi mình mở miệng mình kêu gọi con người hãy thương yêu nhau thì đó là lời nói chân thật xuất phát từ trái tim mà nó có cái sức mạnh lay động được tâm hồn con người, làm cho con người ta phải thức tỉnh được trước cái sự khô cằn nào giờ của họ. Ví dụ nào giờ vậy, có những người sống trong đời này á nhiều khi khô cằn á chả thương ai hết, không thương ai. Thậm chí cho đến khi mà lập gia đình cũng vậy, cái người vợ người chồng mà mình lấy á,

[53:25]thường đàn ông hay bị, mình không thương thật tình nữa. Chỉ là những cảm xúc bất ngờ bồng bột của cái tuổi lớn rồi phải lấy vợ lấy chồng thôi. Sống ít bữa rồi nhàm cũng chả thương yêu ai. Có những người như vậy, có những người khô cằn đến cái độ như vậy. Nhưng mà ở mức độ thấp hơn, thì chúng ta có thương người này ghét người kia, nhưng mà nó không phải là cái tình thương cao thượng chan rải, không phải. Khi mà chúng ta sống khô khan như vậy nó quen rồi, mình chỉ lo làm ăn kiếm tiền về nuôi gia đình, cứ bình thường và ngày trôi qua ngày. Nhưng mà dù sao trong tâm mình cũng có cái thiện căn gì đó.

[54:00]Đến lúc nào đó mình gặp một cái người nào đó mà người đó họ tràn đầy lòng từ bi, họ nói lên một tiếng nói, họ kêu gọi mình hãy thương yêu chúng sinh, thương yêu vạn loại, mình bị lay động, xúc động liền. Bởi vì sao? Bởi vì cái người họ kêu gọi mình họ có thương yêu thật sự, họ có lòng từ bi, nghĩa là họ đã huân tập, họ tích lũy được nhiều năm nhiều tháng rồi. Lòng họ có thương yêu con người, thương yêu chúng sinh, họ nói một tiếng tim mình lay động liền. Thì ở đây cũng vậy, chúng ta phải là những sứ giả mà mang được cái tình thương yêu đi vào thế giới loài người này. Chúng ta phải làm được điều đó,

[54:38]bởi vì thế giới này quá thiếu tình thương yêu mà quá dư thù hận. Vì vậy, mỗi người đệ tử Phật chúng ta phải tâm nguyện mang được cái từ bi của Đức Phật đến với thế giới này, đến với loài người này. Chúng ta mang thế nào? Là bằng cách hằng ngày hằng giờ mình phải tu tập lòng từ bi, lúc nào cũng tự nhắc trong tâm mình là thương yêu mọi người. Thấy mỗi ngày chúng ta lạy Phật phát nguyện là được rồi, chúng ta ngồi thiền mình rải lòng từ bi là được rồi. Nhưng trong suốt cuộc sống như thế này, mỗi khi chúng ta ở một chỗ đông người nhìn mọi người mình phải nhủ lòng thương yêu mọi người trước mặt mình.

[55:18]Mà nhiều năm nhiều tháng như vậy từ từ tâm mình có từ bi, rồi đến khi mình gặp việc mình giải quyết, mình luôn luôn kêu gọi lòng thương yêu lẫn nhau giữa người và người thì đúng là chúng ta đã soi vào cái cuộc đời này cái lòng từ bi chân thật. Vì chính mình đã sáng lên được, đã cháy lên được cái tâm từ bi đó trong trái tim mình. Nên giữa cái thế giới đầy thù hận và thiếu thương yêu, chúng ta phải phát nguyện mình là sứ giả của tình thương để bù vào cái thế giới còn thiếu này. Một điều thế giới còn thiếu nữa là thế giới còn thiếu kỷ luật trật tự. Đây là điều mà chúng tôi cũng cũng cũng thao thức.

[56:05]Bởi vì chúng tôi có duyên gặp một số Phật tử là Việt kiều ở bên nước ngoài về, thì mình vẫn nghe ờ ở những cái xứ sở đó là những xứ sở tự do, văn minh, và giàu có, sung túc, nghĩ rằng là những người Phật tử đó họ sống đời sống sung sướng, nghĩ như vậy. Vì bằng cớ là cho đến giờ này vẫn còn rất nhiều người mơ ước được nhập cư sang các nước Tây phương như vậy. Phải không? Và nghĩ rằng đời sống bên đó rất là hạnh phúc. Nhưng cái mặt trái của nó cũng khủng khiếp. Thì có nhiều Phật tử Việt kiều về than với chúng tôi vậy: "Ở bên đó trẻ con không dạy được, gia đình lỏng lẻo. Nghĩa là cái cơ cấu ràng buộc giữa cha mẹ và con cái rất là lỏng.

[56:54]Cha mẹ nói con muốn nghe nghe, nó không nghe thôi. Có quyền trẻ em gì đó, đánh nó nó nhấc điện thoại lên cảnh sát tới bắt liền." Có một cái cô giáo, cô là người Việt Nam vậy. Cô qua Mỹ cô dạy học. Coi như là dạy rất thành công, mà cô nói vậy: "Nó vô lớp nó học, nó thích nó gác hai chân lên bàn, giáo viên không được quyền nói." Rồi có một cái người đó, người này không phải Phật tử mà người là tín đồ Công giáo, hôm đó chúng tôi gặp vậy, chúng tôi nói là bên Mỹ sao, nhà thờ làm sao? Nói: "Dạ, bên Mỹ đi nhà thờ hoe hoe thầy ơi, ít. Có những nơi phải bán nhà thờ luôn tại không ai đi lễ nữa, thôi bán luôn." Rồi nói: "Thế họ đi lễ làm sao?" Nói:

[57:34]"Đi lễ không có nghiêm như bên Việt Nam, Việt Nam mình đi lễ nghiêm. Bên bển con đi bước vô nhà thờ cái con dội." "Dội làm sao?" Nói: "Ở trên cha giảng dưới nó ôm nhau nó hun." Nói: "Trời ơi! Sao kỳ vậy?" Nói: "Dạ, cái xứ sở nó nó tự do thầy ơi." Rồi cái vừa rồi vậy, ông gì giáo sĩ của Hồi giáo á làm một cuộc biểu tình, biểu tình 1.000 gia đình, biểu tình kêu gọi một cái xã hội Tây phương là tạo nên cái cơ cấu gia đình vững chắc hơn, bởi vì gia đình ở đó quá lỏng lẻo. Vì cái luật pháp họ quy định như vậy, nên cái sự gắn bó ràng buộc giữa cha mẹ con cái rất là lỏng. Ví dụ có một vài quốc gia vậy, con cái nó tới 18 tuổi,

[58:15]nếu nó không thích ở với cha mẹ nữa thì chính phủ sẽ cho nó ở nhà riêng, cho nó đến cái cấp nhà cấp phòng cho nó ở nuôi nó học, rồi sau này nó đi làm nó đóng thuế nó trả lại. Thế còn tới 18 tuổi nó không thích nó đăng ký là tách ra liền là cha mẹ không còn quyền đối với con cái nữa. Mình thấy một xã hội như vậy tốt hay xấu? Không, không có tốt lành gì đâu. Cho nên cái quan điểm của họ về tự do là một loại tự do cực đoan, một loại tự do cực đoan, một loại tự do phá hoại thế giới, chứ không phải một loại tự do xây dựng thế giới. Cái điều thế giới đang thiếu là thiếu kỷ luật, thiếu trật tự, chứ không thiếu tự do.

[58:56]Thế giới đang dư tự do, không thiếu tự do. Mà nguyên nhân của cái tự do thái quá là sao? Là con người ta vậy hay bị cực đoan. Vào thời đại phong kiến là quyền hành nằm hết trong tay ông vua. Đất nước là của vua, vua muốn làm, vua muốn đối xử với con người ra sao thì đối xử. Lúc đó người dân tương đối bị áp bức nhiều. Cho nên có những nhà chính trị học mới đề xướng một cái chủ nghĩa ngược lại là dân chủ thay vì là quân chủ. Nghĩa là quyền hành trở lại cho người dân tự do tối đa luôn. Thì họ đi từ một cực đoan này họ rớt qua một cực đoan khác. Và một thời gian dài, một hai trăm năm vừa rồi người ta

[59:36]vẫn cho rằng cái dân chủ tự do cực độ đó là chân lý. Ngày hôm nay bắt đầu nhiều người đã thức tỉnh rồi. Nhiều người đã thức tỉnh, trừ một vài nhà chính trị vẫn còn mê muội. Chứ ngày hôm nay thế giới đã thức tỉnh trước cái tự do thái quá của cái xã hội Tây phương. Ví dụ bây giờ nói thế này, giờ quy định về cái luật dùng súng, mới nói rằng: "Con người ta được quyền dùng súng bởi vì đó là quyền tự do, tự vệ của con người. Nghĩa là nếu mà đêm hôm có cướp vô tấn công, người ta phải có vũ khí để tự vệ. Cho nên người ta có súng là điều hợp lý." Lý luận vậy nghe được không? Nghe được á. Nhưng mà rồi sao?

[1:00:20]Ai cũng có quyền có súng hết, thì lúc đó họ, cái thằng cướp nó cũng có súng nữa. Nó được quyền dùng súng mà, tới chừng nó dùng súng để nó tấn công người khác thì mức độ nguy hiểm hơn là nó tấn công bằng các vũ khí khác, phải không? Rồi bây giờ cũng lý luận ngược lại, cũng nói như vậy, nói mà nếu ai cũng dùng súng hết để tự vệ, nhưng mà có người không dùng súng để tự vệ, họ dùng súng để tấn công người khác, thì mức độ nguy hiểm nhanh hơn nhiều, nguy hiểm hơn nhiều, hơn là họ dùng tay họ dùng dao. Họ dùng tay dùng dao mình còn chạy được, chứ dùng súng không chạy kịp. Vì vậy không cho dùng súng. Mà nói nếu không cho dùng súng vậy anh vi phạm tự do con người. Nói:

[1:00:56]"Vì tự do nên cho người ta dùng súng." Rõ ràng là cái vin vào tự do, chúng ta thấy nó nguy hiểm cho con người nhiều hơn. Còn cản bớt tự do lại không cho dùng súng nữa, thì rõ ràng xã hội bớt nguy hiểm hơn, phải không? Bây giờ tên cướp nó muốn có súng kiếm súng cũng khó. Bây giờ nó không có súng, nó muốn đi cướp đi ăn trộm cũng khó hơn, hơn là ai cũng có sẵn súng, bất ngờ bữa nào nó đổi tánh nó xách súng đi ăn cướp người ta, dễ ợt à. Còn bây giờ nó không có súng, bữa nào đổi tánh muốn đi ăn cướp, mức độ sẽ khó khăn hơn chút, mức độ gây nguy hiểm cho xã hội ít hơn chút. Cho nên vì vậy, hạn chế bớt tự do một chút nó lại có lợi cho xã hội.

[1:01:34]Cho nên xã hội thiếu trật tự thiếu kỷ luật chứ không phải thiếu tự do. Cho nên có những người không biết cứ tiếp tục đòi tự do, nhưng mà đâu ngờ rằng chúng ta nhìn thẳng đi, nhìn khách quan nhìn cho công bằng đi, rõ ràng thế giới này dư tự do chứ không thiếu tự do. Mà thiếu cái gì? Thiếu đạo đức, thiếu kỷ luật. Ở đây có lần chúng ta đã nói với nhau vậy, là cái tự do và đạo đức nó phải cân xứng với nhau. Cái người mà có đạo đức á thì cho họ tự do nhiều được, mà người mà có đạo đức tột độ thì cho họ tự do trọn vẹn luôn, không sao hết, tại vì họ không bao giờ làm điều gì bậy. Ví dụ như là bây giờ có cái người đó họ

[1:02:19]đạo đức như ông thánh thì bây giờ thôi đừng bao giờ mà bắt buộc họ điều gì nữa hết trơn, họ muốn đi nước nào đó họ đi, họ muốn nhảy lên núi, họ xuống biển, họ vượt biên giới đi qua nước nào đó đi tự do bởi vì không bao giờ họ làm điều gì sai. Nhưng mà cái những người mà cái đạo đức thấp hơn chút thì phải đề phòng, họ đi lung tung coi chừng họ đi buôn ma túy nữa, ví dụ vậy. Chúng ta thấy rõ ràng cái công bằng, nói mà công bằng á là tự do phải cân đối với đạo đức. Nên ở đây, ví dụ cái người mà cái đạo đức như ông thánh thì cho họ muốn làm gì làm, nhưng mà còn cái đạo đức như con người như mình thì phải có luật lệ để ràng buộc.

[1:02:57]Ở đây đó chúng ta có ba hạng người. Hạng người thứ nhất á là sống theo bản năng, nghĩa là trong lòng ích kỷ thì ích kỷ, hễ nóng giận thì làm theo nóng giận, hễ căm thù làm theo căm thù, hễ thương yêu thì thương yêu cuồng nhiệt. Đó con người sống theo bản năng và cái quả báo của người đó là thường đọa vào súc sinh, bởi vì loài thú là loài sống theo bản năng. Cái loại thứ hai á, đúng là loại thứ ba là thánh á, là cái loài người mà có lý trí rất cao, nên luôn luôn biết kiềm chế bản năng của mình, hễ làm bất cứ việc gì đều cân nhắc lợi hại, cân nhắc nhân quả, cân nhắc tội phước rồi mới làm. Đó là người có lý trí rất cao, thì những cái người như vậy cái

[1:03:39]quả của họ là họ đi về cái cõi thánh họ ở, bởi vì họ sẽ chứng thánh, nghĩa là họ thắng được cái bản năng của họ. Còn cái loại thứ ba là loại trung dung ở giữa, là loài người chúng ta đó, là đôi khi chúng ta thắng được bản năng nhưng vì chúng ta có lý trí, nhưng đôi khi chúng ta cũng chịu thua bản năng, bởi vì lúc đó cái lý trí mình thấp một chút. Nghĩa là chúng ta ở mức độ giữa, chúng ta không đủ lý trí để hoàn toàn thắng lướt được bản năng, nhưng cũng mình cũng không quá tệ để đến nỗi là hoàn toàn sống theo bản năng. Thì đây là cái thế giới của loài người chúng ta đó. Chúng ta đang bị như vậy nên chúng ta có mặt ở đây.

[1:04:18]Nghĩa là chúng ta sinh ở thế giới loài người là chúng ta thuộc loại cái người mà ở giữa, lửng lơ.

[1:04:27]Mình không có rõ theo bên nào đó, bên nào mình cũng có một chút, mình lẫn lộn cả hai bên, nghĩa là lửng lơ, lẫn lộn á, lạc loài, lập lờ,

[1:04:38]và đôi khi lươn lẹo. Nghĩa là chúng ta không có hoàn toàn sống theo bản năng để phải đọa thành thú, mà chúng ta không đủ lý trí để trở thành thánh, mà chúng ta làm con người đôi khi theo bản năng và đôi khi có lý trí. Thì vì vậy ở nơi cái thế giới loài người này chúng ta cần kỷ luật, cần trật tự, cần những sự cấm đoán bớt lại, chứ nếu mà tự do quá chắc chắn có lúc chúng ta làm bậy. Nếu chúng ta được tự do quá, có lúc chúng ta làm bậy. Thì nhờ cái kỷ luật trật tự ràng buộc lại bớt, cũng giống như trong một gia đình nho giáo vậy, họ kỷ luật rất là gắt nhưng mà đào tạo nên được những con người nghiêm túc, nên người đàng hoàng.

[1:05:18]Còn ở một gia đình mà để cho con cái tự do, chắc chắn trong đó lọt đứa con hư, không thể nào kiểm soát được hết. Nên thế giới như vậy là chúng ta thấy thế giới đang dư tự do mà thiếu kỷ luật trật tự. Và chúng ta cũng thấy buồn điều này nữa, là hầu hết các chính sách của các quốc gia trên thế giới là cứ tiếp tục đua nhau phát triển về kinh tế mà không có chú trọng cái phát triển đạo đức. Chúng ta cứ nhìn trong cái hệ thống luật pháp, hiến pháp nè, luật pháp nè, luật này luật kia, thì cái vấn đề mà giáo dục đạo đức là một cái điều rất ít được nói tới. Chỉ ngăn chặn người ta làm sai, quy định chế tài tội phạm, rồi những luật về kinh

[1:06:01]tế, luật doanh nghiệp, luật giáo dục, luật tôn giáo gì đó đại khái, nhưng mà cái mà những cái đường lối đưa thành luật về phát triển đạo đức không có, rất là ít. Và ngay cả cái chương trình giáo dục của quốc gia cũng vậy, trong cái môn mà đạo đức rất là rất là ít thời gian, không được chú trọng. Đó cũng là lý do mà tại sao con người ta vậy, cứ giữa bản năng và lý trí nó cứ cứ đánh lộn nhau trong tâm mình hoài, bởi vì mình không được hướng dẫn nhiều. Một ngày nào đó chúng ta tin rằng hiến pháp các quốc gia phải sửa lại, phải phát triển đạo đức làm chủ yếu, phải cân đối giữa đạo đức và tự do con người.

[1:06:41]Mà hiện nay, cái điều chúng ta cần là cần kỷ luật và trật tự để ổn định thế giới bớt lại trong một thế giới mà chưa phải có nhiều đạo đức lắm. Nên chúng ta cứ nghe lai rai hả, bên Mỹ học trò cứ cầm súng bắn thầy bắn bạn hoài là vậy, bởi vì được tự do quá. Có một điều thế giới còn thiếu nữa là thiếu chi phí giáo dục. Chúng ta nghe cái thống kê này mình ngạc nhiên nha: cái chi phí cho quân sự trên khắp thế giới một năm á là 3.000 tỷ đô la, cái chi phí mà để các cô mua mỹ phẩm: 12 tỷ đô la một năm, mua mỹ phẩm. Mà trong khi đó, chỉ cần 5 tỷ đô la là người ta tạo được nền giáo dục toàn cầu hoàn chỉnh, mà không có.

[1:07:25]Xin thưa không có nha. Nghĩa là những nước nghèo như những nước châu Phi, như nước Á châu cần rất cần chi phí giáo dục mà không đủ, không có đủ. Nghĩa là cộng lại hết vẫn chưa đủ 5 tỷ đô la cho thế giới này để phát triển giáo dục thế giới. Nhưng mà tiền mua mỹ phẩm không một năm là 12 tỷ đô la. Cho nên ai mà hay xịt dầu thơm, đánh môi son thì hãy hãy suy nghĩ lại, think over. Nhất là có những người mà tóc trên đầu đỏ đỏ đó, bớt lại một chút. Ở đây á cái thống kê đó, chúng ta xét lại bản thân mình, chúng ta để ý thế này, để ý một chút xíu này thấy. Ví dụ bây giờ mình đang là người tương đối thoải mái tiền

[1:08:09]bạc, rồi hôm đó mình đi mình đi shop, mình đi vào siêu thị Co.opmart, Sài Gòn Mart gì đó không biết, mình thấy một bộ đồ thời trang mới, cái vải đẹp, mới đẹp. Hỏi giá nhiêu? Nói cái bộ đồ này cái model mới, loại mới cho nên còn giá đắt. Mà nói: "Bao nhiêu?", nói: "500.000." Mình còn đứng suy nghĩ chút, mình rút ra năm tờ 100 mới, trả, lấy xách về. Vì lúc đó sao? Mình thấy là hàng nó đẹp, thấy không? Và mình là người thoải mái tiền bạc. Mình mà 500 đối với mình thì nói theo là không nghĩa địa gì, không nghĩa địa gì. Nghĩa là dễ, vẫn có thể chi được và không ảnh hưởng gì đến cái kinh tế gia đình, 500.000.

[1:08:57]Nhưng mà bây giờ chúng ta hãy nhớ một điều: có một cái giáo viên dạy học trò ở cái vùng sâu, lương tháng 200.000 - 300.000. Nếu họ được 500.000 đó thì trong cái tháng đó họ thêm được một chút sức khỏe, họ có thể may được thêm bộ đồ để đi dạy và họ có thể thức thêm khuya chút xíu để chấm bài hay soạn bài cho học trò kỹ hơn. Nhưng mà mình không suy nghĩ tới điều đó, vì trước mắt mình chỉ có bộ đồ đó thôi, chứ mình không thể nhìn xuyên qua nhiều thời gian, nhiều không gian, nhiều lớp rừng, lớp núi, lớp sông để thấy có một giáo viên nghèo ở cái vùng sâu, vùng xa đó đang ngồi chấm bài bên ngọn đèn dầu leo lét

[1:09:38]và bụng đói meo vì mì gói cũng hết luôn rồi, gạo hết, mai mới đi mượn được. Mình không nhìn thấy tới nổi cảnh đó. Cho nên nếu ở trên thế giới này vậy, chúng ta bớt xài phí một chút, đó mình có thể lập cái quỹ giáo dục gì với nhau, gọi là quỹ từ thiện, quỹ giáo dục để hỗ trợ cho các giáo viên ở những vùng xa thì đó chúng ta cũng tạo được cái phước lớn, làm cho tăng được cái chi phí giáo dục lên, giúp đỡ đời sống giáo viên để cho người giáo viên có thể thêm được một chút calo mà nói thêm được nhiều câu một chút. Ví dụ như bài toán đó giảng hai chục câu học sinh mới hiểu, nói tới mười câu ông thầy hết hơi, hết calo rồi,

[1:10:17]ngồi xuống thế là học trò không hiểu, bởi vì chi phí giáo dục thấp. Mình nhìn lại có nhiều cái, ví dụ trong đất nước mình nè nhiều cái cũng đau lòng. Như chúng ta thấy cái vụ Tăng Minh Phụng á, ổng lấy cái trong cái quỹ quốc gia đi là ba ngàn mấy trăm tỷ phải không, gần 4.000 tỷ. Mà cái ngân sách để mà trả lương cho giáo viên một năm có một vài tỷ à, mà trong khi ổng lấy mất mấy ngàn tỷ. Cho nên nếu cái con số đó mà đừng bị mất, năm đó nhà nước chơi đẹp tăng lương hết cho giáo viên thì sẽ cũng là hiệu quả cho giáo dục tăng lên dữ lắm. Nhưng mà bởi vì một cá nhân thôi, phá hết cả một cái ngân sách lớn, một cá nhân.

[1:10:58]Ở đây lý do tại sao như vậy? Lý do là cũng là vì cái chính sách chung của đất nước mình là phải phát triển kinh tế. Cho nên ngân hàng cũng vì lý do mà để làm kinh tế phải cho vay thoải mái, nhưng mà để chi qua bên giáo dục một chút mình rất khó chi, rất khó chi. Xin bên giáo dục mà xin một đồng tiền cũng rất là khó, nhưng mà để vì làm ăn kinh tế để sinh lợi cho đất nước vay một khoản tiền lớn mình sẵn sàng cho vay. Rồi mình chưa nói tới cái tham nhũng bên trong, cái móc ngoặc, tham ô mà mờ ám bên trong mình chưa nói, nhưng mình nói trên tinh thần á, người ta dễ đầu tư cho nhiều cho kinh tế trước mắt,

[1:11:35]nhưng mà để đầu tư tăng lương cho giáo viên, tạo cơ sở giáo dục thì thì ít. Cũng như bản thân chính chúng ta cũng vậy, chúng ta cảm thấy nơi bản thân mình, chúng ta xài phí cho mình mình thấy dễ, nhưng mà nghĩ đến mình ngắt ra bớt đồng tiền mình san sẻ bớt để giúp đỡ một cái trường nào đó để dạy học, mình làm không được, không làm. Cái tâm lý chung của cả thế giới là như vậy. Chính vì vậy mà nó còn có con con số thống kê đau lòng: 3.000 tỷ đô la cho vũ khí, 12 tỷ đô la cho mỹ phẩm và chưa đủ 5 tỷ đô la để cho giáo dục. Nên nhiều đất nước là nhiều người vẫn còn phải thất học, nhiều em bé vẫn phải đi kiếm miếng ăn mà không được đến trường.

[1:12:20]Thế giới là như vậy, bất công như vậy, bất hợp lý như vậy. Mà cái tâm lý đó là từ nơi mỗi người chúng ta đó. Chúng ta dễ dàng xài phí cho mình mà không có không có cái cái tinh thần hỗ trợ cho thầy cô giáo. Đó là tinh thần. Bây giờ nếu mỗi người trong chúng ta mình thay đổi suy nghĩ lại một chút, mình bớt xài phí cho bản thân mình mà mình nghĩ tới cái quỹ hỗ trợ cho thầy cô giáo, mỗi người đều nghĩ như vậy hết, làm được như vậy thì cái suy nghĩ của người lãnh đạo đất nước cũng phải suy nghĩ cũng phải thay đổi luôn, cũng phải thay đổi luôn. Và lúc đó các lãnh đạo của các quốc gia trên thế giới cũng

[1:12:57]sẽ dành nhiều cái số tiền hơn cho chi phí giáo dục. Mà chúng ta thấy giáo dục nhiều là cái điều gì sẽ xảy ra? Phải không? Đào tạo được nhiều công dân tốt, có năng lực cho xã hội. Mà nếu cái ngành giáo dục đó chú trọng thêm đạo đức nữa, thì thật là một cái diễm phước cho nhân loại, cho quốc gia. Đó là điều cần phải điều chỉnh cho thế giới này. Thế giới thiếu chi phí giáo dục. Mà cái điều chỉnh đầu tiên là chính nơi tâm của mình, nơi cuộc sống của mình, bớt xài phí đi để mà hỗ trợ thêm cho cái quỹ giáo dục. Mình lập ra những quỹ từ thiện hỗ trợ giáo dục với nhau trong Phật tử mình, hỗ trợ cho thầy cô giáo thêm.

[1:13:43]Điều thế giới còn thiếu nữa là thế giới này thiếu một lẽ phải chung, một lẽ phải chung. Chân lý á, thật ra thì chỉ có một thôi, nhưng mà lý thuyết con người đặt ra quá nhiều. Mỗi nơi ai cũng nói mình đúng hết. Nhưng mà sự thật, nếu mà cho đúng là chân lý á thì chỉ có một à. Mà trong Góp Nhặt Cát Đá, cái một đó nó gom lại ở mức độ nào? Ai còn nhớ? Một đầu chấm cây bút chì thôi. Trệch ra khỏi đầu chấm cây bút chì đó nửa ly cũng là sai với chân lý. Cái mức độ mà chuẩn xác của chân lý là như vậy, nó bằng một điểm nhỏ đầu chấm cây bút chì. Chân lý của cả thế giới này chỉ nằm trong đầu chấm cây bút chì.

[1:14:29]Mà nếu tất cả loài người này đều giác ngộ được, có trí tuệ, thấy được cái chân lý bằng đầu chấm cây bút chì đó, thì nhân loại này trở thành đồng nhất liền, đại đồng liền. Tiếc là sao? Nỗi cái chấm của chân lý người ta đã chênh lệch ra một tấc, một thước hai thước. Chẳng những như vậy, người ta còn đi chấm chỗ khác nữa. Người ta chấm một cái chấm khác để tôn sùng một chân lý khác nữa, ngược lại hẳn luôn. À ví dụ như sao? Mình ví dụ thế này. Ví dụ như trong cái chân lý bình thường á là con người sống trên đời này phải đối xử tốt với nhau, phải không? Phải hiền lành, đừng hận thù, đừng nóng giận.

[1:15:11]Cái đó phải chân lý không? Quá chân lý gì nữa phải không? Và tôn giáo nào cũng cố gắng đề cao chân lý đó. Nhưng mà đó là cái chân lý nói quá rộng đi. Nó rộng như cả cái vòng tròn vậy đó, chứ nó chưa gom lại được cái đầu chấm, phải không? Đó là một cái vòng tròn lớn, là nói chung chung là con người sống trên đời đối xử tốt nhau, thương nhau, hiền lành, nhẫn nhục chịu đựng nhau. Thì đó là đã có một chân lý chung mà chân lý đó nó gom cả cái vòng tròn. Nhưng mà để nói cho chuẩn xác hiền lành như thế nào, thương yêu như thế nào, nhẫn nhục như thế nào, phân tích cho rõ nữa thì nó gom lần lần lại còn có một điểm à.

[1:15:47]Thì đó mới thật sự là chân lý chung của nhân loại. Đó mới thật sự là chân lý chung của nhân loại. Nhưng mà chưa, chưa chịu, con người ta còn đi tìm cái chân lý ở ngoài cái vòng tròn nữa. Ví dụ như gần đây họ có lập ra những cái đạo Satan, nói sống trên đời là phải sao? Phải chiến thắng kẻ khác, phải đạp kẻ khác dưới chân mình để mình trở thành kẻ, kẻ anh hùng, kẻ chiến thắng. Lại có chân lý kiểu khác nữa. Thì chúng ta thấy như vậy là họ có lập ra một lý thuyết khác thấy không? Nó không còn đúng với cái chân lý chung của nhân loại nữa. Và con người ta phân hóa nhau, và thế giới này chia rẽ, phân hóa.

[1:16:28]Chứ nếu có một chân lý chung, thế giới này đại đồng liền. Nhưng mà tiếc rằng người ta đã lập ra những lý thuyết xa lạ, ngược ngạo, và thế giới này phân hóa với nhau. Giống như hồi nãy chúng ta trích dẫn một câu kinh Koran ra mình thốt hồn á, phải không? Ai cũng nghĩ tôn giáo là hiền lành, là chịu đựng, nhẫn nhục. Vậy mà một trong câu kinh Koran ghi rõ ràng: "Nếu chúng đánh con thì con được quyền giết chúng." Chúng ta thấy rồi, có những cái lý thuyết trên thế giới ngược nhau hẳn như vậy. Và đó là lý do mà loài người chia rẽ. Thật ra mỗi thời đại, mỗi quốc gia thì vẫn thường có những cái tư tưởng gia đề xướng nhiều triết lý về cuộc sống.

[1:17:09]Ví dụ như vào thời 600 năm trước Công nguyên là bên Ấn Độ có Đức Phật xuất hiện, là dựng nên đạo Phật. Nhưng mà song song ngay đồng thời Đức Phật thì có một cái Kỳ-na giáo cũng xuất hiện. Và họ cũng rất nhiều tín đồ đi theo. Nó gần gần cũng như họ cũng cảm thấy đó là chân lý. Đồng thời lúc đó ở bên Trung Hoa lại hai nhà đại tư tưởng xuất hiện là Lão Tử và Khổng Tử. Là Khổng Tử á thì dạy một cái xã hội nề nếp, trật tự, ổn định đâu đó, cái gì nó ra cái đó đàng hoàng. Lão Tử thì dạy một cái triết lý con người ta sống thênh thang, hư vô, phóng khoáng, vô vi. Nghĩa là hai ông cùng thời đại, cùng quốc gia, hai tư tưởng ngược hẳn nhau.

[1:17:57]Tuy nhiên sau này, những nhà nho về sau thì họ phối hợp hai tư tưởng đó thành đạo Nho. Là những nhà nho họ khi xuất khi xử họ biết hợp thời, hợp lý. Khi xuất, tức là khi bước ra xã hội để làm việc á thì họ ứng dụng đạo Khổng, là đâu ra đó, nề nếp, trật tự, đạo đức rõ ràng, lễ giáo. Khi xử là lui về ở ẩn thì họ sống theo tinh thần của đạo Lão là hư vô, phóng khoáng. Là thường những nhà nho họ kết hợp được hai đạo đó ở Trung Hoa. Đến khi đạo Phật đến với Trung Hoa thì những nhà nho họ kết hợp thêm luôn tư tưởng siêu thoát của đạo Phật luôn, vừa vì tư tưởng của đạo Phật nó vừa chặt chẽ, vừa nề nếp nơi cái luật nhân quả,

[1:18:42]vừa tôn ti vừa trật tự, mà lại vừa siêu thoát luôn, vượt khỏi vượt khỏi thế gian, vượt khỏi luân hồi luôn, nên đạo Phật làm cái gì nó toàn diện. Thì như vậy ba tôn giáo đó, ba nhà tư tưởng nó gặp lại không có chống trái nhau, mà bổ sung cho một cái triết lý sống của con người tương đối hài hòa. Có thời gian các vị cũng chống nhau dữ lắm á, thí bên Đạo tiên cũng chống đạo Phật, hoặc là bên đạo Nho cũng chống đạo Phật. Nhưng mà rồi dù sao cũng có những vị thánh, chúng ta tạm gọi là những vị thánh đã vượt lên trên, đã kết hợp được ba tôn giáo đó lại, gọi là Tam giáo đồng nguyên, là ba tam giáo đó cùng một nguồn, cùng một sự giác ngộ, cùng một trí tuệ.

[1:19:25]Thì dù sao như vậy là đã có một cái phần lớn của nhân loại đã đoàn kết, đã hòa hợp, đã tìm được tiếng nói chung. Nhưng mà còn rất nhiều nơi trên thế giới này người ta không tìm được tư tưởng chung. Người ta phân hóa, đi theo những tư tưởng khác nhau, và làm cho con người bị xa nhau dần dần như vậy. Trong thời đại này đó, chúng ta thấy thế này, có một cái điều là luôn luôn là tiếng nói chung mà không ai phủ nhận được, đó là những thành tựu của khoa học. Những thành tựu mà khoa học tìm được luôn luôn là tiếng nói chung thuyết phục nhất. Ví dụ như là những định lý về toán học thì một người dù ở Phi

[1:20:08]châu, ở Ả Rập hay là ở bên Anh, bên Pháp là khi chứng minh chặt chẽ rồi đều tìm ra được những kết luận giống nhau. Hoặc là những cái thí nghiệm về vật lý vậy, với cùng một điều kiện như vậy thì người dù ở bên Mỹ hay một người ở Việt Nam lập cái thí nghiệm với cùng điều kiện đều ra kết quả giống nhau. Cho nên những cái phát hiện của khoa học là tiếng nói chung của nhân loại thuyết phục nhất, không ai phủ nhận được. Nhưng chỉ tiếc rằng là khoa học chỉ là một khía cạnh của cuộc sống này, chứ không phải tất cả. Khoa học chưa đưa đến cái đạo lý cho cuộc sống này, mà khoa học chỉ đưa đến phương tiện cho cuộc sống,

[1:20:50]chứ chưa có đưa đến đạo lý của cuộc sống. Và vì vậy, theo quan điểm riêng của mỗi người, người ta sử dụng khoa học khác nhau. Là con người dùng khoa học để đem lại lợi ích, tiện nghi cho con người, nhưng con người cũng lợi dụng khoa học kỹ thuật để đi tìm những vũ khí giết hại con người. Cho nên dù khoa học là tiếng nói chung, nhưng vẫn chưa thực sự đem lại cái chung nhất, cái đạo lý sống chung nhất cho con người. Đây là điều mà thế giới còn thiếu. Nên vì vậy, thế giới cần một cái nền đạo lý chung, hay mình nói giống như là thế giới cần một cái tôn giáo chung. Tôn giáo là gì? Có lần chúng ta nói với nhau rồi.

[1:21:37]Là thường tôn giáo hay thiên về khía cạnh tâm linh, siêu hình. Ví dụ như ở khía cạnh mà thực tế, vật lý, xã hội thì đã có các ngành khác lo: chính trị lo nè, công an lo nè, những nhà xã hội học lo nè, luật pháp lo nè. Bác sĩ, kỹ sư họ lo những vấn đề mà mắt thấy tai nghe. Nhưng những vấn đề thuộc về tâm linh, siêu hình thì thuộc về phạm vi của tôn giáo. Nhưng mà chúng ta thấy chúng ta chưa có cái chân lý chung của mọi tôn giáo, là có tôn giáo này nói vậy mà tôn giáo kia nói khác đi. Mà chân lý thì chỉ có một, thì như vậy giữa muôn trùng những tôn giáo khác nhau đó thì chắc chắn có tôn giáo đúng và có tôn giáo sai, chắc chắn, phải không?

[1:22:27]Vì chân lý chỉ là một thôi. Ví dụ thế này: Ví dụ bây giờ mình nói là trong vũ trụ này có một cái luật nhân quả nghiệp báo bí mật chi phối hết cuộc sống con người. Tức là người gây cái nhân lành được quả lành, người gây nhân xấu sẽ chịu quả xấu. Nếu cái điều đó là chân lý thì cái điều ngược lại là là phi chân lý, phải không? Nếu luật nhân quả nghiệp báo là chân lý thì ai nói ngược lại, ai nói rằng không có luật nhân quả nghiệp báo trong cái vũ trụ, trong thế giới này thì người nói câu đó là sai, rõ ràng. Hoặc là ví dụ là tôn giáo thì có một số tôn giáo nói rằng loài người, vũ trụ, Trái Đất này là do do ai tạo ra?

[1:23:21]Do thượng đế nào đó tạo ra, phải không? Mà rồi khoa học thì không chịu. Khoa học thì cứ đi tìm nguồn gốc tạo ra của các thiên thể, các tinh hệ, các hành tinh. Thậm chí họ còn tìm ra cái giây phút ban đầu của vũ trụ tạo ra như thế nào. Thì như vậy giữa tôn giáo và khoa học, hai bên có một bên đúng à, phải không? Chắc chắn bên đúng bên sai à. Nếu tôn giáo đúng là thế giới này do một thượng đế tạo ra thì khoa học là sai. Còn nếu khoa học đúng, không có thượng đế nào tạo ra hết trơn á mà do nhiều điều kiện của vũ trụ tạo thành vật chất biến thiên tạo thành, thì tôn giáo là sai.

[1:24:05]Thì bây giờ hai bên đó mình chọn một thôi, không thể hai. Mà đây là điều mà con người cần phải thức tỉnh, con người phải thức tỉnh. Có những điều mà có những điều chúng ta đã tin suốt cuộc đời này mà trước khi chúng ta có mặt, ông cha ta, tổ tiên ta đã tin hằng bao nhiêu thế kỷ. Nhưng nếu ngày hôm nay điều đó được chứng tỏ là sai thì chúng ta phải làm sao? Phải làm sao? Phải mạnh dạn từ bỏ nếu chúng ta là con người khát khao đi tìm chân lý chứ không phải tự ái. Có những người tự ái, biết sai mà vẫn giữ, biết sai mà vẫn giữ. Mà có những người mà cái người tự ái biết sai vẫn giữ thì người đó có lợi hay không có lợi? Bất lợi, phải không?

[1:24:54]Cuộc sống họ sẽ bất lợi, họ sẽ đi từ đau khổ này đến tà kiến khác và tà kiến lại đưa họ đến đau khổ lần nữa. Nên ở đây cái điều mà chúng ta tôn thờ, điều mà chúng ta chấp nhận, điều chúng ta tin tưởng là gì? Là những gì phải đúng sự thật, phải là chân lý chứ chúng ta không có tôn thờ cái điều không phải chân lý. Dù cái điều đó được nhiều người tin mấy ngàn năm qua, kệ. Nhưng nếu ngày hôm nay được chứng tỏ rằng nó sai, mình phải nhanh chóng khước từ, từ bỏ liền để đến với chân lý, đến với lẽ phải đi. Chúng ta phải có tinh thần đó dù cái người đó thuộc bất cứ tôn giáo nào, kể cả đạo Phật. Ví dụ trong đạo Phật chúng ta có cái giáo lý nào đó mà mấy ngàn năm qua người ta

[1:25:35]tin dữ dội, nhưng ngày hôm nay được chứng tỏ là sai, mình nhanh chóng bỏ liền. Không vì tự ái, không vì tự ái: "À, đạo Phật từ bao lâu nay ai cũng tin điều này, bây giờ đâu có bỏ được. Bỏ quê lắm." Không, bỏ liền, không nói gì hết, khước từ liền. Bởi vì sao? Bởi vì tinh thần của người đệ tử Phật là đi tìm sự thật, đi tìm lẽ phải, đi tìm chân lý chứ không đi tìm tự ái, không bảo vệ cái mình đã lỡ theo, không có vụ đó. Biết mình cái mình đi theo sai rồi mà ráng bảo vệ. Người đệ tử Phật mình phải nhanh chóng như vậy và mình cũng kêu gọi người ở các tôn giáo khác cùng phải như vậy. Nếu điều mà đạo Phật mình, mình phát hiện là mấy ngàn năm qua sai, giờ mình bỏ liền.

[1:26:16]Giờ mình nói người đạo khác cũng vậy: "Chúng tôi cũng vậy, bây giờ anh cũng vậy nha, huề nha. Nếu một ngày nào đó cái điều nào trong giáo lý của anh mà anh phát hiện là sai, dù mấy ngàn năm qua tổ tiên anh đã tin tưởng, bây giờ anh hãy gan dạ từ bỏ nó luôn." Để làm chi vậy? Để chúng ta tìm ra một cái gì đó chung nhất, đúng nhất chung cho cả nhân loại này, chứ chúng ta không tự ái bảo vệ tôn giáo mình, phe phái mình để rồi mãi mãi giữ cái sai lầm đó làm cho con người cứ chia xa nhau mãi. Còn nếu mỗi người chúng ta gan dạ từ bỏ cái sai của tôn giáo mình, từ bỏ cái sai của lý thuyết mình, đi tìm đến cái chung nhất thì thế

[1:26:56]giới này sẽ gần lại với nhau, sẽ đại đồng chung với nhau lại. Nhưng cái điều đó chúng ta biết là quý nhưng mà khó, là vì sao vậy? Bởi vì tôn giáo là coi vậy chứ cái cái cảm tính ở trong tôn giáo nó hơi nhiều. Cái tính cảm tính trong tôn giáo hơi nhiều. Trong tôn giáo cái tính lý trí ít mà cái tính cảm tính nhiều. Ở trong khoa học á thì cái tính lý trí là tột độ, không chấp nhận một cái góc nhỏ của cảm tính trong khoa học. Vì anh không được quyền thương hay ghét khi nó là hiển nhiên, nó là sự thật. Ví dụ nước sôi ở 100 độ, thì bây giờ anh có thương nó cũng sôi 100 độ, anh có ghét nó cũng sôi 100 độ, vì nó là thuộc về lý trí, không có cảm tính.

[1:27:41]Chớ bây giờ nói: "Nước sôi 100 độ nha." "Hông, tôi hổng chịu đâu, nó phải sôi ở 60 độ à, 100 độ tôi hổng chịu." Trong khoa học không có chuyện cảm tính đó. Cho nên trong khoa học không có chỗ đứng cho cảm tính. Nhưng trong tôn giáo thì chỗ đứng cho cảm tính rất nhiều. Đó là lý do mà những điều dù biết là sai, người ta vẫn quyết bảo vệ vì nó thuộc về cảm tính. Chúng ta đọc qua các tôn giáo chúng ta sẽ thấy tôn giáo nào cũng hay kêu gọi đức tin. Hễ mà ai chống tôn giáo nói: "Đó là kẻ thiếu đức tin, các con đừng thiếu đức tin, các con phải nuôi dưỡng đức tin, các con phải ráng tin." Cứ tin không à.

[1:28:19]Mà tin là sao? Nó thuộc về tình cảm, thuộc về cảm tính. Vì vậy trong tôn giáo cái tính cảm tính hơi cao và khi cảm tính cao thì người ta sẽ bảo vệ tôn giáo mình bởi tự ái, do tự ái bảo vệ. Và bảo vệ bằng cái gì? Đôi khi bằng thủ đoạn, đôi khi bằng bạo lực. Và vì vậy mà đến ngày hôm nay chúng ta vẫn chưa có một tôn giáo chung, một đạo lý chung, một lẽ phải chung. Chớ một ngày nào đó nếu tất cả các tôn giáo biết thức tỉnh, biết tăng cái tính lý trí trong cái đạo của mình, tức là sẵn sàng từ bỏ giáo điều đó nếu biết giáo điều đó sai. Giáo điều nào đúng giữ lại, giáo điều nào sai bỏ, thì lần lần các tôn giáo sẽ gặp lại nhau liền.

[1:29:07]Ví dụ chúng ta đó, đệ tử Phật mình sao? Thì mình dù chết mình vẫn chấp nhận luật gì? Luật nhân quả, chết luôn. Nhưng mà mình nói nói đùa thôi, nếu một ngày nào đó có ai chứng minh luật nhân quả sai mà chứng minh quá đúng á, chấp nhận bỏ liền. Mình gan dạ liền, không có sợ, không có tự ái. Nhưng mà chỉ sợ không ai chứng minh nổi điều đó thôi, ha, vì đó là chân lý tuyệt đối. Mình nói câu này cũng hơi cảm tính á, nhưng mà sự thật là vậy. Một ngày nào đó khoa học tiến bộ mãi, họ sẽ chứng minh ra được luật nhân quả nghiệp báo. Bây giờ mình chấp nhận luật nhân quả nghiệp báo là cũng hơi có niềm tin ở trỏng, hơi có cảm tính á,

[1:29:42]nhưng nhưng nó là nền tảng của đạo đức xã hội, không thể thiếu điều đó được. Thiếu, ở chỗ này chúng ta thấy vậy. Ví dụ như trong một quốc gia vậy, nhà nước cũng nỗ lực xây dựng đạo đức lắm, trong nhà trường cũng cũng giáo dục đạo đức, nhưng mà giáo dục đạo đức trong nhà trường không đặt trên nền tảng nhân quả. Vì vậy cái đạo đức không thể nói sâu được. Là vì sao vậy? Chúng ta nhớ cái tâm lý này nó ghê gớm lắm. Con người ai á cái chấp ngã chưa hết á, tức là chưa chứng Thánh á, thì ai cũng còn cái chấp ngã. Vì chấp ngã còn, ai cũng còn cái ích kỷ và vì còn ích kỷ nên luôn luôn chúng ta đòi cái phần thưởng lại sau cái điều tốt của mình.

[1:30:25]Bất cứ ai cũng có tâm lý đó hết. Dù người hiểu đạo hay không hiểu đạo, luôn luôn chúng ta khát khao phần thưởng trở lại cho những việc mình đã làm tốt trong cuộc đời này. Bất cứ ai cũng có tâm lý đó hết. Nhưng mà chúng ta thấy nó khác nhau giữa người tin nhân quả và người không tin nhân quả là thế này: Ví dụ chúng ta là đệ tử Phật, mình tin nhân quả, thì bây giờ mình làm bao nhiêu điều tốt cho xã hội thì mình tin phần thưởng nó có không? Có. Phần thưởng nó phải có vì là nhân quả mà, luật nhân quả là không sai. Và phần thưởng nó ở đâu? Chừng nào? Tự nhiên nó tới, phải không? Phần thưởng nó sẽ tự nhiên tới hoặc kiếp này hoặc những kiếp sau.

[1:31:06]Chúng ta tin chắc nên mình sao? Mình chỉ yên tâm là làm điều tốt trong cuộc đời này, không thắc mắc. Vì đây là người không tin nhân quả nè. Cái người có người không tin nhân quả nhưng trong tâm vẫn luôn luôn khát khao phần thưởng, không ai tránh khỏi tâm lý đó hết. Thì ở trong cái tuổi trẻ của họ, họ đang còn nhiệt huyết, cái họ được kêu gọi phải hy sinh, đóng góp cho xã hội thì họ làm, họ hy sinh, họ đóng góp à. Nhưng đến lúc mà họ lớn tuổi rồi, bốn mươi mấy, năm mươi mấy rồi, tự họ sẽ tìm phần thưởng cho họ bằng cách nào? Bằng cách họ phải, nếu họ có quyền chức, họ dám tham nhũng. Mà nếu họ không có quyền chức, họ làm ăn bên ngoài thì họ tìm

[1:31:52]cách lươn lẹo luồn lách so với cái mà họ đã đóng góp được ở tuổi trẻ, và họ sẽ thành công vì họ đã có phước rồi. Nhưng mà họ tự họ tìm phần thưởng cho họ nên họ dễ mang tội. Còn mà mình tin nhân quả, mình không tự tìm phần thưởng mà để phần thưởng nó tự đến bởi quả báo thì mình không mang tội. Nó đến một cách nhẹ nhàng, may mắn tự nhiên. Còn mình gượng gạo tự tìm phần thưởng cho mình bằng những việc làm bất chính thì mình sẽ hưởng đó, sẽ thành công đó, nhưng mà rồi mình sẽ mang tội. Nên chúng ta thấy cái người ví dụ ở giai đoạn đầu cuộc đời thì nỗ lực hy sinh xông pha dấn thân, tới đoạn trung niên cuộc đời

[1:32:36]tự tìm tư lợi cho mình thì như vậy có đạo đức sâu không? Không thể có đạo đức sâu. Nên ở đây, chúng ta có xây dựng kêu gọi đạo đức cho con người mà chúng ta không đặt trên nền tảng nhân quả nghiệp báo thì rất khó, rất rất khó tạo thành một cái nền tảng đạo đức sâu dày trong tâm hồn con người. Vì vậy phải có luật nghiệp qu- nghiệp báo nhân quả giáo dục trong nhà trường. Thì đó là cái niềm tin chúng ta, mà nếu thế giới này tin được điều đó thì đây là điểm mà các tôn giáo sẽ gặp nhau. Hôm nay chúng ta đó có những cái điều mà có thể làm những cái đạo lý chung cho toàn thể nhân loại, cho mọi tín đồ của tôn giáo, chúng ta có thể kể vài điểm.

[1:33:19]Dĩ nhiên nó nhiều lắm, nhưng đây vài điểm khái quát chung. Là trước hết là luật nhân quả nghiệp báo công bằng. Ví dụ bây giờ đạo kia họ không tin luật nhân quả nghiệp báo, họ nói: "Tôi có Thượng đế lo cho tôi chuyện đó." Lo cho tôi chuyện đó. Mình nói Thượng đế lo thì cũng phải lo trong công bằng, nghĩa là chỉ thưởng cho người tốt thôi phải không? Và phải phạt người người xấu, như vậy nó đúng với luật nhân quả. Dù Thượng đế cũng phải làm theo đúng luật nhân quả, nên luật nhân quả là cái đạo lý chung, phải không? Thứ hai nữa là lòng từ bi thương yêu tất cả chúng sinh thì cái này không ai phủ nhận được hết, phải không?

[1:33:55]Không ai phủ nhận, đó là đạo lý chung. Thứ ba là cái trí tuệ vô ngã, cái này là rất sâu. Và thứ tư là phương pháp tĩnh tâm thiền định. Bốn điều này có thể làm đạo lý chung cho mọi tôn giáo trên thế giới này hết. Và như vậy là con người sẽ gần lại với nhau. Hôm nay chúng ta nói với nhau về những điều mà thế giới còn thiếu, và trước cái điều mà thế giới còn thiếu như vậy thì Phật tử chúng ta phải phải bổ sung bằng sự tu tập nơi chính mình và bằng sự kêu gọi nhắc nhở lẫn nhau để đi đến một cái gì nó quân bình và tốt đẹp cho thế giới hơn. Chúng ta nói chuyện thế giới bao la nhưng sự thật đặt lại trách

[1:34:36]nhiệm nơi từng người của mình theo cái nhãn quan của đạo Phật.