[0:08]Quý Phật tử chắc cũng chưa có chưa có rành. Có những người mới thôi xá Phật rồi ngồi xuống nghe thầy nói chuyện một chút thôi ha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin mời mọi người ngồi xuống.
[0:24]Thật ra thì chùa của chúng ta ở đây ngày rằm tháng giêng mình không có tổ chức thành một cái lễ lớn.
[0:36]Chùa mình đây có ba cái lễ chính: một là rằm tháng tư Phật Đản, hai là rằm tháng bảy Vu Lan, và thứ ba là 8 tháng 12 thành đạo. Nên vì vậy cho nên hôm nay thầy không có chuẩn bị điều gì hết, nhưng mà tuy nhiên quý Phật tử đã nghĩ tới ngày rằm tháng giêng cũng là một ngày rằm đẹp theo cái phong tục của người Việt Nam. Thì cũng coi như là cảm động cái tấm lòng của quý Phật tử đã lên đây thăm chùa trong cái ngày hôm nay. Cho nên thôi thầy cũng có một ít đạo lý để trao đổi, mọi người chịu khó lắng nghe. Có khi là nhờ nghe pháp rồi mình có thể dễ ngủ đó, mình ngủ được một giấc cũng ngon, không sao hết.
[1:18]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thầy muốn nói đến bốn cái việc có ý nghĩa trong cuộc đời của một con người.
[1:30]Thứ nhất là chúng ta phải tìm ra được một cái đạo lý để sống.
[1:37]Thứ hai là chúng ta thực hành theo cái đạo lý đó. Thứ ba là chúng ta thấy rằng đạo lý đó đúng là có kết quả tốt đẹp trong cuộc sống của mình rồi thì chúng ta giúp cho người khác hiểu, tức là truyền bá. Và thứ ba là chúng ta biết cũng có những người xấu luôn tìm cách phá những cái điều tốt trên cuộc đời này, nên vì vậy chúng ta phải biết bảo vệ nó. Đó là bốn cái việc của người sống trên cuộc đời này, bất cứ là ai, theo tôn giáo hay không theo tôn giáo đều phải giống nhau ở điểm là phải tìm cho ra được một cái đạo lý để sống, thứ hai là phải thực hành theo cái đạo lý đó, thứ ba là giúp truyền bá đạo lý đó, và thứ tư là bảo vệ cái đạo lý đó.
[2:24]Đó là bốn cái việc có ý nghĩa lớn trong cuộc đời của một con người.
[2:31]Con người chúng ta khác với con vật ở chỗ là chúng ta biết chọn lựa cái cách để mình sống. Ví dụ chúng ta biết chọn lựa món nên ăn món nào, chúng ta có biết suy nghĩ là nên đối xử với con người như thế nào, chúng ta cũng biết là mình nên hay không nên làm cái điều gì. Nên bởi vì vậy mà gọi rằng chúng ta là cái loài vật có giá nhất, có giá trị nhất hay thông minh nhất ở trên cái hành tinh này là như vậy. Còn hầu hết những loài vật khác đều sống theo một cái chương trình lập sẵn ở trong tâm mình. Khi nào thì ăn, khi nào thì đi tìm bầy đoàn, khi nào xử sự thế nào hoàn toàn theo cảm tính, cái bản năng.
[3:20]Cái gọi là sống theo bản năng của một con vật, gọi là giống chúng ta nói là theo một chương trình đã được định sẵn. Còn con người chúng ta, chúng ta cũng bị bản năng, chúng ta cũng bị cái chương trình định sẵn chứ không phải không, nhưng mà cái khác một chút là chúng ta có cái lý trí để chọn lựa cái cách sống của mình. Đây là điểm quan trọng khác nhau giữa con người và con vật, cái mốc nó nằm ở chỗ này. Và chính vì mà chúng ta biết cách chọn lựa, chúng ta được phép chọn lựa, cho nên là chúng ta phải cần có cái cách để sống.
[3:59]Cái cách để sống đó chúng ta gọi là đạo lý. Nên chữ đạo lý này chúng ta đừng hiểu là một tôn giáo, mà chữ đạo lý chúng ta phải hiểu là cái cách để sống ở trên đời. Cái cách để sống ở trên đời này thì suốt mấy ngàn năm qua cũng có rất nhiều người đưa ra ý kiến. Và những người nào đưa ra ý kiến hay được nhân loại ghi nhận lại để trở thành những cái triết gia lớn của nhân loại. Thậm chí có những người mà đưa ra những ý kiến rất là thần bí thì chúng ta gọi họ là những nhà tiên tri, những nhà lập nên những cái tôn giáo, vân vân. Nhưng dù là một triết gia như là Khổng Tử hay Lão Tử, hay là những nhà mà lập ra những cái cách sống có cái
[4:44]khuynh hướng tâm linh như là Đức Phật hay là Chúa Giê-su hay vân vân, thì chúng ta gọi là những nhà giáo chủ, vậy họ cuối cùng vẫn là những người giúp cho nhân loại một cái đạo lý để sống ở trên đời. Và theo thời gian mấy ngàn năm qua, có những đạo lý được nhân loại chấp nhận để tồn tại và có những đạo lý mà bị đào thải khỏi đời sống của nhân loại. Thì ngày hôm nay chúng ta đã bước sang thế kỷ 21 ở những năm đầu tiên, chúng ta chứng kiến được cái khoa học kỹ thuật tiến bộ vượt bực, nhiều quan niệm sống con người lần lần đã thay đổi. Nên vì vậy là những cái đạo lý cũ và những quan niệm sống mới
[5:32]cọ xát nhau dữ dội để tạo thành cái cái khuynh hướng sống mà hiện nay chúng ta vẫn phải tiếp tục vất vả để đi tìm kiếm, chọn lựa và xác định. Có những cái đạo lý sống nó khống chế cả một cái vùng lớn là con người sống trong cái vùng đó cứ việc yên tâm theo đó mà sống, không cần thắc mắc. Ví dụ một cái người mà họ lọt vào cái vùng đạo Hồi thì cứ yên tâm mà sống đạo Hồi, không cần phải so sánh. Hoặc con người họ lọt vào cái vùng của Thiên Chúa giáo, lớn lên trong cái không khí đó thì cứ yên tâm mà sống, không có suy nghĩ. Hoặc là một người được sinh trong gia đình thuần túy Đạo Phật, từ theo cha mẹ hướng dẫn Đạo Phật cứ yên tâm mà sống, không suy nghĩ.
[6:12]Nhưng mà còn có nhiều người không phải như vậy. Chúng ta lọt vào một cái vùng mà có đa văn hóa, có nhiều cái khuynh hướng suy nghĩ, nhiều cái đạo lý trộn lẫn và chúng ta buộc phải có cái chọn lựa cái đạo lý, đi tìm cái đạo lý thích hợp mà mình cho là đúng nhất để cuộc đời mình phải theo đuổi cái đạo lý đó, nó sống cho tốt, sống cho đúng như vậy. Đó là chúng ta bình thường mà nói, nhưng mà ở đây chúng ta phân biệt ra làm bốn loại người, bốn loại người mà tìm thấy đạo lý. Loại người thứ nhất á là người tự mình suy nghĩ ra được những đạo lý đúng để sống. Là ví dụ khi thấy con người đối xử với con người
[6:56]ác độc cái tự trong tâm họ suy nghĩ rằng là mình không nên đối xử với người khác ác độc như vậy, nên sống tử tế với con người. Hay là họ nhìn trong cuộc sống, họ nhìn trong nội tâm rồi tự họ tìm thấy cái cách để sống. Những người đó là những người ưu tú của nhân loại. Chúng ta gọi họ là những người có cái trí tuệ lớn. Những người này xuất sắc, họ có cái thiện căn, họ có cái chủng tử lành từ những cái kiếp trước nào đó mà bây giờ cái ngoại cảnh dù đúng hay dù sai họ vẫn giữ được cái thiện tâm của họ, họ luôn luôn tìm thấy được cái cách sống cho tốt. Ví dụ như thấy một người có tiền của đi hà hiếp,
[7:40]bóc lột người khác thì họ lại không không xem cái đó là hay, họ không muốn bắt chước mà họ lại nghĩ thôi sống trên đời phải nhân hậu, mình có, mình phải biết chia sẻ, nhường nhịn lại chứ đừng có ăn hiếp, đừng bóc lột người khác vậy. Hoặc là khi thấy một cái người tốt bụng, nghĩa hiệp ra tay cứu giúp cho những người khốn cùng thì họ tự dặn trong lòng họ là phải bắt chước những cái hành động nghĩa hiệp như thế. Đó, đó là những người họ có chủng tử lành. Dù có họ có gặp cái hành động xấu người khác thì họ tự loại bỏ, họ gặp hành động tốt người khác họ nguyện họ sẽ bắt chước. Tức là người này họ có một cái trí tuệ gì đó
[8:19]mà tự họ tìm thấy được cái đạo lý để sống cho đúng. Dĩ nhiên cái đạo lý sống cho đúng thì càng lúc càng sâu lắm chứ không đơn giản như là nãy giờ chúng ta vừa nói chỉ có cái thiện và ác không đâu, chứ còn nhiều điều rất là phức tạp. Nhưng mà tạm thời những người nào đã chọn cho mình một cái đạo lý sống tốt như vậy vẫn là người có trí tuệ lớn. Cái hạng người thứ hai là chúng ta gọi là trí tuệ trung bình là những người ít khi tự mình nghĩ ra được điều tốt nhưng mà biết học hỏi được điều tốt của người khác. Ví dụ như là học hỏi điều tốt của những bậc thánh trong cái cuộc sống này, trong lịch sử nhân loại và học hỏi được điều tốt của những người chung quanh mình.
[9:00]Thì người như vậy chúng ta cũng gọi là một người có trí tuệ, tuy rằng chưa phải là xuất sắc. Mà trên thế gian này chỉ cần có nhiều những người trung bình như thế này thôi là cuộc đời này cũng thành thiên đường. Tức là họ bản thân họ không nghĩ ra, nhưng mà ví dụ như nghe được cái đạo lý nhân quả của Đạo Phật họ tin, họ nói: "À, ai gieo nhân nào sẽ phải gặt quả đó. Ai sống tử tế với mọi người thì sẽ được may mắn, hạnh phúc. Hay là ai sống ích kỷ, tàn ác với con người thì sau này sẽ chuốc lấy đau khổ." Tức là họ thấy có lý, cái đạo lý này có lý, thế là họ chấp nhận. Thì cái người không tự nghĩ ra nhưng mà vẫn có khả năng để
[9:41]học hỏi theo được những điều tốt vẫn là cực kỳ đáng quý. Cực kỳ đáng quý, chúng ta gọi là những người có trí tuệ trung bình. Nói trung bình chứ là đây là điều mà thèm khát của nhân loại. Đây là điều ước ao của tất cả các vĩ nhân xưa nay trên trái đất này. Chúng ta chỉ cầu cho mình được cái trí tuệ trung bình như thế này cũng đã quý lắm rồi, sống giữa cuộc đời là đẹp lắm rồi.
[10:07]Hạng người thứ ba là hạng người có trí tuệ nhỏ, như là tuy có những đạo lý mà các thánh nhân để lại mà họ không học nổi. Ví dụ như kêu nói thôi đừng có tham lam, họ được khuyên bảo là đừng có tham lam, đừng có giành lấy chiếm lấy của người khác. Được nghe nói như vậy nhưng mà khi gặp cái tiền bạc của người khác thì họ bỗng khởi tâm tham và muốn chiếm lấy về của mình, thì đó là cái người tuy được nghe đạo lý của thánh hiền mà làm theo không nổi, học không được, thì gọi là người có có trí tuệ nhỏ. Mà người mà có trí tuệ nhỏ này đúng là cái điều cũng đáng buồn cho nhân loại, đáng buồn. Biết đạo lý của thánh hiền là hay mà không làm nổi, đó cũng là một cái điều dở.
[10:51]Thầy cũng hy vọng rằng ở đây không có ai bị điều đó hết nha. Ở đây mình phải từ trung bình trở lên, tức là ham thích học hỏi đạo lý. Mà có như vậy ngày hôm nay mới chịu đi chùa, chứ hôm nay thứ Bảy, Chủ nhật mà đáng lẽ mình đi chơi, nhưng đi chùa thầy cũng hy vọng là từ trung bình trở lên. Ngoài bốn hạng người kia đó còn có một loại người nữa là, là hạng người thứ tư nữa là cái loại người mà không chịu học đạo lý, công kích chống lại đạo lý. Ví dụ như thánh nhân có để lại một cái đạo lý là: Sống trên đời này con người phải thương nhau, giúp nhau. Cái điều này, bất cứ ai có một chút lương tri đều phải công nhận là đúng phải không?
[11:32]Sống trên đời phải thương nhau, giúp nhau. Đó là một đạo lý đúng với bất cứ ai có lương tâm, một chút lương tâm đều phải công nhận. Vậy mà có người nào đó nghe nói câu đó chống lại liền, nói: Không, sống trên đời không cần phải thương ai giúp ai, cứ phải lo cho mình thôi, còn giành của ai được là giành. Tức là loại người mà dám công kích lại cái đạo lý của thánh hiền. Thì ở đây, cái loại người này chúng ta xếp vào loại thứ tư, tức là loại không đáng làm con người, không đáng làm con người. Tại vì họ lỡ mang hình hài của con người thôi, nhưng mà vì họ dám chống lại cái đạo lý của thánh hiền thì họ không xứng đáng làm con người.
[12:08]Và bỏ cái thân này, có lẽ họ sẽ về với cái thế giới của loài vật hay của ma quỷ gì đó thôi, không đáng làm con người. Bốn hạng người. Thì cái loại người này trên thế gian có không? Có không? Có đó, chứ không phải không đâu. Tuy làm người á, nhưng mà được xếp vào cái loại thứ tư này, tức là loại không đáng làm con người. Thì chúng ta hy vọng rằng cái loại như thế này nó phải hiếm, ít đi để đừng đem cái bóng tối đến cho nhân loại. Thế còn có những người mà hạng thứ tư này mà nhiều là cái thế giới này nó nổ tung ra, hỗn loạn lên hết. Nên chúng ta mong rằng sẽ có nhiều cái hạng người từ cái trung bình trở lên là biết học hỏi đạo lý của thánh hiền để làm cái cách
[12:48]sống đẹp cho chính mình, dù tự mình không nghĩ ra được. Đó là vậy. Rồi sau khi mà nói về cái để tìm thấy cái đạo lý theo bốn cái cách đó, bốn loại người đó, thì ở đây chúng ta giới thiệu Đạo Phật là như là một cái đạo lý tuyệt vời của nhân loại. Ở đây thầy nói điều này không phải là vì thầy là tu theo Đạo Phật đâu, mà đây là một cái lẽ phải rất là khách quan. Nhiều người trí thức trên khắp thế giới có khi họ không có tôn giáo, có khi họ đã có sẵn một cái tôn giáo gì đó rồi, vậy mà đến khi họ nghiên cứu Đạo Phật họ đều buột miệng ca ngợi hết, kể cả những nhà bác học rất lỗi lạc. Mà chúng ta thường hay dẫn cái câu của nhà bác học Einstein đó,
[13:33]là người được xem là nhà bác học vĩ đại nhất của cái thế kỷ. Ông cũng ca ngợi Đạo Phật, ông nói rằng sau này chỉ có Đạo Phật mới hướng dẫn được nhân loại dù cho là khoa học tiến bộ. Còn các tôn giáo khác á, hễ khoa học mà tiến rồi á thì tôn giáo đó bị đào thải, nhưng riêng Đạo Phật, khoa học tiến cứ tiến nhưng Đạo Phật cứ tiếp tục hợp lý và tồn tại. Nên ông Einstein cũng khen ngợi như vậy. Nhiều nhà trí thức khắp nơi trên thế giới dù có tiếng tăm hay không có tiếng tăm cũng đều ca ngợi Đạo Phật. Ở đây vì sao vậy? Bởi vì Đức Phật không có áp đặt một cái niềm tin vào trong tâm hồn mình, mà Đức Phật chỉ giới thiệu và gợi ý
[14:19]để chúng ta tự cái phán đoán lấy cái đạo lý mà ngài giới thiệu thôi. Ví dụ như ngài nói về đạo lý nhân quả, ngài nói có tồn tại một cái quy luật của sự công bình ở trong cái vũ trụ này, là khi người mà làm điều ác với người khác thì sẽ nhận lại đau khổ; khi một người mà đối xử tử tế với người khác thì sẽ nhận lại hạnh phúc. Ngài giới thiệu như vậy và tự chúng ta phán xét. Là mỗi người chúng ta suy nghĩ, chúng ta nói điều này đúng là khó mà chứng minh, khó chứng minh, khoa học đến bây giờ vẫn chưa chứng minh được, nhưng chúng ta cảm nhận rằng đây là một điều hợp lý, công bằng, và có thể là mình chưa chứng minh được nhưng cái đạo lý này
[15:04]có thể hiện hữu và nếu hiện hữu và nhiều người tin thì cuộc đời này rất là tốt. Cho nên vì vậy chúng ta chấp nhận. Cho nên ở đây chúng ta chấp nhận cái đạo lý mà Đức Phật giới thiệu, gợi ý chứ ngài không áp đặt. Hoặc là ví dụ rằng ngài nói rằng ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ, ngài nói cái câu như vậy và chúng ta ngồi chúng ta xét, chúng ta nói ờ đúng, sống trên đời mà nếu mình chỉ lo cho mình, chỉ giành lại cho mình, quên đi mọi người thì thấy giống như chúng ta thắng á, nhưng mà rồi những nỗi đau khổ, những ưu tư, những bận tâm lại sẽ giày vò cuộc đời chúng ta mãi mãi. Nên vì vậy đúng, Phật nói đúng: Ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ thì dĩ nhiên ngược
[15:46]lại vị tha là nguyên nhân của hạnh phúc. Nếu chúng ta sống mà biết quan tâm lo lắng cho người khác thì lòng mình á tuy thấy bận á, thấy bận tâm thấy bận tốn sức á, nhưng mà lần lần chúng ta thấy tâm mình nó được cởi mở nhẹ nhàng, có những cái niềm vui bí mật, có niềm vui thầm kín tự nó tồn tại ở trong tâm để nuôi dưỡng cái tâm hồn của mình. Chúng ta nhớ như vậy, cái niềm vui nó là cái chất liệu để nuôi dưỡng tâm hồn của chúng ta, còn nỗi buồn là những chất độc nó tàn phá tâm hồn của chúng ta. Mà trong đó cái nguyên nhân thì ích kỷ là nguyên nhân của nỗi buồn và vị tha là nguyên nhân của hạnh phúc.
[16:31]Khi Đức Phật giới thiệu như vậy, chúng ta bình tâm chúng ta suy nghĩ, chúng ta thấy hợp lý, công bằng, khách quan và mình kiểm nghiệm trong cuộc sống của mình thấy cũng đúng như vậy là chúng ta chấp nhận. Cho nên những cái đạo lý mà Đức Phật đưa ra không có cái tính áp đặt buộc chúng ta phải tin, mà chỉ là những cái gợi ý đánh thức cái trí tuệ chúng ta dậy, chúng ta phải khởi lên cái trí tuệ để quan sát, để nhận định, mà khi đã nhận định chấp nhận được rồi là chúng ta mới chịu theo. Cho nên đây là một điểm mà gọi là Đạo Phật có một cái đặc biệt cũng khác với những cái tôn giáo khác. Và chính vì như vậy là Đức Phật cũng như Đạo Phật cho chúng
[17:12]ta nhiều cái lẽ phải tuyệt vời để chúng ta sống. Tức là nói lại là Đức Phật cho chúng ta một cái cách sống chuẩn mực nhất, hợp lý nhất, đẹp nhất. Hay như vậy. Những cái cách sống mà Đức Phật gợi ý, giới thiệu cho chúng ta có vài cái, dĩ nhiên rất là nhiều, nhưng mà thôi thầy nêu tạm bốn điều, bốn điều chính: Một là luật nhân quả, hồi nãy thầy vừa nói; thứ hai cái đạo lý về từ bi, từ bi là cái tâm thương yêu đến tất cả chúng sinh, đây là một cái đạo lý rất là đặc biệt của Đạo Phật mà hiếm có tôn giáo nào có được; cái thứ ba là cái đạo đức tổng quát về mọi cái cách để mà cư xử, đối xử với con người, như cái đạo lý vô ngã làm cho chúng ta khiêm tốn khi chúng
[17:59]ta đối xử với con người, cái đạo lý nhẫn nhục để chúng ta có thể chịu đựng được những cái nghịch cảnh trên cái cuộc đời này, vân vân, đó là những cái đạo đức; yếu tố thứ tư mà Đức Phật dạy chúng ta nữa là ý nghĩa về sự giải thoát, ý nghĩa về sự giải thoát, đây là một cái điểm cao, một cái đỉnh cao, một cái đạo lý rất là cao của Đạo Phật, là ý nghĩa của sự giải thoát. Nghe cái chữ giải thoát thì chúng ta không có hiểu hết, chúng ta không hiểu hết, thì chúng ta cứ tưởng là giải thoát tức là không còn bị luân hồi tái sinh, không còn bị ràng buộc với trần gian mà sinh về một nơi nào đó, chúng ta nghĩ sơ sơ như vậy, thật ra không phải.
[18:38]Cái đạo lý giải thoát cao lắm, với những ngôn ngữ và lý luận bình thường chúng ta không có hiểu nổi. Tuy nhiên, cái đạo lý giải thoát chúng ta hiểu thấp thì giống như là một cái sự thư giãn trong cái cuộc sống mệt mỏi này. Ví dụ như chúng ta bận rộn vì cái công việc hằng ngày thì cái thiền định Đạo Phật làm cho chúng ta an lạc, thư giãn. Chúng ta khổ tâm vì những cái cái oan trái, cay đắng, những nghịch cảnh cuộc đời thì cái giáo lý Không của Đạo Phật làm cho chúng ta trở nên bình thản trước những cái nghịch cảnh đó. Rồi dĩ nhiên là những cái cái mức độ thấp, còn khi cao lên từ từ thì cái đạo lý giải thoát cho chúng ta về một sự tự do đối với cái cuộc sống này,
[19:24]làm cho chúng ta có cái phước lớn để chúng ta ung dung, tự tại giữa cuộc đời. Cũng giống như là khi chết mà chúng ta có khi đầu thai vào cái cõi này, đầu thai vào cõi kia nhưng chúng ta có cái quyền lựa chọn của mình, tức là không bị ràng buộc. Còn tu đến đỉnh cao như các vị A La Hán hay các Đức Phật thì thật sự là giải thoát hẳn khỏi luân hồi sinh tử. Thì đây là cái đỉnh cao của giải thoát. Thì giáo lý giải thoát rất là cao, chúng ta không thể nói vài lời mà hết được, nhưng mà tạm hiểu như vậy. Thầy nhắc lại, có bốn điểm chính mà Đạo Phật dạy chúng ta cái cách để sống trên đời: Thứ nhất là luật nhân quả, thứ hai cái đạo lý từ bi thương yêu,
[20:03]thứ ba là những nguyên tắc của đạo đức, và thứ tư là cái ý nghĩa giải thoát. Thì tạm thời là Đạo Phật hay Đức Phật giới thiệu chúng ta bốn cái điều đó để chúng ta có cái cách sống ở đời. Đó là như vậy. Dĩ nhiên chúng ta học được những cái điều này thì như nãy chúng ta phân tích, chúng ta được xếp loại là người có trí tuệ. Trí tuệ cỡ nào? Trung bình. Trung bình vì chúng ta không tự mình nghĩ ra nhưng mà mình biết học cũng là có trí tuệ trung bình, và gọi là trí tuệ trung bình chứ chúng ta cũng hiểu đó là cái nỗi thèm khát, cái ước ao của nhân loại chứ không phải là dễ. Tuy nhiên Đức Phật không dừng ngang chỗ đó, Đức Phật dạy chúng ta một cái đạo lý,
[20:50]cái phương pháp để dần dần chúng ta tiến lên chúng ta đạt được cái sự tự chủ luôn. Nghĩa là dạy chúng ta một cách để chúng ta thắp sáng được cái trí tuệ của mình, rồi sau này sau khi một thời gian mình tu tập đúng rồi, bỗng nhiên tự trong tâm mình mình nghĩ ra được đạo lý này, nghĩ ra được đạo lý kia, không cần phải mà cứ phải đi học mãi. Học chỉ là cái giai đoạn ban đầu, nhưng nếu cái đạo lý của Phật là đúng thì tự nhiên bỗng nhiên lần lần chúng ta có trí tuệ sáng và tự mình cũng tìm thấy được đạo lý trong cái cuộc sống này chứ không phải là lệ thuộc vào Đức Phật mãi. Đây là cái điểm đặc biệt của giáo lý đạo Phật.
[21:31]Ví dụ như ở một số cái cách khác á, họ cho chúng ta một cái đạo lý sống nhưng mà làm chúng ta lệ thuộc mãi thôi, chúng ta không có vượt lên trên được, cứ phải tin thế này, phải tin theo thế kia, mà lạc ra khỏi niềm tin đó cái cái bỗng nhiên mình bị giống như bị coi là sai. Còn trong đạo Phật không phải, đạo Phật Ngài gợi ý cho chúng ta cái điều đúng để chúng ta tự nhận định phán đoán, rồi khi lâu ngày rồi á thì tự mình có cái trí tuệ, mình tự chủ, mình đứng trên cái đôi chân của mình để tiếp tục tìm ra những đạo lý mới mà vẫn luôn luôn đúng, vẫn luôn luôn phù hợp. Đây là cái điểm đặc biệt như vậy.
[22:08]Nãy giờ chúng ta nói là vấn đề tìm ra đạo lý, giờ chúng ta nói yếu tố thứ hai là thực hành đạo lý. Thực hành đạo lý là sau khi chúng ta biết cái đạo lý đó rồi, bây giờ mình phải ứng dụng vào trong cái cuộc sống của mình để làm, để thực hành chứ không thể chỉ hiểu biết suông. Vì hiểu biết suông rồi nó không có kết quả, không có kết quả. Như nãy chúng ta nói về luật nhân quả, không có gieo nhân thì không có gặt quả, mà gieo nhân tức là phải thực hành. Nên cái điều chúng ta biết rồi, giờ chúng ta tới lúc thực hành. Nhưng mà muốn làm trước khi mà chúng ta làm chúng ta phải có gì trước? Trước khi muốn làm thì phải làm sao?
[22:49]Phải? Trong tâm phải? Phải nghĩ tới, phải không? Phải nghĩ tới mới làm. Ví dụ bây giờ bây giờ thầy nói bình thường đơn giản thôi, ví dụ mình đi trên đường, mình đi gặp một người ở trên khúc đường vắng, mình đi có một người đi ngược chiều với mình, mình đi ngược chiều lại, thế chỉ có hai người trên đoạn đường đó thôi. Khi mình gặp người đó mình mỉm nụ cười thân ái, rồi người kia cũng cười lại gật đầu cái rồi đi luôn. Là cái việc mà mình gặp cái người lạ ở trên khúc đường vắng à không biết nhau, nhưng mà cũng gật đầu, mỉm cười chào nhau một cách thân ái rồi đi luôn, thì đó là điều tốt hay điều xấu?
[23:30]Tốt hay xấu? Tốt thôi phải không? Tức là với ai trong cuộc sống mình cũng bày tỏ được cái sự thân ái, cái tình thương của mình, một cái thiện cảm của mình dù với người lạ, đó là điều tốt. Nhưng mà để làm được cái điều tốt rất nhỏ đó thì trong tâm mình phải làm sao? Trước khi mình nở nụ cười trong tâm mình sao? Phải có cái quyết định, phải không? Mình phải có cái suy nghĩ. Mặc dù suy nghĩ nó thoáng qua rất nhanh, nhưng mình cũng phải đã quen thuộc rồi, quen thuộc rồi là là dù người lạ, mà nhất là trong đường vắng này, trong đường vắng cái cô đơn này thì cái người lạ, một cái con người xuất hiện ở một nơi vắng vẻ vẫn làm cho mình có cái ấm áp, ấm áp.
[24:10]Thế là mình mỉm cười để chào một chút rồi đi tiếp. Thì đó là chỉ khúc đường vắng, chứ ra khỏi khúc đường vắng đó rồi lại đông đảo, ồn ào bình thường trở lại. Còn một chút cái chỗ mà vắng vẻ đó bỗng nhiên con người cần với nhau dữ lắm. Đây là một điều rất là lạ. Chỗ vắng vẻ con người bỗng trở nên cần nhau hơn. Vừa một chút xíu thôi, một chút đường vắng thôi, ra khúc kia đường đông lại bình thường. Giống như vậy, giống như bây giờ bất ngờ hôm nào đó mình lạc vào hoang đảo, hoang đảo không có người thì cái việc đầu tiên mà mình làm cái gì ai biết? Ai biết? Ví dụ bữa nào ví dụ mình nói đầu năm nói sợ xui,
[24:45]nhưng mà thôi ví dụ thôi, ví dụ mình tàu chìm đi, lạc vào một hoang đảo. Nói này không phải trù ẻo nha, ví dụ thôi chứ không phải đầu năm mình chúc bậy đâu, không phải. Thí dụ như tàu chìm mình lạc vào hoang đảo thì việc đầu tiên của mình là làm cái gì đố ai biết? Làm cái gì?
[25:08]Làm gì? Làm gì? Tưởng tượng coi. Chưa ai bị lạc vào hoang đảo hết nên không biết. Thôi thầy ví dụ nha, thôi thầy nói luôn. Thầy nói rồi mai mốt lạc vào hoang đảo coi thầy nói có đúng hay không nha. Khi mà mình lạc vào một hoang đảo, việc đầu tiên của mình là tìm coi trên này có người nào nữa hay không? Đúng không? Đúng không? Bữa nào lạc thử đi rồi biết. Sẽ thấy thầy nói đúng. Rồi khi nào mà trở về lại đất liền sẽ đi tìm thầy mà nói: "Công nhận thầy bói hay thiệt á. Lạc vào hoang đảo việc đầu tiên của con là đi tìm coi còn có ai trên đảo này hay không?" Và khi mà tìm không thấy rồi là cứ đứng ngoài bờ biển nhìn coi có chiếc tàu đi qua đi không.
[25:51]Đó, chúng ta mới thấy lúc mà chúng ta cô độc, chúng ta cần con người dữ lắm. Và trên cuộc đời này như vậy á. Ví dụ bây giờ ở đây là chỗ đang đông người thế này, chúng ta cảm thấy dư người, không cần lắm. Nhưng một lúc nào đó ví dụ bước vào chánh điện chỉ có một mình mình thôi, thì có một người thứ hai bước vào mình mỉm cười mình chào thân ái liền, đúng không? Đúng không? Còn ví dụ như có 100 người, thêm người vô nữa mình cũng không để ý, chung quanh mình đầy, dư. Nhưng có một mình mình ngồi lặng lẽ trước Phật, tự nhiên thấy có một người cũng khe khẽ, rón rén bước vào lạy Phật, mình quay lại nhìn thấy hai cặp
[26:25]mắt nhìn nhau rồi chào nhau một cái rồi tiếp tục ai lạy Phật, đúng không? Đúng như vậy. Nhưng mà để trong tâm mình mà mỉm cười thân ái với một người lạ trong cái khúc vắng như vậy là mình phải có cái suy nghĩ, phải không? Đúng, con người là đáng quý, mình nên bày tỏ một chút thiện cảm, ưu ái, nên cười một chút, thế là cười một chút. Người kia cũng cười lại một chút rồi đi qua luôn. Là một việc tốt nhỏ thôi nhưng trong tâm phải có cái suy nghĩ rồi mới làm được. Huống hồ là những việc lớn hơn, ví dụ mình nghe tin ở cuối xóm có cái bà lão bả bị bệnh nặng, con cái ở xa về không kịp, thế là mình quyết định là à thôi mình đem ít gạo,
[27:02]đường lại, sai con mình tới coi thử coi bà Tư dạo này bả làm sao rồi, lỡ bả bệnh không ai chăm sóc tội. Thì để làm được việc đó trong tâm mình phải có suy nghĩ là sống trên đời mình phải giúp những người trong cái cơn khó khăn, hoạn nạn. Nên phải có ý nghĩ trước rồi mới làm sau, đúng không? Đúng không? Có ai ngơ ngơ làm không? Chỉ có robot thôi, phải lập trình mới làm được chứ cũng không phải dễ. Cho nên vì vậy là muốn thực hành được những đạo lý mà chúng ta đã học từ các vị thánh, chúng ta phải thanh lọc nội tâm mình trước, phải làm cho nội tâm mình tốt lên trước, hễ đụng chuyện cái là chỉ suy nghĩ điều tốt
[27:39]thì chúng ta mới có thể làm được điều tốt. Cho nên việc mà gọi là thực hành đạo lý, trước hết là thanh lọc nội tâm cho tốt, đó là đương nhiên phải không? Nội tâm mà tốt rồi thì thôi khỏi nhắc nữa, hễ đụng chuyện là cứ làm tốt, đụng chuyện là cứ làm điều tốt thôi. Đó là điều rất là hiển nhiên, phải không? Đó, đó là nãy chúng ta nói trên khúc đường vắng mình gặp một người đi ngược chiều, mình mỉm cười thân ái rồi mạnh ai nấy đi tiếp. Đó là do cái tâm mình có điều tốt sẵn ở trỏng. Chứ nếu tâm mình không có điều tốt nha, thì cũng đi khúc đường vắng, đi ngược chiều gặp nhau nhưng mà cái thái độ mình như thế nào đố ai biết?
[28:12]Thái độ làm sao? Thái độ làm sao? Thái độ là nhíu mày lại, không biết người này có phải lừa đảo, ăn cướp không, gặp mình đi vắng nó tính cướp mình không? Phải không, có không? Có. Nếu trong tâm mình nhiều nghi kỵ, lo sợ thì cái tâm đề phòng khởi lên, thì khi đi ngược chiều mình lấm la lấm lét, lườm lườm lườm lườm, kênh kênh coi không biết nó có hễ mà nó tính gì mình phải trừng mắt mình làm dữ rồi mình đâm đầu mình chạy, ví dụ vậy. Nhưng mà nếu trong tâm mình chỉ là cái mình thấm cái đạo lý của tình thương yêu, à biết rằng con người sống trên đời coi vậy chứ cần nhau, thì gặp chút xíu mình liếc mắt mình cười thiện cảm rồi đi tiếp.
[28:50]Chúng ta thấy một chuyện nhỏ chứ không phải dễ. Nếu tâm mình không có tốt, không có cái từ ái, không có cái đạo lý thì đụng chuyện cái thái độ hoặc là hành động của mình hay khởi ra một cái gì đó à nó không có hay. Giống như thầy nói cái bà Tư cũng vậy, nói bà Tư cuối xóm, mình nghe tin là bả bệnh gì đó, à bệnh nhưng mà trong tâm mình nghĩ: "Giờ mình mà tới mình giúp bả một cái cái mấy người khác họ tưởng mình giàu họ tới xin nữa à, thôi làm lơ luôn." Đó. Cũng một cái sự kiện trước mắt là một cái bà già trong xóm nghèo khổ, bệnh hoạn, nhưng mà với cái tâm tốt thì mình lại nghĩ khác, à là muốn giúp, nhưng với cái tâm lúc nào cũng lo
[29:29]sợ, cũng đề phòng, ích kỷ thì mình lại nghĩ khác. Cho nên vì vậy muốn thực hành được cái đạo lý của thánh hiền thì phải làm sao? Phải thanh lọc nội tâm của mình, và khi nghe Pháp đừng có nói chuyện giùm thầy. Thứ nhất là mình chuyển hóa những cái suy nghĩ sai của mình. Khi mà những suy nghĩ sai được chuyển hóa rồi, bắt đầu nó chuyển hóa tới tình cảm. Ừ, tình cảm. Cái tình cảm khó hơn nhiều. Khó lắm, không có dễ. Thầy nói ví dụ thế này nha, là quý Phật tử so sánh thấy nè: Giờ mình... mình ngồi một chỗ, mình ngồi suy nghĩ, có cái suy nghĩ nó khởi lên, mình nói: "Ước gì bây giờ có ai đem lại cho mình một triệu đồng xài
[30:15]chơi?" Mình ngồi suy nghĩ, rồi sau đó cái mình mới nhớ: "Ủa, khi không mình suy nghĩ vậy tự nhiên tham, phải không?" Mình nói phải thay đổi suy nghĩ trước, bắt đầu mình thay đổi lại, nói: "Thôi, bây giờ ước gì mình có một triệu đồng để mình đi cho người nghèo chơi." Mình đổi ngược suy nghĩ lại. Vậy là hay chưa? Hay không? Vậy là hay lắm, phải không? Đó, từ một cái suy nghĩ rất là tham lam, ích kỷ, bỗng nhiên mình tự trách mình, mình lật ngược cái suy nghĩ lại, mình ước ngược lại, thì là suy nghĩ đó rất là rất là tốt rồi đó, giỏi lắm rồi đó. Có ai đã thay đổi 180 độ mà trong khoảnh khắc như vậy chưa?
[30:49]Có chưa? Có, phải không? Đó, đó là những con người cũng vĩ đại lắm, chứ không phải đơn giản đâu. Đó, cần những con người như vậy cho nhiều. Nghĩa là mình suy nghĩ theo cảm tính, bỗng nhiên trong khoảnh khắc lật ngược lại liền, suy nghĩ điều tốt liền. Con người đó cũng hiếm có lắm, nhưng mà chỉ là tư tưởng nó dễ, bắt đầu cái tình cảm mới khó. Cái tình cảm mới khó. Tình cảm nó khó là thế nào? Thầy ví dụ như có một cái người đó à mặt mày không được đẹp đẽ lắm, quần áo thì xốc xếch, mắt thì hơi hơi lé, ví dụ ha, răng thì hô, tai thì rỗ, nghĩa là mặt thì nhăn nhó, đại khái là rùng rợn và xấu xí, nghĩa là xấu...
[31:35]Đại khái là gần gần giống như thầy ở đây vậy nè, dòm thấy rùng rợn lắm, xấu xí à con người như vậy. Rồi khi mà đi thì cà nhắc ví dụ vậy, hễ nói chuyện thì nước miếng chảy ví dụ ví dụ mình cứ tưởng tượng ra như vậy rùng rợn vậy. Thấy họ tới gặp mình cái họ chạy lại họ ôm, họ mừng rỡ, nói: "A, lâu ngày mới gặp anh!" Ôm, thì thái độ mình sao? Thái độ mình sao?
[32:00]Ví dụ đại khái vừa ôm mình xong rồi thò tay gãi gãi đồ nữa, tức là có ghẻ đâu đó nữa, nói như vậy nữa. Thì lúc đó thái độ mình sao? Tâm mình sao? Tâm mình thứ nhất là hết hồn, phải không? Nhưng hết hồn cũng là tình cảm, sau đó sao? Sợ. "Trời ơi, ổng ghê, ổng xấu quá, ôm mình rủi lây cái gì qua, gây ghẻ này đồ qua, rồi cái người sao mà mặt mày xấu xí, nước miếng đồ nhão nhớt vậy, con người đáng khinh quá, xấu quá." Cái mình khinh nữa. Mới đầu hết hồn, sau đó sợ, và thứ ba là khinh. Ba trạng thái đều thuộc về tình cảm hết, thuộc về tình cảm. Nhưng mà lúc đó do mình có thanh lọc tư tưởng, có chuẩn bị đạo lý, mình vừa khởi lên là hết hồn nè,
[32:41]sợ rồi khinh nè, rồi sau đó mình lật ngược suy nghĩ lại liền, mình nghĩ họ cũng là con người. Vì họ thiếu phước quá, tức là đời trước họ hay nói xấu người khác quá, cho nên bây giờ họ bị cái quả báo làm cho cái tướng mạo họ xấu xí, nhưng mà xét cho cùng họ vẫn là một chúng sinh đáng thương, đáng yêu, họ cũng là một con người đáng thương, đáng yêu, cho nên thôi mình đừng khinh, đừng sợ, hãy cố gắng tử tế. Mình nghĩ như vậy rồi cái mình mặc dầu còn run, tại nãy sợ còn run, nhưng mà vẫn vẫn ráng á vỗ tay lên vai, vỗ tay lên vai người đó: "Ờ, sao? Lúc này anh khỏe không? Lâu ngày không gặp anh, thấy răng anh còn bị hư thêm nhiều
[33:17]rồi đó nha, người ốm ra rồi." Sau đó mình rút tay lại mình lau lau ở ngoài, mình cứ sợ nó lây ghẻ hay gì. Nhưng mà mình kềm chế thái độ lại. Chứ thay vì mình xô người ta ra: "Hả, tôi không quen anh, không nhớ anh, anh ghê quá sao lại ôm tôi?" ví dụ. Nhưng bây giờ mình thay đổi được cái tình cảm mình, khống chế, kềm chế lại, đổi ngược lại được là thôi ráng dịu lại, vẫn cố gắng tôn trọng: "À anh à, tôi lâu quá không gặp tôi cũng không nhớ anh rõ lắm, nhưng mà chắc là chúng ta có quen. Thôi mời anh ngồi chơi nha. Rồi sao, anh là tên gì, ở đâu tới?" vân vân. Từ từ mình kềm chế lại. Thì cái mà cái tình cảm mà thay đổi được như vậy khó gấp gấp ngàn lần.
[33:54]Hồi nãy mình nói cái tư tưởng á ừ mà thay đổi tư tưởng là đã là hay, nãy ai cũng khen thấy không? Là từ cái mong muốn ai đem triệu cho mình, tự nhiên mong ngược lại là mình có một triệu đem cho người ta là giỏi lắm rồi. Bây giờ thầy nói cái tình cảm, đang cái tình cảm mà khinh người ta, bỗng nhiên lật ngược lại thành cái tình cảm thương người ta khó, khó gấp một ngàn lần, một trăm lần. Ở đây ai làm được rồi? Ở đây ai làm được?
[34:21]Ai mà làm được cái điều đó trong thoáng chốc, trong khoảnh khắc, thì người đó là người vô cùng vĩ đại, vô cùng vĩ đại. Người đó là cái người mà sẽ được thần thánh thương mến. Vì mình đã thương được cái người khó thương thì tự nhiên ở trên cao thần thánh nhìn xuống mình sẽ thương mình, sẽ thương yêu, sẽ phù hộ mình rất là nhiều. Nên đây là điều chúng ta cố gắng. Mà chính là do cái gì? Do chúng ta chuyển hóa được tâm hồn của mình, chuyển hóa được cái suy nghĩ của mình, chuyển hóa được cái tình cảm của mình. Thì đó là vậy. Rồi bắt đầu mới ra tới cái cái hành động. Cái hành động là gì? Hành động là chúng ta sẽ có những hành động
[34:57]giúp người, xây dựng cuộc đời thật sự. Cái giúp người là những việc mà giữa cá nhân với cá nhân, còn cái xây dựng cuộc đời là cái cái việc mà của con người chúng ta đối với xã hội, đối với cộng đồng, ý nghĩa lớn hơn. Lớn hơn là sao? Là ví dụ như mình làm việc trong một cái cơ quan, à việc trong một cái công ty, thì cái ảnh hưởng của cái cơ quan, cái công ty đó nó nó rộng hơn. Và ở trong cái cơ quan đó, trong cái công ty đó, mình tận tụy, mình phục vụ nhiệt tình thì tự nhiên cũng là một công việc của cá nhân, nhưng mà cái ý nghĩa nó là xây dựng cuộc đời, ý nghĩa lớn hơn. Và vì ý nghĩa lớn hơn, nên cái phước lớn hơn.
[35:39]Còn cái việc mà nói giúp con người á là cá nhân với cá nhân. Ví dụ mình gặp người nào khổ, mình giúp; ừ gặp người nào buồn, mình an ủi, cá nhân với cá nhân. Còn ở trong cái môi trường của Phật pháp, trong cái môi trường của xã hội à của chính quyền, của đất nước, của hội đoàn, của cơ sở kinh tế vậy, mà mình có cái thái độ tốt, ừ có cái sự tận tụy, thì mình bước sang cái ý nghĩa mới, không còn gọi là giúp người nữa mà gọi là xây dựng cuộc đời, ý nghĩa này lớn hơn. Đó, đó gọi là cái làm điều thiện với lại thực hành được cái đạo lý trong cái cuộc sống này. Là bước thứ hai chúng ta nói là thực hành đạo lý.
[36:17]Cái thứ ba là... ai nhớ? Hồi nãy thầy nói bốn cái, bây giờ nói tới thứ ba. Nãy thầy nói bốn cái là: thứ nhất là tìm thấy đạo lý, thứ hai là thực hành đạo lý, thứ ba là... Thứ ba là? Truyền bá đạo lý. Truyền bá. Tức là cái đạo lý á mình có được rồi, mình thực hành nè thấy đẹp rồi, thấy tốt rồi, cuộc đời mình vui lên, mọi người chung quanh mình vui lên, thấy đạo lý này ủa chắc ăn đúng rồi, thì bổn phận kế tiếp là phải truyền cho nhiều người biết. Để chi vậy? Để mình có đồng minh. Có nhiều người cùng hiểu biết đạo lý giống mình thì cuộc đời sẽ rất là đẹp, cuộc đời rất là đẹp. Trên đời này á thầy nói có nhiều cái loại hạnh
[37:01]phúc, nhưng mà có một cái hạnh phúc rất là thấm thía mà những người có cái trí tuệ, có tâm hồn thường hay ca ngợi, đó là có những người tri kỷ chung nhau cái điều điều thiện, chung nhau cái điều thiện. Mà điều này đó, chúng ta sẽ bắt gặp trong những cái câu chuyện đời xưa, những cái chuyện võ hiệp, những chuyện của những anh hùng lãng mạn, họ dám xả thân chết vì một cái người bạn của họ, mà vì cái người bạn đó chung với họ những cái lý tưởng đẹp của cuộc sống này, gọi là hợp với nhau đó, là tri kỷ với nhau đó, tri âm tri kỷ với nhau, sống đẹp với nhau, cùng nhau hướng về một cái điều đẹp, thì tự nhiên họ thương quý nhau lắm, mà cuộc sống lại rất có ý nghĩa.
[37:50]Cho nên cái mà gọi là khi chúng ta truyền bá một cái đạo lý này để lan vào trong cuộc sống cho nhiều người cùng có cái suy nghĩ giống mình, cùng ham thích đạo lý giống như mình á, cuộc đời sẽ rất là đẹp và mình sẽ rất là vui. Nên có nhiều người vậy, ví dụ họ trước khi họ đến chùa, họ sống một đời sống cũng khô khan và tầm thường. Cho đến khi họ biết Phật pháp, họ đi chùa, biết nhiều bạn đạo, họ mới nói rằng đúng là cuộc sống họ hôm nay thấy vui hơn vì thấy gặp gỡ được những cái huynh đệ, Phật tử, quý thầy, quý cô là những người chung nhau một cái lý tưởng đẹp đối với cuộc sống, tự nhiên thấy cuộc đời vui lên hẳn.
[38:29]Còn trước kia là sống cô độc, chỉ lo làm ăn, hễ gặp người khác thì ai cũng tìm cách đi tìm quyền lợi, mình cũng đi tìm cái lợi nhuận, người kia cũng đi tìm cái lợi nhuận, và dễ đụng chạm với nhau, lúc nào cũng phải thủ thế. Thấy cuộc sống không có đẹp. Nhưng cho đến khi mà gặp được những người bạn đạo, những người không có tham, không sân, không si, cùng hướng về cái điều thiện, cùng hướng về sự giác ngộ, giải thoát, cùng tôn thờ Đức Phật, bỗng nhiên mình thấy cuộc đời nó đẹp hơn, có ý nghĩa hơn. Mình sống với những con người mà mình không phải thủ thế nữa, không phải đề phòng nữa, mà có thể sống chân tình được với nhau,
[39:05]nói những điều không có đãi bôi, không có khách khí, có thể nói được những điều chân tình trong cái tấm lòng của mình đối với cái người bạn của mình thì đó là một cái hạnh phúc với cuộc đời. Vì sao vậy? Vì khi có một người mà để mình nói chuyện một cách chân tình á, làm cho tâm mình nó nhẹ. Còn ví dụ mình nói với một người mà lòng mình có hơi dối, hơi đãi bôi, hơi khách sáo, tâm hồn mình vẫn có một chút nặng nề. Quý Phật tử có đồng ý với thầy điều này không? Đồng ý không? Đồng ý, phải không? Đó, tức là khi mình sống chân thật tâm mình nó sẽ nhẹ, còn mình sống phải hơi che đậy một chút tâm mình nó vẫn nặng nề một chút.
[39:41]Đó, đó là một thực tế. Và như vậy, khi mà chúng ta có nhiều người cái bạn đạo, chúng ta có nhiều người bạn đạo là có những người mà chúng ta tin cậy cái lòng tốt của họ, tin cậy nơi cái độ lượng của họ, chúng ta có thể sống chân tình và hạnh phúc đến với mình thêm nhiều hơn nữa. Đó là một điều rõ ràng. Và nên vì vậy, chúng ta phải cố gắng truyền bá cái đạo lý mà mình có được, để làm sao cho nhiều người họ cũng biết được cái đạo lý đẹp, rồi cùng nhau làm những điều tốt trên cuộc đời này. Tuy nhiên là việc mà đem truyền bá cái đạo lý này dễ không? Dễ hay khó? Khó, phải không? Có những người có cái thiện căn, mình nói vài tiếng người ta chấp nhận liền.
[40:24]Vì người ta có cái tâm thiện đâu trong lòng sẵn á, mình nói về luật nhân quả họ nghe họ chấp nhận liền. Nhưng có những người nói họ không tin, họ nói trên đời này mạnh được yếu thua, chứ không có cái gọi là điều tốt mà kết quả sau này được cái quả báo lành, họ không tin. À họ nói ai mạnh được yếu thua. Có những con người lì lợm như vậy và tối ngày họ chỉ sống bằng mưu mô thủ đoạn và sự siêng năng của họ thôi. Họ nói bằng cái siêng năng, cái khôn ngoan họ làm giàu chứ không phải là bằng điều thiện. Có những người mình nói họ không nghe, cho nên cái việc mà truyền bá cái đạo lý tốt trên cuộc đời này không phải dễ.
[40:56]Cho nên vì vậy là truyền bá đạo lý được công đức rất lớn là vậy đó, là mình gieo rắc điều thiện vào tâm hồn của người này sang người kia mà càng nhiều thì cuộc đời này càng đẹp và do đó phước chúng ta rất là lớn. Nhưng cũng bởi vì là cái truyền bá đạo lý là điều không dễ dàng. Do đó, chúng ta phải chuẩn bị trước cái tinh thần là để cho cái đạo lý tốt đẹp này truyền bá trong thế gian, mình phải rất là kiên nhẫn, rất là chịu cực. Là có khi người ta nghi kỵ, à có khi người ta nói xóc nó mé, có khi người ta chấp nhận, à có khi người ta phủ nhận, mình phải có cái sự kiên nhẫn, có cái chịu cực, phải không?
[41:36]Mà nếu chúng ta may mắn chúng ta truyền được rồi, chúng ta hướng dẫn được rồi, thì sau này cái người mà mình giúp cho họ có đạo lý mà họ vững vàng rồi, mình cũng khuyến khích họ tiếp tục truyền bá đi cho người khác, để cho cái đạo lý được lan rộng trong cuộc sống này. Được không? Được, ha. Điều thứ tư là gì? Bốn cái công việc có ý nghĩa lớn trong cuộc sống mình, hồi nãy thầy đã nói là: tìm thấy đạo lý, thực hành đạo lý, truyền bá đạo lý, thứ tư là... thứ tư là: bảo vệ đạo lý, đúng rồi. Tại sao chúng ta phải đặt vấn đề bảo vệ đạo lý? Là bởi vì... bởi vì điều tốt trên cuộc sống này mong manh lắm.
[42:16]Coi vậy chứ thường là nó bị điều xấu lấn át. Chúng ta quan sát chúng ta thấy, hầu như là điều tốt luôn luôn bị điều xấu lấn át, hầu như là kẻ xấu không muốn cho cái người tốt tồn tại, hầu như vậy, hầu như vậy. Cho nên thầy nói theo ngôn ngữ của bóng đá, mặc dầu thầy không có thích bóng đá, thầy nói theo ngôn ngữ bóng đá là luôn luôn điều xấu nó gác trên điều thiện 2 - 1 hay là 3 - 2 hay là 4 - 3 gì đó. Nó gác, luôn luôn nó thắng trước một hai trái không à, chứ khó khi nào mà điều thiện và điều ác là nó hai đều hay ba đều với nhau. Thầy nói theo ngôn ngữ bóng đá ở đây ai mê bóng đá bộ dễ hiểu hơn một chút.
[43:01]Có mê bóng đá không kia? Cũng khá. Cũng vô vô đồ dữ lắm ha.
[43:08]Nói lại đó là thực tế trong cuộc sống này, cái điều xấu nó hơi luôn luôn lấn hơn điều tốt một chút, bởi vì cái số người xấu hình như nó nhiều hơn số người tốt và trong tâm hồn của mỗi con người, cái điều xấu nó thường cũng hơi là nhiều hơn điều tốt một chút. Cho nên vì vậy trên thế gian này, cái điều xấu luôn luôn lấn và nó không muốn cho điều tốt tồn tại. Chính vì vậy, chúng ta sẽ bắt gặp là cái điều thiện, cái đạo lý đẹp mà chúng ta có được dễ bị chống phá, dễ bị người khác tìm cách xóa bỏ. Và do đó, chúng ta phải có bổn phận bảo vệ cái đạo lý tốt đẹp trên cuộc đời này, để cho tiếp tục đạo lý đó được tồn
[43:51]tại cho những người sau chúng ta còn gặp được đạo lý. Chứ còn nếu chúng ta không biết bảo vệ, cái đạo lý đẹp nó từ từ nó mai một thì những thế hệ con cháu chúng ta nó không còn gặp được đạo lý để mà sống cho tốt nữa thì thế gian này thật là là là u ám, là đau khổ. Vì vậy, chúng ta phải biết bảo vệ. Và vì sao? Mà muốn bảo vệ chúng ta phải hiểu, chúng ta phải hiểu là cái cách mà người khác họ phá hoại cái đạo lý hay phá hoại đạo pháp hay phá hoại Phật pháp, thường á là cái cách họ phá nó dễ thấy hoặc là khó thấy. Dễ thấy là sao? Họ đứng ra mặt họ chửi đạo Phật, họ đứng ra mặt họ chém giết, họ đánh đạo Phật, là cái dễ thấy.
[44:33]Còn cái khó thấy là thế này, tức là họ núp trong bóng tối nhưng mà họ gây chia rẽ, là họ xúi cho những người trong đạo Phật người này chống người kia, người kia chống người này, chống qua chống lại mà cùng một người xúi nè, thì đó là những cái khó thấy. Nhìn vô cứ thấy đạo Phật chống nhau nhưng mà không ngờ rằng có một cái bộ mặt, có bàn tay bí mật núp sau lưng để xúi giục, thì đó là những âm mưu khó thấy. Hoặc là có những người họ thâm độc hơn, họ đem những cái tiền bạc, lợi dưỡng, những cái dục lạc mà làm cho đạo Phật bị đắm mê trong đó rồi suy đồi luôn, tức là những người đệ tử Phật không còn tỉnh táo, bị tham đắm trong tiền bạc và
[45:12]sắc dục rồi đạo Phật sẽ suy đồi luôn, đó là những cái âm mưu phá hoại. Và vì vậy là chúng ta là những người đệ tử Phật, chúng ta phải biết bảo vệ, là chúng ta ngăn chặn. Ví dụ cái người mà họ ra mặt họ không thích đạo Phật, mình ôn tồn mình giải thích cho tới chừng nào họ chấm dứt điều đó, họ ra mặt thì dễ, họ ra mặt thì dễ. Mình kiên nhẫn mình tới giải thích bằng cái cách cương quyết, từ bi, khéo léo và khôn ngoan là được. Còn những người mà họ giấu mặt, họ xúi trong đạo Phật chống lẫn nhau thì mình cũng vậy, có bổn phận ngăn chặn cái sự chống lẫn nhau của những người trong đạo Phật. Nghĩa là cùng đạo Phật mà chống nhau mình cũng phải tới ngăn chặn liền,
[45:50]vì có thể hai người chống nhau đó thực ra cùng do một người xúi giục. Rồi còn những trường hợp mà họ đem những cái tiền bạc dục lạc để câu nhử thì chúng ta phải giúp nhau. Hôm nay là cũng nhân ngày rằm tháng Giêng, cũng còn chút không khí tết. À trước hết là thầy cảm ơn quý Phật tử đã về đây viếng chùa, thăm chùa, làm cho thầy cũng đỡ cô đơn, cô đơn. Cho nên thầy cảm ơn điều đó, ừ. Cái thứ hai là thầy trao đổi chút đạo lý, nói về bốn công việc có ý nghĩa trong cuộc đời của một con người là: tìm thấy đạo lý, thực hành đạo lý, truyền bá đạo lý và bảo vệ đạo lý, đó là cái thứ hai. Và thứ ba là thầy cũng xin chúc quý Phật tử
[46:34]à một năm mới được những điều tốt đẹp, an lành, cuộc sống nhiều may mắn, à những điều mình mong ước được thành tựu, những việc công đức mình định làm sẽ được hoàn thành, những cái đời sống, việc làm ăn sẽ được phát đạt, đạo tâm thì mỗi ngày một tăng trưởng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, ha. À để thầy thầy trả lời câu hỏi chút.
[47:04]"Nguyên gốc gia đình con đạo Cao Đài, cũng có nhập môn, có thề rằng ai bỏ đạo sẽ bị thiên tru địa lục gì đó, không nhớ. Nhưng nay hiện đang nghiên cứu về giáo lý đạo Phật, má con vĩnh viễn với đạo Cao Đài, con sợ bị mắc tội với lời thề quá nặng: tội phản bội đạo. Xin hóa giải. Phật tử đã quy y: Diệu Hiền." Tức là bỏ đạo rồi bây giờ bắt đầu mới sợ, sợ bị trời tru đất diệt á, mới lên hỏi thầy. À nếu mà nói rằng là bỏ đạo Cao Đài để theo đạo Phật mà bị trời tru đất diệt thì thầy là người bị trời tru đất diệt trước, tại vì gia đình thầy đạo Cao Đài. Ba mẹ thầy đều Cao Đài, cả nhà thầy đều nhập môn và đều đã thề đâu hồi nhỏ hết trơn.
[47:47]Và nhỏ thầy cũng hay đi mấy thánh thất Cao Đài để thầy tụng á. Đạo gốc bởi lòng thành tín hiệp gì đó, thầy... mấy bài kinh phảng phất thầy còn nhớ hồi nhỏ. Nhưng mà đến khi thầy gặp được đạo Phật, thầy mới thấy đạo Phật là một cái đạo lý lớn hơn, mà đạo Cao Đài chỉ là một cái trích xuất từ đó thôi, một cái chiết ra, một chiết nho nhỏ ra từ đạo Phật, chứ đạo Phật vĩ đại hơn nhiều. Và việc một con sông mà đổ về biển thì có có hại gì không? Tốt hay xấu? Tốt thôi, phải không? Dòng sông nào rồi cũng trôi về biển cả, phải không? Cái lẽ phải nào rồi cũng đưa đến sự giác ngộ. Cho nên vì vậy mà chúng ta lấy cái đạo Cao Đài làm cái nấc thang
[48:28]để tu hành lúc trước, rồi sau đó chúng ta bước lên một cái đạo lý lớn hơn của đạo Phật thì điều đó không xem là một sự phản bội đạo, mà xem là một sự phát triển của cuộc sống, của tâm hồn. Và điều này sẽ được những vị thánh bên Cao Đài họ hoan nghênh, không sao hết nha, đừng có lo. Có ai hỏi gì nữa không? Người ta nói á: giọt mưa nào rồi cũng phải rơi xuống đất, dòng sông nào rồi cũng phải trôi về biển cả, trái tim nào rồi cũng tìm đến cái tình thương yêu, và đạo lý nào rồi cũng phải quy đồng về sự giác ngộ, hãy nhớ điều đó. Thầy nói hay không ai vỗ tay hết trơn vậy? Thôi được.
[49:15]Có ai hỏi gì nữa không? Thưa thầy, như con nghe lời Phật dạy, tu mà thập thiện thì được sanh về cõi trời, nhưng mà hết phước thì phải rớt trở lại. Nhưng con không muốn sanh về cõi trời mà con chỉ muốn sanh về cõi người để tu giải thoát đặng sau này con có thể xuất gia để hóa độ chúng sanh gì đó, được không thầy? Được chứ có sao đâu. Thầy nói nghe nè, khi mình có phước á thì mình được quyền lựa chọn. Mình không có phước á thì mình bị buộc phải đi vào chỗ này, đi vào chỗ kia. Thầy nói ví dụ như bây giờ mình đi đến một cái thành phố xa lạ trong túi mình rất là ít tiền thì cái đầu tiên là mình phải lựa
[50:05]một cái khách sạn nào một cái nhà trọ rẻ rẻ thôi, phải không? Vì mình không thể chọn lựa được. Mình chỉ chọn lựa hoặc là ở gốc cây nè, không ở gốc cây thì ở vỉa hè nhà người ta hoặc là một cái nhà trọ rẻ tiền. Đó là những cái điều mình chọn lựa. Còn ví dụ mình có tiền thì mình chọn lựa được rộng hơn, phải không? Mình có đến nhà một khách sạn hay một cái nhà nghỉ mini, hoặc là nếu không thích mình ra bãi biển, không thích mình dưới gốc cây cũng được, ở vỉa hè cũng được. Nhưng mà mình được quyền chọn lựa rộng rãi hơn. Thì cũng vậy, khi mình tu Thập thiện mình có nhiều công đức, có nhiều có phước thì phước đó đủ nếu mình
[50:41]muốn lựa chọn cõi trời mình sẽ lên cõi trời. Nhưng mình không, mình chọn lựa cõi người thì mình sẽ được trở lại cõi người để tu tiếp, vậy đó. Nhưng mà khi trở lại cõi người thì mình cũng có cái phước giống như cõi trời, cũng rất là sung sướng, giàu có, nhiều tiền, mà lúc đó nhớ thầy, nói dù sao cũng đã từng quen biết thầy ha, nhớ vậy nghe. Thôi giờ quý Phật tử đứng lên xá Phật nghỉ. Có người mà con xem trong báo Giác Ngộ thấy họ ngồi vậy mà trong cái quá trình mình ngồi mình thấy ngồi vậy thấy nó thoải mái hơn, có được không thầy? Ngồi như vậy cũng chưa thoải mái, nằm thoải mái lắm.
[51:20]Bởi thiền nó có cái ngộ thế này: nó ràng buộc mình trong cái tư thế không thoải mái lắm. Nó buộc mình trong cái tư thế không thoải mái đó mình phải giữ cái thân mềm mại, bất động. Nên đó là cái trung đạo. Nhớ tu là cái trung đạo. Ví dụ như bây giờ mình căng cái cơ thể mình như mấy người yoga thì cũng không đúng, mà mình nằm dài hay ngồi dựa thoải mái nó cũng là một cực đoan khác. Cho nên cái tư thế thiền là một cái thế mình trói tay trói chân mình lại, giữ cái tay chân mình nó ổn định ở một tư thế không thoải mái lắm, buộc mình phải tỉnh giác giữ cái thân như thế. Đó là một cái trung đạo, không quá căng thẳng mà không quá thoải mái.
[52:01]Chính cái trung đạo đó là nó tạo cho mình cái sự tỉnh giác của tâm, lâu ngày tạo thành cái sức mạnh của tâm. Với cái tư thế ngồi như thế như Đức Phật, đúng như thế này nó tạo thành cái sự tỉnh giác của tâm, tạo thành cái sức mạnh của tinh thần về sau. Đây là tư thế tối ưu, không có tư thế nào bằng. Thật ra thầy cũng nghịch lắm, thầy cũng mò đủ cách hết rồi, và rồi thầy thấy không ai qua Phật, chỉ có cách của Phật là hay nhất thôi, không còn cách nào. Chớ trước khi mà đi vào thiền thầy cũng thử qua rất nhiều tư thế, nhiều cách, rồi thầy xem cái tâm mình, thầy thí nghiệm hết á. Thấy đúng là chỉ có cách của Phật là hay nhất, là trung đạo thôi.
[52:41]Cho nên cứ yên tâm chịu cực giùm thầy nha. Dạ, cảm ơn thầy. Dạ, Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con xin hỏi th- thầy. Trước khi mình ngồi thiền một chạp nó mỏi thì con xin thầy con tự ngồi rồi lạy xuống ba lạy rồi tiếp tục ngồi thiền nữa có được không? Mình giả bộ lạy ba lạy cho đỡ mỏi phải không? Thấy thì tội nghiệp lắm, nhưng thật ra ăn gian, không được. Thật ra do mình gồng cái chân á. Cái giai đoạn đầu mà điều thân á, nó cực cái là cái chân mà nhất là cái chân bên trái vì cái chân mình bắt lên trước á, cái chân này mình hay bị gồng cái bắp vế bên này. Tới chừng mình ngồi yên lát cái tự nhiên cái bắp dưới này nó cứ
[53:28]gồng gồng từ từ từ từ mình không hay, cho nên thường phải để ý buông xả cái bắp phía trên này, cái bắp trên trên đùi nè. Cái chỗ này hay bị gồng lắm. Ngồi một chút phải để ý nó, chứ nếu mình gồng suốt buổi mình không ngờ, mình không hay. Rồi bắt đầu nó mỏi và nó căng lên trên đầu mình. Dưới này nó gồng một cách tự nhiên mình không ngờ, nhưng nó làm trên đầu mình căng từ từ, căng từ từ. Cho nên có nhiều người ngồi không tìm được lý do tại sao căng đầu mà không ngờ là tại cái đùi này nó gồng. Cho nên ngồi một chút mới ngồi đó là chừng ba bốn giây là phải coi lại cái đùi liền, buông ra cho nó mềm trở lại liền, để ý là thấy, sẽ thấy.
[54:02]Còn cái người mà lâu ngồi lâu á thì chừng 5-10 phút phải để ý lại cái đùi này buông ra lại một lần. Chứ cái đùi bên đây nó gồng. Có vài cái thớ bên đây nó gồng. Vài cái thớ nó gồng, nó gồng cái làm người mình mệt, mỏi, đầu căng mà mình không ngờ. Không ngờ là do cái chân mình. Nhưng mà nếu cái chân mình để ý thường cái chân mà mình luôn luôn buông cái chân cho lỏng, buông cái chân cho lỏng thì lại dễ vào định, nó làm cho cái đầu mình giãn ra liền. Để ý một chút nha, cho nên đừng ăn gian lạy Phật, lúc đó lạy Phật không có chứng minh đâu nghe. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy. Tụi con á thì con hỏi thầy là con đã nghe hết bốn qua bốn nhân
[54:43]quả của thầy rồi, mà sao mà con cũng chưa chưa thỏa mãn được cái sự mà cái cuộc đời của con là con rất là bất hạnh. Con gặp toàn chuyện bất hạnh và con gặp phải căn bệnh rất là hiểm nghèo, đông y và tây y đều không chữa được. Thì kính bạch thầy thì thầy cũng từ bi mà để
[55:12]giảng giải cho con biết để cho con được an lành hơn. Cái nhân quả mà giàu nghèo á, nó là nhân quả dày của nhiều đời lắm. Những cái điều mình đã gieo từ đời trước mình không có biết. Mà nó nhiều nguyên nhân để làm cho mình nghèo lắm, chớ không phải là do mình là người xấu đâu. Không phải là nói tại vì đời trước mình ăn cắp, mình hà tiện nên đời này mình nghèo, không có đâu. Có nhiều khi đời trước mình làm người rất tốt mà đời này cũng nghèo nữa. Nguyên nhân là tại xài tiền tầm bậy, xài không đúng chỗ. Khi mình dòm người này kiếp này thấy họ cũng tốt bụng, rộng rãi sao nghèo? Vì đời trước xài đồng tiền không chính xác.
[55:51]Nên dễ sợ lắm, có tiền nhưng mà xài bậy kiếp sau nghèo. Nhưng mà làm sao để xài cho đúng? Đòi hỏi cái trí tuệ của mình nó phải sắc như là Bồ Tát thì xài tiền mới đúng, mà ít có ai được như vậy lắm. Cho nên trong cái từ bi của mình, cái rộng rãi của mình mình dễ xài nó lệch qua chút xíu, lệch lại một chút rồi đời sau tổn phước á, nó nhiều nguyên nhân nghèo. Bây giờ thì thôi không biết nguyên nhân nào thì ráng nghe băng thêm rồi sống cho đúng và tạo phước chút chút. Cái quan trọng là đến cuối đời của mình á, đến cái ngày mình gần chết á là cái hoàn cảnh của mình nó phải hiện ra là rõ ràng đời mình có sung sướng hơn,
[56:30]gương mặt mình có đẹp hơn thì tức là kiếp này tương đối là mình tu có ổn định thì kiếp sau sẽ sướng hơn. Kiếp sau mình sướng hay không á dòm lúc gần chết biết. Lúc gần chết là cái hoàn cảnh mình phải thoải mái, gương mặt phải đẹp hơn. Cho nên tu làm sao về già phải đẹp lão là mới bảo đảm nha. Nên hễ mỗi ngày nhớ soi gương giùm thầy, lựa mua gương ngoại quốc á nó tốt, bảo đảm chất lượng nhìn kỹ, tu hay dở dòm đó. Có ai hỏi gì nữa không? Nam
[57:02]Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy, con là đệ tử của Bát Nhã ở Phú Yên, nghe tiếng thầy cũng nhiều nhưng trăm nghe không bằng thấy và đức độ của thầy. Cho nên ngày nay tất cả đạo hữu ở Phú Yên về đây trước tượng chúc Phật nhật tăng huy, phổ huân pháp luân thường chuyển, phong điều vũ thuận, quốc thới dân an, thiên hạ thái bình, nhân dân an lạc. Sau cầu chúc thầy cùng Tăng Ni, chư Đại đức cùng tất cả chúng sanh thanh tâm an lạc, dồi dào sức khỏe năm Quý Mùi. Và sau đây con cũng xin kính bạch thầy: Con muốn ngồi tịnh vậy á là đầu óc con muốn quán tướng một Đức Phật nào đó, Quán Âm hay là Bồ- Di Đà hay là Thích Ca gì đó, được hay không thầy?
[57:54]Hay là chỉ nằm thinh không?
[57:59]Lúc ngồi thiền á, mình đừng có nghĩ tới Phật mà nên làm theo lời Phật dạy. Nhớ điều đó. Lúc mình ngồi thiền mà mình tưởng tới Phật thì Phật lại không vui. Mọi người lầm chỗ này, nhiều người dạy đạo lầm ở chỗ này lắm nè. Cứ tưởng là mình tưởng tới Phật nhiều như vậy là chắc mình tu sẽ tiến, Phật sẽ chứng, không ngờ Phật lại không vui. Mà mình làm theo lời Phật dạy, Phật mới vui. Mà làm theo lời Phật dạy là cái gì? Tức là giữ tâm cho thanh tịnh, thấy mình là không có thật, thấy tâm này vô ngã, thân này vô thường. Mình thực hiện được như vậy đó, thấy thân này vô thường nè, thấy tâm này vô ngã nè,
[58:41]giữ tâm cho thanh tịnh nè, đó là làm theo lời Phật dạy lúc ngồi thiền. Điều đó tự nhiên lại làm Phật vui. Phật sẽ gia hộ. Còn cái lúc mình lạy Phật á thì mình tôn kính Phật, được. Nữa thầy sẽ giảng kinh Kim Cang thầy sẽ nói cái câu mà mình kính Phật, cái quán tưởng như thế nào. Phải cứ tưởng tưởng ra bóng hình của ông Phật ngồi mà lạy cái nó dễ điên, nó lại không đúng ý Phật. Cho nên là thôi đừng nha, cứ vậy. Con xin y giáo phụng hành. Cứ ngồi làm thinh hơn thầy.
[59:11]Bạch thầy, con có chị bạn á chị không có kinh doanh được, chị có một số tiền thì chị đưa cho người khác để kinh doanh, rồi chị đó trả cho chị một ít lời thì chị băn khoăn chị thắc mắc là không biết chị có phạm vào cái tội là cho vay lấy lãi hay không? Không không. Thì cái nguyên tắc kinh tế á thì trong kinh doanh nó có hai phần, có công lao: một là vốn và hai là cái điều hành kinh doanh thì cả hai đều được hưởng lời hết. Nhưng mà cái điều là cái hưởng lời đó thỏa thuận sao mà bằng lòng đôi bên thì là được, không sao hết. À ví dụ như là người ta lãi ít cái kinh doanh người ta là lãi lời ít mà mình
[59:55]mình lấy cái phần phần lãi trong cái vốn của mình quá nhiều thì mình ác. Còn nếu mà người ta lãi quá nhiều mà mình lấy phần lãi không bao nhiêu, người ta vẫn thoải mái cười hề hề tức là mình coi như không có đáng. Đó được quyền, không có gì đâu. Quy luật kinh tế là vậy, không sao. Dạ Phật. Bạch thầy, rồi con cũng có tranh luận với một chị bạn là chị quan niệm là cúng dường bố thí, cúng dường chỉ cho là cúng dường quý thầy là được phước nhiều hơn, con cũng đồng ý nhưng mà nếu trường hợp như mình thấy một cái vị
[1:00:33]khổ, mình bố thí thì con nghĩ nếu làm phước mà nếu mình cứ chọn mình được phước nhiều thì con không có đồng ý. Vậy thì thầy thấy con như vậy thì thầy giải thích cho con để con thấy... Không, thì đúng rồi. Mình làm phước hay bố thí là không phải cầu phước. Cầu phước là ích kỷ. Ở đây là mình vì lòng thương, lòng kính á. Ví dụ như mình cúng dường quý thầy vì mình thương quý thầy, nghĩa là mình giúp đỡ cho quý thầy tu rồi sau này quý thầy giáo hóa chúng sinh. Còn như mình thấy người khổ, mình thương mà mình giúp cho người ta qua cảnh khổ, tức là vì động cơ thương, kính, quý đó mà cúng dường, bố thí thì đều đẹp hết.
[1:01:12]Còn mình lựa vì cầu phước nên mình lựa người nào cúng để cho nó có phước nhiều thì đó là tâm ích kỷ. Tâm ích kỷ thì nó đã không đẹp rồi, phải không? Dạ Phật, con xin tri ân thầy. Mấy cái điều này thầy nói giảng tan nát trong mấy cái băng hết trơn rồi giờ này còn hỏi. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con xin kính bạch thầy. Như con xin thưa với thầy thầy giải đáp cho con biết như theo cái hướng cách hướng dẫn của thầy thiền trong lúc thiền á thì bước đầu tiên thì con theo qua những cái bước mà thầy dạy nhưng mà sau một lúc thì con cũng quán về cái cái cái lời thầy dạy là quán về từ bi á thầy.
[1:01:59]Thì con cũng có trước khi quán thì trong cái tâm con cũng có nguyện là xin Phật hộ cho con ban cho con ánh sáng quang minh và nhiếp được vào tâm ý con cái đức hạnh từ bi của Phật để con nguyện trải lòng thương yêu tất cả chúng sanh để con giúp đỡ được những cái gì cho bạn bè. Thì trong lúc đó thì tự nhiên con con sau câu nguyện của con xong thì con lại để cái tâm không á thầy. Thì tự nhiên cái con thấy trên cái trán con thì tự nhiên nó nóng và giống như có một cái cái lực gì nó đưa vào người con mà giống như lúc đó con đang nín thở vậy. Xong rồi đẩy từ người con và từ trên cái trán và xong rồi đẩy đẩy
[1:02:44]đẩy đẩy vô người con, tâm con và con thấy nó nóng á thầy. Như vậy là con xin thưa kính bạch thầy thầy cho con biết như vậy là nó có sao không thầy? Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ở đây là hiện tượng mình có người độ đó. Tức là ví dụ như đời xưa mình có duyên với một cái vị nào á thì cái vị đó hiện nay họ ở cõi trời, họ tồn tại trong cái cõi vô hình. Thì khi mà mình tu, mình có một lời nguyện cảm ứng họ thì họ đến họ họ trợ lực cho mình. Nhưng mà những vị đó họ trợ lực hơi rõ quá, làm cho mình thấy lực nó nó từ ngoài đầu mình nó đi xuống cái thân mình từ từ. Dạ. Thì cái đó cũng có cái hay mà cũng có cái dở.
[1:03:24]Cái hay là mình sẽ đốt được cái giai đoạn, tự nhiên mình có sức khỏe hơn, tâm dễ nhiếp hơn. Đó là cái hay. Nhưng mà tuy nhiên là nó cũng có cái dở là cái gì mà không phải tự mình tạo nên á thì dễ làm cho mình ỷ lại và cũng dễ làm cho mình hiểu lầm. Dễ làm ỷ lại và dễ làm hiểu lầm. Cho nên những người mà được những vị người kia độ đó rất là dễ lọt vào đường tà. Rất dễ lọt. Mà thầy rất phiền mấy vị đó. Trợ làm sao trợ cho khéo, trợ lộ liễu rồi hư đệ tử thầy hết trơn à. Thầy có mấy đệ tử bị vậy, người nào được cái đó hư người đó à. Nên thầy rất là phiền. Mà tuy thầy gặp mấy vị đó thầy cũng trách nữa.
[1:04:04]Thầy trách là độ khéo giùm thầy, độ lộ liễu làm hư đệ tử thầy hết trơn à. Có nhiều khi mà thầy nhiều khi thầy cũng phải quở mấy vị đó luôn, thầy trách mấy vị đó luôn nữa. Thầy nói không có được độ đệ tử thầy kiểu kỳ khôi vậy, làm cho đệ tử thầy hiểu tầm bậy tầm bạ về giáo lý hết á. Dạ mô Phật. Cho con cũng xin thưa thầy cho con hỏi thêm, như lúc mà nhiều khi con bị bệnh á thầy, con bị viêm cuống họng hoặc là con bị đau đầu hay con đau bụng gì gì vậy thầy. Rồi con cũng quán tới cái thoại đầu á thầy, xong rồi con nghĩ tới cái chỗ cái điểm đau của con á thầy, thì giống như là là có một cái lực nào
[1:04:42]động tác vô để cho con ngay cái điểm mà bị đau á thầy. Dạ, nó nó nóng và nó nó nó có một cái hiện tượng gì khác á thầy, xong rồi trong chừng hai, ba lần ngồi thiền như vậy á thầy, xong rồi con con nó nó bớt bệnh thầy. Như vậy là nó làm sao thầy? Thầy cho con biết luôn. Hỏi một câu kêu mấy chục lần chữ thầy làm thầy phát chết luôn à. Không sao đâu. Cái đó là mình có một cái lực, có một cái tiềm lực cũng do cái vị khác họ trợ vào, mình có tiềm lực cho nên mình để tâm vào cái chỗ đau cái nó bớt đau, nó chữa được bệnh, đó là đúng hoàn toàn chứ không có gì sai đâu, ha. Dạ mô Phật, thưa con cảm ơn thầy. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:05:28]Dạ con kính bạch thầy, con xin hỏi là khi mà mình ngồi thiền á thầy, tự nhiên cái mình giật mình vậy, nhưng mà mình không phải thấy cái cảnh này nữa, nhưng mà mình thấy nó trắng, cảnh xung quanh nó thay đổi nó trắng là sao vậy thầy? Cái đó là một cái loại ảo ảnh á. Một loại ảo ảnh, nhưng mà ảo ảnh này không phải là do mình điên, mà ảo ảnh này là do tu. Tức là khi lúc đó tâm nó có vào một cái trạng thái khác, nó hơi nhiếp lên một chút, nên nó tạo ra một cái ảo ảnh như vậy đó. Đây là một trong cái quá trình mà khi mình tu mình dễ bị bắt gặp, và mỗi người một cái loại ảo ảnh khác nhau. Đây nhiều khi nó nó nó có điều nó hơi lạ,
[1:06:10]mình gọi là linh ảnh nữa, nhưng mà thường cứ gọi nó là ảo ảnh. Thì giai đầu tiên á thì nó có những giai đoạn phải vượt qua, ai nhớ? Thứ nhất là vượt qua cái trở ngại về? Về thân, thân nó bị nhúc nhích. Coi như thân nó vững vàng, yên ổn rồi cái trở ngại thứ hai là thuộc về? Vọng tưởng, vọng tưởng. Rồi khi vọng tưởng hơi yên rồi thì cái trở ngại thứ ba là? Thứ ba là gì? Những ảo ảnh. Vọng tưởng hơi yên rồi hay ảo ảnh nó xuất hiện lắm. Vượt qua được cái ảo ảnh nó rồi, tâm nhiếp sâu hơn rồi thì cái trở ngại thứ tư là gì? Mấy này phải biết, biết để mà mình tự tu. Trở ngại thứ tư là gì? Thần thông. Thông, phép lạ, biết chuyện này chuyện kia, cái đó cũng làm trở ngại đường tu đó.
[1:06:56]Rồi khi vượt luôn qua được luôn cả cái thần thông đó luôn để nhiếp tâm sâu hơn thì trở ngại cuối cùng là gì? Chấp ngã, vô minh. Đó là cái trở ngại cuối cùng. Nghĩa là tâm cực kỳ thanh tịnh, rỗng rang hết, hoàn toàn hết, nhưng bản ngã bí mật còn nằm đâu đó. Chỗ đó mà không có vượt qua được cái cái vẫn còn tà kiến. Nên đây là cái chỗ mà đây là cái điều rất dễ sợ nè. Phật nói: "Đến Phật mới hết tà kiến." Hiểu sai về Phật pháp, về giáo lý, về vũ trụ, tới Phật mới thật sự hết tà kiến. Chỗ này mới là chỗ khủng khiếp. Cho nên có nhiều vị chứng đạo, thật sự chứng đạo, tâm rỗng rang, có thần thông hết, biết quá khứ vị lai,
[1:07:40]nhập định được bảy ngày, một tháng hết, nhưng mà đôi khi bản ngã bí mật vẫn chưa hết. Những vị như vậy tà kiến vẫn chưa thật sự hết. Đây là điều rất là khó. Cho nên người tu dù tiến tới đâu không được chủ quan. Lúc nào biết mình vẫn còn cái sai gì đó nó tồn tại, mà chưa biết thôi. Chứ đừng bao giờ nói mình giỏi. Luôn luôn hiểu như vậy á thì mình tương đối tu đỡ bị sai. Còn ví dụ tu có tiến chút thấy mình ngon rồi, tiến chút thấy mình ngon rồi là ít bữa trật, đổ vỡ liền. Như trường hợp con việc làm cái ảo ảnh cũng do tâm mình có một chút nào đó nó nhiếp. Nhưng mà sau đó có thể nó bị mất, mà nó cũng chính là một cái trở ngại.
[1:08:18]Cho nên ráng tỉnh táo vượt qua, đừng thấy ảo ảnh gì hết thì vẫn là tốt hơn. Có ai hỏi gì nữa không? Sách có vị thầy đó có khẳng định như thế này, tức là cõi siêu hình là không có thực. Thì thầy nói dựa vào cái bài kinh Pháp Môn Căn Bản thì Phật có nói rằng:
[1:08:45]"Như cõi trời chẳng hạn là thuộc về cái cõi tưởng tri chứ không phải cõi liễu tri. Mà tưởng tri là phải tưởng tượng chứ không có ý thức, ý thức không có hiện hữu cho nên là không có thực." Thì cái điều này nó nằm trên cái từ ngữ thì con thấy không có hiểu được. Kinh Pháp Môn Căn Bản chùa mình có giảng rồi mà, nhớ không? Chúng có nghe nhớ không? Bài Pháp Môn Căn Bản á. Thầy có giảng rồi. Nghe rồi phải không? Mà quên rồi phải không? Định nghĩa nhiều loại tri, trong đó có cái tưởng tri. Tưởng tri đâu phải là tưởng tri để nói rằng cõi siêu hình chỉ là tưởng tượng đâu. Là một cõi hiện hữu có thật nhưng một loại không gian khác, một cái hệ khác.
[1:09:32]Tạm thời vũ trụ mình chia ra hai hệ không gian: một cái hệ không gian vật lý, một cái hệ không gian tâm linh. Và hai cái hệ đó nó giao điểm lại nơi chúng sinh, nơi tâm chúng sinh á. Nơi mỗi chúng sinh là cái giao điểm của hai cái hệ không gian của vũ trụ. Chúng ta đều có hai cái hệ đó hết. Khi nào tới kinh Kim Cang thầy sẽ giảng kỹ cái vụ này. Cho nên ví dụ nói mà không có cõi trời tức là nói ngược lại lời Phật pháp. Phật khẳng định là ba cõi sáu đường.
[1:10:05]Dạ bạch thầy, như thì thầy đã có nói là để đối trị lại cái tính tham ăn thì mình sẽ quán tưởng là có một dĩa thức ăn mà nó bốc lên mùi thiu thối. Và đến khi mà quán tưởng thuần thục như vậy thì cái tham nó không còn nữa, thì cái cách công phu như vậy có hợp lý hay không? Ví dụ như cái mà nói rằng là tham ăn á thì nói chung mấy người mình ngồi ai ngồi đây cũng không có đáng kể, không có đáng kể. Tất cả chúng ta đây đều sợ ăn không ngon miệng mà nó suy dinh dưỡng thôi, vì những người tu hành như thế sợ. Đối với người mà biết tu vào cửa đạo rồi muốn ăn cho nhiều làm cái bệnh rất nhỏ không đáng kể đâu, không có đáng sợ.
[1:10:49]Mà cầu cho cái người tu mình biết ăn ngon miệng cho nó có sức khỏe, không sợ. Còn nếu mà nói là người thế gian á, những người không hề biết tu ở ngoài mà thích ăn nhậu nhẹt cho mập mạp lên cho cho sướng cái miệng á thì mới đáng gọi là một cái bệnh của chúng sinh. Nhưng mà những chúng sinh đó thì vô đừng chữa liền bệnh tham ăn. Những chúng sinh đó mà nói chuyện bệnh tham ăn liền lại vô ích. Những cái lý lẽ đó nói không khi không mà họ đang ăn thèm ăn, khoái ăn, mà nói khi không tưởng thức ăn thiu thối rồi chửi ông thầy chùa liền. Nói đồ thầy chùa hư thân, khi không tao đang ăn ngon mày nói người ta tưởng thức ăn thiu thối.
[1:11:20]Những người đó lại không không đủ cái trí tuệ căn cơ để nghe cái đạo lý. Còn mà cái người bước vô chùa ngồi rồi á mà mình ngồi mình lại nói tưởng thức ăn thiu thối để đừng có tham ăn thì lại là quá dư. Vô lý nữa, không hợp lý nữa. Cho nên đối với cái người mà tham ăn ngoài đời không hề biết tu mà họ tham ăn á thì chưa nói tới chuyện ăn, nói chuyện khác. Đo những cái vô thường, mở những nhân quả phước đức đồ chưa căn bản đã, không có sợ. Người ta biết đạo rồi cái tự nhiên nó chuyện nhỏ không đáng kể. Cho nên đối với người tu mình đã ăn uống là không có cái gì, cam khổ ăn không được nhiều, mà ngồi còn tưởng cái thức ăn thiu thối nó thành ra không sự thật.
[1:11:56]Đạo Phật là đạo của sự thật, cái gì biết đúng sự thật. Đó là những lối khổ hạnh cực đoan quá. Nó làm cho cái đời sống của người tu hành trong đạo Phật nó mất đẹp đi. Nó mất tự nhiên. Dạ Mô Phật, thầy cho con hỏi. Dạ thưa thầy khi mà ngồi thiền mà ở đau chân á rồi mình à ra lệnh cho nó cái chỗ đó là không được đau và tắt đi. Thì như vậy cái chỗ đó nó bớt đau, mà nó lại đau chỗ khác là nguyên nhân gì hả thầy? Thì mình lại nói qua chỗ khác đừng đau nữa. Nó chạy qua chỗ khác nữa.
[1:12:39]Thật ra á người ta có thể dùng cái sức định người ta kiềm chế cái đau được chứ không phải không. Dùng cái chỉ á trong cái bài Thiền Quán thứ tám thầy nói ý nghĩa chỉ và quán á. Chỉ là một cái loại mệnh lệnh á ừ để mà tâm nhiếp. Mà cũng là một loại mệnh lệnh mà nó nó khống chế cơn đau chứ không phải không. Nhưng mà tuy nhiên nó không phải tự nhiên lắm, nó không tự nhiên lắm. Mà cũng dùng được chứ không phải không. Thì nó còn đau chỗ khác tức là nghiệp mình cũng còn. Mà cái phước về định của mình nó chưa có đủ hết khống chế. Vậy thôi. Phải ráng ư nó có mấy cách. Đối với cái đau chân ngồi có mấy cách thầy nói.
[1:13:18]Ví dụ như là đối với cái đau đó nó chưa chưa đánh tới tâm mình thì kệ nó cứ tiếp tục mà mà nhiếp tâm bình thường, phải không? Nhưng mà nếu trường hợp nó đau quá nó đánh vào tâm mình luôn, tức làm mình bắt đầu khó chịu mệt rồi thì phải làm sao? Thì phải? Phải sống nơi cái chỗ đau luôn, để hết tâm vô chỗ đau sống chết với nó chỉ còn biết nó thôi. Vậy thôi, chứ không có phản kháng gì hết. Không phản kháng nó, để tâm ngay chỗ đau biết, biết yên ở luôn. Đó là cách thứ hai. Còn cách thứ ba nữa là sao? Còn cách thứ ba nữa, khi thấy không có người giám thiền là lén lén kéo chân xuống. Rồi nhìn trời cười khỏe thôi.
[1:14:00]Ở đây mình dùng cách thứ ba bộ hơi nhiều á nghe quý cô. Cái đau nó có hai loại: một cái là đã ẵnh đánh vào tâm mình được và cái chưa đánh vào tâm mình thôi à. Thì tùy loại, thế nếu mà cái thứ nhất là nó chưa đánh vào tâm mình cứ tiếp tục nhiếp tâm bình thường, nó đã đánh vào tâm mình rồi thì mình mới sống với chỗ đau đó. Mà nếu thì nếu mà nó đã đánh vào tâm mình rồi á mà mình sống với chỗ đau đó đó thì cái sức chịu đựng nó không còn là là lâu được nữa. Đến lúc nào đó là tự nhiên phải đuối văng ra thôi. Thì lúc đó phải tùy thuận đuối văng ra chứ đừng cưỡng. Tại khi lúc đó mà chịu đau mà cưỡng á, bắt đầu tất cả những năng lực tiềm
[1:14:36]tàng trong người nó được, những calo trong người từ từ tiềm tàng nó chịu đựng cái đau riết dần dần nó chịu dần dần dần dần, nó đốt hết dần. Cái đau nó sẽ đốt lần đốt lần năng lực của mình. Nên chịu đau lâu quá rồi cái người xả thiền buông ra rồi là khờ trên kiệt sức, kiệt sức vì cái đau. Nó cũng lấy luôn ở trong thận ra luôn á. Tức là nếu nói theo a Đông y là nó lấy tiềm lực từ trong thận ra để mà nó chịu đựng. Mà nếu mà đừng đến lúc nào đó quá cái nó cạn cái lực của thận rồi thì bắt đầu cái nó chân âm nó mất rồi, đầu sẽ căng lên từ từ từ từ. Cho nên đừng có chịu đau lâu. Đừng có ngồi mà thành tích theo thành tích mà ráng ngồi cho lâu mà cắn răng chịu
[1:15:12]đau thì sau này sẽ kiệt cái thận luôn, kiệt cái thận và cái đầu sẽ bị căng. Cho nên đến lúc nào đó vừa sức chịu đựng, nghĩa là cái phước mình có nhiêu đó á. Do đó là là muốn mà ngồi thiền được lâu an ổn thì chỉ có cái là nghe theo bài bài giảng Yên Tâm của thầy nhé, đem sự an ổn an vui đến cho mọi người, tạo phước lại năm năm mười năm. Lúc nào đó thì tâm mình sẽ ổn lại. Ha, đừng có làm động người khác, đừng có tự ái giận đòi bỏ đi, thầy la là phải ngoan ngoãn, ví dụ vậy. Nó nhiều mặt như vậy đó, tu nhiều năm nhiều tháng. Dạ Mô Phật, thầy cho con hỏi một lần nữa. Dạ thưa thầy như trường hợp mà vào khóa thiền á,
[1:15:51]khi mình ngồi thiền cho đúng giờ vậy mà nói xin lỗi như bị đái, buồn đái á, buồn tiểu vậy á. Nói không nghe. Mắc tiểu. Đau mà muốn tiểu luôn hả? Ờ tiểu mà mình ngồi ngồi ráng luôn á thì nó có ảnh hưởng gì không?
[1:16:08]Nó thế này nữa nè. Thật ra á là khi ngồi thiền mà mắc đi tiểu á tức là tâm mình bị động.
[1:16:18]Chứ thật ra là tâm mà nhiếp được á nó không bị mắc đi tiểu. Ví dụ như nhiều khi mình lỡ quên ha, trước khi tới giờ ngồi thiền rồi mà không đi tiểu kịp. Ví dụ lỡ mà nhà vệ sinh chật cứng hết dòm đâu cũng không còn chỗ nữa hết trơn. Rồi chạy vô ngồi luôn. Thì đang mắc tiểu á, bắt chân lên ngồi thiền mà tâm mình nhiếp được rồi là mất cái cảm giác đó liền. Thận nó chắc lại liền. Ngộ vậy đó. Cho nên ngồi thiền mà mắc tiểu tức là cái sức định chưa sâu. Cho nên lúc không có lo cần phải lo sợ, ráng tu thôi, đừng bận tâm. Mà có gì đó không đó?
[1:16:56]Thầy cho con hỏi, nếu như mà ừ sắp tới giờ ngồi thiền á mà con khát nước á, thì cũng y như nãy hả thầy hả thầy? Nói gì thầy không nghe gì hết trơn á. Dạ, khát nước thì cũng giống như là hồi nãy thầy nói? À, khát nước mà quên uống.
[1:17:17]Hỏi trường hợp ơ đến giờ ngồi thiền mà khát nước mà trước đó quên uống thì vô ngồi như vậy có bị cơ thể có bị thiếu nước không? À, à không. Đúng rồi nha. Mắc tiểu thì không sao, chứ mà khát nước ngồi thiền là không thấy tốt. À, lạ như vậy. Cho nên thường là trước khi ngồi thiền là phải uống nước một chút. Mà cái kinh nghiệm trong đời sống mình không đợi ngồi thiền, hễ mình vừa vào trong nhà vệ sinh đi tiểu thì cái yêu cầu đi ra phải uống ly nước lại liền, bất cứ lúc nào chứ không phải đợi lúc ngồi thiền. Đó là cái khôn ngoan, vừa mất nước này mình bù nước kia liền cho nước cơ thể luôn luôn đầy. Vậy đó.
[1:17:53]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy, con có một cô em á ừ cô bị thoái hóa cột sống á bạch thầy. Cổ ngồi thiền thì cổ ơ ừ tức là đau, thì con cứ ơ động viên con nói á là ờ cô cứ ngồi đi không có sao đâu. Ờ cái đau mình cố gắng mình chịu một thời gian có thể là nó hết. Kính bạch thầy như vậy là con ừ khuyên người em đó đúng hay sai? Dạ bạch thầy trả lời. Cũng gần gần đúng, gần đúng thôi. Tại vì thật ra thoái hóa cột sống là bệnh hơi khó chữa. Phải biết tập luyện khí công và uống thuốc Bắc cho đúng thuốc á thì nó sẽ phục hồi lại. Mà ngồi thiền á phải biết hít hơi thở nè cho đúng nữa thì nó mới phụ chữa.
[1:18:40]Chứ còn ngồi thiền mà chỉ nhiếp tâm không mà không biết điều hòa hơi thở thì đau chịu không nổi đâu. Cũng không có hết bệnh. Cho nên tưởng ngồi thiền đã là một cái thuận lợi, nhưng phải biết hít hơi thở. Thở thì nó cũng phụ chữa thoái hóa cột sống, nhưng rồi phải lấy uống thuốc thêm. Dạ. Còn cái toa thuốc thoái hóa cột sống thì ở chùa mình có. Quý vị lát hỏi cái toa. Dạ, để lát nữa con xin cái toa thuốc đó. Ờ, thầy có một lần có ông đó bị thoái hóa cột sống á, thầy cho ổng uống 10 thang cái ổng đứng lên ổng đi. Bữa Lễ Thành Đạo thấy ổng cũng lên đây ổng dự lễ. Dạ. Dạ kính bạch thầy, có một cái câu hỏi nữa là các chị em cũng hay hỏi
[1:19:16]con là à đi học á thầy dạy á là à thờ Thần Tài á là mê tín dị đoan. Ờ như vậy thầy có thể dạy thêm cho chúng con hiểu rõ chỗ này ạ. À thì đúng rồi, Thần Tài không có trong cái Đạo Phật mình. Đó là cái mê tín của người Tàu. Ờ họ nghĩ thờ như vậy để được nhiều tài lộc, mà trong Đạo Phật mình thì nhân quả mới là chính. Ừ thì thôi, chứ không có phải ông Thần Tài. Dạ, rồi những người mà họ đang thờ thì như thế sao hả thầy? Ừ, đang thờ. Nếu là người quen mà nghe lời mình thì mình nói, khuyên người ta thôi cũng không cần phải thờ. Dạ. Còn người không quen đừng nói, người ta oánh mình chết. Dạ, con
[1:20:18]cảm ơn thầy.
[1:20:35]Một bông hồng con cài trên áo mẹ, nguyện lòng son dâng kính lên mẹ hiền.
[1:21:01]Mẹ từ bi bao la lòng nhân ái,
[1:21:09]ngọt ngào như suối mát giữa đồng khô.
[1:21:17]Mẹ ơi, bát ngát như đại dương, tình mẹ không có chi sánh bằng.
[1:24:37]Chẳng từ nan cho con nguồn hạnh phúc, mẹ chở che con tới nơi bình yên.
[1:24:53]Mẹ ơi, ơn nghĩa con nặng mang, nguyện xin báo đáp công ơn người.
[1:26:22]Trầm tiếng mõ thanh tao, chuông ngân như đón chào, lời kinh Phật như đóa hoa vạn mầu.
[1:28:00]Trầm tiếng mõ thanh tao, chuông ngân như đón chào, lời kinh Phật như đóa hoa vạn mầu.