[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:04]Theo cái ban chỉ đạo mà chống dịch của nhà nước á, ta chỉ được tụ tập 50 người thôi. Cho nên vì vậy, ta yêu cầu mỗi người chia nhiều cụm, mỗi cụm 50 thì cũng được, không sao nha. Ai chia...
[0:26]Thường thường ta có hay có cái tục lệ, đầu năm ta có những cái lời nguyện ước thiêng liêng. Bởi vì đầu năm, khi mà hoa nở, chim kêu, hứa hẹn một cái năm dài ta không biết tương lai ra sao, nên ta hay cầu nguyện, thậm chí đi coi bói nữa. Đầu năm thầy bói cũng đắt hàng lắm.
[0:52]Thì năm ngoái, không biết là đầu năm ngoái chúng ta đã cầu nguyện cái gì
[1:00]mà dịch bệnh phát sinh trên toàn thế giới thì Việt Nam ta vẫn thắng, chắc là nhờ mình cầu nguyện khéo. Cả thế giới điêu đứng hết á, chứ không phải không. Thì dĩ nhiên cái công tác chống dịch chính vẫn do sự lãnh đạo của nhà nước và cái đặc biệt là sự tuân thủ kỷ luật của toàn dân. Lát nữa ta sẽ phân tích, bài hôm nay phân tích điều đó. Tuy nhiên, có lẽ cũng là cái công đức tu hành của toàn dân, nên chúng ta kết hợp cả hai lại ta có một cái thành công là khi ba cái đợt dịch tấn công ta rất là gay gắt, mà nhất là cái đợt đầu, đợt thứ hai đó, đánh chết người luôn á, thì nhà nước với sự chỉ đạo, với lực lượng chức năng làm việc
[1:50]hết tốc lực, làm ngày làm đêm, truy vết và chặn đứng cái sự lây nhiễm, nên ta có được một năm mà khi cả thế giới bị ngưng trệ mọi thứ thì ta vẫn phát triển. Ví dụ như từ đầu năm tới nay vậy, cái xuất khẩu của Việt Nam vẫn tăng trưởng, không ảnh hưởng gì. Đây là những điều kỳ diệu. Mới ban đầu thì các nước họ còn nói này nói kia, nhưng suốt một năm dài ta thành công vững vàng, bây giờ thế giới phải ca ngợi. Chính báo Mỹ cũng phải ca ngợi cái công tác chống dịch của Việt Nam quá hay, ở một cái vị trí rất là nhạy cảm, sát cái đường biên giới với Trung Quốc. Nghĩa là ta mở hết, nhưng mà ta kiềm chế được
[2:34]dịch bệnh, đây là điều không đơn giản. Những lực lượng chức năng gồm có cả quân đội, biên phòng, cảnh sát, an ninh, tình báo, lực lượng y tế, các cán bộ, quan chức làm ngày làm đêm rất là vất vả. Ta nhìn bên ngoài ta không biết đâu, cái công lao của những chiến sĩ dễ sợ lắm, ta không hình dung nổi đâu, những người đó. Bởi nói tại sao ta phải thương những người chiến sĩ là như vậy đó, cái công lao của họ gấp ngàn lần người dân thường mình, mà đồng lương thì rất là thấp. Đúng là chỉ hy sinh, chỉ phục vụ. Những điều mà ta nói trong đạo lý nhà Phật: ta yêu thương, ta từ bi, ta hy sinh, ta phụng sự,
[3:14]sự thật còn rất bé so với những anh chiến sĩ mà phụng sự thật sự cho đất nước này. Công lao các anh ngày đêm vất vả lắm như vậy. Rồi cái đợt dịch thứ ba, đợt dịch thứ ba bắt đầu ập tới, nhưng rất là lạ. Đợt dịch thứ ba thì nó đã được biến thể. Vì cái con virus này nó rất là lạ, khi nó vô người ta đó, cái nó đụng phải cái kháng thể của ta, cái nó lách nó né, nó tự nó thay đổi liền, nó thay đổi cấu trúc của nó để nó trốn cái kháng thể của con người. Đây là điều mà các nhà khoa học đã tìm thấy mà báo động. Báo động là cái con virus COVID này nó quá tinh quái, nó có khả năng là nó biến đổi cấu trúc ADN để nó trốn cái kháng thể của con người.
[3:59]Nhưng nó tinh quái nhưng mà trong cái xui lại có cái hên là khi nó thay đổi cấu trúc để nó biến thành một loại virus khác á, thì: một, là nó độc hơn; hai, bỗng nhiên nó nhẹ hơn. Và cái đợt thứ ba này dường như ta dính cái loại nhẹ hơn, nên theo thống kê của nhà nước ấy, 80% bệnh nhân nhiễm virus rồi triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng và chỉ hơn một tuần chưa kịp chữa gì hết bệnh, giống được tiêm vắc xin luôn á. Không phải hại lắm, nên nhà nước bắt đầu cho mở lại lần lần, cho đi học lại, các dịch vụ mở lại, từ từ từ từ để coi coi như thế nào. Đó là lý do mà ngày hôm nay ngày rằm của ta ta về đây được là như
[4:41]vậy đó, vì cũng không đến nỗi, đây cũng là một cái cái may. Nên cái con biến thể virus này, nó khi độc hơn hoặc nhẹ hơn, nhưng khi nó đến Việt Nam nó chọn cái loại biến thể nhẹ hơn, lành hơn, tại vì nó cưng người Việt Nam có tu á, nên thôi nó tới nó cho vắc xin không sao hết.
[5:03]Thì cái đợt dịch vừa rồi cho chúng ta một cái nhìn về cái khái niệm tự do hay là kỷ luật. Hôm nay chúng ta sẽ phân tích cái đề tài về tự do hay kỷ luật, nhưng ta không đào sâu về vấn đề chính trị và ta nhìn nó trên góc độ của của đạo lý: Tự do hay là kỷ luật? Thì khi mà dịch bệnh xảy ra, à,
[5:30]cái các bác sĩ á, yêu cầu đầu tiên là che giùm cái khẩu trang lại, khi mà chưa có biện pháp gì hết, chưa biết nó như thế nào, chỉ thấy nó lây và chết người, lây và chết người, thì chưa kịp có biện pháp, chưa thuốc chưa thang chưa gì hết thì yêu cầu che giùm cái khẩu trang vô miệng cái đã, để đừng hít phải cái hơi có con vi khuẩn nó bay vô người mình. Đầu tiên là cái đó trước, rồi mọi cái khác từ từ tính sau. Nhưng mà chỉ với cái khẩu trang này thôi, rất nhiều nước, người dân đã xuống đường biểu tình phản đối không chịu. Bảo vệ cho họ mà họ không chịu. Họ nói: “My face, my body, my choice”, nghĩa là:
[6:05]“Cơ thể của tôi là sự chọn lựa của tôi”, rất ngang bướng, rất vô kỷ luật. Họ nói là quyền con người hay là quyền tự do. Thật ra họ quên một điều: trước khi có cái che khẩu trang á, luật của tất cả các quốc gia đều buộc người dân mà khi đi xe máy phải gì? Đội mũ bảo hiểm, đúng không ạ? Có ai dám cãi không? Cãi, bắt phạt liền. Thì bây giờ dịch bệnh xảy ra, yêu cầu đeo khẩu trang, đó cũng là điều hợp lý. Nhưng mà họ cứ xuống đường biểu tình, xuống đường biểu tình rầm rộ rồi chống đối rồi không sợ lây nhiễm mà cứ chen chen nhau mà biểu tình. Virus nó lây, ối chu cha nó lây! Những quốc gia mà càng ngang bướng chừng nào,
[6:44]người dân mà càng ngang bướng chừng nào thì dịch bệnh nó càng lây chừng đó. Nói cho tạo miễn dịch cộng đồng, không làm gì hết, không xử lý gì hết, cứ cho nó lây, ai bệnh thì bệnh, ai chết chết, ai sống sống, kết quả chết quá chừng chết. Rồi có người, một cái cô đó, cổ khóc vì ba cổ chết, cổ mới nói thế này: “Ba tôi là một người cả một đời cống hiến cho đất nước này, đến khi ổng nhiễm bệnh COVID, không ai chữa, cho chết luôn. Vì chủ trương của nhà nước là thả cho chết tự do”. Thế là qua cái dịch bệnh bệnh rồi, thì ta nhìn qua một loạt các thế giới, ta mới thấy rất nhiều điều
[7:24]con người ta sai lầm. Con người ta sai lầm trên quan điểm, trên chính sách, trong sự chỉ đạo, đủ thứ hết trơn. Nhưng may mắn giữa một cái thế giới đó, ta có một đất nước Việt Nam rất nhiều cái hay. Cái hay đầu tiên là của nhà lãnh đạo mình á, là đóng cửa biên giới liền, trường học nghỉ học, cơ quan ngừng làm việc, mọi thứ ngừng lại hết, đeo khẩu trang, không tụ tập. Thế là chỉ đạo quyết liệt và người dân ta rất là ngoan. Người dân ta tuân thủ liền, không có ý kiến gì hết. Nhờ như vậy, nhờ cái sự chỉ đạo sáng suốt nhà nước và nhờ người dân ta có tinh thần kỷ luật, nên ta thắng, ta tiếp tục ta thắng vậy.
[8:08]Một vài cá nhân cũng hơi ngang bướng, nhưng ta khống chế được ngay. Nhưng mà nhờ cái là tuyệt đại đa số nhân dân ta có tinh thần kỷ luật, tạo nên một sức mạnh của toàn dân tộc. Nên ở đây vậy, ta phân tích cái tự do và kỷ luật là nó như thế nào? Có hai cái lý thuyết về quản lý kinh tế, cái một lý thuyết ta gọi là Theory X, một cái thứ hai là Theory Y, một cái lý thuyết X, một cái lý thuyết Y. Cái lý thuyết X thì cho thế này: nói rằng là tôi cho nhân viên của tôi á được tự do hành động, để họ có cảm giác họ có trách nhiệm, họ được giao quyền, và họ được có sáng kiến. Cái quan trọng là cố gắng đem lại sự thành công cho công ty.
[8:57]Mọi người được rất nhiều quyền, được nhiều tự do, cởi mở, rồi có sáng kiến phát huy và công ty tôi thấy có phát triển. Đó là lý thuyết X. Còn ông McGregor, ổng chủ trương dùng cái lý thuyết Y, nói như thế này: đa phần con người lười biếng và trốn việc, phải kiểm soát kỹ, khỏi cần bàn, cứ nhận lệnh mà làm. Và cái lệnh từ ở trên đưa xuống, đừng có thắc mắc, không có cãi, cứ thực hiện thôi, mọi việc sẽ tốt. Và công ty của ổng rất tốt. Nó tạo ra hai cái khuynh hướng về cái quản lý kinh tế doanh nghiệp, tạo ra hai khuynh hướng khác hẳn nhau. À, và nếu họ thành công họ cứ đi theo con đường của họ, và nếu thất bại thì sửa lại.
[9:47]Thì ở đây, ta nói trên tinh thần của Đạo Phật, là đạo lý của Đức Phật soi hết mọi vấn đề của thế gian này. Ta mới gọi Đức Phật là Đấng Thế Gian Giải mà, không có chuyện gì trên đời mà Phật không biết. Cho nên đạo lý của Phật cũng vậy, soi rọi hết mọi vấn đề của thế gian này, lý giải được hết mọi chuyện của thế gian này. Vậy thì ở đây, trước hai cái quan điểm là nên sống tự do và sống khép mình trong kỷ luật, thì Đạo Phật có ý kiến gì? Ý kiến gì?
[10:24]Như chùa Phật Quang ta vậy, chùa Phật Quang ta là không có ý kiến gì mà có cả hai. Có cả hai là sao? Có cả hai là: khi cái người mới vào tu thì thôi cứ yêu cầu vâng lời cái đã, cứ vâng lời, đừng thắc mắc gì, và cứ nghĩ rằng mình mới tu nên cái trí tuệ của mình chưa có nhiều, cứ vâng lời người trên, vâng lời sư phụ, vâng lời ban quản viện, vâng lời các sư huynh sư tỷ, vừa là tập cái vô ngã mà tránh sai lầm, cứ như vậy. Rồi sau qua nhiều năm nhiều tháng, có những công việc mình được giao mà thấy rõ ràng là mình làm được việc. Khi mình làm được việc đó, mình vâng lời mà mình làm được việc, mà trong cái làm được việc đó, mình có cái đạo đức nó hiện
[11:14]ra, có cái sáng kiến và có cái đạo đức hiện ra thì từ từ ban quản viện giao quyền lần lần cho mình, bắt đầu mình được nhiều quyền quyết định hơn từ từ, từ từ, từ từ. Tức là cái sự tự do được nhiều hơn. Còn khi mà đến cái còn những người trong ban quản viện thì phải có nhiều quyết định, có nhiều sáng kiến và chịu trách nhiệm hoàn toàn về những cái quyết định của mình. Đó là cái người mà được cho rằng đã có trí tuệ, đã có đạo đức hơn. Như vậy, để quyết định là nên cho con người được sống tự do hay con người phải sống trong kỷ luật đừng bao giờ quyết định một chiều, mà gì? Tùy thuộc vào từng con người, từng điều kiện, từng hoàn cảnh, từng thời điểm.
[12:02]Cũng một con người đó ban đầu nên có kỷ luật, cũng con người đó về sau nên được tự do hơn, hoặc là cái tự do nên chỉ áp dụng ở trong một vùng nào, một thành phần nào, cái kỷ luật nên được áp dụng trong vùng nào, kỷ luật nào, một vùng nào đó chứ thành phần nào chứ cũng không phải là toàn bộ. Ở đây ta thấy, ví dụ như trong quân đội, trong quân đội thì kỷ luật hay tự do?
[12:33]Quân đội thì kỷ luật hay tự do? Chắc chắn kỷ luật là chiếm chiếm tuyệt đại, cái đa số hơn 95% là cái người quân nhân phải vâng lệnh mà làm, có chết cũng phải làm. Cái tinh thần kỷ luật của quân đội là vượt khỏi bản ngã. Con người ta cũng ham sống sợ chết, nhưng mà ở trong quân đội rồi, chỉ huy kêu làm có chết cũng phải làm. Thấy cái họng súng của địch nó bắn ầm ầm đó, chỉ huy kêu đi vô là phải đâm đầu ngay họng súng đó mà đi vô à. Tại vì ngay chiến trường mà nếu bất tuân có thể bị xử tử ngay đó liền. Tức là cái vâng lời của người chiến sĩ vượt khỏi bản ngã của người ta. Mà chính nhờ như vậy nên quân đội mới có sức mạnh mà bảo vệ đất nước.
[13:20]Chứ nếu người ta tự do, tức là khi mà chỉ huy ra lệnh rồi còn ngồi bàn: "Nên hay không nên?" là giặc nó đánh mất tiêu, chiếm mất đất nước rồi. Không có thời gian bàn, chỉ vâng lời cho lẹ, cho nhanh mà kịp thời mà chiến đấu, chiến thắng, bảo vệ đất nước. Do vậy, ta thấy rằng cái kỷ luật nó tạo nên một sức mạnh cộng đồng rất là lớn, tạo nên hiệu quả rất là lớn. Nên nhiều người lãnh đạo đã hay chọn cái chủ trương là kỷ luật. Một đất nước kỷ luật, một quân đội kỷ luật, nhờ như vậy để tạo nên cái sức mạnh cộng đồng cho quốc gia, nhiều người đã chủ trương như vậy. Nhưng cũng có những người chủ trương khác,
[13:59]có người chủ trương rằng con người sống trên đời một trong những hạnh phúc của người ta là được tự do, muốn làm gì đó thì làm.
[14:09]Có người cho rằng cái cuộc sống đáng sống, có ý nghĩa là được tự do. Chứ bây giờ mình không được sống theo ý mình, cái gì cũng phải vâng lời thì mình là người máy rồi. Cho nên họ đấu tranh rằng con người phải được tự do. À, vì hạnh phúc của cá nhân, còn kỷ luật là vì lợi ích của cộng đồng. Thì như vậy, chúng ta chọn cái nào?
[14:38]Chúng ta chọn cái nào? Ta thích được hạnh phúc cá nhân thì ta chọn tự do. Ta thích ta lợi ích cho cộng đồng thì ta chọn kỷ luật. Thì ta chọn cái nào?
[14:55]Mới nghe như vậy, ta đều có ý nghĩ rằng: "Mình là người tu theo đạo Phật vô ngã, phải không ạ? Ờ sống vị tha thì ta luôn luôn vì lợi ích cộng đồng, cho nên ta sẽ chọn kỷ luật, à ta không chọn tự do." Đầu tiên ai cũng nghĩ câu đó. Nhưng coi chừng á,
[15:17]cái gì cực đoan đều sai.
[15:23]Vì khi mà một con người họ chỉ sống trong kỷ luật, ta nhớ mỗi cái nó đều có cái hay của nó. Đó là lý do tại sao mà nhân loại cứ giằng co, giằng co, như đánh đu đi giữa một cái sợi dây mà hai bên là vực thẳm á, làm sao đừng để rớt bên nào. Cái tự do nó có cái hay thế này: làm cho người ta thoải mái và có nhiều sáng kiến.
[15:49]Cái người tự do mới, bây giờ kêu bắt một nhạc sĩ: "Nè, ngồi xuống, anh ngồi xuống đây cho tôi, kê súng vô đầu anh, anh soạn cho tôi bài nhạc cho hay." Ổng soạn được bài nhạc hay không? Thì khi súng kê đầu ổng rồi, bắt đầu ổng ngồi ổng viết nhạc thì cũng ra được bài nhạc, nhưng bài nhạc đó nghe hát thì giống như là như là lấy búa mà gõ vô tai mình vậy đó, nghe không nổi. Tại vì có súng kê trên đầu, kỷ luật. Nhưng mà để ổng tự do, ổng ngồi hút thuốc lá phì phèo đồ, ngồi mơ mộng nhìn trăng lên, lên bờ suối, ổng ngồi ổng viết nó ra bài nhạc hay à. Nên cái cái tự do,
[16:26]thoải mái làm cho người ta dễ có sự sáng tạo. Ví dụ như có những nhà khoa học cũng vậy. Chúng ta coi mấy phim vậy đó, có những cái tổ chức nó kê súng nó bắt là: "Trong một tháng mày phải chế ra cái này cho tao, không chế ra tao bắn mày chết." Ổng ráng ổng chế dưới cái áp lực, đôi khi cũng được, nhưng không phải là những phát minh vĩ đại. Những phát minh vĩ đại của nhân loại đều là những con người người ta tự do, thoải mái mà. Ý là như vậy. Thì cái tự do được có cái lợi phần đó, nhưng cái nhược điểm của cái tự do là gì? Nhược điểm của cái tự do là
[17:08]làm cho người ta trở nên vị kỷ và thiếu trách nhiệm với cộng đồng.
[17:16]Và khi đã ích kỷ, đã thiếu trách nhiệm với cộng đồng thì bây giờ họ có sáng tác được hay, họ có làm cái gì tài giỏi thì coi chừng cái đó nó không đem đến lợi ích cho cộng đồng nhiều. Thì cái sự có mặt của những con người tự do ở trong cộng đồng mà không dính với ai thì nó là một sự cống hiến hay coi chừng nó chỉ là một sự phá hoại? Đấy. Nên thấy cá nhân thì được hạnh phúc, được tự do, được thoải mái, được có sáng kiến, nhưng liệu cái hạnh phúc đó được bao lâu khi mà cộng đồng chung quanh của anh là tan vỡ thì cái hạnh phúc đó có phải thật là hạnh phúc hay không? Đây là cái điều mà ta phải phải tinh tế.
[18:04]Nên ai cứ đòi tự do, tự do là nhìn không sâu, nhìn không sâu.
[18:12]Bây giờ bên kỷ luật cũng vậy, ngược lại cũng vậy, nói: "Ta cần cái kỷ luật để tạo nên sức mạnh cho cộng đồng." Điều đó rất là đúng, rất là đúng. Nhưng mà một cái cộng đồng có sức mạnh đó, thực hiện theo cái ý chí của lãnh đạo đó, có vẻ mạnh đó, nhưng mạnh được bao lâu? Khi mà tất cả con người lần lần biến thành người máy, không ai có sáng kiến gì nữa, liệu cái người lãnh đạo có đủ sáng suốt hết cuộc đời của họ để chỉ cái gì cũng đúng, ra lệnh cái gì cũng đúng hay không? Toàn bộ cả cộng đồng đi sai hết thì sẽ sụp đổ luôn. Đúng không ạ? Nên đây là một cái phải nhìn cho kỹ, đừng bao giờ nhìn vội vàng và cạn cợt.
[19:02]Đó là lý do mà
[19:06]thầy thích cái quan điểm của nhà nước Việt Nam là vậy.
[19:12]Có những cái tổ chức, những thành phần xấu họ hay nói xấu nhà nước ở trên mạng này, mạng kia, nhưng họ không không sống ở Việt Nam, họ không biết. Việt Nam ta là chọn con đường trung đạo cực kỳ khéo léo. Ví dụ nói kinh tế là kinh tế thị trường, kinh tế thị trường tức là tự do, theo quy luật cung cầu của thị trường, nhưng định hướng xã hội chủ nghĩa, có kỷ luật ở trong, có sự kiểm soát của nhà nước, chứ không có được buông tuồng, bừa bãi. Đó là một cái trung đạo tuyệt vời. Hoặc là nhà nước trong cái sự lãnh đạo tổ chức, nhà nước nói là: "Dân chủ, dân chủ tập trung." Đã dân chủ còn tập trung chi vậy?
[19:55]Dân chủ tức là mỗi người đều có quyền có ý kiến, quyết định. Nhưng tập trung chi? Tập trung tức là quyền lực vẫn thuộc về cái sự lãnh đạo. Mà chọn cái cách dung hòa giữa hai điều ngược nhau để tạo nên một chính sách chính trị. Đây là một điều mà rất khó và rất khéo, chứ còn đa phần cái đầu óc của con người đó dễ chọn một bên. Chọn một bên cho nó dễ tính. Nói: "Tự do, ôi tự do!", rồi "Kỷ luật là kỷ luật!" cho nó dễ. Chứ còn cái vừa tự do vừa kỷ luật, lý luận sao đây? Nhưng mà ai có thể thực hiện được cái vừa cái này vừa cái kia thì người đó mới là cái khéo léo, mới là cái trí tuệ. Đó là cái con đường mà của Việt Nam đang đi rất là hay.
[20:48]Quý thầy cũng đang học luật, thầy hiểu điều đó rất kỹ. Giống như hồi nãy cái bài kinh Tứ Niệm Xứ mà ta tụng vậy. Một cái trung đạo là gì? Ta phải tìm được chính mình, an trú được chính mình, nhưng vẫn phải biết cái chính mình đó vẫn còn là bản ngã. Nên nếu mà ta nói ta đi tìm vô ngã nên ta bỏ cái chính mình, không bao giờ được thành công, ta đi ra ngoài.
[21:20]Thầy nói lại chút xíu cái trung đạo vậy. Mục tiêu của ta là vô ngã vì vô ngã là hết vô minh, là giải thoát, là giác ngộ. Nhưng mà nếu ta bỏ cái bản ngã để đi tìm cái vô ngã, không có, không bao giờ thành công. Tại vì sao? Vì muốn đi tìm cái vô ngã phải ở trong cái bản ngã. Mà ở trong cái bản ngã mà đừng giữ cái bản ngã, đừng chấp bản ngã. Phải an trú nơi bản ngã mà phải biết nó vẫn là bản ngã phải vượt qua. Cái trung đạo này cực kỳ khéo léo. Vì có rất nhiều người tìm được chính mình ở đó luôn. Vì sao vậy? Vì nó tuyệt vời quá. Cái chính mình đó tuyệt vời quá. Người ta gọi nó là chân tánh, tự tánh gì đó.
[22:10]Nó thanh tịnh, nó mầu nhiệm, trí tuệ nó sâu sắc. Nên tới đó rồi người ta nghĩ người ta đắc đạo xong rồi. Nhưng mà chỉ có Đức Phật phải vượt qua hết luôn để tới được vô ngã. Nên đây cũng là một loại trung đạo rất khó, rất khéo. Phải là ai có trí tuệ thì mới cảm nhận được cái chỗ này, phải tìm ra cho được chính mình, an trú nơi chính mình, nhưng rồi sao? Phải vượt khỏi chính mình. Nên cái bốn câu cuối của cái bài Kinh Tứ Niệm Xứ tụng vậy: Nguyện cho khắp pháp giới chúng sinh, ai cũng tìm ra được chính mình, để rồi an trú qua nhiều kiếp, cuối cùng tan vỡ hết vô minh. Cảm ơn quý vị.
[22:57]Đó cũng là một, đó là một cái trung đạo hết sức khéo léo vậy. Thì trong cuộc sống này cũng vậy, giữa cái mà tự do hay kỷ luật, ta đừng khờ dại chọn một cái. Ví dụ ta là người lãnh đạo thì cũng đừng khờ dại là lúc nào cũng cho cái người dưới mình tự do, cũng đừng khờ dại lúc nào cũng siết người ta trong kỷ luật, đều thất bại. Hoặc là vì mình là một cá nhân ở trong một tập thể, trong một cộng đồng, đừng bao giờ khờ dại chủ trương tôi phải được tự do hoặc cũng đừng bao giờ khờ dại chủ trương tôi chỉ nghe lời, chỉ vâng lời chờ lệnh thôi, cũng là sai. Tại vì có nhiều điều trong cuộc sống này, trong công việc này, ta chỉ ngồi chờ lệnh thì mọi việc cũng hư hết.
[23:46]Ta phải có trách nhiệm. Ta phải có trách nhiệm. Nhiều khi cái người lãnh đạo của mình, họ không thể trực tiếp thấy hết mọi điều góc cạnh chi tiết của cuộc sống, của công việc, mà ta là người trực tiếp ở ngay hiện trường, ta mới thấy là cần phải làm cái gì nhanh chóng ngay lúc đó. Mà lúc đó đợi lệnh, cứ ngồi thụ động đợi lệnh thì công việc hư hết. Nên phải chủ động, phải tự chịu trách nhiệm, phải có sáng kiến để xử lý liền, chứ đừng có kỷ luật rồi trở thành con người thụ động. Nhưng cũng đừng có nghĩ rằng mình phải tự do, tôi muốn làm gì tôi làm thì tôi mới phát huy được cái cá nhân, tôi phát, phát huy được khả năng, tôi phát huy được sáng kiến, cũng sai.
[24:34]Bởi vì như vậy, lần lần ta sẽ vô kỷ luật, không phối hợp được với mọi người rồi cũng làm thất bại. Nên vì vậy, để sống mà có được công đức,
[24:46]để sống mà có được công đức, nhớ lấy mục tiêu lợi ích của cộng đồng, điều đó không thể sai được, nhớ không thể sai. Ta là người đệ tử Phật, ta không sống cho mình nữa. Ta sống vì mọi người. Nên cái mục tiêu là làm gì làm rồi cuối cùng cuộc đời của mình chỉ là sống cho mọi người, sống vì lợi ích của cộng đồng. Ta khẳng định mục tiêu đó không thể sai. Nhớ như vậy, khẳng định mục tiêu không được sai. Nhưng để đem đến cái lợi ích cho cộng đồng
[25:23]thì nó có hai phương pháp: một là ta nên tự do, muốn làm gì làm để phát huy cái khả năng của mình tối đa; hai, ta nép mình trong kỷ luật chặt chẽ để có thể là phối hợp với mọi người tạo nên sức mạnh cộng đồng. Có hai cái phương pháp và đừng khờ dại chỉ chọn một phương pháp.
[25:48]Còn cái người mà những nhà lý thuyết về chính trị á, lý thuyết thôi chứ không phải lãnh đạo thực tế, thì họ hay chủ trương phải tự do, chủ trương tự do. Con người được sống phải có quyền tự do, gọi là quyền làm người. Cái đó mấy ông lý thuyết đưa vô đụng trật lất à, thất bại liền. Đó là những nhà lý thuyết, mà mấy ông đó mới làm rộn chuyện á. Mấy ổng mới viết sách viết đồ, kêu gào tự do dữ lắm. Khi áp dụng vô hư hết trơn à, hư vỡ hết, làm cả xã hội nó thất bại từ từ. Mà khổ nhất là mấy ông lý thuyết. Mấy ổng không có thực tế. Còn khi mà đi vào mà thực hành á, trong giai đoạn đầu thì những người
[26:27]lãnh đạo lại thích kỷ luật, tại họ thấy kỷ luật có vẻ hiệu quả. Nhưng đi quá sâu vào trong kỷ luật cũng sẽ thất bại, xã hội sẽ chậm tiến liền lập tức, xã hội sẽ chậm tiến liền. Nên từ năm 1986 mà nhà nước mình đổi mới là bắt đầu chọn cái con đường khéo léo trung đạo tuyệt vời. Hồi đó thầy còn nhớ lúc mà Đại hội Đảng vừa thành công, thầy với cả chùa ngồi trên cái ti, cái radio, lúc đó chỉ có cái radio thôi, nghe là kết quả Đại hội Đảng thành công đó, có những tuyên bố nghe hay lắm. Hồi đó lúc còn ở trong chùa nghe như vậy. Nhưng mà không hiểu hết, lúc đó thầy không hiểu về chính trị. Lớn dần, lớn dần rồi từ từ mới nhận ra.
[27:10]Bây giờ đi vào trong đạo Phật rồi mới thấy con đường trung đạo là một cái con đường trí tuệ thì chúng ta cũng vậy. Bây giờ ở trong nhà mình là cha mẹ, mình dạy con như thế nào, cho con mình tự do hay kỷ luật?
[27:27]Vì có những gia đình vậy, chủ trương cho nó tự do thì cha mẹ rất là khỏe, rồi sau này nó đi buôn ma túy rồi ráng chịu ạ, thế mình đỡ trách nhiệm. Nhưng có những gia đình ép con mình vào kỷ luật rất là chặt chẽ.
[27:43]Nếu ép thành công á thì từ từ nó sẽ rất là ngoan, nó thành người máy luôn. Hoặc là nếu không ngoan không thành công, nó bùng nổ, nó thành kẻ nổi loạn, rất là nguy hiểm. Hoặc bây giờ ta ở trong một cái tập thể, một cơ quan thì ta nên cho nhân viên mình kỷ luật hay là tự do thì sẽ đem đến sự thành công chung? Nhớ cái điều đó vậy. Và cuối cùng là điều này: Ta vì hạnh phúc của từng người, ta vì lợi ích của cả một cộng đồng, dung hòa giữa hai điều này mà ra quyết định mà chọn cái lối đi. Ví dụ như bây giờ nói ở trong chùa đi, mỗi một thầy, mỗi một cô là mỗi một con người vậy, thì sư phụ cho các thầy cô này tự do thoải mái hay
[28:32]là buộc các thầy cô phải sống trong kỷ luật?
[28:37]Cái trách nhiệm của thầy như vậy. Thì ở đây vậy, thầy cũng phải nhìn từng người thôi. Ví dụ cái người đó, cái đạo đức của họ, cái trí tuệ của họ để đáng thì thầy bắt đầu thầy nới cho cái tự do ra, giao cho nhiều việc tự xử lý, tự giải quyết. Nhưng với cái người đó thấy cái, cái trí tuệ, cái đạo đức còn hạn chế, buộc thì phải siết lại, phải vâng lời nhiều hơn, chứ không cho thả ra. Nên ở đây, để cho con người được tự do hay phải sống trong kỷ luật là lệ thuộc cái gì? Lệ thuộc sự đánh giá trình độ của người đó, đạo đức người đó, trí tuệ người đó. Như vậy, mỗi một con người chúng ta ngồi đây hay mỗi một con người trên cả cái đất nước này
[29:21]thì ta có thể áp dụng cái mức độ tự do, kỷ luật chung cho toàn thể mọi người hay là cho riêng từng người? Bài giảng này bắt đầu đi vào chỗ khó rồi nha, lắng nghe giùm thầy. Nghe hơi buồn ngủ chút nhưng ráng giùm thầy. Bài này nghe sẽ buồn ngủ đây nhưng ráng nghe giùm thầy, bắt đầu đi vào chỗ khó rồi. Thầy hỏi lại. Ví dụ thầy nói, vừa nói ví dụ trong chùa, thầy nói một thầy cô đó, một, một thầy một cô đó, thầy sẽ chọn cho người đó một mức độ tự do hay kỷ luật tùy cái đạo đức, tùy cái đạo hạnh, tùy cái trí tuệ người đó để chọn. Nhưng nghe hợp lý không ạ? Hợp lý phải không ạ? Người đó đạo hạnh nhiều thì thầy cho tự do nhiều,
[30:04]tự quyết định nhiều, tự chịu trách nhiệm nhiều. Nhưng nếu người đó còn kém, buộc thầy phải đưa kỷ luật nhiều hơn, giữ trong nền nếp, phải vâng lời thôi cho bảo đảm an toàn cho cá nhân người đó và an toàn cho cả chùa, không làm gì sai ảnh hưởng đến uy tín cả chùa. Đó là một người. Và như vậy là cả gần 200 con người như vậy thì nó đều có những cái mức độ tự do, kỷ luật khác nhau, không ai giống ai, đúng không ạ? Thì đây là đánh giá trên từng người mà. Thì bây giờ cả đất nước 100 triệu người thì rõ ràng là cái trí tuệ, cái đạo đức của mỗi người khác nhau hết thì nhà nước nên áp dụng cho tự do, kỷ luật giống hệt nhau cả 100 triệu người hay là cho từng người riêng?
[30:50]Đây bắt đầu khó rồi nha. Cho từng người riêng. Vì nếu cho từng người riêng, ai kiểm soát cái mức độ riêng đó? Mà nếu cho chung hết thì rõ ràng không công bằng, phải không ạ? Có những người họ rất giỏi, rất đạo đức, phải cho họ tự do để họ phát huy. Nhưng có những người rất là xấu, đụng cái là làm bậy, đụng cái là phạm pháp thì phải siết trong kỷ luật. Nên bây giờ bắt toàn bộ 100 triệu người giống hệt nhau về cái tự do kỷ luật thì không công bằng. Nhưng mà nếu quy định cho từng người: à, cái người A này bao nhiêu phần trăm tự do, bao nhiêu phần trăm kỷ luật; người B này bao nhiêu phần trăm tự do,
[31:27]bao nhiêu phần trăm kỷ luật, thì ai đứng ra mà quan sát tất cả, quy định tất cả? Nổi không? 100 triệu người, có ai làm việc đó nổi không? Cũng không. Nhưng mà đánh giá được từng người thì mới là hợp lý, mới là công bằng. Mà áp dụng đại trà hết thì không công bằng. Nhưng ai đủ khả năng để quy định cho từng người, áp dụng cho từng người? Không đủ khả năng, đúng không ạ? Đó, hôm nay ta nói tới điểm này ta đụng đến cái, cái quản lý xã hội của thế giới là vậy. Đây là cái khó của cả thế giới. Và cái nền văn minh của nhân loại hiện nay vẫn chưa đạt được đến cái mức độ mà tuyệt đối công bằng cho từng người.
[32:12]Ví dụ cái người này thì họ có cái đạo đức cỡ đó, họ trí tuệ cỡ đó thì lập tức quy định cho họ nhích cái mức độ tự do họ lên. Cái người kia cái đạo đức, cái trí tuệ thấp cỡ đó, ép cái tự do xuống, kỷ luật nhiều hơn. Tức là điều chỉnh cái tự do kỷ luật của từng người, từng người trên cả đất nước này và tiến tới cả thế giới luôn, thì đó mới là sự công bằng tuyệt đối ạ. Nhưng ta không cách nào ta làm được. Cho nên ta đành phải làm chung chung, và cái chung chung là cái không công bằng. Vì những người rất giỏi, rất đạo đức, chịu chung một cái mức độ tự do kỷ luật giống những người xấu thì không công bằng.
[32:53]Thầy nói này hiểu chưa ạ? Hiểu không? Hiểu phải không? Và thấy cái khó không? Thấy cái gốc ở chỗ này. Cái nền văn minh của nhân loại chưa đạt được đến cái sự công bằng tuyệt đối này. Vậy phải làm sao?
[33:13]Thật ra ta cũng đang tiến tới từ từ. Bây giờ thì chưa được, nhưng đang tiến tới từ từ nhờ công nghệ vi tính, trí tuệ nhân tạo. Ví dụ như nhà nước đang bắt đầu cấp cái thẻ gì? Căn cước công dân mà có gắn chip. Đây là một bước tới gần rồi đó. Mỗi người sẽ đều có một cái thẻ căn cước gắn cái chip. Trong cái chip đó chứa hết mọi dữ liệu cá nhân của người đó. Sau này ta đi làm cái gì không có cần đem giấy tờ rườm rà. Khỏi giấy tờ đất, khỏi khai sinh, khỏi hôn thú, khỏi giấy tờ nhiều, khỏi bằng cấp hết. Chỉ cần cái căn cước đưa vô đọc hết toàn bộ cuộc đời của ta ra liền. Đó là bước tiến tới từ từ rồi đó. Nghĩa là gắn cái thiết bị điện tử tới nữa.
[34:02]Sau này, sau này, khi ta tiến tới mức độ văn minh giống như các hành tinh ở trong vũ trụ, thì mỗi người chúng ta có gắn một chip trong này,
[34:17]chứ không phải gắn con chip trên cái chứng minh nhân dân nữa, trên cái căn cước nữa. Ngay từ lúc đẻ ra cấy con chip ở đó luôn, suốt đời mình đi tới đâu là được ghi dấu, được kiểm tra, không cần phải trình cái giấy ra nữa vì chính con người mình là tờ giấy. Bước qua cái cổng một cái là toàn bộ con người mình nó hiện trong máy ra liền: tên gì, ở đâu, gương mặt ăn khớp không, loại máu gì, tất cả hồ sơ nó phóng mình ra hết. Và đặc biệt điều này: cái mức độ đạo đức và trí tuệ của mình nó được cái trí tuệ nhân tạo của con chip nó đánh giá luôn theo từng ngày. Ta nhớ mọi chuyện trên đời đều thay đổi. Giá vàng hôm qua nhiêu?
[35:01]Có ai mua vàng không, nói thầy nghe? Hôm nay nhiêu? Phải không? Phải dao động. Giá chứng khoán làm sao? Nhích độ? Anh Hưng đâu kìa? Anh Hưng, anh Hưng. Hôm qua cái mức chỉ số đường huyết ảnh nhiêu, bữa nay nhiêu? Anh Thiện Tâm, đo chưa? Nó cũng nhích lên nhích xuống nè, mỗi một ngày nhích lên nhích xuống. Giá vàng nhảy lên nhảy xuống, giá đô la nhảy lên nhảy xuống, giá chứng khoán nhảy lên nhảy xuống. Nên là cái mức độ mà mua bán mỗi ngày của các cửa hàng nó cũng lên xuống dao động thế này. Mức độ nhiễm COVID mỗi ngày nó cũng nhảy thế này. Và mức độ đạo đức, trí tuệ của ta mỗi ngày cũng làm sao?
[35:41]Cũng nhích lên nhích xuống, chứ không phải ông này ổng thông minh là ổng cứ thông minh đều đều đều đều, không có đâu. Bữa nay ổng thông minh chứ ngày mai ổng hơi ngu ngu một chút á. Còn cái người đó thấy ngu ngu chứ bữa nọ tự nhiên thông minh đột xuất một chút á. Cho nên là ta luôn luôn bị dao động giữa, về đạo đức và trí tuệ mỗi ngày, mỗi giờ. Nhưng ai đứng đâu mà đánh giá, phải không? Sau này sẽ có cái loại con chip đó, nó phân tích giữa những cái nội tiết tố, thành phần hóa học trong máu của ta, nó đánh giá cái mức độ dao động về đạo đức, trí tuệ ta mỗi ngày. Và con, thông số đó được báo về hết cho cái bộ xử lý thế
[36:17]giới, cho ta được làm gì, không làm gì, được tự do và kỷ luật theo mức độ nào của từng ngày, từng tháng luôn. Tới mức độ đó, đó là nền văn minh của vũ trụ. Không có áp dụng đại trà ai cũng giống ai hết, mà tùy theo con chip nằm trong người ta, nó đo lượng máu của ta, nó đánh giá mức độ trí tuệ và đạo đức mỗi ngày dao động của ta, và cho phép ta tự do tới đâu, kỷ luật tới đâu. Ví dụ như nó, nó đo cái máu của ta, nó phát hiện ra có cái mê số đề. À, nó phát hiện ngày hôm đó ta rất mê số đề thì lập tức cái máy chủ nó ra lệnh cấm đi tới gặp cái bà, cái chỗ mà bán số đề, lô đề. Dừng lại ngay cái cửa đó, không đi ra khỏi cửa.
[37:01]Ngày hôm đó bỗng nhiên mình được cái lệnh từ trên xuống: cấm ra khỏi nhà, cấm vô máy vi tính mà truy cập cái trang web đánh đề, vân vân. Ví dụ vậy, là nó phát hiện ra rồi, không có. À, bỗng nhiên một cái ông chồng vậy, con chip nó đo ổng bữa nay sao tự nhiên trong cái máu của ông này có cái máu dê. À, và lập tức nó báo cho bà vợ biết, theo dõi ổng 24/24. Ha, đang có nguy, nguy cơ. Báo động để bảo vệ gia đình, thế là bà vợ canh ổng riết. Nên là nó đo trong máu nó báo hết. Là từ đây, nghĩa là khi mà cái nền văn minh mà nó tới mức độ đó rồi á, thì con người ta bị kiểm soát về trí tuệ, về đạo đức.
[37:41]Và cái mức độ quy định cái tự do và kỷ luật của con người nó thay đổi. Rồi đến khi rồi ba ngày sau cái bỗng nhiên cái máu dê của ông chồng cũng hết, cái bắt đầu có cái lệnh đưa tới bà vợ: thôi cho ổng đi đâu đi, hết rồi, không sao. Thế là hồi nãy giờ ổng đi ra khỏi nhà đi đâu đó đi. Nó như vậy, tức là tự do và kỷ luật nó tùy, nó dao động theo từng người. Cái ngày đó coi bộ ngày mơ ước của các bà nha. Ngày đó mà có cái có cái con chip đó chắc là các bà hoan nghênh dữ lắm à.
[38:13]Thì thầy nói những điều này nghe như khoa học giả tưởng, nhưng đừng nghĩ khoa học giả tưởng. Tương lai sẽ đi tới điều đó đó. Tương lai thế giới này phải đi tới điều đó mới là một thế giới văn minh. Mà cái văn minh đó chính là nền văn minh của các các nền văn minh ngoài hành tinh, người ta tới đó hết rồi. Cho nên đất nước người ta, thế giới người ta như một thiên đường, không có tội phạm. Vì khi con người vừa nhúc nhích cái là người ta được kiểm soát liền và buộc phải tu dưỡng, buộc phải thay đổi nội tâm mình ngay đó liền. Hôm nay phát hiện trong máu anh những thành phần trong máu báo hiệu anh có những suy nghĩ sai, có người tới tư vấn liền.
[38:52]Có những cái có thể là cái trí tuệ nhân tạo, robot nó tới tư vấn liền: Những anh có suy nghĩ nào, như thế này, bây giờ phải làm sao hóa giải để cho cuộc sống mình được bình yên, đừng suy nghĩ sai và đừng làm khổ người chung quanh anh. Tư vấn liền nên cái thế giới đó cực kỳ hạnh phúc. Và hạnh phúc rồi làm gì? Người ta chế tạo được đĩa bay, người ta thám hiểm trong vũ trụ, rồi ước mơ đem cái văn minh cho khắp vũ trụ này. Thì ta cũng không dám mơ ước xa, nhưng cái điều ta mơ ước là: nếu con người được kiểm soát về trí tuệ và đạo đức một cách chặt chẽ để có thể tư vấn kịp thời thì thế giới này sẽ trở nên rất hạnh phúc.
[39:35]Vì điều xấu sẽ không có cơ hội mà xuất hiện trong lòng người và trong cộng đồng. Đó là cái ước mơ của ta, nhưng mà nó phải được sự hỗ trợ rất lớn của kỹ thuật. Hỗ trợ sự rất lớn nên ta cứ mong rằng những người mà họ phát triển về kỹ thuật đừng có phát triển cái trí tuệ nhân tạo thành cái robot mà bắn giết con người, mà hãy đi theo cái hướng tạo ra cái trí tuệ nhân tạo giúp con người ta nâng cao trí tuệ và đạo đức để con người ta có thể sống đúng
[40:11]đạo đức, chân chính, cống hiến và phát triển được tâm linh, đi tới cái tâm linh thiền định, vô ngã thì Trái Đất này sẽ là một cái thiên đường, không cần sinh lên cõi trời thì ở đây con người đã sống rất hạnh phúc rồi, vì có đạo đức và có tâm linh. Ta mong chờ cái ngày đó. Bây giờ cái ngày đó chưa tới, ta chưa có cấy chip vào con người mình để có thể kiểm soát từng người theo cái mức độ được tự do và kỷ luật thì thôi, tự mỗi người chúng ta kiểm soát và kiểm soát lẫn nhau, nha! Ta phải để ý chính mình, kiểm soát chính nội tâm mình và kiểm soát giùm cho huynh đệ chung quanh mình là làm sao đánh giá cái đạo đức, trí tuệ mỗi người nó nó tăng giảm mỗi ngày mà ta có biện pháp.
[41:01]Ví dụ chính mình ngày hôm nay bỗng nhiên mình động tâm, có những thấy ý nghĩ sai lầm thì lập tức điều chỉnh bằng cách gì? Sám hối, phát nguyện, làm phước. Hoặc ta nhìn chung quanh huynh đệ mình, gia đình mình, vợ chồng, con cái mình có những dấu hiệu mà nó biến động về tâm lý, ta tiếp cận, tìm hiểu, hỏi thăm, an ủi, khuyên lơn, tư vấn để hóa giải những cái sai lầm đi. Đó, cái ngày mà robot chưa có, cấy chip chưa có thì bây giờ chính chúng ta phải thực hiện điều đó. Đó, phải ở mức độ đó thì thôi hôm nay con ở nhà con đừng đi đâu nha, tức là kỷ luật liền vì phát hiện cái tâm lý hôm nay nó biến động, áp dụng kỷ luật liền.
[41:41]Còn khi mà thấy bắt đầu nó giỏi rồi thì cho phép nó được, khuyến khích nó hoạt động nhiều hơn để nó cống hiến với cộng đồng. Nên chính chúng ta phải làm cái công chuyện đánh giá đạo đức, trí tuệ của mình, đánh giá trí tuệ, đạo đức của những người xung quanh mình mà ta đưa cái kỷ luật hay tự do cho mọi người một cách thích hợp. Đó là cái trách nhiệm hiện nay, còn cái nhìn cho tương lai thì điều đó sẽ được cái trí tuệ nhân tạo thực hiện. Ta hãy chờ điều đó và cầu mong cho cái điều đó xảy ra nha.
[42:16]Ham gì hai chữ tự do, sống làm sao biết lo cho mọi người. Mới là hạnh phúc trong đời, mới là ý nghĩa tuyệt vời mang theo. Bận tâm gì chữ giàu nghèo, lo gì hai kiếp phận bèo cao sang. Miễn lòng ta đã ngập tràn, tình thương vạn loại vô vàn bao la. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.