[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay lại đến khóa thiền ở Pháp Vân kéo dài từ chiều nay phải không ạ? Bắt đầu chiều nay tới hết ngày mai phải không? Hết ngày mai nhé.
[0:22]Hôm nay chúng ta tiếp tục nói về cái những vấn đề cái tâm lý, phân tích về tâm lý theo cái nhìn của đạo Phật. Hôm nay ta nói về tâm lý hối hận, hối hận. Đây có ai hối hận không ạ?
[0:39]Giỏi. Biết hối hận là giỏi. Tại vì sao? Tại vì hối hận là một loại cảm xúc
[0:52]có tính buồn khổ nhưng không phải tiêu cực. À, lạ vậy. Thông thường nếu ta buồn, chán, bi quan rồi đến cái mất cái động lực sống thì đó gọi là một dạng tình cảm tiêu cực, hát hò đi đâu được cả. Còn hối hận thì ngược lại, cũng là một dạng cảm xúc
[1:23]buồn, khổ khi biết mình có lỗi, khi biết mình phạm sai lầm nhưng lại là một động lực để ta vượt lên. À, cái tâm lý này rất là lạ, hối hận. Nó cũng là một loại buồn, nhưng mà cái buồn của hối hận làm cho ta có động lực để vượt lên. Còn những cái buồn tào lao khác thì làm cho ta mất động lực sống, giống như vậy. Mà cái hối hận là một cảm xúc buồn khổ chỉ có khi ta
[2:01]phát hiện ra mình phạm sai lầm. Mình phạm sai lầm ít thì hối hận ít, phạm sai lầm nhiều thì hối hận nhiều. Người có đạo đức nhiều thì tâm lý hối hận sẽ nhiều. Người có đạo đức ít thì tâm lý hối hận ít.
[2:29]Ta sẽ thấy cái này nó nằm ở trong cả luật pháp nữa, cả trong cái cơ quan cảnh sát điều tra và cả những người công tâm, kể cả trong chính quyền cũng vậy. Ví dụ như khi họ bắt được một nghi phạm và họ điều tra thì
[2:46]sau khi mà hỏi thấy người này thành khẩn khai báo, có chữ thành khẩn khai báo, và trong cái thành khẩn khai báo đó có cái tâm lý hối hận, bỗng nhiên cái người điều tra họ nhẹ lòng họ lại liền, và họ không muốn kết tội nặng. Nếu mà theo cái khung hình phạt của cái loại tội đó có thể là phải bị hình phạt ở tù rất là lâu, hay là chung thân hay tử hình gì đấy, nhưng mà họ nhìn cái thái độ,
[3:18]họ nhìn cái thái độ thành khẩn và hối hận của nghi phạm, họ họ nhẹ lòng lại và cái cảm giác của họ là cứ muốn giảm cái cái khung hình phạt xuống. Tại vì sao vậy? Tại vì cái tâm tâm lý hối hận là một tâm lý đạo đức. Mà cái người dĩ nhiên phạm lỗi thì có những cái nguyên nhân nào đó thì mỗi cái trường hợp nó sẽ khác nhau. Nhưng mà cái người mà thấy mình có lỗi và đau khổ vì mình đã phạm lỗi là người có đạo đức. Còn những người mà phạm lỗi rồi lì lợm trơ trơ và thách thức... Mưa hả? À, hèn chi. Thì cái tâm lý người này không có đạo đức khiến cho những người mà thực thi pháp luật họ họ căm tức thêm và họ muốn kết án nặng hơn.
[4:19]Cái cái nhân quả nó là như vậy, cái nguyên tắc của tâm lý nó là như vậy.
[4:27]Trong đời chúng ta, chúng ta cứ nhìn ngược lại cái quá khứ của mình thì chắc chắn rằng là ai cũng có có phạm sai lầm. Cũng có những người sống trên cuộc đời mấy mươi năm không phạm sai lầm. Cái này là do cái công năng tu hành ở những kiếp trước, do những lời thề ở những kiếp trước, những phát nguyện kiếp trước nên họ đi qua một cuộc đời rất là tốt đẹp. Mà những người đó thường là những người có thiện căn tu hành rất là lớn, họ đi qua cuộc đời ít có phạm lầm lỗi, lỗi lặt vặt không đáng kể, chứ không có những cái tội mà nó nó thúc đẩy xuất hiện cái tâm phải hối hận, day dứt. Còn đa phần chúng ta, hầu hết chúng ta
[5:13]do nghiệp duyên, do sai lầm, do si mê, do vô minh và kể cả do hoàn cảnh ừ chúng ta có thể đã từng phạm phạm sai lầm. Và lúc mình phạm sai lầm hầu như không ai biết lỗi, tại vì biết lỗi thì không ai dám phạm. Nhưng mà lúc đó ta không biết lỗi, cho đến khi ta có trí tuệ hơn, ta có đạo đức hơn, ta được gặp Phật pháp. Sau ta nhận thức tốt hơn, nhìn lại cái quãng đời, nhìn lại cái hành vi của mình mới phát hiện đó là đó là lỗi lầm. Hồi nhỏ vậy, cứ cứ con nít mà ra ruộng ra đồng chơi rồi thích đi câu cá. Giờ cái ngồi nhìn mấy cái cái clip mà người ta câu được con cá lên, con cá nó giãy đành đạch. Người ta vui mừng, cái người câu được con cá to vui mừng reo:
[6:08]"Hôm nay trúng quả". Nhưng mình nhìn ảnh cái con cá nó giãy đành đạch tức là nó đang đau đớn, và ngày xưa mình cũng từng câu cá như vậy. Cái hình ảnh thật chả có vui sướng gì, chỉ là cái nỗi đau thôi, chỉ là cái hối hận ray rứt mãi, mà bây giờ biết cá ở đâu mà xin lỗi, về nhà ăn mất tiêu rồi. Có những điều vậy, ta có những lỗi lầm ta không bao giờ chuộc lại được. Mà khi mình biết đạo rồi thì mới thấy nó là những cái sai lầm mà cứ ước gì được đi ngược lại thời gian đừng làm những cái việc đó nữa, đừng làm những việc đó, đừng làm tổn thương ai, đừng làm gây đau khổ cho ai. Rồi có những khi ví dụ ta lỡ một lời nói,
[6:53]ta làm đau người khác, làm tổn thương người khác, coi vậy chớ chuyện qua rồi rất khó lấy lại.
[7:01]Trong đời thầy cũng có một lần thầy phạm lỗi mà thầy chuộc lại được bằng cái tâm hối hận của mình. Vì lúc đó vậy, có một vị nhà triết gia lớn của Ấn Độ là Krishnamurti vậy, thì những cái sách của ông thì ông anh thì ổng đem về ổng đọc thấy say sưa thầy cũng lấy thầy đọc. Mà thầy đọc thì thì thầy không hiểu lắm, thầy không hiểu. Bởi cái giọng văn họ dịch qua cái kiểu nó nó nó không như văn Việt Nam. Thầy thì thầy rất là giỏi văn, văn Việt Nam, cái câu chữ nó phải như thế như thế thì mình mới mới mới mới là chuẩn, mà cái người đó họ dịch từ cái văn của Tây qua, văn tiếng Anh, họ dịch sát quá, họ không dịch theo ý mà họ dịch theo từ, đọc thấy khó chịu, khó chấp nhận.
[7:45]Cái cái cái dòng ý tưởng như vậy khó chấp nhận quá, nên thầy cứ nói cái ông này ông nói cái gì á, không hay. Nó cái gì á, không hay. Cho đến khi lớn lên thầy gặp đạo Phật, hiểu đạo Phật rồi thì mới chợt nhớ lại những điều ông nói trong những cuốn sách của Krishnamurti thì mới phát hiện ông này là ổng thánh á. Ông này là một một người đã đã giác ngộ, không phải là người thường. Thế là bao nhiêu năm mặc dầu mình không có không có công kích ông nhưng trong tâm mình phản đối ông. Chỉ cần trong tâm mình phản đối ông thôi là đó là cả một cái tội nặng rồi. Thầy ôm cái tâm hối hận đó mãi. Hối hận là vì mình đã hiểu lầm một cái bậc thánh.
[8:27]Cứ hối hận cứ ray rứt, ray rứt trong lòng hoài cho đến một buổi trưa thầy nằm nghỉ trên cái võng rồi ngủ thiếp đi luôn. Ngủ thiếp nên thấy ông hiện ra, ông nhìn mình ông cười. Giật mình dậy một cái tất cả những cái tâm hối hận bao lâu nay nó tan biến hết luôn, nghĩa là tội đã hết và ông đã tha thứ cho mình. Và ông đến ông tha thứ, ông biết mình hối hận đến tha thứ. Đó là lần mình chuộc lỗi lại được bằng cái tâm hối hận. Nên thầy hiểu rằng là thực sự tâm hối hận có cái công năng gột rửa tội lỗi của chúng ta rất là là tốt. Dĩ nhiên bên cạnh cái tâm hối hận ta còn cần nhiều cái công đức khác, nhưng cái khởi đầu phải là cái tâm hối hận cái đã, tâm hối hận.
[9:18]Nên người biết hối hận là một người có đạo đức. Sợ là những người không có không có đạo không có hối hận. Nên ở đây vậy,
[9:31]cái tâm hối hận nó có ba cái tác dụng.
[9:38]Cái tác dụng thứ nhất
[9:43]là về tâm lý là khi ta hối hận vì một cái lỗi nào đó thì cái tâm ác độc của ta bị diệt trừ dần nhờ cái tâm hối hận này. Cái tác dụng thứ hai là cái tội của ta đáng lẽ ta phải trả quả báo nặng thì bỗng nhiên nó bị giảm cái tội đi nhờ cái tâm hối hận. Và cái tác dụng thứ ba, nhờ cái tâm hối hận này mà ta cố gắng làm điều điều thiện, cố gắng làm cái điều thiện. Nên tâm hối hận nó có ba cái tác dụng như vậy. Nhắc lại, nhắc lại nha.
[10:21]Nhờ tâm hối hận mà ta có cái công năng thứ nhất là gì? Là
[10:30]lòng ta không muốn phạm lỗi nữa, tâm của mình thiện hơn, không muốn phạm lỗi. Và cái công năng thứ hai là gì? Cái tội ta đã gây nó có cái quả báo của nó, nó có cái số lượng tội bị bị giảm đi. Do cái tâm hối hận này mà cái tội bị giảm bớt. Cũng giống như cái người nghi phạm mà bị bắt vô điều tra vậy á, mà họ thành khẩn họ hối hận tự nhiên cái người cảnh sát điều tra trong lòng nhẹ liền và muốn giảm tội liền, vì nó là nhân quả là như vậy, đó là cái tác dụng thứ hai. Còn cái tác dụng thứ ba là gì? Tâm hối hận này là một động lực khiến cho ta thích làm nhiều việc phúc về sau để chuộc lại cái lỗi lầm cũ.
[11:14]Đó, cái cái hay nó là như vậy. Mình nói tại sao tâm hối hận lại làm cho cái tội báo của ta mỏng dần?
[11:27]Hồi nãy ta vừa nói cái tác dụng thứ hai của cái tâm hối hận là làm cho cái tội của ta bị bị giảm đi, bị mỏng đi. Thế tại sao vậy? Tại sao tâm hối hận mà làm cho tội ta bị giảm đi?
[11:44]Bởi vì hối hận là một dạng tự mình trừng phạt mình, đúng không ạ? Tự mình trừng phạt. Cái day dứt đó, cái đau khổ đó là một dạng tự trừng phạt.
[11:59]Nhớ vậy, tất cả mọi quả báo xấu mà ta phải trả đều gây nên một hiệu ứng gì? Gây nên cái gì? Đau, đau khổ. Nhớ. Tất cả mọi cái tội báo mà ta phải đền trả đều gây nên đau khổ. Thường là do kẻ khác hay do hoàn cảnh gây cho ta đau khổ. Thế là khi ta mắc cái tội nào ở quá khứ á khiến cho ta sẽ gặp một kẻ xấu, người đó hắt hủi ta, xua đuổi ta, nói nặng nói nhẹ, lừa đảo ta. Là một dạng người bên ngoài, hoặc nếu không phải là một con người thì ta đi trời mưa cành cây rớt xuống đập ta què chân, cũng là một cái gì ở bên ngoài làm cho ta đau khổ. Còn hối hận là cũng gây cho ta đau khổ mà từ bên từ bên trong ta, tự trừng phạt ta.
[12:53]Và chính vì ta biết hối hận, chính vì ta day dứt ta đau khổ bởi cái lỗi quá khứ nên cái tội nó bị giảm đi liền. Và có thể là hối hận mãi đến ngày nó mất cái tội đó luôn vậy đó, dường như xóa mất cái tội luôn. Cái tâm hối hận nó hay như vậy vì nó cũng là một dạng trả quả báo. Mà nó trả quả báo theo cái cách gì? Theo cách tự ta tự ta đền trả lấy. Còn mà nếu không có hối hận thì ở bên ngoài họ đem quả báo đến à, ta gặp một kẻ xấu, ta gặp một cái rủi ro à khiến cho ta phải đau khổ. Nhớ kết thúc đều bằng phải đau khổ. Trả quả báo kết quả đều là đau khổ. Mất tiền, mất tình, mất nhà, mất cơ hội, mất sự nghiệp, mất danh dự, gì gì đó, đều đau đều là đau khổ.
[13:41]Còn hối hận thì không mất gì hết, nhưng lòng ta cứ buồn vời vợi, cứ day dứt, cứ đau khổ, cũng là một loại đau khổ. Và chính vì nó là một loại đau khổ nên nó cũng làm cho xem như ta cũng đã trả nghiệp vậy, cái hay của nó là như vậy. Nên vậy nên ráng hối hận đi nha! Nhớ lại hết mà hối hận đi. Coi từ trước đến giờ làm cái gì sai, giờ cứ day dứt ăn năn hối hận nha, tự nhiên tội báo bị mỏng.
[14:11]Bây giờ cái cõi người chúng ta nè,
[14:17]ai là người phạm lỗi mà khi nhìn lại lỗi đó biết hối hận, giơ tay lên cho sư phụ xem? Xin mời! Xin mời!
[14:35]Phân nửa à, trời ơi trời! Thôi lấy tay xuống đi. Thấy không? Có phân nửa con người biết hối hận, còn phân nửa con người không giơ tay, nhưng mà không biết có có hối hận âm thầm hay không? Có không? Giờ có hả? Không giơ tay mà có. Lý do tại sao khi sư phụ hỏi là ai biết hối hận giơ tay, vì sư phụ có niềm tin rằng những người ngồi ở đây trong cái hội chúng này đều là những người có đạo đức, có biết Phật pháp, có thiện tâm, nên mà khi biết mình có lỗi thì sẽ phải hối hối hận, nên sư phụ tin rằng người giơ tay sẽ rất là nhiều, hầu hết ai cũng giơ tay. Nhưng không ngờ, ôi ai có ngờ đâu! Không ai giơ tay hết.
[15:34]Vì người có đạo đức thì sẽ biết hối hận, chỉ có những người ngoài đường kia kìa, cái người giờ này còn long nhong đi chơi đó, chơi bời bừa bãi bậy bạ đó, những người sẽ không biết hối hận. Điều đó có nghĩa là gì? Là chúng sinh ở cõi người này
[15:52]một phần biết hối hận thôi, còn rất nhiều người, rất nhiều thành phần không hề không hề hối hận. Mà có những cái người mà họ giống như tụi băng đảng vậy, thì đầu tiên nó vô được dạy cái gì? Dạy là cái chữ là "giết người không gớm tay". Không gớm tay nghĩa là cái gì? Nghĩa là gì? Không không hối hận, nhớ như vậy. Cái băng đảng nó được dạy điều đó, dạy cho mình giết người với máu lạnh, nghĩa là giết mất một mạng người mà mắt không chớp, lòng không xao xuyến, không có gì hết, người không bao giờ hối hận. Thì loài người có những con người như vậy, họ làm lỗi và không hối hận. Còn những người có đạo đức thì mới biết hối hận,
[16:41]cho nên thế giới loài người, một phần người biết hối hận và một phần hoặc là nhiều phần không biết hối hận, đó là thế giới loài loài người. Còn thế giới của súc sinh thì sao? Thế giới súc sinh thì sao? Tuyệt đối không có hối hận, nhớ như vậy. Súc sinh không có hối hận. Ví dụ nó con đại bàng nó thấy một con dê con, nó sà xuống nó quắp đi nó ăn, con dê mẹ đứng đứng la be be lên rồi không làm gì được, nó gắp con dê con đi mất, còn con mẹ đứng đau khổ làm gì làm ráng chịu, không hối hận, nó chỉ cần một bữa ăn, chứ nó không cần biết tới cái nỗi đau của người khác, của con vật khác. Rồi con sư tử, hay con trăn, con cá sấu vậy,
[17:30]nó táp được ai nó táp, nó siết được ai siết, nó ăn được ai nó ăn, mà nó không cần biết cái sự đau khổ của người khác. Nên thế giới loài vật là một thế giới mà không có cái tâm lý hối hận.
[17:44]Còn thế giới cõi trời thì sao?
[17:50]Thế giới cõi trời là thế giới của những người siêu hối hận. Siêu hối hận rồi từ từ đến chỗ gì? Không còn hối hận vì không còn lỗi lầm.
[18:03]Cõi trời đó, các vị đó họ có trí tuệ, nên họ hối hận cả những cái lỗi cực kỳ nhỏ mà ta không ngờ được, ta không ngờ được. Những cái lỗi rất bé, những cái lỗi rất nhỏ mà ta không lường được. Ta nói ví dụ thế này: Ta đi trên đường, ta đi làm về, trời thì muốn đổ mưa, đường thì tắc, ta lòn qua lách lại lòn qua lách lại cố gắng chạy được về nhà. Rồi thở phào coi như là đã xong, bắt đầu thôi lo sắp nhìn quan sát gia đình ăn bữa cơm chiều với nhau đầm ấm, không có gì không có gì phải bận tâm. Nhưng cái người mà có cái trí tuệ, có cái căn tính của cõi trời đó, cầm bữa cơm ăn sực nhớ lại một điều: Trên đường đi ta vừa bỏ sót một điều.
[18:55]Là lúc tắc đường ta có dừng lại, ngay lúc đó bên cạnh ta lề đường có một người nghèo khổ đang xin ăn. Nhưng mà ta không quan tâm tới người đó tại vì ta chỉ quan tâm cái gì? Cái con đường thôi. Làm sao lách lách qua được để đi về vội nhà. Mà ngay đúng chính ra lúc tắc đường không nhúc nhích được, ngay đó là cơ hội để ta bố thí một ít gì cho cái người khổ, mà người đó bên cạnh đường sát bên cạnh ta. Họ cầm cái chén họ mà nhìn họ khổ thật, họ nhìn họ tàn tật, nghèo khổ thật chứ không phải là người đi giả. Mà xe ta dừng ngay sát chỗ đó, nhưng lòng ta lúc đó vô cảm vì ta chỉ lo cho chính mình, ta chỉ lo làm sao con mở con đường ra,
[19:39]nhúc nhích xe trước di chuyển được để ta di chuyển theo về nhà. Còn cái người nghèo khổ bên đây họ chờ một một đồng lẻ để có một bữa cơm chiều, ta quên họ. Bây giờ đã xong hết về tới nhà thoải mái tắm rửa rồi ngồi ăn cơm, ta sực nhớ lại cái cảnh đó, mà lúc đó ta quên. Thì có những người quên luôn á, không quan tâm mãi mãi không quan tâm, không xem đó là lỗi của mình. Nhưng mà người có căn tính của cõi trời, nhớ lại khoảnh khắc trong một thoáng đó, lòng làm sao? Hối hận liền, bất an liền. Thì những cái người đó, những cái điều nho nhỏ nho nhỏ không phải trách nhiệm của mình, mình không cho, chẳng ai trách mình.
[20:20]Nhưng mà một cơ hội để làm một điều thiện đã đến với cuộc đời mình trong khoảnh khắc, trong thoáng chốc, nhưng mình đã bỏ mất. Cả cuộc đời nhớ điều đó và không bao giờ quên, tự đày đọa mình, tự dằn vặt mình. Những người đó họ tự dằn vặt mình, vì đã bỏ mất một cơ hội làm một điều thiện. Mà chỉ vì sao? Vì cái tâm ích kỷ nó che, lúc đó chỉ lo vượt đường để đi về nhà cho lo chính mình. Đó, cái những người đó họ có căn tính của cõi trời là họ hối hận từ những điều rất bé, những điều mà đáng ra nếu tính ra là không có lỗi, chẳng ai kết tội họ cả, nhưng mà tự họ xem đó là là lỗi vậy. Hoặc là vậy, ví dụ là chúng ta ta ta ta uống ly nước,
[21:08]rót ly nước xong uống, có cái tiếng điện thoại gọi ta quay ngang ta nhìn cái điện thoại reo cái, tay lỡ tay đổ cái ly nước đó, mà đó là một ly nước sạch, ly nước ta uống được nhưng ta đổ. Vì vì vội nghe tiếng điện thoại khi mà quay lại nhìn thì ly nước đổ, mà chỉ là một ly nước thôi, một ly nước vậy, tính ra giá trị không bao nhiêu, nhưng đủ để làm cho một người có đạo đức hối hận cả tuần cả tháng. Dù sao cũng là một sự phí phạm của của trời đất á. Tức là cái người mà họ có đạo đức cõi trời đó, họ hối hận những cái điều mà ta không bao giờ nhìn ra được, nhưng họ nhìn ra được, họ hối hận từng chút từng chút một như vậy đó.
[21:48]Hoặc là ví dụ có một người vậy, nói: "Nay đi nghe pháp, sau đó bài pháp rồi nghe nghe mọi người vỗ tay nhiều quá rồi mới người ta mới hỏi 'Nay thầy giảng hay không?', rồi gật đầu 'Chắc hay'. Nói chắc hay tại sao? 'Tại ngủ nãy giờ không nghe'." Nhưng mà do là mình có thiên tính đạo đức cho nên hối hận, hối hận là không biết thầy giảng cái gì mà ai cũng thích vỗ tay, mình ngủ mất tiêu, hối hận. Những cái điều đó thì đáng lẽ ra là là mình được khen đó. Nghe pháp mà ngủ ngon là được khen, nhưng mình hối hận ha.
[22:25]Ta có ba ba loại chúng sinh: loại cõi trời, loại cõi người và cõi thú. Và ta sẽ dùng cái tâm hối hận để đo là biết chúng sinh đó thuộc cõi cõi nào. Chúng ta có một bài: Thú, Người và Thánh có nghe chưa ạ? Bài đó là ta lấy cái gì để đo cái trình độ người đó là thú hay là người hay là thánh, lấy cái gì để đo? Lấy cái dục để đo. Hễ cái người mà quá nặng dục thì người đó được xếp về thú vật. Họ xem cái cái dục, cái dục tính đều tự nhiên. Còn cái người mà lững lơ, cũng còn dục tính nhưng mà biết kềm chế, biết kiểm soát thì người đó thuộc về cõi người. Còn cái người họ sống thanh bai, cao thượng, thanh...
[23:15]trong sạch thì họ thuộc về cõi trời luôn. Ta lấy cái dục để ta đo chúng sinh ba nấc. Hôm nay thì ta lấy cái tâm hối hận để ta đo chúng sinh. Nếu mà cái người không có chút hối hận nào, không... phạm lỗi không biết hối hận gì cả thì người này ta xếp về loại gì? Sẽ đi về súc sinh, đi về làm súc sinh. Bỏ thân này rồi chắc chắn đọa làm súc sinh, bởi vì thiếu một cái tâm hối hận trong lòng họ, mà đó là một tiêu chuẩn, một tiêu chuẩn của đạo đức. Làm người ai không có lỗi mà mình suốt đời chả hối hận gì cả. Người không biết hối hận, người sẽ làm súc sinh, chết rồi đọa làm thú liền. Còn người có phạm lỗi và có hối hận, nhưng mà cái mức độ hối hận không
[24:05]có sâu sắc, không triệt để, có hối hận hơi hơi thì vẫn còn làm... còn được làm làm người, vẫn còn được làm người vì còn có tâm hối hận, nhưng mà hối hận chưa kỹ. Đó, đó là trường hợp của chúng ta ngồi đây. Còn những người mà họ hối hận đến cái mức độ tinh tế, hối hận từ những cái lỗi nhỏ như một hạt bụi thì người đó khi bỏ thân này chắc chắn sẽ lên lên cõi trời. Mà những người đó không... nói cõi trời là nói khiêm tốn thôi, chứ những người mà biết hối hận đến những cái lỗi bé bé bé bé, họ sẽ chứng đạo luôn á, họ tu biết tu thiền, lắng được tâm thiền định họ chứng đạo luôn á, vì cái hối hận họ đến mức độ tinh vi.
[24:48]Nên đây ta đo cái trí tuệ một người, ta đo đạo đức một người bằng cái tâm lý hối hối hận. Nói tại sao ta đo trí tuệ bằng hối hận? Vì nếu không có trí tuệ đâu có nhìn ra được cái lỗi sâu sắc. Giống như hồi nãy cái ông mà đi ngang đường vậy đó. Nếu mà không có trí tuệ, ổng không phát hiện ra mình hồi nãy mình phạm lỗi. Còn mọi người hễ nói: "Anh hồi nãy sao anh gặp cái người xin ăn bên đường anh không cho?" Mình mình có cãi không? Mình có đủ lý lẽ để cãi không? Mình dư lý lẽ để cãi. Nếu có ai kết tội mình, nói: "Hồi nãy tôi thấy chị đi xe ngang chỗ đó có cái người ăn xin bên đường mà sao chị không cho?
[25:28]Mà lúc đó đang tắc đường, chị dừng đó sao chị không cho?" Thì ta có khoảng 1.000 cái câu nói để mà binh vực mình, cãi rằng mình không hề không hề có lỗi, đúng không ạ? Vì tất cả chúng ta đều có một cái khuynh hướng giống hệt nhau là bảo vệ mình, không bao giờ cho mình có có lỗi, mà ai kết tội mình thì mình sẽ phản đối kịch liệt. Thì cũng vậy, ta không cho cái người ăn xin ven đường trong lúc xe đang tắc đường, mà nếu ai trách ta, ta có 1.000 câu để lý luận cãi lại cho bằng bằng được là ta không có lỗi. Đó là chúng ta, phàm phu. Nhưng nếu đó là một con người có thiện căn, có căn tính cao, không cần đợi ai trách mình,
[26:18]không đợi ai kết tội mình, chính mình đã thấy đó là lỗi rồi, chính mình đã thấy đó là lỗi. Mà cái người có căn tính càng cao thì càng phát hiện ra những cái lỗi chút chút chút chút đầy hết trong cuộc sống mình. Cho đến cái ngày mà chính nhờ cái trí tuệ đó, nhờ cái đạo đức đó, họ sống họ đi qua một cuộc đời không lầm lỗi nữa, không lầm lỗi. Vì họ thấy hết rồi, những cái gì sai, những cái gì đúng, từng chút từng chút một họ thấy hết rồi, nên họ tránh được lỗi này lách qua lỗi kia giữa một thế gian đầy cạm bẫy của lỗi lầm. Thế gian này đầy cạm bẫy của lỗi lầm. Ta nhúc nhích cái tay, nhúc nhích cái chân có thể vướng vô tội liền.
[27:03]Tất cả tội lỗi đang chờ ta đó. Dẫm một bước chân lên, coi chừng bước vào tội liền. Cất một tiếng nói, nói ra tội liền. Giơ một cái tay, coi chừng vừa mới tạo tội liền. Thế gian này là như vậy. Mà chúng ta không thấy, vì sao? Ta không đủ trí tuệ để biết từng cái lỗi nhỏ nhỏ bé bé như thế. Nhưng mà người có trí tuệ cực kỳ cao thì họ nhìn ra điều đó. Hở... mở miệng nói một lời có lỗi hay không có lỗi biết liền. Ta nói ví dụ vậy, mở miệng nói một lời có lỗi không? Ví dụ qua ta đang đứng ngoài đường trước chùa cổng chùa Pháp Vân, vậy ta đón huynh đệ đi vào để tu tập, ta hướng dẫn, điều đó tốt không ạ? Tốt.
[27:45]Thế ta thấy một chiếc xe họ xàng xàng lại, ta chặn: "Đi vào, đi vào đây, vào đây." Họ nói: "Không, họ hỏi đường. Họ đi qua bên..." Sư cũng không rành đường Hà Nội nữa, không biết cái đây gần... Ở đây gần cái gì ta? Chùa cái gì, Linh Đàm phải không? Gần không kìa? Gần không? Hả? Linh Đàm phải không?
[28:11]Sư đi Hà Nội gần hai 20 năm rồi đó mà vẫn chưa biết đường hết đâu. Ví dụ qua ta tưởng một người là huynh đệ đi vào chùa, ta đón chặn nắm cái tay xe họ lại, họ tưởng ta là ăn cướp chứ. Nhưng mà vì ta đứng trước cổng chùa phải không, họ họ hét lên: "Tôi không đi chùa, tôi muốn qua Linh Đàm, tôi đi đường nào?" Cái lúc đó mình có cái hơi hơi giận, mình hơi giận. Đã tới đây rồi bữa nay là có ông thầy ổng ốm ổng thuyết pháp hay lắm á, sao mà tại sao không đi nghe pháp mà đi đâu đi Linh Đàm đâu vậy? Ta hơi giận, cái ta mới nói lẫy: "Đi bên kia kìa." Rồi thôi ta để đuổi xua họ đi, ta bắt đầu đón huynh đệ khác.
[28:44]Cái tâm mà ta vui mừng đón huynh đệ về chùa dự khóa thiền nghe pháp, cái tâm đó thiện hay hay ác? Quá đẹp đi chứ, phải không ạ? Quá ân cần, quá tốt đi chứ, ít có ai làm được điều đó lắm. Nhưng mà cái tâm hồi nãy ta lẫy, giận một chút xíu, cái người đã đến trước cổng chùa rồi mà không chịu vô đi nghe pháp đi đâu á, nên ta trả lời: "Bên kia kìa!" Rồi xua họ đi cho vội, như không muốn nói chuyện nữa. Rồi đến khi ta hôm nay ta mới nghe cái bài hối hận, ta mới hiểu rằng đó chính là gì? Một một sai lầm. Ta vừa mới động tâm, một sai lầm và ta hối hối hận. Đó là người có trí tuệ đó, ta phát hiện những cái lỗi
[29:24]lầm nho nhỏ nho nhỏ trong cuộc đời của mình như vậy. Và nếu ta biết hối hận vì điều đó thì ta là người có căn tính của cõi cõi trời, hối hận từ những điều rất nhỏ. Chứ còn nếu ta không có cái căn tính cõi trời, ta không hối hận với những điều rất nhỏ, bây giờ có ai lại kết tội ta, ta cãi liền à. Nói: "Sao hồi nãy chị không chỉ đường cho người ta đàng hoàng? Mà chị nói gì vậy?" Thì ta đủ 1.000 câu để cãi điều đó, binh vực mình, không có lỗi là tôi chỉ rồi, tôi chỉ bên kia kìa, thì đi qua bên đó chứ có gì đâu vậy á, tôi chỉ đúng mà đâu có sai. Ta có 1.000 câu để binh vực mình, không nói mình có lỗi.
[29:59]Nhưng nếu ta là người có trí tuệ đạo đức, ta phát hiện ra đó chính là lỗi, vì tâm mình vừa giận. Và cái cách ta chỉ không không rõ ràng, không thấu đáo, người kia đi có thể bị lạc hoặc là phải hỏi thêm nhiều người khác nữa mới có thể tới được. Cho nên đó chính là gì? Đó cái cũng là một cơ hội làm phước, chỉ đường cho người ta đàng hoàng, nhưng vì một chút giận che tâm, mình lẫy mình bỏ rồi cho người ta đi đâu kệ người ta. Thì cái người mà có căn tính cõi trời đó, họ phát hiện ra những cái lỗi chút chút chút chút như vậy để mà hối hối hận. Nhìn lại, phát... mặc dù đã sai, nhưng mà còn có hối hối hận.
[30:39]Và nhờ biết hối hận từ những điều nho nhỏ nho nhỏ như vậy, đến một ngày nào đó họ không còn lầm lỗi nữa. Không còn lầm lỗi nữa. Và khi mà không còn lầm lỗi nữa thì đến khi họ còn cả một quãng đời để sống không có lầm lỗi nữa, chỉ có những điều làm điều tốt. Khi họ bỏ thân này, chắc chắn là lên cõi trời. Cái căn tính của họ là cõi trời. Hoặc là nếu họ tu hành đàng hoàng, chắc chắn họ chứng một cái cái điều gì đó, một cái kết quả gì đó trong tâm linh. Đó là điều như vậy.
[31:25]Có một người nghe tiếng la, cái dân làng chạy lại thì phát hiện ra là người vợ bị đâm chết, nằm trên vũng máu. Người chồng thì đưa cái đầu vào cái dây và đá cái ghế, treo thòng thọng, cũng đang đang đang giãy giụa giãy giụa thì người dân họ lại ôm ông chồng được. Cái ông hết chết, nhưng mà nó bị ngợp thở rồi, ngợp thở bị cũng mất sức á. Thì sau đó mới đưa ông chồng đi vào cấp cứu và cảnh sát tới liền. Cảnh sát tới phong tỏa hiện trường điều tra. Thì sau khi điều tra rất là kỹ, thì kết luận một cách chính xác rằng: chồng giết vợ và tự tự sát. Không có cái không có đối tượng thứ ba nào khác, tức là mọi dấu vết, mọi lời khai,
[32:22]mọi thứ đã đưa đến cái kết luận không không thể khác được: ông chồng giết vợ rồi treo cổ tự sát.
[32:32]Thì cái việc ổng treo cổ tự sát là cái gì?
[32:36]Cái tâm lý nào làm khi khiến ổng treo cổ tự sát sau khi giết vợ?
[32:48]Tại vì bên công an họ điều tra rồi họ cũng không nói ra. Những cái chuyện tế nhị thì thôi cũng không nói, tại ông chồng ổng cũng suýt chết mà cứu lại được. Rồi sau đó dĩ nhiên là phải lãnh án, à nhưng mà câu chuyện phía sau thì ta không nghe nữa. Nhưng bây giờ ta ngồi đây, ta muốn hỏi: tâm lý gì sau khi giết vợ xong ổng treo cổ ổng tự sát? Tâm lý gì?
[33:15]Có phải hối hận không? Có không? Có người trả lời có, có người trả lời không. Cả hai đều đúng. Đều có thể xảy ra như vậy. Đều có thể xảy ra là ừm ông vì một cái giận gì đó, hoặc là bị cái ghen gì đó, cái gì đó nóng tính gì đó, ông giết vợ. Rồi sau đó ông hối hận tột cùng. Cái người mà mình đã nói những lời yêu thương, vợ chồng đầu ấp tay gối, thề hẹn non biển gì với nhau, bây giờ mình lại ra tay mình giết người ta. Thì cuộc đời này thiệt là quá vô nghĩa, không gì để sống nữa. À nên ông hối hận đến mức độ tột cùng và phải tự sát. Đó là một loại tâm lý đó. Có, hối hận đến nỗi phải tự sát. Hối hận mạnh đến như vậy đó.
[34:07]Cái tâm hối hận mới là một loại tâm lý tự trừng phạt mình. Như nãy ta đã nói vậy, hối hận là một loại tâm lý tự trừng phạt mình. Nhưng có những trường hợp hối hận mạnh đến nỗi người ta chỉ muốn chết cho rồi. Là trường hợp như là ta nói cái ông đó giết vợ xong treo cổ tự sát. Đó là một. Nhưng còn tâm lý nào nữa có thể xảy ra?
[34:32]Còn một tâm lý nữa có thể xảy ra nữa là không phải ông hối hận, mà là làm sao?
[34:41]Cả hai cùng chết. À. Cả hai cùng chết là tâm lý gì vậy? Nó vừa hận, vừa thù, vừa căm, vừa tức, vừa trả đũa. Cái tâm lý đó cực kỳ phức tạp. Cả hai cùng chết và cũng có thể bị vướng bởi một lời lời thề. Lời thề là hồi mới yêu nhau: chúng ta không đồng sinh nhưng sẽ đồng tử. Sinh khác nhau nhưng sẽ chết cùng với với nhau. Có khi phát một lời thề đó. Chúng ta có nghe lời thề đó chưa ạ? Đọc truyện hoài có nghe chưa? Đọc trường thiên tiểu thuyết hoài có nghe chưa? Nghĩa là em với anh không đồng sinh nhưng sẽ đồng đồng tử. Đó nên ta có thường hay câu chuyện như vậy đó. Thường hay câu chuyện là hai người
[35:30]yêu nhau thề với nhau nếu mà ta hôm nay đã thề và yêu nhau rồi, mình không sanh cùng năm cùng ngày cùng giờ nhưng sẽ chết cùng một nơi, cùng ngày, cùng giờ với nhau. Thề như vậy. Rồi sau đó là xin thì bố mẹ lại không không cho cưới. Tại sao? Nói tại sao ảnh như vậy mà bố mẹ không cho cưới? "Cái thằng đó mày cưới về nó chỉ khổ mày thôi, mày dòm thấy cái mặt nó không? Phải không? Nói năng thì lết tha lết thết, không đầu không đuôi, đi cà lốc cà thốc như vậy thì nó làm sao mà nuôi vợ nuôi con? Mày lấy về mày khổ thôi con à. Mày mày đẹp chứ đâu phải tao đẻ mày ra mày đẹp chứ đâu phải là mày xấu đâu mà mày lấy cái thằng đó, mày mê cái thằng đó".
[36:06]Cái là cứ kèn cựa quá cái thôi mình đã lỡ thề là sống chết có nhau thì phải tự tự tử. Thôi tối nay anh với em ra nhảy vô cái giếng đầu đầu làng mà chết. Thì đúng giờ hẹn, anh chàng bò ra thì cô gái đã ra, thấy cái đôi dép của anh chàng để ở nơi cái giếng, tức là ảnh nhảy xuống rồi. Cổ nhìn xuống dưới giếng: "Tối sâu quá!".
[36:33]Thôi thì thấy còn cái đôi dép, dép này cũng mắc tiền á, đôi giày da cũng mắc tiền. Cổ lấy nói: "Thôi kệ, lời được đôi giày", cổ lấy đi về. Thì anh chàng trong bụi chạy ra: "Ê, trả trả dép cho tao!". Rồi, thế chuyện tình nó tan vỡ. Bởi vì cái lời thề này nó không không thành, không không thể thề là không đồng sinh mà phải đồng đồng tử, lời thề này bất thành. Thôi, câu chuyện đó ngang đây dừng lại. Thì đúng ông bố ổng nói đúng: "Cái thằng lóc thốc lển thển đó mà mày lấy nó mày chỉ khổ mà mà thôi". Đó vậy. Phải không? Thà là Lương Minh Trụ đồ còn được, phải không? Đó, anh Vinh đồ đó thấy ngon lành là được. Ủa, có mấy bả ở đây mà?
[37:13]Tôi xin lỗi, I am sorry.
[37:20]Có những người có cái tâm lý hối hận nhưng không bùng phát, không bộc lộ, mà chỉ chôn kín ở trong lòng. Có không ạ? Có, có những người như vậy. Hồi nãy cái câu chuyện là cái người giết vợ rồi hối hận tự sát, hay là tâm lý gì khác, nhưng đại khái như vậy, tức là bộc lộ cái hối hận mình thành một cái hành động, mình thành cảm xúc, thành thái độ, và ai cũng nhìn thấy. Nhưng có những người sau khi phát hiện ra mình sai lầm, rồi chỉ lặng lẽ chôn chôn kín ở trong lòng, không nói ra. À, và ví dụ.
[38:01]Ví dụ như hai người chia tay nhau. Rồi cái anh chàng rất là buồn, rất là giận vì cái cô người yêu bội bạc. À. Đang yêu nhau là đằm thắm như vậy, bất ngờ cổ nhắn nhiều tin cổ chê ảnh mạt sát ảnh không ra gì và chia tay, yêu cầu ảnh không được liên lạc, rồi cổ đổi số điện thoại luôn. Lòng ảnh vẫn còn thương mà. Nhưng mà từ cái thương bắt đầu thành cái giận rồi cái hận. Rồi sau đó đi lấy vợ. Đi lấy vợ cũng là để trả thù, trả thù. Cho đến một hôm, à 5 năm sau có cái chuyện ảnh đi ghé lại ngang cái nhà của cô đó. Cổ nhìn ảnh nhìn thấy cái nhà sao đìu hiu quá. Cái anh mới thôi kệ tiện cũng thời gian cũng rảnh rỗi ghé vào. Vào thì gặp mẹ cổ.
[38:55]Bước vào: "Chào bác ạ". Mà chưa kịp nói chuyện thêm thì nhìn thấy cái bàn thờ của cái hình cổ trên cái bàn thờ. Ảnh hỏi ra nói: "Con bé nó nó bị nó phát hiện nó bị ung thư. Và nó sợ nó lấy mày nó làm khổ mày, nên nó chủ động chia tay. Và nó sợ mày thương nó quá, khi chia tay mày sẽ đau khổ, nên nó chửi, nó mắng, nó mạt sát mày để cho mày tức mà mày không đau khổ, mày có thể chia tay. Rồi sau đó nó về mẹ con ráng chữa bệnh nhưng mà chữa không nổi, ung thư nặng rồi nó qua đời 1 năm sau".
[39:33]Rồi anh chàng này thì sao? Có vợ rồi. Đi về có nói với vợ không? Về có kể chuyện này với vợ không?
[39:44]Ngu sao kể, ở đó mà có.
[39:49]Kể cho nó kể ra cho nó sập nhà sập cửa à? Phải không? Không ngu gì kể. Nó chỉ có hai chọn lựa: một là, cô Đàm Hân đâu rồi nha? Đây. Về xin tu cái chùa cô Đàm Hân ở Thái Bình. Một rồi đó. Hai là làm sao? Vẫn sống bình thường mà chôn giấu nỗi buồn ở trong trong lòng mãi mãi. Là trường hợp là như vậy. Nó là một cái gì? Hối hận. Tại sao là hối hận? Bởi vì sao? Bởi vì mình lúc đó ngu, không tìm hiểu kỹ lưỡng, chỉ dựa vào những tin nhắn cổ mạt sát thôi đã kết luận rằng cô này bội bạc mà không tìm hiểu lại, không tới nhà tìm hiểu. Tại vì sao? Trước đó rõ ràng cô này là một người đàng hoàng. Không phải là con người lăng nhăng,
[40:39]ham tham phú mà phụ bần, không phải là loại người đó. Con người tuyệt vời, mình đã thấy đây là một cái người vợ tuyệt vời của tương lai thì không thể nào trở mặt nhanh như vậy. Mà cổ bất ngờ trở mặt cái mình tin liền. Rõ ràng mình là loại người gì? Hồ đồ. Chính vì cái hồ đồ đó mà mình mất một người một người yêu. Là đại khái là đại khái, cứ tự giày vò mình. Nhưng mà có dám nói với vợ không? Không ai dám nói với vợ cả. Tại sao không dám nói với vợ? Bởi vì trên thế gian này 99% người đàn ông đều ở trong hội sợ... Không thèm nói nữa, nhiêu đó thôi ai hiểu thì hiểu.
[41:26]Khương có không mà vỗ tay mạnh vậy?
[41:33]Có những trường hợp như vậy, nghĩa là không chuộc lại được, không làm gì thay đổi được nữa, đã qua rồi và người ta chôn giấu cái nỗi buồn, nỗi hối hận ở trong lòng mãi mãi cũng là một loại nhưng nó cũng là một loại tự trừng phạt mình. Tự trừng phạt mình là mình hồ đồ, không tìm hiểu cho kỹ và mình nghĩ xấu người khác. Thì trong các nhiều loại mà hối hận, có một cái hối hận mà day day dứt nhất của ta chính là hiểu lầm người người tốt. Người ta không phải xấu mà mình do nghe kể, do nghe nói những cái tin nguồn tin không chính xác hoặc do mình nhận định sai, hoặc là như trường hợp cái anh đó mà bị người yêu
[42:16]lừa cái kiểu bằng những tin nhắn mạt sát nên mình đã hiểu, hiểu lầm cái người tốt. Cái đó hối hận ghê gớm, nhất là người có đạo đức, ta hiểu lầm một người tốt, ta hối hận khủng khiếp. Nhất là thêm một cái nữa là mình sao? Mình có những cái hành động gì mình phỉ báng người ta. Vì cái hiểu lầm này mang tội khủng khiếp mà điều đó làm ta hối hận dữ lắm. Cái kết tội oan, cái hiểu lầm.
[42:43]Nên có những cái trường hợp, ví dụ như ta nhớ lại cái vụ án mà oan lớn nhất trong lịch sử Việt Nam mình là gì? Vụ án Nguyễn Nguyễn Trãi. Là vì? Là vì có cái âm mưu của trong triều đình giành ngôi mà dựng lên một cái vụ án của Nguyễn Trãi và Nguyễn Trãi là một nạn nhân của một vụ án oan. Mà đâu phải một mình ổng chết đâu, bị làm sao? Tru di tam tộc. Rất là đau, giết hết sạch con cháu dòng họ luôn, không cho dòng họ đó tồn tại. Mà cái tru di tam tộc nó tàn nhẫn đến nỗi là những người vô tội hoàn toàn cũng phải bị giết hết chỉ bởi vì sao? Liên lụy về huyết thống, về bà con thôi. Hồi xưa về cái thời phong kiến nó có những hình phạt phải nói rất là dã man.
[43:28]Trong cái bây giờ cái luật pháp người ta tiến bộ, tội người nào thì đi tìm đúng người đó mà thôi. Ví dụ như tội người kia, người A mà người B có liên lụy chỉ bởi vì che giấu hay là không khai báo đó vân vân thì nó có một chút liên lụy thì xét theo cái lỗi đó. Còn có những người hoàn toàn không biết, không liên can gì thì luật pháp dừng tay liền, không bao giờ được đụng tới. Vì đó là quyền con quyền con người, nhân quyền mà Nhà nước Việt Nam ta rất là tôn trọng điều đó. Nên tội người nào là quy đúng người đó, không có không có dây dưa qua không làm liên can tới những người người khác. Cái công lao của nhà Lê rất là lớn đối với đất nước,
[44:08]nhưng mà cũng có những giai đoạn thăng trầm bị ảnh hưởng cũng bởi vì cái án oan Nguyễn Trãi, sau này nhờ may là nhờ vua Lê Thánh Tông ông ông lên ngôi xong ổng dựng lại vụ án đó và ổng xóa tội liền, ca ngợi Nguyễn Trãi. Nhờ như vậy nhà Lê trở lại được phục hưng, được thời trung hưng thêm một một thời gian nữa. Cho đến khi mà bị Chúa Trịnh khống chế cũng là cái dấu hiệu của cái việc cái tổn phước của nhà Lê bởi cái án oan giết hết ba dòng họ người ta, ba đời dòng họ người ta, tru di tam tộc như vậy. Còn chúng ta bình thường cũng vậy, giữa người người với nhau, ta hay có tật là dễ nghĩ sai, nghĩ xấu về người khác.
[44:48]Nghĩ tốt cho cái người xấu cũng mang tội, mà nghĩ xấu cho người tốt cũng mang tội.
[44:58]Ta cần hiểu người nào chính xác người đó. Nhưng rất khó phải không ạ? Rất khó để cho người như thế nào ta hiểu, ta đánh giá đúng y như vậy. Nhưng mà thường ta không đủ thần thông, ta không đủ trí tuệ để ta nhìn một người mà ta biết cái thiện, cái ác, cái tốt xấu trong người đó mức độ nào mà ta đánh giá. Thường là ta thấy tốt là tổng quát là người đó tốt, ta thấy xấu, tổng quát là người đó xấu. Nhưng trong lòng của mỗi con người ta, ai cũng có gì? Có thiện, có ác, ác có tốt có có xấu đan xen lẫn với nhau. Nhưng mà ta không đủ trí tuệ để ta tách cái tốt, cái xấu, thiện ác của một con người đó ra nhiều phần.
[45:39]À ví dụ như là cái con người đó vậy, nếu mà bình thường thì họ là một người hồ đồ, nóng nảy, cái xấu. Nhưng mà khi gặp ai bị ức hiếp thì cũng chính là một người họ anh hùng, họ bênh vực. Khi một người bị cô thế, họ sẵn sàng làm người anh hùng, đây là cái tốt. Nhưng mà cái tốt, cái xấu đó nó gắn gắn gắn gắn quyện với nhau trong một con người, như hồi nãy vậy đó, the joy and the woe intertwine, những niềm những niềm vui, miệng nỗi khổ đó cứ quyện lấy nhau trong cái cuộc đời này. Trong chúng ta cũng vậy, cái thiện và cái ác nó quyện với nhau trong tâm hồn mà ta khó tách ra được. Chỉ có những bậc thánh nhìn vào một con người, họ mới tách ra từng phần,
[46:24]biết người này tốt chỗ nào, xấu chỗ nào, xấu chỗ nào, tốt chỗ nào, họ nhìn ra hết. Còn chúng ta cứ nhìn sơ sơ tổng quát, thấy họ đứng lên họ gân cổ họ chửi, ừ người nóng nảy, xấu tánh. Nhưng đâu biết rằng khi mà gặp cần phải binh vực một lẽ phải thì những cái hung hổ của họ lại được việc, ta ta không ta không đánh giá được hết nên ta cứ trộn lẫn lại. Đó là lý do mà khi ta nhìn nhau, coi vậy chớ ta không đánh giá chính xác về nhau, tốt với xấu lẫn. Đến ngày nào đó khi ta có trí tuệ, ta mới nhìn ra ồ, đánh giá một con người không đơn giản như vậy, không phải hễ xấu xấu hết, không phải tốt tốt hết, phần tốt phần xấu.
[47:02]Nhưng ta đã nghĩ tốt cho người xấu và nghĩ xấu cho người người tốt. Đó chính là lý do mà ta cứ bị nghiệp hoài. Cái nghiệp nó cứ cứ đè trên cuộc đời ta vì những cái điều này. Rồi đến khi ta có trí tuệ, có đạo đức rồi, ta hối hận vì những điều đó. Hồi đó mình ủng hộ cái ông đó, ổng lên hiệu trưởng. Tới chừng ổng lên rồi ổng quậy tùm lum hết trơn, làm cho mọi người rất là khổ sở vì ổng. Vì ta cứ nghĩ ổng tốt, trong khi ổng không phải tốt, nhưng ổng khéo léo gì đó ta ủng hộ ổng lên. Đó là nghĩ tốt cho người xấu, thành ra ta mang tội. Vì sau đó ổng ổng gây bao nhiêu rắc rối, phiền toái cho nhiều người.
[47:43]Hoặc là một cái người vậy, cái người tốt mà ta cứ nghĩ là xấu, ta cứ nói xấu họ. Đến sau này thật sự họ tốt, những cái điều thật là cái hối hận. Mình nghĩ tốt cho người xấu, nghĩ xấu cho người tốt, đó là những cái lỗi mà ta dễ mắc phải. Mà nếu ngày nào ta ta ta ta tìm thấy, ta vỡ ra, ta sẽ rất là là hối hận, đó là như vậy.
[48:09]Cái tâm lý hối hận thì luôn luôn nó sẽ đưa đến cái tác dụng thứ ba là ta làm gì đó để mà chuộc chuộc lỗi. Nếu ta hiểu nhân quả thiện ác báo ứng thì thường ta sẽ cố gắng làm phước để chuộc lỗi lại. Còn nếu ta không hiểu nhân quả thiện ác báo ứng thì ta hay chuộc lỗi bằng những chuyện rất là buồn cười, buồn cười. Ví dụ như thế nào? Ví dụ là mẹ mất rồi bắt đầu mới khóc: "Trời ơi, hồi đó là lúc mẹ còn sống, tôi cứ không chịu chăm sóc mẹ, đổ thừa cho ông anh nói: Anh anh cả, anh lo đi. Còn tôi là con gái, tôi không lo." Cứ đổ qua đổ lại, đổ qua đổ lại, mẹ bởi vì không ai chăm kỹ cho nên mất lúc mà không ai biết, mà dường như ba ngày mẹ không có gì ăn.
[49:05]Bây giờ mới hối lại, nói phải biết mà lúc đó đừng có mà so đo, đừng có so bì, đừng có đổ qua đổ lại trách nhiệm thì có lẽ mẹ nếu có chết cũng chết trong cái sự yêu thương, êm ấm, no đủ, chớ không phải ba ngày không ai dòm tới rồi hình như là bà đói mà mà xỉu rồi chết luôn. Khổ quá, khóc quá rồi, nhưng bà lại cũng không biết đi chùa, biết Phật pháp cho nên đau khổ quá, ra tiệm hớt tóc nhờ: "Cạo đầu cho tui để tui chuộc lỗi lại đã không chăm sóc mẹ cho đàng hoàng." Dòm thấy tự nhiên cái bà đó sau đó thấy bả đầu trọc lóc à, tưởng bả đi xuất gia. Nói: "Không, tôi chuộc lỗi vì đã không chăm sóc mẹ lúc ấy."
[49:46]Hoặc là có một người vì đau khổ quá vì đã sao? Đã phụ tình người yêu mình, cho nên đã tự trừng phạt mình bằng cách mà đem hết bao nhiêu cái quần của mình ra cắt bớt một ống, từ đây chỉ mặc một ống quần mà thôi, quần chỉ mặc một ống mà thôi. Để làm chi? Chuộc lại cái lỗi lầm đã phụ bạc người yêu, nói như vậy đó. Hôm nào mà thấy anh Dung mà ảnh cắt một ống là có chuyện nữa nha, không ư.
[50:26]Trong đạo Phật ta có một cái hình thức là chuộc lỗi,
[50:32]là lễ Phật sám hối. À, lễ Phật sám hối. Và cái nghi thức này phổ quát lắm. Thấy nhất là những cái chùa Tịnh Độ hoặc là chùa Thiền tông, cứ một tháng hai lần vào ngày trăng tròn và ngày không trăng, thường ta ngày 14 và ngày 29 á, là ta sẽ tụng một thời kinh sám hối.
[51:00]Hồi lúc đó là lúc mà hồi Thầy mới biết đạo Phật cũng vậy, cứ đi chùa và cứ đến ngày sám hối thì tụng sám hối, lạy Phật Hồng Danh sám hối mà không hiểu. Nhưng bởi vì mình lòng mình mộ Phật, rồi mình kính trọng các Thầy, các Sư cô thì các Thầy, các Sư cô dạy sao thì mình cứ vậy. Các vị ở trước các vị lạy thì mình cứ đằng sau mình lạy theo, lòng rất là thành kính mà không hiểu, thực sự không hiểu. Cho đến sau này càng lúc càng tu hành hiểu sâu rồi mới thấy thiệt hay, thiệt hay. Hay là vì sao? Hay là vì từ vô lượng kiếp chúng ta đã làm rất là nhiều tội, bây giờ mình không nhớ nổi, không biết. Nên cứ hay nhất, bảo đảm nhất là gì?
[51:44]Cứ mà sám hối, hối hận, hối hận cả những lỗi mình đã quên mất. Mà cái tâm lý khi ta muốn chuộc lỗi, thường ta làm gì để chuộc lỗi? Nếu ta biết đạo thì ta làm điều phúc thiện, phải không? Làm thật nhiều điều phúc thiện để chuộc lỗi. Nếu ta không biết đạo thì ta cắt bỏ một ống, một ống quần, ví dụ. Thì đó là cái cách làm gì đó. Nhưng ở đây thì ta lại lễ Phật để sám hối. Thì cái ý nghĩa của lễ Phật làm sao lại mòn tội? Cái tội của ta mòn dần, mòn dần theo từng cái lễ Phật mà ta ta cúi lên cúi xuống để lạy Phật với lòng thành kính thì lại tội ta lại mòn đi. Tại sao vậy? Tại sao? Tại vì Phật là phước điền vô tận.
[52:37]Khi một người đã chứng đạt được vô ngã, cái tâm từ bi vô biên, trí tuệ vô biên, người đó trở thành cái nguồn phúc vô tận cho chúng sinh. Hễ là ta có tác ý cái gì thành kính đối với Phật thì ta được phúc rất là lớn. Và ta có tội gì rất nhiều cũng vậy, cái lòng thành kính lễ Phật tự nhiên tội ta mòn dần, mòn dần rất là hiệu quả, kể cả những tội mà ta biết và cả những tội mà ta vô tình không biết. Vì ta cũng phạm nhiều lỗi vô tình lắm, vô tình ta phạm lỗi rất là nhiều không biết. Thì những lỗi đó nó chất chồng trong cái nghiệp báo luân hồi của ta, nhưng mà nay ta có Đức Phật, ta có Đức Phật tôn kính, vô lượng vô biên tôn kính,
[53:25]ta cứ thành tâm, chí thành mà đảnh lễ Đức Phật, tự nhiên tội ta mòn dần, mòn dần. Vì sao vậy? Vì ta được hưởng cái phước từ nơi nơi Đức Phật. Phật là phước điền vô lượng. Cho nên vì vậy trong chùa có mở ra một cái nghi thức sám hối, phải nói nghi thức đó là cứu chúng sinh rất là nhiều. Nên ta cứ vậy cứ siêng đến chùa mà lễ Phật sám hối ngày trăng tròn, ngày không trăng, vậy chứ tội ta mòn dần, mòn dần. Còn nếu ai ở nhà mình có thờ Phật thì mỗi ngày đều phải lễ Phật sám hối, ít hay nhiều đừng có bỏ quên, ngày nào cũng lễ Phật. Vậy chớ phước ta tăng lên dần và tội ta mòn đi dần, mòn đi dần. Vô lượng kiếp vô minh, ngu si mà, vô lượng kiếp tham lam,
[54:14]hận thù, ích kỷ, ác độc mà, ta đã phạm rất là nhiều lỗi, mình đâu biết được. Như có cái câu chuyện mà dĩ nhiên là Sư phụ không có nói tên, có thể là người đó cũng đang ngồi đây, rồi cái chuyện mà mà mà Facebook nó có kể đó. Một người Phật tử rất là tinh tấn, rất là chí thành, mỗi khi ngồi thiền thì cái khớp háng đau kinh khủng, chịu không nổi, bao nhiêu năm cứ chịu đựng. Cho đến một ngày đó, đêm đó mà khi bắt chân lên ngồi thì đau khóc thét lên, chịu không nổi.
[54:47]Bỏ chân ra khóc, đêm đó ngồi thiền thấy lại cái cảnh ngày xưa, mình bẻ chân người ta gãy ngang cái khớp háng. Vào một thời xa xưa thì mình lại là đàn ông, là một người lính trong hai phe đánh nhau, bắt được một tên giặc, giận quá không biết nữa, kêu mấy người căng chân nó ra, mình lên mình đánh gãy cái chân nó luôn ngay chỗ đúng khớp háng. Mà cái đó không biết trả bao nhiêu kiếp. Thì bây giờ tới kiếp này biết ngồi thiền, cứ bắt chân lên ngồi thiền là nó đau, đau đúng cái chỗ đó mà đâu có ai đau kỳ khôi vậy. Nhưng mà chính nhờ ngồi thiền, cứ mỗi lần ngồi thiền là đau mà cái nghiệp nó trả dần, trả dần bao nhiêu năm, đang hết dần, hết dần.
[55:24]Chứ nếu không ngồi thiền mà không đau, chắc chắn sẽ có ngày đi ngoài đường xe tông mình gãy đúng khớp háng trở lại. Lúc đó sẽ khủng khiếp vô cùng. Nhưng may có biết Phật pháp, có biết ngồi thiền, hướng tâm về giác ngộ cho nên quả báo nó chuyển đi, nó trả một cách khác, cứ phát cơn đau lên lúc ngồi thiền, còn bình thường đi đứng vẫn sao? Vẫn bình thường, vẫn đẹp đẽ, không ai biết gì cả. Đó, trong vô lượng kiếp ta vậy, vì si mê, vì hận thù, vì tức giận, vì tham lam, vì ích kỷ, vì đố kỵ, vô tình ta làm biết bao nhiêu điều lỗi. Thì bây giờ ta có cái nhớ, có cái quên, mà chắc chắn là quên gần hết, thì chắc ăn nhất làm sao?
[56:08]Cứ thành tâm mà mà sám hối. Mà trong các cách để sám hối, để chuộc lỗi mình, để bày tỏ cái hối hận sâu sắc của mình thì lễ Phật là điều thuận lợi vô cùng đối với những ai mà may mắn được là con của Phật. Ta có niềm tôn kính Phật tột độ, giờ cứ quỳ xuống lạy Phật. Qua ngày qua tháng, vậy chớ tội xưa nó mòn dần, mòn dần nghe các con. Ta nhẹ nhàng đi trong cái cõi luân hồi này, đỡ đau khổ, đỡ bị những cái tội báo mà nó hành hạ, đày đọa ta. Nhờ như vậy, ta có Đức Phật là một điều cực kỳ may mắn trong đời của mình. Nhìn mà ta nhìn ra ngoài mới thấy thương biết bao nhiêu người sống trên cuộc đời này không biết Đức Phật.
[56:58]Cũng giống như vậy đó, giống như ví dụ ta sống trên đời, ta biết một nơi đó có cái mỏ vàng, à, mặc dầu đến lấy cũng không phải là dễ, nhưng ta biết. Hễ là đến khi mỗi cứ lâu lâu ta đến ta khẽ một cục vàng bề lớn vậy về mình mình sống, khi nào hết mình lại mình bẻ một cục vàng sống thì mình biết có cái mỏ vàng. Nên như thế mình cứ sống khỏe. Và biết bao nhiêu người họ không biết cái mỏ vàng, họ cứ chật vật làm lụng, ăn uống, cày sâu cuốc bẫm, bới móc thùng rác rồi kiếm ăn hoặc là gì đủ thứ cái cách để kiếm ăn, rất là vất vả. Còn mình biết có cái mỏ vàng, lâu lâu mình khẽ miếng mình về mình mua đồ mình ăn.
[57:35]Cũng vậy, Phật là mỏ vàng vô cùng tận, là phước điền vô cùng tận. Ta cứ quỳ trước Người, tôn kính Người, vậy mà ta cứ sống khỏe qua qua ngày qua tháng. Phước tăng dần, tội giảm dần, cho đến cái ngày mà duyên phước chín muồi, tròn đầy, đầy đủ ta có thể chứng được đạo quả luôn. Như vậy, ha, nên mỗi người cố gắng mà mà lạy Phật là như vậy.
[58:07]Thế thì lạy Phật bao lâu thì bắt đầu ta biết ta bớt tội?
[58:17]Cái dấu hiệu mà khi ta lạy Phật mà có phước để ta bớt tội là ở chỗ này: là sau này những chuyện trong cuộc đời, ta biết cái nào đúng, cái nào sai rất rõ để quyết không bao giờ làm điều sai, chỉ làm điều đúng mà thôi.
[58:37]What is right, what is wrong. Mình biết cực kỳ rõ ràng và chính vì biết quá rõ rồi, không bao giờ cho phép mình phạm sai lầm. Đó là lý do vậy. Nếu mình sống được trong cái môi trường đạo mà mọi người đều ai cũng biết sai đúng rất rõ ràng, ta sẽ thấy rất là hạnh phúc. Vì có những cái lỗi nhỏ nhỏ không ai chấp nhận cả. Ta không thể sống trong một môi trường đạo, đạo tràng mà ai đó có một tâm đố kỵ với nhau, ai đó có cái cố ý gièm pha, chê bai nhau, hoặc là ai đó là muốn giành lấn cái gì hơn với người khác. Những điều đó đều là không chấp nhận được trong một môi trường tu hành chân chính. Vì sao vậy? Vì cái người mà tu đúng rồi, điều gì sai, điều gì đúng họ biết rất là
[59:30]chính xác, rất là chi tiết, rất rõ ràng, không cho phép mình phạm sai lầm. Mà điều đó có được là nhờ công đức lễ Phật nhiều ngày tháng, mình lễ Phật với lòng thành kính, chân chính. Ta sống được trong môi trường đó ta ta hạnh phúc là như vậy. Ha.
[59:53]Nên khi mà mình lễ Phật nhiều đó, mình bớt tội rồi đó thì nó có hay là mình biết lỗi rất nhanh. Nhờ vậy mình bớt phạm lỗi. Và nhờ biết đúng, biết sai rất rõ nên từ từ tiến tới chỗ không còn phạm lỗi nữa, không còn phạm lỗi nữa. Cái hay là như vậy. Mà sống mà không phạm lỗi nữa thì chuyện gì xảy ra?
[1:00:17]Lòng rất là an vui, thanh thản và không sợ hãi điều gì nữa, không sợ hãi điều gì nữa.
[1:00:28]Ta còn tâm lý sợ hãi bởi vì ta còn lỗi lầm. Đến khi nào ta hết lỗi lầm rồi, không chuyện gì phải sợ nữa, không chuyện gì phải sợ. Nhớ như vậy để
[1:00:45]Ừm. Rồi hôm trước ta có học cái bài cảm xúc, nhớ chưa ạ? Ví dụ như ta nói: "Trời ơi!" À ta nghe tin một người thân ta mất thì cảm xúc của ta làm sao? Buồn.
[1:01:05]Buồn phải không ạ? Buồn. Nhưng mà có hai loại buồn khác nhau, một loại buồn bằng cảm xúc và một loại buồn bằng trí tuệ. Nhớ không à? Hay là trả lại cho tui hết rồi? Ví dụ thấy một người thân bị mất, cái ta buồn thì cái người mà buồn bằng cảm xúc thì phải sao? Than, than khóc. Mà than khóc không đủ rồi thì ta phải thuê người than khóc. Bây giờ cái công nghệ đã cao nên ta mướn cái máy về, ta mua cái phần mềm có cái có cái người than khóc đó, ta bỏ vào máy để họ than khóc giùm, còn mình thì tiếp tục ngồi uống trà, ngồi chơi thôi. Than khóc có người than khóc rồi. Đó là bày tỏ nỗi buồn, bày tỏ cảm xúc.
[1:01:49]Còn một dạng người mà buồn bằng trí tuệ thì làm sao? Họ không nói ra, họ không nói ra, ta không thấy họ bày tỏ gì, nhưng lòng họ sao? Thấm thía. Và họ biết họ phải làm cái điều gì trước cái sự mất mát này. Bên ngoài thì bình thản vì trí tuệ họ giữ được cảm xúc, họ không buồn bằng cảm xúc, nhưng họ biết cái sự mất mát này là một thiệt thòi lớn và họ buồn. Buồn nhưng không bày tỏ cảm xúc. À. Đây, buồn bằng trí tuệ. Hoặc ta nói ghét: "Trời ơi cái thằng đó dòm thấy ghét ghê!" Ghét vì sao? Vì nó xấu xa, nó bất hiếu, nó bất nghĩa, nó gian dối. Mấy thằng như vậy ai mà thương cho được thì phải ghét thôi.
[1:02:32]Nhưng ghét bằng cảm xúc và ghét bằng trí tuệ. Cái người mà ghét bằng cảm xúc thì sao? Hích, ngoáy ha, bày tỏ thái độ, nói xỉa xói, nhưng người ghét bằng trí tuệ thì họ không nói gì. Tại lòng họ không có động, họ chỉ tìm cách xử lý cho hợp lý thôi chứ họ không có... Nhưng mà ghét đó, nhưng mà ghét bằng trí tuệ nó khác. Thì hôm nay cũng vậy, khi ta nói về hối hận cũng có hai dạng người: hối hận bằng cảm xúc và hối hận bằng trí tuệ.
[1:03:04]Hối hận bằng cảm xúc là ta giày vò, ta dằn vặt, ta khóc lóc, ta cạo đầu, ta cắt quần bớt một ống, ví dụ vậy là ta có bày tỏ. Còn hối hận bằng trí tuệ là gì? Biết đó là lỗi, quyết không phạm lỗi nữa nhưng không dằn vặt quá đáng. Đây là trình độ của một người tu thiền đạt được chánh niệm tỉnh giác. Vì cái người đó vẫn có thể phạm lỗi nhưng họ không dằn vặt, biết mình à hôm đó bị phạm lỗi rồi, lòng bình thản, không dằn vặt nhưng quyết không phạm và quyết làm gì đó để chuộc lại, đền bù lại. Có một bộ phim của Trung Quốc, Lý Liên Kiệt đóng vai chính, cái người bảo vệ. Có một cái vụ án ở Hồng Kông thì cái cô đó cổ làm
[1:03:51]người nhân chứng, ừ ba người nhân chứng lận. Thì khi cảnh sát lấy lời khai, mời hết ba người lại để xác định cái kẻ thủ phạm mà bắt. Nhưng mà cái thủ phạm này nó là một tổ chức, cho nên lần lượt là hai người nhân chứng kia là bị bị chết, chết bất đắc kỳ tử không tìm ra nữa. Còn có mình cô này, cổ là nhân chứng duy nhất còn sống, phải ráng bảo vệ cổ để cổ ra toà, cổ làm chứng, cổ khai cái kẻ thủ phạm thực sự. Nhưng mà quá nguy hiểm tính mạng cho cổ, vì hai người kia chết rồi, còn một người. Thế là bên cảnh sát Hồng Kông mới qua Bắc Kinh, mời một người chuyên gia về bảo vệ đó là Lý Liên Kiệt đóng vai đó.
[1:04:32]Thì ổng qua đó thì ổng ổng ổng bảo vệ cái cô đó, vì cô này lại là người yêu của một đại gia nên là dư tiền để mà thiết lập một hệ thống bảo vệ cho cổ cho tới cái ngày của của ra toà. Thì dĩ nhiên cái công cuộc bảo vệ của ổng rất là phức tạp, bởi vì sát thủ nó đầy hết. Đi tới đâu là nó chặn, nó bắn, nó giết tới đó thì cái cái người mà bảo vệ này quá giỏi, cái người được đào tạo đặc nhiệm này, đánh chống trả hết, bảo vệ cho tới cái ngày mà cổ ra toà bình yên rồi mới chia tay nhau ở biên giới giữa Hồng Kông, lúc đó Hồng Kông với Trung Quốc nó chưa có thành một, chia nhau ở biên giới đó rồi anh này trở về Bắc Kinh,
[1:05:05]còn cô này trở về với đời sống bình thường ở Hồng Kông. Cái câu chuyện là như vậy, nhưng trong đó có một điều là cái người bảo vệ này làm việc nghiêm túc quá, nghiêm túc và nghiêm khắc kỳ lạ. Thì cô này có một lần lúc mà mở lòng mà ngồi, chứ ảnh nghiêm ảnh ít nói chuyện lắm, mở lòng mới hỏi: "Vì sao vậy?" Nói: "Bởi vì tôi thề là suốt đời tôi không bao giờ nói lời xin lỗi nữa."
[1:05:35]"Không bao giờ nói lời xin lỗi nữa nghĩa là sao?" Nghĩa là quyết không bao giờ làm lỗi nữa. Mà tại sao vậy? Bởi vì đã gây ra một lỗi quá lớn trong cuộc đời của mình.
[1:05:54]Hồi đó đi học võ ở Thiếu Lâm Tự,
[1:05:59]rồi trong lúc nghịch ngợm đốt cháy căn nhà kinh, chết luôn ông thầy mình ở trong đó.
[1:06:07]Cái nỗi đau đó lớn quá. Và khi mà anh rời khỏi chỗ đó đi rồi, sau này gia nhập vào trong quân đội, được đào tạo đặc nhiệm kia nọ vân vân, thề suốt đời không bao giờ phải nói lời xin lỗi nữa. Vì quyết làm cái gì là làm cho thật là tròn trách nhiệm để không còn phải phạm lỗi nữa. Nên khi bước vào công tác anh làm nghiêm túc với tất cả tinh thần trách nhiệm của mình, quyết không để một cái gì sơ suất. Cho tới cái cuối phim, cái kết thúc có hậu là như vậy, bảo vệ được cô đó rồi trở về hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng trong cái thái độ mà vì sao anh làm nghiêm túc tới như vậy, bởi vì đó là một cái nỗi hối hận mà cái hối hận này anh không bày tỏ ra.
[1:06:48]Không khóc lóc, không đấm ngực, không than trời, không nhảy xuống sông tự vẫn, không làm gì hết. Chỉ quyết một điều thôi: Quyết không bao giờ nói lời xin lỗi nữa bởi vì quyết không bao giờ phạm lỗi nữa. Cái này đó là cái hối hận của người có trí tuệ. Cái này nó tương tự với một người mà tu tập đạt được cái chánh niệm tỉnh giác. Nếu họ lỡ có phạm lỗi, họ không có bày tỏ cảm xúc nhưng quyết không bao giờ phạm lỗi lại và sao? Sẽ làm mọi điều để chuộc lại lỗi lầm của mình. Cái thái độ này là hối hận bằng trí tuệ, không phải hối hận bằng cảm xúc, nhớ như vậy.
[1:07:30]Trong đời ta, ta ta có chịu ơn ai không? Có không? Nhiều phải không ạ? Nói chứ trong đời thì ta tàn là chịu ơn cũng nhiều người. Và có những người chịu ơn rồi quên, đó là những người vô ơn. Ở đây vậy, hôm nay ta nói hôm trước kia ta nói ta lấy cái dục để đo cái đẳng cấp của loài người: Anh là thuộc loại thú hay là người hay là thánh? Thì hôm nay ta lấy cái tâm hối hận để đo cái đẳng cấp của loài người. So sánh cái tâm hối hận để biết đây là thú hay là người hay là thánh. Vẫn còn một tiêu chuẩn nữa để đo nữa đó là lòng biết ơn. À. Nhưng mà coi chừng, có rất nhiều con thú có lòng biết biết ơn và có rất nhiều con người vô ơn.
[1:08:22]À. Ví dụ ta xem những cái đoạn clip ở trên mạng vậy. Có ông đó ổng xăm xăm về phía con sư tử, nó nhào tới. Ta tưởng là xảy ra một cái tai nạn gì, không, nó nhào tới nó ôm ổng vì hồi nhỏ, lúc còn bé ổng bắt được nó, ổng nuôi nấng nó. Rồi sau đó ổng giao lại cho bên kiểm lâm để trả về với thiên nhiên. Rồi sau nhiều năm rồi không bao giờ nó quên ổng, đến khi ổng xuất hiện lại nó nhào tới nó ôm ổng liền. Là con sư tử á mà nó có lòng biết ơn.
[1:08:49]Còn con người nhiều khi vô ơn. Mà những cái loài vật mà có lòng biết ơn coi chừng nó lên làm người ạ, còn mình làm người mà mình vô ơn coi chừng mình xuống làm thú vật ạ. À. Nhưng có phải lúc nào ta cũng có thể đền ơn mà người ta đã chịu ơn không? Có không?
[1:09:11]Không. Có những trường hợp ta chịu ơn, ta muốn đền ơn nhưng không bao giờ còn cơ hội đền ơn nữa vì lý do gì đó, vì người đó đã mất, vì đã chia tay, thời xưa không có phương tiện để tìm lại, để liên lạc lại, nên ta vĩnh viễn không bao giờ đền ơn được. Mà ở đây vậy, cái mà ta chịu ơn rồi mà không bao giờ tìm được ân nhân của mình để đền ơn, nó tạo nên một cảm xúc gì?
[1:09:43]Cảm xúc gì? Hối hận, hối tiếc. À. Nên có những con người như vậy, cả một đời hối tiếc, chỉ bởi vì có những cái ơn nghĩa mà ta không cách nào đền được, mang theo cái điều hối tiếc suốt cả cuộc đời của mình. Mà người như vậy chắc chắn kiếp sau nào đó họ sẽ tìm lại được và họ sẽ đền ơn. Nhưng cái tâm đó, cái tâm mà hối tiếc vì không đền ơn được là một cái tâm rất là rất là đạo đức. Còn con người không có đạo đức có nhớ thoáng thoáng rồi không để tâm nữa, không hối tiếc nữa. Đó là cái loại người vô ơn, người lấp lửng, không đạo đức lắm. Còn người nhớ đến ơn nghĩa xưa không đền ơn được, day dứt, khó chịu vô cùng.
[1:10:32]Cái ơn nghĩa đè đè nặng cả cuộc đời của mình, như vậy. Cái hối tiếc. Nãy ta vừa nói tới chữ hối tiếc, cái này nó không phải hối hận. Là bởi vì ta không có phạm lỗi nên không gọi là hối hận, mà ta gọi là hối tiếc. Hối tiếc cả một đời chỉ bởi vì không được đền ơn cho cái ân nhân của mình, nên ta dùng chữ hối tiếc, không phải hối hận. Nhưng cũng có một số loại hối tiếc mà không phải đạo đức.
[1:11:01]À, có một số loại hối tiếc mà không phải đạo đức. ... cũng chuyện tình yêu nữa. À:
[1:11:13]"Em cưới anh nha, em lấy anh nha?" Nói: "Thôi anh xin lỗi, à em xin lỗi anh, em không lấy anh được." "Ủa, vì sao vậy?" "Bởi vì thực sự em cũng thương anh, thấy anh cũng được, cũng muốn lấy anh, nhưng mà tiếc rằng qua năm tháng mình đi chơi với nhau thế này anh chỉ có chiếc xe Wave đời xưa, mấy lần nó hư bắt em phải đứng chờ để sửa. Còn anh chàng kia anh rước em đi bằng xe Lambor
[1:11:53]thì anh thông cảm, hihi, đời con gái chỉ có một lần, nên dù ta có hứa hẹn, dù có thương anh, nhưng anh anh thông cảm." Rồi, thì thì sau khi chia tay thì cổ lấy anh chàng kia. Anh chàng kia thì vài tháng sau mới phát hiện chiếc Lambo mà ảnh chở cổ đi đó là thuê.
[1:12:18]Và còn cái người yêu mà cổ bỏ đó, thì mới phát hiện là một đại gia thứ thiệt. Mà lúc yêu nhau ảnh giả vờ đóng vai nghèo để thử lòng, mà cô này bị bị bị test rớt tiệt, là cô cô không nhìn thấy cái nhân cách của ảnh là mới là vĩ đại. Tại ảnh này rất là đàng hoàng. Mà muốn đi tìm một người con dâu cho gia đình mình xứng đáng nên đã đóng vai nghèo, à đã đóng vai nghèo.
[1:12:46]Đi chiếc xe cà tàng vậy, giấu hết vậy đó. Mỗi mỗi lần dắt về thì thuê hai cái ông bà nghèo nào căn nhà nghèo này để dắt cái cô bồ người yêu tới chơi. Vậy thôi, còn nhà ổng ổng ổng có cái biệt thự to ổng giấu. Thì đợi cô nào test xong mới dám dắt về thăm ba mẹ mình thật để cưới hỏi. Nhưng không ngờ ngang khúc đó thì bị rớt. Bị một cái thằng nó thuê xe Lambo nó lại nó lấy đi mất. Khổ vậy. Thì cô này cô xuất hiện cái tâm trạng gì khi cô phát hiện ra cái người chồng mà cô lấy là cái chiếc Lambo đó đã phải trả rồi và tiền thuê rất nặng. Bao nhiêu tiền đi phong bì đám cưới phải đi trả tiền thuê xe hết rồi, không còn vốn để làm ăn nữa.
[1:13:21]Và bây giờ mới phát hiện là cái ông người yêu cũ của mình mới thực sự là con là thiếu gia, là con của một đại gia thì xuất hiện tâm lý gì? Tâm lý gì?
[1:13:33]Hối tiếc, à! Hối tiếc cả một đời cũng đè nặng tâm hồn, cái đó hối tiếc cũng cả một đời đó. Nó giống như cái người có đạo đức mà hối tiếc cả một đời vì không đền ơn được cái ân nhân của mình, thì cái người mà mình lấy chồng mà vuột cái chồng giàu cũng hối tiếc cả một cả một đời như vậy nha. Ở đây có ai rơi vào trường hợp đó giơ tay lên lên kể chuyện cho huynh đệ nghe? Có không?
[1:14:06]Đó, bây giờ bắt đầu nói tới cái chuyện tu. À, nay ta vào khóa thiền. Thế cái người tu thiền thì có điều gì để hối hận?
[1:14:16]Cái người tu thiền thì có điều gì để hối hận?
[1:14:23]Ngoài những cái chuyện đối với cuộc đời ha, ta hối hận, ta biết lỗi, ta sám hối. Thế cái đặc điểm của cái cái sự hối hận của người tu thiền là cái gì?
[1:14:42]Là vọng tưởng khởi lên thấy không kịp, và nó dắt mình đi mất, mình quên mất hơi thở của mình, mình quên mất cái thân vô thường này. Ta không bám sát vào thân vô thường, không nhớ thân vô thường, quên hơi thở vì có ý nghĩ hay quá nó vừa khởi lên, dắt ta đi mất. Đến khi sực nhớ lại dắt hết mấy phút. Rất là hối hối hận. Đó là cái hối hận của người tu thiền. Vì sao? Vì vọng tưởng khởi lên không thấy kịp. Mà vọng tưởng gì khởi lên không thấy kịp? Bởi vì cái vọng tưởng đó nó là điềm hối niềm hối tiếc xa xưa khi ta đã vuột mất một người yêu đại gia. À! Nên nó nó nó nó nó hấp dẫn quá nó khởi lên cái nó dắt ta đi mất tiêu.
[1:15:29]Vì cái niềm hối tiếc nó sâu đậm quá. Nãy giờ nói toàn nói xấu phụ nữ không, bây giờ phải nói ngược lại. Đàn ông có bị hối tiếc điều đó không ạ? Có không? Có, đó nhiều khi đó vậy đó cũng Thôi thôi thôi, nói nữa mệt quá. Bây giờ nói về thiền lại. Cái người mà hối hận trong thiền định, tức là khi ta ngồi thiền hoặc là trong đời sống, cái ngồi thiền là cái bình thường mà trong đời sống là hơi cao cấp á. Trong đời sống vọng tưởng khởi lên ta thấy không kịp, không giữ được thân mình, không giữ không không thấy được cái thân này vô thường, quên mất cái thân vô thường, để vọng tưởng khởi lên nha, làm ta rất hối hận.
[1:16:07]Nên cái người vọng tưởng khởi lên không thấy kịp để nó dắt đi mà hối hận thì đây là cái hối hận của cái gì? Của một đẳng cấp rất là là cao. Đã tới cái mức độ rất là tinh tế rồi. Chứ không phải là đợi ta làm tổn thương ai, ta làm khổ cho ai rồi mới hối hận, cái đó là cái chuyện của phàm phu. Còn với của những người tu, người tinh tấn tu hành, vọng tưởng khởi lên mà không thấy kịp để nó dắt mình đi thì đã là hối hận rồi. Mà ai mà đạt được cái hối hận này mới là người con ruột của Phật. Còn lại đều là con ghẻ của Phật. Hối hận vậy nha. Ở đây vậy, trí tuệ ta càng lớn, đạo đức ta càng lớn thì lạ một điều ta càng có nhiều điều để hối hận.
[1:17:00]À! Tự nhiên mà thấy hối hận hoài, hết hối hận chuyện này tới hối hận chuyện kia. Vì sao vậy? Vì trí tuệ ta đang lớn lên. Còn mà ta tu hoài không thấy gì hối hận hết có nghĩa là gì? Có nghĩa là tu không kết quả, trí tuệ không phát triển. Nói: "Không có gì hối hận hết, cứ sống phơi phới nhẹ nhàng, vui vẻ qua ngày thôi, không có chuyện gì để hối hận." Tại vì không có kết quả, trí tuệ không phát triển. Còn nếu ta tu có kết quả, trí tuệ có phát triển bắt đầu mình thấy hối hận, tự nhiên hối hận hết chuyện này tới hối hận chuyện chuyện kia là người bắt đầu đang tu đúng đó. Vậy từ hôm giờ có hối hận gì không? Hả?
[1:17:43]Dòm mặt chả thấy hối hận gì cả, người nào cũng tỉnh queo à. Nên khi mà ví nói ví ví dụ lúc mà khi ta hối hận ta mới nói: "Trời ơi, phải lúc đó ta nói câu này nó sẽ hay hơn, ta xử chuyện kia nó đúng hơn." Điều nhỏ nhỏ cũng đều làm ta ta hối hận. Ví dụ như có người ta gặp người bạn vậy. Nói: "Hôm nay hôm giờ tôi gửi mấy cuốn sách anh đọc thấy hay không?" Nói: "Hay hay, cuốn sách này hay. Hôm nay là là chùa Pháp Vân có khóa thiền, thôi về về khóa tu với tôi nha. Về mình quy y luôn đi, anh hiểu đạo rồi. Rồi tại sao mình không quy y?" Cái anh kia nói: "Anh thông cảm, bữa nay tôi có cái tiệc sinh nhật."
[1:18:22]Có, nghe anh bạn nói tiệc sinh nhật nói: "Thôi, thôi lần sau." Thế là thôi, cái anh bạn đó đi tiệc sinh nhật, mình đi về Pháp Vân mình dự khóa thiền. Có cái gì sai trong câu chuyện này không? Câu chuyện này có gì sai không? Không, không có gì sai hết, phải không ạ? Mình rủ anh đi là bổn phận của người Phật tử lúc nào cũng mong muốn mọi người về với Phật pháp cho nên mình rủ anh về chùa tu và quy y, mình có sai không? Không. Anh kia lỡ tiệc sinh nhật đã mời rồi nên không thể đến chùa hôm nay dự khóa tu và dự quy được, có gì sai không? Cũng không có gì sai, câu chuyện này không có gì sai. Đúng không ạ?
[1:19:02]Nếu ta tu thêm chút nữa, trí tuệ và đạo đức ta phát triển lên lúc thêm chút nữa ta mới phát hiện ta đã đã sai. Nếu lúc đó ta cương quyết hơn một chút, ha, thì anh kia đã bỏ cái tiệc sinh nhật để về đây dự khóa tu và quy y rồi. Chỉ vì ta nhu nhược, ta yếu đuối, ta không nói mạnh thêm được một vài câu nên anh kia ảnh đã rời bỏ Phật pháp và ảnh đi dự sinh nhật. Và biết tháng sau ảnh còn sống không? Lỡ nửa tháng bị xe tông chết rồi làm sao? Phải không ạ? Đời vô thường mà. Cho nên bây giờ sực nhớ lại mới nói: "Ừ, phải lúc đó mình nói mạnh thêm một chút nữa thì cái tiệc sinh nhật phù phiếm của thế gian này có gì đáng đâu?
[1:19:41]Dự một buổi Pháp, dự một khóa thiền, dự một buổi quy y mới là điều ý nghĩa quý giá của của cuộc đời này. Dự tiệc sinh nhật có gì quý đâu? Về với Phật mới là quý chứ! Nhưng mà ta đã chấp nhận để cho anh bỏ cái điều quý để đi theo cái chuyện tào lao thế gian. Lúc đó ta hối hận. Nên ta thấy khi ta tu mà có trí tuệ, ta cứ hối hận hết chuyện này đến chuyện kia." Người thế gian hay có một cách bề bày tỏ cái hối hận là cái gì? "I am sorry." Xin lỗi. Nhưng mà ban đầu cái chữ "xin lỗi" đó nó hàm cái ý đạo đức thật, một sự hối hận thật. Nhưng sau này thì nó sao? Nó phát triển rộng rãi quá, trở thành một câu nói lịch sự bề
[1:20:28]ngoài mà thôi, chứ không mang theo cái ý nghĩa đạo đức nữa. Chứ đúng cái câu nó là một câu đạo đức đó: "I am sorry, I am sorry." Vậy.
[1:20:39]Có hai điều làm cho ta hết tội: một là tâm lý hối hận, hai là chuộc tội bằng một điều thiện, việc phước. Chúng ta nghe cái câu chuyện vậy. Một cái anh chàng kiếm sĩ vậy, đã giết người chồng và cướp người vợ. Đến khi à đó là gọi tình yêu mà, tình yêu nó có mọi lý lẽ, cho đến cái ngày phát hiện cái người vợ mà mình yêu thương cũng là người tầm thường, ảnh bỏ bà vợ đó đi. Nhưng mà nhớ lại thì bỏ bà vợ đó rồi, một gia đình đã tan vỡ, và người một mạng người đã đã mất. Hối hận mà không có ngồi đó than khóc, quyết làm một điều gì đó để chuộc lại cái lỗi, bằng cách đi thấy một cái con đường đó người ta đi qua
[1:21:24]đường đèo vất vả và tai nạn, quyết đục xuyên cái con đường, làm con đường hầm để người ta không phải đi trên đường đèo nữa. Ngày ban ngày đi ăn xin, ban đêm về đục núi làm con đường đèo. Câu chuyện là như vậy. Câu chuyện thêm nó có cái phần kịch tính nữa là cái đứa con trai của cái ông quan đó đi tìm kẻ thù giết cha nó để trả thù. Khi tìm tới thì thấy ông này đang đục núi, đòi đấu nhau để giết, ông này nói: "Không, khoan. Đợi ta đục xong con đường này, cho mọi người đi qua lại an toàn, không phải đi trên con đường đèo cheo leo kia nữa, rồi ta sẽ nộp mạng cho ngươi." Rồi ổng cứ vậy đó, anh chàng kia ngồi chờ hoài cứ sợ ổng
[1:22:04]trốn, mình không trả thù được, cứ theo ổng như hình với bóng. Mà theo với buồn, ổng ngồi đục đá, mình ngồi đây hôm nay mình ngồi mình chờ, thôi đi đục đá phụ với ổng. Đục đá phụ để làm con đường với ổng, và khi mà càng làm chung với ổng rồi mới phát hiện cái nhân cách ông này vĩ đại. Ngày xưa đúng là một lúc bồng bột vì tình yêu ổng đã giết bố mình, nhưng mà ngày hôm nay con người này với cái sự hối hận đó đã thành con người khác hẳn, một bậc thánh. Hy sinh, cực khổ, nhẫn nhục, chịu đựng từng chút, tiếp xúc với mọi người như thế nào anh này ảnh theo dõi ảnh biết hết mà. Ngồi sát bên tại sợ ông này trốn, cứ theo. Từng lời ổng nói với người dân,
[1:22:41]từng nó đối xử mọi người, lúc nào cũng chịu sự nhẫn nhục như thế nào. Đến khi mà đục xong được con đường rồi, mới quỳ xuống, nói: "Hãy cắt đầu ta đi." Thì cái người con trai mới nói: "Làm sao con cắt đầu thầy được?" Bởi vì từ lâu đã xem cái kẻ thù mình trở thành thầy của mình, bậc thầy về nhân cách. Thì ở đây cái việc mà ổng đục con đường chẳng những xóa cái tội cũ mà tạo thành một cái phước rất lớn mới luôn. Đấy là đây là cái trường hợp vậy. Vừa vừa hối hận mà vừa làm một việc công đức lớn chuộc lại lỗi lầm xưa, xóa hết lỗi lầm xưa và đảo ngược hết từ tội thành thành phúc như vậy. Chúng ta cũng vậy, ráng mà biết hối hận và...
[1:23:26]Ủa! Nãy sư phụ giảng là bảy rưỡi? À, bảy rưỡi. Bây giờ là chín rưỡi. Một tiếng rưỡi hả? Hết bao nhiêu ta? Sư phụ nói hết bao lâu cà? Nói lâu quá không? Mọi người mệt chưa? Mệt chưa, sư phụ hối hận lắm á. Nói nhiều quá sư phụ hối hận. Thôi vậy nha. À, vậy thôi hẹn lần sau, tháng sau ta gặp nhau. Chúc cho tất cả quý Phật tử vậy có trí tuệ, có đạo đức, biết hối hận, biết sám hối, biết thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, làm vô số điều điều phúc, bởi vì chắc chắn một điều trong vô lượng kiếp chúng ta đều có rất nhiều tội. Nhá, Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin mời toàn thể hội chúng chúng ta cùng chắp tay hồi hướng.
[1:24:16]Nguyện cho pháp giới chúng sinh ai cũng tìm ra
[1:24:29]được chính mình, để rồi an trú qua nhiều kiếp, cuối cùng tan vỡ hết vô minh.