[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:37]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:48]Mời quý cô, quý Phật tử ngồi xuống.
[0:53]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nghe một đề tài về vấn đề tâm thức, nó hơi khó nghe, hơi trừu tượng cho nên mong rằng quý cô, quý Phật tử mình chú ý một chút. Chú ý, đề tài hôm nay hơi khó. Đề tài hôm nay là "Thành kiến", thành kiến.
[1:16]Chúng ta học đề tài này để chúng ta tự biết xem xét lấy nội tâm của mình, rồi tự mình vượt thoát ra khỏi những cái sự trói buộc của mình để chúng ta đi tìm được một cái trí tuệ chân thật, mà từ đó chúng ta hiểu được thế nào là trí tuệ của chư Phật, chư Bồ Tát. Giờ thành kiến là gì? Trước khi muốn hiểu được trí tuệ là gì thì chúng ta phải hiểu xem thành kiến là gì. Mình biết thành kiến rồi thì từ đây về sau mình sẽ hiểu rằng những cái suy nghĩ của mình, những cái hiểu biết của mình nó là cái thành kiến hay nó là trí tuệ. Thì hôm nay chúng ta tự biết, chứ nào giờ á có khi là mình suy nghĩ bằng một cái
[2:04]thành kiến, bằng một cái khuôn mẫu chứ không phải bằng trí tuệ mà mình cứ tưởng là mình sống bằng trí tuệ, do đó mình cứ tranh hơn, tranh thua với nhau. Mà hôm nay mình tự quay lại để đánh giá chính mình, vậy. Giờ nói thành kiến là gì thì thế này: Đầu tiên, chúng ta nói sống trên đời này á ai cũng có cái cách sống riêng của mình. Tuy là trong cùng một đất nước Việt Nam, cùng một cái nền văn hóa chung như vậy, chúng ta có những cái suy nghĩ giống nhau, những cái ứng xử giống nhau theo cái tập quán của đất nước, nhưng mà xét lại từng cá nhân rồi thì vẫn có những cái khác nhau. Chứ chúng ta chưa nói từ cái đất nước mình mà bước qua một
[2:48]đất nước khác thì cái sự khác biệt còn là muôn trùng nữa. Đó vậy. Thì cái cách sống riêng á là những cái quan niệm của mình về cái lối sống, về cái cách mà chúng ta phải ăn uống, phải giải trí, phải làm việc, phải đối xử với con người, cách mình chọn bạn, những cái ước mơ, những lý tưởng, những cái tham vọng gì của mình, thì tất cả toàn bộ những điều đó nó làm thành cái cái cách sống của mình, mà cái cách sống đó không ai giống ai. Nói ví dụ như là bây giờ chúng ta quan niệm về ăn uống đi, thì có người cũng cho rằng là ăn cơm không gì bằng cơm với cá, không gì bằng mạ với con, người miền Trung hay nói câu đó, phải không?
[3:33]Nghĩa là cứ ăn cơm chắc bụng, đi đâu thì cũng xin miếng cơm ăn. Nhưng có người nói: Cơm là cái căn bản thôi chứ phải gặp ăn cho ngon thì phải ăn mì, ăn hủ tiếu, ăn phở, ví dụ vậy. Thì có chút xíu ăn khác nhau. Hoặc là giải trí, có người giải trí á thì thỉnh thoảng mệt mỏi,
[3:53]khi nào mệt mỏi á cứ thích lên chùa gặp quý thầy đàm đạo. Có người thích lối giải trí như vậy, nhưng có người thì khi mà à mệt mỏi lại thích đi vô đi hát karaoke hả, hoặc cảm thấy khi nào sung sức thì đi luôn vào trong cái vũ trường của Năm Cam luôn, ví dụ vậy. Lãng mắt ha, nhưng bữa nay là hết rồi, hết chỗ rồi đó. Thì mỗi người có một cái quan niệm, ví dụ như quan quan niệm làm việc cũng vậy. Có người nói là sống trên đời là phải làm cật lực để mà để lại được một sự nghiệp, một tài sản. À, cái chữ sự nghiệp một bữa khác mình sẽ giảng cái đề tài "Thế nào là sự nghiệp của cuộc đời người?", bữa nay chưa giảng, chắc phải qua sang năm.
[4:33]Thì phải làm cật lực để tạo được một cái sự nghiệp, một tài sản. Nhưng có người thì nói: "Ôi, sống đây chết mai làm chi nhiều, cứ vừa làm vừa chơi." Chúng ta thấy không? Cũng làm việc mà quan niệm khác nhau. Thì những cái quan niệm đó nó là trí tuệ hay nó là thành kiến? Lát nữa mình nói với nhau sau. Hoặc là có người quan niệm làm mỗi người có một cái ước mơ riêng. Nhưng có người đó thì sống trên đời là ước mơ sau này mình sẽ làm tới thủ tướng, ví dụ vậy. Nhưng mà lớn tuổi lần lần rồi mình thấy cái đó không đạt được, thôi mình mơ ước làm bộ trưởng. Nhưng một, hai năm nữa thấy làm bộ trưởng cũng
[5:15]khó, thôi mình mơ ước làm chủ tịch tỉnh thôi. Rồi vài năm nữa sao thấy cái bộ mơ ước cái đó hơi khó, cái xuống còn chủ tịch huyện, rồi từ từ tới chủ tịch phường, rồi cái từ từ thôi mình làm nghĩa là trưởng cái cái hộ khẩu của gia đình mình cũng được rồi. Rồi cái sau mới làm trưởng hộ khẩu mà cuối cùng cũng bị bà xã ăn hiếp quá, thôi mình không ước mơ điều đó nữa, mình ước mơ là có một mảnh vườn nho nhỏ, có cái vườn lan rồi thôi, thì thôi đỡ vậy thôi. Nói chuyện về mấy bà vợ thì mình nhiều chuyện lắm, nhiều chuyện. Giống như có cái câu chuyện à hôm rồi có mới kể quý Phật tử nghe, có cái ông a ông đó có tật hay bắt bẻ.
[5:56]Ông đi lại nhà người ta chơi đang ở tiệc vậy đó, mà cái ai nói gì ổng cũng bắt bẻ, ổng cũng tranh hơn. Người ta đang a chỉ trầm trồ những bức tranh trên tường, cái ổng nói: "Mấy bức tranh này nhằm nhò gì với tranh của Picasso!" Cái thôi, cái rồi cái người ta đang mở nhạc á, người ta khen nhạc hay, ổng nói: "Nhạc này nhằm nhò với nhạc của Mozart!" Cái người ta đang khen cầu thủ bóng đá, cái ổng nói: "Đá như vậy nhằm nhò với Pelé!" Có một ông bạn bực quá quay lại nói: "Sao anh cứ bắt bẻ hoài vậy?" Ổng nói: "Nhằm nhò gì với vợ tui!" Thấy không? Ổng nói nhằm nhò gì với vợ tui. Nói chuyện nó qua. Cho nên gặp trường hợp như vậy mình mơ ước làm trưởng
[6:34]hộ khẩu cũng không xong, thôi đành chịu. Thì con người ta vậy, có những ước mơ. Nhưng có người ước mơ khác, ví dụ như có người thì ước mơ đi tu, không có đơn giản; có những người ước mơ làm mình làm cái nghề dạy học là đem cái kiến thức và đạo đức đến cho cuộc đời. Đó, mỗi người có cái quan niệm khác nhau như thế. Ví dụ mình nói như cái mà lối đối xử với bạn thôi, có người chủ trương rằng á khi mình chơi với bạn, chơi với người khác mình phải hơn bạn mình. Hễ chơi với bạn là phải hơn bạn, chứ thua bạn không chơi. Hễ mình chơi với người nào mà thấy họ giỏi hơn mình thì nghỉ chơi người đó, đi kiếm người khác;
[7:09]kiếm người nào phải dưới cơ mình mình mới chơi. Có người quan niệm như vậy. Nhưng có cái người lại quan niệm khác. Có người lại quan niệm rằng: Thà người phụ ta chứ ta không phụ người. Họ chấp nhận là bị bạn bè hơi lấn một chút, họ nhịn, họ thiệt thòi. Họ nghĩ sống trên đời thôi kệ, hy sinh chút vậy mà nó vui, vui hơn mình cứ chơi lấn người ta. Có người quan niệm như vậy. Ở đây ai quan niệm như vậy?
[7:38]Cái quan niệm đó nó đi ngược lại với quan niệm của ông Tào Tháo á. Quý chúng ta có nhớ ông Tào Tháo không? Tức là trong đêm đó ổng ghé lại, trong cái lần ổng chạy trốn bị truy nã, ổng ghé vào nhà người quen thì người ta tiếp đãi ổng rất ân cần vì ổng là ân nhân, ổng là ân nhân người ta. Tới khi nửa đêm cái ổng nghe tiếng mài dao, mà sự thật người ta mài dao là để giết heo mà đãi ổng vì vì nhớ cái ơn của ổng. Cái lòng ổng đa nghi quá, ổng nghĩ sao? "Mấy người này tính mài dao giết mình để mà lãnh thưởng." Cái ổng rút gươm ra ổng giết hết cả nhà, tại ổng rất là giỏi võ, làm tướng mà, làm tướng thì võ nghệ siêu quần, người nông dân bình thường đánh đâu lại.
[8:21]Giết hết cả nhà. Rồi ổng nói câu này, khi giết hết rồi ổng mới nói câu này: "Thà ta phụ người chứ không để người phụ ta." Đó là cái quan niệm của Tào Tháo, mà sau này cuối đời ổng, vì cái quan niệm đó mà cuối đời ổng điên là vậy. Nhưng mà có người thì quan niệm ngược lại, là thà để người phụ ta chứ ta không phụ người. Nghĩa là chơi với bạn, bạn xấu bạn lấn mình kệ họ, nếu không quá đáng thì thôi. Nhưng nó xấu đến cái mức độ nào nó không còn mặt mũi nó nhìn mình nữa thì nó bỏ đi thôi, chứ còn mình không có phụ, không chơi xấu lại. Đó cũng là một cái quan niệm khác. Đó thì mỗi người có quan niệm, rồi mình chưa biết ai đúng hay sai.
[8:59]Hoặc là có cái người quan niệm thế này: Là ở đời mình á là chủ trương ăn cho ngon. À. Sống trên đời cứ ăn cho ngon,
[9:11]còn mấy việc khác không cần, làm ra tiền cứ ăn cho ngon, quần áo mặc cũng sềnh xoàng, nhà cửa không cần thu vén. Đó là người miền nào? Miền Nam xin thưa. Nhưng mà có người ngược lại, có người là ăn tạm thôi, ăn tạm nhưng mà để sắm quần áo và cất nhà ở cho đàng hoàng, là người miền nào? Miền Bắc, miền Trung, nhất là miền Bắc. À thấy không? Đất nước Việt Nam mình chưa hai miền khác nhau đó. Thử mình gặp người miền Nam thôi, cứ ví dụ ăn cho no, không cần biết, ăn cho ngon, còn nhà cửa nhiều khi cái cửa cửa cái không có cái khoen gài nữa, tối ngủ lấy đồ tấn tấn vậy rồi xong chuyện. Ờ, mai miễn có ăn cho ngon, ngộ vậy.
[9:51]Còn người miền Bắc căn cơ lắm, ví dụ có khách thì thôi ăn uống đàng hoàng, không có khách trong gia đình ăn với nhau đạm bạc, nhưng mà tiền tích lũy để đi ra ngoài đường có cái bộ đồ cho đàng hoàng người ta không đánh giá mình, để dành tiền cất cái nhà, rào cái giậu, xây cái cổng coi nó bề thế. Cái quan niệm nó cũng hay chứ không phải không, phải không? Cũng hay. Nhưng mỗi người có quan niệm vậy, biết sao giờ. Tại miền Nam ít có mưa bão á, bình yên cho nên không cần lo nhà ở, rồi ăn thôi. Thì ở đây á, chúng ta thấy là cách sống như thế là cái chủ trương của mỗi người hoặc là tự mình nghĩ ra hoặc là do ảnh hưởng của cái môi trường chung quanh,
[10:31]do cái gia đình mình, ba mẹ mình cũng sống vậy cái mình quen vậy là đúng, hoặc là bạn bè chơi với nhau riết cái bị ảnh hưởng quan niệm của bạn bè mình. Đó, nó như vậy. Nhưng bây giờ thế này nè: Cái người mà chọn cách sống đó thì họ nghĩ cái cách mình chọn là đúng hay sai? Đúng hay sai? Ai cũng nghĩ mình đúng, chúng ta nhớ. Chúng ta nói với nhau cái bài hôm nay là để nói cái bệnh của con người là tất cả mọi người trên đời này đều cho mình đúng, cái suy nghĩ mình đúng. Mà thành kiến bắt đầu từ chỗ đó đó. Mà khi mình nghĩ mình đúng rồi thì người khác là sao? Sai. Đó. Cái đau khổ, cái chia rẽ, cái phân hóa của cuộc đời chính là chỗ này.
[11:14]Người ta nghĩ người ta đúng, mình nghĩ mình đúng mà hai cái điều suy nghĩ khác nhau. Thế là có, có tranh chấp, có hơn thua, có bất hòa, bất đồng. Thì hôm nay vậy, chúng ta nói chuyện với nhau bài này để chúng ta tìm ra được một cái cái gì đó từ trong người mình mà chúng ta sẽ tìm được một lẽ phải giống nhau hết. Chúng ta cố gắng đi tìm coi nó là cái gì. Dĩ nhiên ở đây chúng ta không có dùng cái sức mạnh ép buộc mọi người phải giống nhau. Chúng ta tạo cho mọi người có một cái trí tuệ, từ cái trí tuệ đó ai cũng thấy một cái chân lý chung. Và cái khó của bài hôm nay là như vậy. Thì đầu tiên á là cái quan niệm sống á ai cũng
[11:53]cho mình là đúng, tin rằng mình là đúng. Đó. Thì ngày hôm nay bắt đầu chúng ta phải hoài nghi cái niềm tin của mình, cái quan niệm của mình, đó là bước đầu của trí tuệ. Trong cái việc tu hành cũng vậy, có người tu theo đường lối này, có người tu theo đường lối kia bởi vì cũng tin chắc rằng cái đường lối mình là đúng. Ví dụ như có người đơn giản đến với đạo rất đơn giản là đến gặp một vị thầy trụ trì rồi vị thầy dạy cho niệm Phật. Rồi ngồi niệm Phật thấy tâm cũng yên, cũng hoan hỷ. Rồi ông thầy nói: "Tám vạn bốn ngàn pháp môn trong đạo Phật không có pháp môn nào qua niệm Phật. Con nhớ giữ pháp môn này nha con." Rồi tin chắc luôn.
[12:35]Rồi, ông thầy ổng phán cho một câu rồi ôm câu đó tới chết luôn, ai nói gì không nghe. Ai nói không, ngoài đạo Phật còn có những pháp tu thiền, Tứ Niệm Xứ, Vipassana gì của Nguyên thủy là của Mật tông bỏ ngoài tai hết. Tại vì sao? Vì ông thầy đã nói câu đó mình đóng khuôn rồi. Đóng khuôn rồi và bản thân mình thực hành cũng thấy an ổn nên không còn tin gì nữa. Đó là ừm tin chắc. Nhưng có cái người thì lại phức tạp hơn, khi đến với đạo không phải đơn giản chỉ được một ông thầy dạy mà đi lang thang từ chùa này nghiên cứu qua chùa kia tìm tòi. Đọc sách này đọc sách kia, nghe băng nọ. Có ai cự nự gì không?
[13:20]Tìm tòi rồi sau đó cái tự mình suy nghĩ mới chọn cái pháp đúng nhất rồi mình ôm mình đi luôn. Là từ đó không ai nói nghe nữa. Tại vì tự mình chọn lấy sau khi mình đã cân nhắc nhiều tài liệu, đi qua nhiều vị thầy rồi chọn lấy. Rồi lúc đó là ai mà cãi ai mà phê bình là mình đủ lý luận để cãi lại tại mình nghiên cứu nhiều quá rồi. Nhưng mà cũng xin thưa một điều, chưa chắc cái suy nghĩ mình là đúng vì mình chưa phải thánh. Mình chưa phải thánh thì khi việc mình chọn một pháp môn tu hành nào đó cũng chưa chắc đúng. Đôi khi nó hên xui may rủi thôi. Thì có cái điều thế này: Bây giờ dù là chúng ta quan niệm sống ở đời,
[14:01]dù là chúng ta chọn một pháp môn tu hành nhưng mà nếu cái quan niệm đó, đường lối đó đúng thì cuộc đời chúng ta từ từ đi về nơi nơi cao thượng, phước từ từ tăng lên. Đó là nếu đúng, nhưng mà đánh giá đúng sai là mình chưa có thẩm quyền nha. Mình chỉ nói đúng thôi. Thế nào là đúng thì mình chưa kết luận. Mà nếu mình chọn một quan niệm đúng thì cuộc đời từ từ phước tăng lên. Mà nếu mình chọn quan niệm sai, một đường lối tu hành sai thì cuộc đời mình từ từ đi xuống, phước từ từ mất hết luôn. Qua đời sau là không còn căn lành nữa luôn. Đó như vậy. Là ví dụ như một người quan niệm cho rằng là người tu phải khiêm tốn,
[14:46]phải khiêm tốn, tức là đừng bao giờ nghĩ mình là là cao, là giỏi. Người quan niệm như vậy thì đúng hay sai? Căn bản là đúng. Thì người này mà cứ tu như vậy thôi thấy tự nhiên phước nó tăng dần, tăng dần lên. Hết kiếp này kiếp kia họ tới chứng thánh luôn. Nhưng có cái người quan niệm khác quan niệm rằng: "Mình cũng là Phật, trong đây có Phật không cần phải kính ai hết." Thì cái người quan niệm vậy đúng hay sai? Coi chừng, nguy hiểm. Nói thì nghe hay nhưng mà sai. Nó làm mình mất cái khiêm hạ, mất cái khiêm tốn. Thì người này cứ càng tu mình thấy cái sắc diện nó càng tối, càng đi xuống dần, xuống dần.
[15:23]Thì qua kiếp khác còn đọa nặng hơn nữa. Cho nên cũng cái quan niệm mà cái đúng thì đưa cuộc đời mình đi lên, cái sai đưa cuộc đời mình đi xuống. Thì nãy giờ mọi người nói đúng sai nha, chứ tôi không có nói à. Tôi đưa ra tôi hỏi thôi nha. Nhớ nha.
[15:40]Thì ở đây á là khi mà chúng ta đã chọn một cái quan niệm để sống, một đường lối để tu thì chúng ta đã đóng khuôn cái tâm hồn mình theo đó rồi, gọi là thành kiến. Nó hình thành, nó định hình một cái kiến, tức là một cái hiểu biết, một quan điểm á. Cái chữ kiến hồi xưa là vậy á. Cái kiến không phải là thấy, nguyên cái chữ kiến, chữ Nho có nghĩa là thấy. Nhưng mà cái nghĩa chính của nó là một cái quan niệm, một cái sự hiểu biết. Ví dụ trong đạo Phật trong Bát Chánh Đạo có chữ chánh kiến á, tức là cái hiểu biết đúng ban đầu trước á. Chữ kiến là hiểu biết. Nhưng mà sau này cái chữ kiến nó rộng ra hơn là còn là những
[16:21]quan niệm, những quan điểm, những chủ trương, đường lối, hiểu biết đều vào trong cái chữ kiến, nghĩa là chữ kiến. Thì cái thành kiến tức là mình đã chấp nhận một cái hiểu biết nào đó mà mình cho nó là chân lý, hoặc là mình chấp nhận một chủ trương nào đó cho đó là chân lý, đóng khuôn lại luôn cuộc đời mình vào đó luôn. Thì cái đóng khuôn này mới là mệt nè. Ngay cả cái điều mình cho là đúng rồi mà mình đóng khuôn lại vẫn là thành kiến luôn, vẫn chưa phải trí tuệ mặc dù nó đúng. À. Ví dụ như mình nói câu nãy là cái khiêm tốn là là đúng phải không? Thế mọi người đồng ý hết phải không? Là khiêm tốn tức là đúng.
[17:02]Nhưng mà nếu mình đóng khuôn cái đó coi chừng có lúc trật á, có lúc trật á. Có lúc trật vì sao vậy? Vì trong cuộc đời mình không phải lúc nào cũng phải khiêm tốn đâu. À. Đây mới kỳ lạ nha. Tại sao không phải lúc nào cũng khiêm tốn? Ví dụ thế này, ví dụ như khi mình đang đứng ở vai trò của một ông thầy với đệ tử thì mình phải cư xử ở vị trí của ông thầy, phải không? Là phải nghiêm khắc, phải dạy dỗ chứ đâu bao giờ mình là ông thầy mình nói chuyện đệ tử mình, mình dạ thưa khúm núm đưa hai tay được không? Không được. Lúc đó không được phép cư xử theo cái cách của khiêm tốn mà phải theo cái uy nghi của một ông thầy.
[17:43]Cho nên cứ chấp hễ khiêm tốn là đúng là bắt đầu có chỗ có chỗ sai trỏng. Nên vì vậy ví dụ mình nói khiêm tốn đúng nhưng mà không đúng hoàn toàn. Vì vậy đừng đóng khuôn, bất cứ điều gì đừng đóng khuôn tâm hồn mình theo đó vì có lúc phải xử sự khác đi. Mà làm sao mình đừng đóng khuôn để trong mọi trường hợp mình xử sự đúng hết thì đó là một trí tuệ lát nữa chúng ta bàn tới nữa, như vậy. Rồi ví dụ như bây giờ à có một người nào trong cuộc sống này à có một lần, có một lần có một lần là ví dụ mình có một người bạn chơi với nhau cái lúc từ thuở hàn vi, nghèo, nghèo thì ai cũng đói, nghèo thì đói chung với nhau.
[18:29]Rồi lần đó mình có cái ổ bánh mì, mua được ổ bánh mì thịt. Mì thịt vì lúc đó chưa biết đạo, đang còn ăn mặn á, ví dụ vậy. Cái thì cái người bạn đó mới lấy cái dao cắt cái bánh mì đó chia đôi trong một buổi sáng mà ăn đỡ để mà đi học á mà. Cắt nhưng mình liếc mắt mình thấy mình người này cắt cái bên lớn bên nhỏ, xê dịch nhau là 2 mm. Mắt mình nhìn chứ mình thấy rõ là xê dịch 2 mm và phần mà chênh lệch 2 mm đó người đó dành về phía họ. Đó và mình đưa mình cái phần mất 2 mm bánh mì có thịt, đó. Và sao? Từ đó đến suốt đời mình nghĩ cái người này là sao? Là xấu, đóng khuôn luôn. Mình có thành kiến với người đó luôn.
[19:11]Trong khi người đó lúc đói thì vậy, chứ sau này cái người đó làm ăn nên làm ra rồi lại rộng rãi, đổi tánh rồi không còn nữa, lại hay nhường nhịn. Nhưng mình đã đóng khuôn rồi, mình có định kiến với người ta rồi thì mình cứ nghĩ người ta xấu suốt đời. Chứ kỳ thực lúc đó người ta nhiều khi lúc đó còn nhỏ, đói quá rồi sơ suất chút xíu. Đó chúng ta thấy như vậy. Nên cái gọi là cái định kiến thành kiến nó nguy hiểm. Nên nhưng mà dù sao tốt hơn mai mốt mà quý Phật tử mình nếu cắt bánh mì đừng có để chênh lệch một, hai mm để mít lòng suốt đời, kỳ lắm ha, cẩn thận. Bây giờ đó đối với những điều mà ta hiểu biết á à chia làm bốn loại.
[19:55]À chúng ta chia làm bốn loại kỹ. Thứ nhất á, có những điều mà mình hiểu biết là sai, sai hoàn toàn. Ừ. Ví dụ hồi xưa dễ bị sai, ví dụ thế này: Ví dụ nói rằng à mặt trời quay chung quanh trái đất. Hồi xưa ai cũng thấy, phải không? Thấy mặt trời quay xung quanh trái đất. Mọc ở phương đông rồi từ từ lặn phương tây, còn trái đất đứng yên. Cho nên nói rằng mặt trời quay quanh trái đất thì như vậy cái hiểu biết đó sai hay đúng? Tạm cho là sai, như vậy. Nhưng mà người xưa họ cho họ là đúng đó. Hoặc là ví dụ như là trời nắng gay gắt, hạn hán thì lúc đó bây giờ mình cho là gì?
[20:45]Mình cho là gì?
[20:49]Hiệu ứng nhà kính gì đó, xáo trộn thời tiết là cũng do phá vỡ môi trường sinh thái, chặt rừng. Mình cho là như vậy thì mình thấy mình đúng hơn người xưa, nhưng kỳ thực coi chừng có chỗ trật rồi. Đó là lẫn cái đúng sai. Nhưng mà có những quan niệm sống trên đời nó sai hoàn toàn, thì cái sai này là cái nguy hiểm nè, cái nguy hiểm. Lát nữa chúng ta kể ra ví dụ. Cái thứ hai á là cái hiểu biết của mình là đúng. Ừ. Loại thứ nhất là sai, loại thứ hai là đúng. Nhưng mà có bao giờ mình hiểu biết được đúng tuyệt đối không? Có không? Không. Chỉ có Phật mới biết được cái đúng tuyệt đối thôi. Ví dụ như mình nói với nhau là thế này:
[21:30]à sống trên đời này, cái thái độ hiền lành là đúng hay sai? Đúng. Đó, mình phải hiểu như vậy trước, là căn bản như vậy. Nhưng mà nó đúng hoàn toàn không? Đúng không? Không hoàn toàn. Vì nếu mà nói hiền lành là đúng hoàn toàn thì trong chùa mình không có thờ cái ông Tiêu Diện có nanh, lè lưỡi, cầm đao cầm dao, phải không? Như vậy trong đạo Phật đã có thầm nhắc nhở rằng có những lúc chúng ta phải có một cái sự ứng xử phải cương quyết một chút, cứng rắn một chút, chứ không phải lúc nào cũng hiền lành như là Bồ tát Quan Thế Âm. Nhưng mà trên căn bản là phải hiền lành trước cái đã, phải không? Nhưng mà chưa có hiền lành thì đừng có làm mặt ngầu với người khác mà người ta ghét.
[22:14]À. Nghĩa là mình á quanh năm suốt tháng người ta chỉ thấy mình hiền lành, rồi khi nào mà có chuyện gì quá đáng là mình mới ngầu mặt lên một chút thì người ta không đánh giá mình dữ. Người ta chỉ biết là việc đó là quá cần thiết thôi. Đó. Chứ còn mình hiền được có một bữa mà 10 ngày mình ngầu thì là sao? Thì người ta đánh giá mình dữ, nó không phải đúng. Do đó là trên căn bản là hiền lành là đúng, nhưng mình khoan nói là đúng hoàn toàn. Thì cái người mà chủ trương rằng sống phải hiền lành là đã đúng cái đã. Đó là thứ hai là quan niệm đúng. Cái quan niệm thứ ba là đúng lẫn với sai. À có trường hợp mà đúng lẫn với sai
[22:57]là trong cái suy nghĩ của mình mà có vừa tốt vừa xấu như vậy. Để thì lát mình nói lại. Còn cái cái loại thứ tư là đúng tuyệt đối, đúng hoàn toàn. Thì cái này mình có đạt được không? Không, cái này Phật mới đạt được. Giờ mình ví dụ từng loại một chút nữa để mình chúng ta phân biệt trong bốn loại hiểu biết á. Những cái quan điểm sai, những hiểu biết sai mà mình tưởng là đúng thì thật là tai họa cho cuộc đời của mình mà cũng là cái nỗi khổ cho người chung quanh mình. Nỗi khổ cho người chung quanh mình. Mình cuộc đời mình từ từ đi xuống thì không nói rồi, nhưng người chung quanh mình cũng sẽ rất là khổ vì cái quan điểm sai của mình.
[23:41]Ví dụ thế này: à nó đưa đến những cái kết quả là sống với con người không có tốt. Ví dụ từ cái chủ trương rằng là: "Nhân quả của ai thì nấy chịu, không giúp đỡ". Cũng tin nhân quả đó, nhưng mà lại cho rằng là của ai nấy chịu, không giúp đỡ. Thì quan điểm này là sai hay đúng? Sai. Thì đó, do cái sai mà mình cuộc đời mình sẽ đi xuống là mình không tạo được phước, mà người chung quanh mình cũng khổ nữa. Người ta gặp chuyện rắc rối, mình không giúp. Có nhiều trường hợp như vậy. Cho nên nhiều khi đau lòng, dĩ nhiên mình không đủ sức giúp hết cái cuộc đời này đâu. Nhưng mà mình phải biết thương yêu và phải có tấm lòng,
[24:24]rồi còn giúp ai đó là tùy cái duyên của mình chứ không phải mình giúp nổi đâu. Ví dụ như cái trên báo hay đăng báo, lâu lâu có người này khổ cần giúp, người kia khổ cần giúp á, báo hay đăng hoài phải không? Đó, thì tùy duyên, người nào giúp được giúp, chứ không phải là mình giúp nổi hết đâu. Cuộc đời này đầy rẫy cảnh khổ, đầy rẫy cảnh khổ. Thì vì vậy mà việc mà chúng ta giúp đỡ người khác là tùy duyên nhưng phải giúp, chứ đừng có nói rằng là: "Ơ tại người đó kiếp trước xấu quá bây giờ mắc quả báo tôi không giúp". Chúng ta nhớ cái nhân quả ghê gớm lắm. Cái câu nói đó đúng hay sai? Nói nhân quả ai của ai nấy chịu không giúp là đúng hay sai? Tại sao sai?
[25:06]Nói đúng nhân quả mà tại sao lại sai? Nhân quả luôn luôn nó đúng thế này: ví dụ mình nói: "Vì họ gieo cái nhân xấu nên họ chịu cái quả khổ". Cái câu đó đúng hay sai? Quá đúng, phải không? Rồi, bắt đầu mình nói thêm câu nữa là: "Chỉ vì họ tạo nhân xấu rồi cho nên bây giờ họ phải ráng mà chịu cái quả báo xấu, không giúp", đúng hay sai? Tại sao sai? Tại sao sai?
[25:43]Tại vì thế này: tại vì sau này khi mình rơi vào cảnh khổ thì người ta cũng nói câu đó với mình. Thì lúc đó mình chịu nổi không? Đó, như vậy thì cũng nhân quả cũng công bình thôi à. Khi mình nói câu đó được với người khác thì sau này sẽ có người nói câu đó với mình trở lại. Khi mình có những lúc rơi vào cái cảnh bức xúc, nghĩa là khốn cùng, người ta cũng nói câu đó với mình. Người ta có nói: "Ông đó hồi trước làm ác, thất đức giờ ông ráng chịu, không giúp". Đó thì nhân quả công bình thôi. Cho nên vì vậy mà vừa để xây dựng lòng từ mà vừa cũng là tránh cái quả báo khổ cho mình, nên khi chúng ta gặp người khổ trước mắt mình thì mình
[26:27]phải ráng mà mà giúp theo cái duyên, theo khả năng của mình. Như vậy, sống trên đời là vậy đó. Với một điều nữa là giữa cái cõi Ta bà này, giữa cái Trái đất, cái thế giới loài người này, cảnh khổ và cảnh sướng nó đan xen với nhau. Mà nếu mình may mắn là một người tương đối không khổ, đời sống mình tạm ổn thì những cảnh khổ mà chung quanh mình á có một cái mục đích rất là hay là một cái thử thách của mình. Hoặc để mình bước đi lên, đi về phía cái cõi thánh, cõi trời; hoặc là để mình bước đi xuống về cái cõi ngạ quỷ, súc sinh luôn. Là sao vậy? Nghĩa là cái duyên nó khiến cái mắt mình gặp cái người khổ
[27:15]mà mình đóng cái cõi lòng mình lại, mình làm ngơ thì lúc đó là nhân quả là đưa mình đi xuống, xuống cõi cõi dữ, cõi xấu. Còn khi gặp những người khổ như vậy mà mình mở lòng mình thương xót, dù mình chưa giúp được nhưng lòng mình có thương xót, thì cuộc đời mình đi lên từ từ, đi lên cái cõi thánh, cõi trời đàng hoàng. Chỉ cần mở lòng thôi. Cho nên những cảnh khổ mà bày ra trước mắt mình trong cuộc đời này là để tạo điều kiện cho trái tim mình mở ra. Nếu không có cảnh khổ, trái tim mình không mở ra. Giống như chúng ta học chúng ta phải làm toán, không làm toán không giỏi được. Nghĩa là khi mình học văn thì phải làm những bài luận văn,
[27:59]không làm luận văn không giỏi được, học lý thuyết không giỏi. Giống như chúng ta đi học đạo vậy, chúng ta ngồi ở đây chúng ta nói với nhau về nhân quả, nghiệp báo, lòng từ bi, về việc thiền định, về đừng phiền não, về nhẫn nhục, nói đủ hết, nhưng phải đụng cảnh thật, phải đụng cảnh thật. Thì chính những cảnh thật đó làm cho chúng ta thấm sâu sắc cái đạo lý của Phật dạy. Ví dụ bây giờ chúng ta học đạo lý nhẫn nhục mà nếu mình không có đụng nghịch cảnh để mình ráng nhẫn nhục thì nó không thành tựu được cái hạnh nhẫn nhục. Ví dụ mình học về lòng từ bi mà mình không có đụng cảnh khổ để khởi lòng từ bi thì mình không có thành tựu hạnh từ bi.
[28:42]Do đó, chúng ta phải biết ơn những cái cảnh khổ trong cuộc đời này vì đó là những cái nấc thang để chúng ta bước lên. Hoặc là cảnh khổ đó của mình để mình học được những bài học từ đó, hoặc đó là cái cảnh khổ của người khác để mình tập mở tấm lòng mình ra với con người, với cuộc đời. Cho nên vì vậy cái quan niệm mà: "Nhân quả ai nấy chịu" là một cái quan niệm sai, một cái thành kiến sai và sẽ làm cuộc đời mình mình đi xuống, đau khổ về sau. Hoặc là có những người quan niệm là đưa đến cái sai nữa là cái dung dưỡng những người xấu. Ừ, không cảm hóa người xấu và đôi khi là hợp tác với người xấu, hợp tác với người xấu nữa.
[29:28]Ví dụ như thế này, ví dụ nói trong cái xóm của mình thì có cái tay đó hung dữ, du côn, mà nhiều khi xã hội đen á, ở trong xóm chứ mà nó liên kết với cái xã hội đen đâu ở ngoài, cái khi đi trộm cướp đồ vậy, mình biết. Mình biết nhưng mà thấy nó, nói: "Thằng này nó ăn trộm cướp đâu chứ nó ở xóm ở làng coi bộ nó không có làm gì với bà con. Thôi để đó có khi mà ai vô đây ăn hiếp, có nó cũng đỡ". Cái đó vô tình đó là sao? Dung dưỡng điều xấu, dung dưỡng điều xấu. Nghe thì có lý. Thôi kệ nó, nó làm nó quậy đâu quậy đừng quậy xóm làng. Mà đám du côn đâu tới gặp nó thì sợ, tại nó cũng đại ca. Cái thôi xóm mình yên nhờ nó thì để đó,
[30:13]có gì lâu lâu ngon ngon cho nó ăn, vậy nó có cảm tình nó bảo vệ xóm làng mình. Quan điểm đúng không? Mai mốt quậy tiêu cái xóm mình luôn. Hoặc là có nhiều người nhiều cái công ty được vậy, lựa bảo vệ lựa cái người cho dữ, cho ngầu để làm bảo vệ cho người ta sợ, được không? Sai, mốt chính thằng đó nó cấu kết ngoài vô ăn cắp hết công ty luôn. Cho nên dung dưỡng điều xấu để mình lợi dụng một cái lợi ích gì cho mình tạm thời là sai lầm. Có một số quốc gia cũng vậy, cái lực lượng công an cũng liên kết với xã hội đen để lấy tin tức, vô tình nuôi dưỡng cái đám xã hội đen lên nó quậy tan tành không còn gì hết.
[30:53]Tới chừng muốn bắt nó hết bắt được rồi, vì thế lực nó lớn quá. Đó là cái sai lầm ngay từ đầu là dung dưỡng. Đó cũng là một quan niệm sai, sai từ cái điểm nhỏ. Đưa đến cái sai nữa là cản trở sự tiến bộ của nhân loại. Có những quốc gia mà họ không cho phụ nữ tham gia cái việc học tập và làm việc. Họ có quan niệm gì đó không biết từ tôn giáo hay từ tập quán mình không biết. Nhưng mà phụ nữ đi ra đường phải che mặt, không được đi học, không được làm việc, thì như vậy cái thế giới này mất phân nửa lực lượng lao động. Vậy xã hội đó tiến không? Không, không tiến. Chúng ta thấy là nhiều người nữ rất là giỏi, nhiều người nữ rất là giỏi.
[31:36]Có những trường hợp vậy có nhiều cái công ty họ tuyển người, họ thấy tuyển người nữ bảo đảm hơn người nam. Là sao vậy? Tại người nữ thứ nhất không hút thuốc. Người nữ hút thuốc rất là ít, người nữ không nhậu, người nữ không đi bia ôm, người nữ không đi cà phê ôm, không karaoke ôm, chỉ có đi xe ôm thôi, phụ nữ chỉ có đi xe ôm mà cũng rất ít khi ôm, hay như vậy. Cho nên thấy bảo đảm hơn là tuyển mấy ông. Có một số người họ quan niệm như vậy, người nữ hiền lành mà nhiều người nữ rất là giỏi nữa, cho nên chúng ta thấy lác đác trên thế giới có những người nữ mà làm tới tổng thống, làm tới thủ tướng.
[32:13]Họ uy tín leo lên tới cái chức đó trước khi mà ra ứng cử là họ biết bao nhiêu người nể phục rồi họ mới dám ra không? Rồi khi ra ứng cử là toàn dân được cái số đông cũng chấp nhận. Đó, mà cái quan niệm rằng chê bai người nữ, cản trở người nữ, cái quan niệm đó sai lầm và cản trở sự tiến bộ chung của xã hội và thế giới luôn. Hồi nãy giờ khen người nữ nhưng mà nhớ đi xe ôm đi đừng có ôm nha không, nguy hiểm. Hoặc là các quan niệm sai của mình có thể đưa đến cái sự tàn bạo, cứng rắn. Ví dụ như có những đất nước khi mà gặp cái người phạm tội, người ta trừng phạt bằng một cái hình phạt tàn khốc như là chặt tay hoặc là ném đá tới chết.
[32:57]Đó là cái hình phạt lối của thời Trung cổ dã man, hủy hoại cái thân thể con người. Cái thời bây giờ do cái thế giới văn minh nên họ không có chấp nhận điều đó. Hoặc là tử hình thì làm người ta chết cho lẹ. Hoặc là bắn chết, tiêm thuốc độc gì đó nếu mà người đó không không xứng đáng để sống nữa cái tội quá nặng người ta tử hình thì làm chết cho lẹ, còn không á thì ở tù chứ không được mà xâm phạm cơ thể người ta, xâm phạm thân thể. Nhưng mà có những nơi hoặc là hồi vào thời xưa vậy, thấy ăn cắp bắt được chặt tay, thời bây giờ cũng có nơi còn như vậy. Hoặc là cái người phụ nữ ngoại tình ném đá tới chết,
[33:36]đứng giữa công cộng ném đá tới chết, đàn ông ngoại tình thì không sao, khen. Có những cái thời quan niệm sai lầm như vậy, vô cùng sai lầm. Thành ra con người ta tàn bạo. Hình như ở Trung Hoa còn có cái lối hình phạt là lăng trì, lăng trì. Lăng trì là sao? Tùng xẻo, tức là họ đánh từng tiếng trống rồi cái người đao phủ họ mới thẹo từng miếng thịt của tội nhân. Họ cứ lấy họ cắt từng miếng chứ không có giết chết liền. Mình chịu nổi không? Không. Nội mình trầy một cái mình đau, họ lóc cái miếng bắp vai, lóc cái miếng bắp chân đi, cắt cái vú đi, xẻo cái má đi, là máu cứ tuôn ào ào ào, tội nhân thì giãy giụa la
[34:20]hét họ bịt miệng lại, nhưng mà cứ bình thản họ lạnh lùng họ xẻo từng miếng thịt, rồi tới khi nào chịu hết nổi thì chết. Hoặc có cái lối hình thức là trừng phạt bằng cách lột da. Không cho chết, cắt khéo khéo kéo từng miếng da ra từ từ. Mình ở đây mình trầy, mình phỏng xíu mình chịu không nổi, thì cái người lột da hết chưa chết liền, họ để họ treo, đóng cọc họ phơi từ từ mới chết. Có những như vậy, nghĩa là cái sự tàn bạo do cái quan niệm, người ta tội gì tội chứ không nên nên ác độc quá, phải vậy. Nhưng mà chúng ta thấy có những quan niệm sai nó đưa đến như vậy. Hoặc là khi mà quan niệm sai có thể đưa đến cái thái độ
[34:59]là mình thụ động và trở thành vô ích với cuộc đời. Ví dụ như mình quan niệm tu là để để nói cái cõi này nó dơ bẩn, nó đau khổ lắm, cõi này không đáng để mình quan tâm, cho nên mình dồn hết nỗ lực cuộc đời mình tu để mình sinh về cái cõi khác, và đối với cuộc đời này mình không quan tâm nữa. Cái quan niệm đó nó đưa đến một thái độ là mình không còn tích cực với cuộc đời, mình không còn tử tế với cuộc đời nữa. Mà trở thành thụ động, thì đúng sai không biết, chứ như vậy nó là một cái dở. Hoặc là hoặc là ngay cả cái khái niệm về giải thoát cũng vậy nữa. Mục tiêu của đạo Phật là giải thoát khỏi luân hồi sinh
[35:41]tử, đó là mục tiêu duy nhất, chân chính, không sai. Nhưng mà nếu mình hiểu cái cách thực hiện sai, thì mình sai liền, mình trở thành thụ động liền. À ví dụ sao? Ví dụ mình hiểu thế này, giống như là một cái người mà bị bị ở tù, bị mắc nợ, phải trả nợ. Nếu mình hiểu là cái cảnh trả nợ này nó khổ lắm, nên phải trốn cho lẹ ra, là mình leo rào mình vượt tường mình bỏ đi, như vậy là giải thoát? Không, phải trả cho hết nợ, phải tích cực trả cho hết nợ rồi tự nhiên cái cánh cửa sẽ mở ra mình đi ra an ổn tự nhiên. Tích cực trả cho hết nợ, giống như chúng ta giờ vậy. Cái luân hồi này là đau khổ, cuộc đời này là đau khổ,
[36:25]điều đó không thể phủ nhận, Phật đã dạy như vậy. Nhưng mà không phải mình tìm giải thoát bằng cách là mình quay lưng không làm gì hết trong cuộc đời này, cứ tìm vui một mình mình, tìm yên trong tâm mình một mình, nói đó là giải thoát. Đó là lối leo rào vượt tường trốn nợ. Còn cái lối mà tích cực trả nợ là làm sao? Là biết cuộc đời này khổ, nhưng biết mình mắc nợ cuộc đời này mình mới sinh vào đây, đúng không? Mới sinh vào đây, không ai sinh vào đây sướng ít thì nhiều đâu, giàu gì giàu cũng khóc á. Cho nên mình phải tích cực giúp đỡ cuộc đời, giúp đỡ con người. Mà mình làm mọi điều trong khả năng của mình,
[37:02]mình đem hết cuộc đời, hết trái tim của mình để thương yêu mọi người, làm lợi cho chúng sinh, đó là tích cực trả nợ. Thì tự nhiên cánh cửa giải thoát mở ra, mình đi ra nhẹ nhàng. Đó là người đi đúng, mà như vậy mình vừa đạt được cái mục tiêu giải thoát của mình mà mình vừa có cái thái độ tích cực với cuộc đời, không ai phê bình mình được, không ai phê bình đạo Phật được. Chứ còn một thời gian dài người ta phê bình đạo Phật là tiêu cực, những người tu theo đạo Phật đi tìm cái giải thoát, giải thoát giác ngộ gì không biết, nhưng mà trước mắt là cái thái độ của những người theo đạo Phật thờ ơ với cuộc đời quá, không có tích cực.
[37:39]Chính vì hiểu sai cái cách mà giải thoát á. Cho nên giải thoát không phải là leo rào vượt tường trốn, mà chính là phải săng sái làm rất nhiều điều thiện trong cuộc đời này. Đó là nói xa xôi, nói gần trở lại là người nào trong đời sống hằng ngày mà hay giúp đỡ người khác, sống một đời hy sinh vị tha, thì khi tối xuống ngồi thiền tâm sẽ rất là dễ nhiếp vào định. Đó là cánh cửa giải thoát mở ra từ từ, câu trả lời trước mắt. Mà có nhiều người nghiệm thấy điều đó rất đúng. Nói: "Con rất là tinh tấn ngồi mà tâm không yên, nhưng đến khi nghe lời à mấy thầy dạy, quý thầy dạy, rồi ban ngày con chịu khó con làm việc thiện,
[38:23]làm công đức, giúp người này giúp người kia, tối đến tự nhiên ngồi lại yên. Còn trong khi trước đây á, dù ngày dù đêm lúc nào con cũng tinh tấn nhiếp tâm, không dám bận tâm làm chuyện gì hết sợ nó động tâm, thì tâm lại cứ động. Còn bây giờ không sợ động tâm nữa, cứ đi lo cho mọi người, giúp cho mọi người tăng được thiện pháp, thì khi ngồi tự nhiên lại yên, dù cả ngày bận rộn." Lạ là như vậy. Chúng ta thấy nếu quan niệm sai là mình không có giải thoát được, mà leo rào vượt tường không có lâu dài, thời gian nó bắt lại. À có thể là không có đạo đức, cái quan niệm sai đưa tới không đạo đức. Ví dụ như là mình không tin nhân quả,
[39:04]cái nghiệp báo công bình, cái đây là một cái sai rất là nặng á. Cái người nào mà không tin luật nhân quả công bình này là một cái sai trầm trọng, cuộc đời người này tiêu luôn. Do vậy, họ chủ trương là thỏa mãn những cái niềm vui tạm thời chứ không có biết mà tích lũy công đức. Đó là một cái sai của những người không tin nhân quả. Nhiều khi họ cho rằng chết là hết, không có kiếp trước kiếp sau, cho nên sống phải tận hưởng. Ở đây chúng ta thấy chúng ta để ý chỗ này một chút xíu, mà cái mức độ nguy hiểm ghê gớm nó không phải dễ. Ví dụ bây giờ một cái người tin nhân quả cho nên họ siêng làm phước không?
[39:43]Siêng không? Siêng, người tin nhân quả thế nào cũng siêng làm phước. Hạng người thứ hai không tin nhân quả nhưng cũng siêng làm phước. Hai người giống nhau hết về cái siêng làm phước, nhưng mà hậu quả khác nhau một trời một vực. Khác nhau chỗ nào? Khác nhau chỗ này, đây chúng ta nhớ mà nói chuyện với người khác. Cái người mà tin nhân quả đó họ làm phước, họ giúp người, giúp đời
[40:10]mà họ tin rằng cái quả báo ở đâu? Quả báo lúc nào sẽ tới? Không kiếp này thì cũng kiếp sau, không kiếp sau thì cũng kiếp sau nữa, bảo đảm công bình, phải không? Đó cho nên như vậy họ không cần phải hưởng cái quả báo, không cần đi tìm hưởng cái quả báo, đúng không? Vì họ tin nhân quả công bình. Đó là trường hợp cái người tin. Người không tin mới khủng khiếp nè. Cái người không tin á, lúc trẻ đó thì họ cống hiến, hăng say, họ cũng làm phước. À nhưng mà họ biết rằng lúc chết là hết, tự nhiên nó có cái tư tưởng đi tìm cái hưởng, cái kết quả của mình, tự mình thưởng lấy mình, tự đi tìm cái phần thưởng cho mình lúc cái tuổi mình hơi lớn một chút.
[41:01]Mà tự đi tìm phần thưởng của mình bằng cách gì? Bằng cách gì? Tham nhũng, hối lộ, tham lam, lừa gạt. Lúc trẻ thấy tốt, lúc già tự nhiên thấy xấu. Lúc trẻ thấy là con người cống hiến hăng say, lúc già lại thấy là người vơ vét. Kỳ lạ như vậy. Bởi vì họ không còn có tin kiếp sau, chỉ trong kiếp này họ phải đi tìm phần thưởng cho họ. Còn cái người tin nhân quả, họ biết cái phần thưởng đó sẽ tự đến ở kiếp khác, không cần phải đi tìm. Khác nhau một trời một vực. Mặc dù giai đoạn đầu hai người giống nhau là đều cống hiến, đều hy sinh, đều làm phước. Khác nhau chưa? Đó, chúng ta thấy đó, khác một trời một vực.
[41:47]Hoặc là có người quan niệm thế này: nói tu là phải tu đạo đức, thì có người nói không, tu đạo đức là tu thấp đó, phải tu cái lý không của Đại thừa, thấy cái gì cũng không hết á thì mới là cao. Có người nói như vậy. Nói bây giờ anh phải tu anh khiêm tốn, anh nhẫn nhục, rồi anh bố thí, nói thôi, anh tu cái thấp lắm, tu như tui mới cao, mà phải tu theo Đại thừa. Đại thừa làm sao? Đại thừa là thấy cái gì cũng không hết, Phật cũng không, Thánh cũng không, địa ngục cũng không, thiên đường cũng không, tu vậy mới cao. Có người quan niệm như vậy. Có ai quan niệm như vậy không? Giơ tay lên, để thầy thành thật biết ơn người đó.
[42:34]Hoặc có người chủ trương thế này nè, đây là cũng một cái thành kiến sai nè: nói rằng phải để cho trẻ phát triển tự do, đừng có uốn nắn nó nhiều, như vậy nó mất cái thiên bẩm của nó, mất cái Phật tánh của nó. Có người quan niệm như vậy, cho nên thả cho trẻ nó muốn chơi chơi, muốn quậy quậy. Quan niệm đó đúng hay sai? Sai trầm trọng. Con nít mà không dạy nó hư, nó quậy tới trời, nó cứ tưởng nó đúng, được chìu nó là nó quậy tới bến luôn. Cho nên bởi ông bà mình vẫn là chuẩn nè, ông bà dạy con từ thuở thuở gì đó...
[43:14]ban sơ gì, nằm nôi gì đó, đại khái vậy phải không? Đó, nhưng dạy vợ từ thuở mà ban sơ mới về. Nhưng bây giờ thì ngược lại, vợ dạy từ thuở ban sơ mới về, bây giờ thì ngược lại.
[43:32]Cho nên cái giáo dục là quan trọng. Chúng ta nhớ, trong các công đức trên cuộc đời, cái công đức của sự giáo dục là lớn nhất, nên không bao giờ được lơi lỏng về giáo dục. Ai cũng phải là một nhà giáo dục hết, dù là ở phạm vi lớn hay phạm vi nhỏ. Hễ là phạm vi nhỏ trong gia đình mình, mình cũng là một nhà giáo dục, dạy được các con mình, cháu mình, mấy đứa nhỏ trong hàng xóm mình, mình phải là một nhà giáo dục. Nếu mình là thầy cô giáo thì đó là một cái thiên chức giáo dục là đương nhiên rồi. Nếu mình là người đi tu thì cái thiên chức giáo dục là đương nhiên rồi. Mà nếu mình là công nhân, viên chức nhà nước,
[44:09]đứng ở vai trò nào cũng phải là một người biết giáo dục người khác hết, luôn luôn biết giáo dục người khác và luôn luôn biết nhận cái hay người khác để học hỏi. Chúng ta nhớ: dù chúng ta ở cương vị nào, ở lứa tuổi nào, thành phần nào, trong người mình phải có hai cái con người: một, mình luôn luôn là một học trò vĩ đại, luôn luôn học điều hay của người khác; và mình luôn luôn là một nhà giáo tận tụy, sẵn sàng dạy cho cái người không biết. Trong mỗi con người chúng ta phải có hai cái tính chất đó hết. Cho nên ví dụ như quý Phật tử ngồi đây thì quý Phật tử đang là một học trò vĩ đại vì mình biết học Phật pháp.
[44:49]Nhưng mà xin nhớ, mình phải là một nhà giáo dục tận tụy, để khi bước ra khỏi chùa rồi, mình gặp những người bạn đạo, gặp trẻ em hàng xóm, gặp con gặp cháu mình, mình phải trở thành nhà giáo dục liền. Hãy nhớ điều đó, hãy nhớ điều đó. Đó là chúng ta nói cái quan điểm sai á, nghĩa là sai nó đưa đến những cái sai lầm, rồi gây ra tai họa cho người khác, gây ra cái nỗi khổ cho mình, mất cái phẩm giá của mình. Bây giờ chúng ta nói về cái đúng. Có những quan điểm đúng, nhưng mà dĩ nhiên chưa tột cùng đâu, nhưng mà dù sao cũng là tốt lắm rồi. Thì cái điều đúng á, nó khiến cho đời của chúng ta tốt đẹp và
[45:28]lợi ích cho mọi người chung quanh, đó hễ đúng là như vậy. Ví dụ thế này: ví dụ như là khi mình tin hiểu nhân quả nghiệp báo, thì mình luôn luôn biết giúp đỡ, luôn luôn biết đem an vui cho mọi người. Dù cái biết đó nó chưa có tột cùng như là chư Phật, chư Bồ Tát, phải không? Mình hiểu, bởi vì chư Phật, chư Bồ Tát hiểu về nhân quả khủng khiếp lắm, hiểu nghĩa là tinh vi từng chút từng chút vậy, tinh vi từng chút. Ví dụ thế này: ví dụ như có người thuở nhỏ cái mắt luôn luôn bị đau, thấy có một năm là đau đau mắt một tháng, một năm đau mắt một tháng. Mà chung quanh người ta không ai đau hết, có mình mình đau à.
[46:13]Á, xin vui lòng vào chùa đừng hút thuốc.
[46:19]Nghĩa là cứ một năm đau mắt một tháng, nguyên nhân được tìm thấy là bởi vì ở kiếp trước á, mình cho người ta nấu bếp lò để khói lên xông mù mịt vô mắt người ta. Nấu cái lò để khói lên nhiều quá, không có biết cách dẫn khói đi, vậy đó mà bị quả báo đau mắt hoài. Trừ những trường hợp dịch thì không nói. Đó, nghĩa là ví dụ mình là người có quyền, mình sắp xếp trật chút xíu, mình lãnh quả báo. Ừm, ví dụ như mình bắt người ta cực một chút, thí dụ mình là người có quyền, mình cai quản ngàn người, rồi tới giờ đó là tới giờ người ta nghỉ ngơi, nhưng vì công việc cần thiết á mình ép người ta làm thêm buổi nữa.
[47:00]Thì một ngàn người làm thêm buổi, thì qua kiếp sau mình phải làm vất vả cực khổ trong hai ba chục năm. Một cái lệnh của mình cho một ngàn người sai, mình mắc quả báo vài chục năm. Nên cái nhân quả, còn mình tin được nhân quả rồi thì mình sẽ đỡ làm điều sai, nhưng mặc dầu mình chưa tinh vi lắm. Còn chư Phật, chư Bồ Tát thì nhân quả tinh vi lắm, cẩn thận từng chút từng chút. Nhưng mà dù sao chúng ta tin được nhân quả nghiệp báo là mình bớt lầm lỗi rồi, hễ làm cái gì mình cân nhắc quả báo bớt lầm lỗi. Người càng thông minh chừng nào thì đỡ... Ví dụ thế này: mình biết rằng bảo vệ rừng á là bảo vệ sự sống của loài
[47:46]người trên Trái Đất, khiến cho khí hậu ổn định hơn. Cái này đúng hay sai?
[47:55]Rừng bị phá nhiều á thì tự nhiên cái Trái Đất này lụt lội nhiều hơn, bão tố nhiều hơn. Thì họ tìm cái nguyên nhân là tại rừng cây không còn, khí hậu không còn ôn hòa, thì cái điều mà các nhà khoa học kết luận vậy đúng không? Đúng không? Đúng, nhưng mà chưa đúng hoàn toàn. Mình cũng tin như vậy, mình chấp nhận như vậy là mình cũng đúng, nhưng mà chưa đúng hoàn toàn. Cái gì đúng hơn chút nữa? Còn có yếu tố siêu nhiên nữa. Nhớ nha, còn cái yếu tố siêu nhiên nữa. Yếu tố siêu nhiên là sao? Là yếu tố thế này: rừng cây là nơi trú ngụ của quỷ thần. Chúng ta nhớ nha, đừng tưởng cái cây mà không có ai ở trển, có người ở trển.
[48:43]Những cái cây, nhất là cây càng lâu năm trong rừng đều là chỗ ở hết, đều là chỗ ở hết. Thì khi mà rừng cây bị phá nhiều quá thì những cái chúng sinh đó, chúng sinh mà siêu hình á, họ không còn chỗ ở, thì họ đi đâu? Họ tức giận, họ tức giận. Mà cái sự tức giận của họ nó kết tụ quá nhiều, nhiều nhiều quỷ thần như vậy, nhiều chúng sinh như vậy, chính họ đã tạo thành bão tố. Chúng ta nên nhớ, bão tố có yếu tố siêu nhiên ở trỏng, chứ không phải chỉ đơn thuần là yếu tố vật lý. Cho nên mà ông bà mình hay nói là rồng tạo mưa, rồng tạo gió. Chúng ta đừng nghĩ là ông bà mình nói chuyện mê tín dị đoan. Rằng ý của ông bà mình nói rằng cái khí hậu này,
[49:34]mưa gió bão bùng này có yếu tố của siêu nhiên ở trỏng đó, mà biểu tượng qua con rồng, hiện tượng con rồng, rồng tạo mưa tạo bão. Cho nên cái yếu tố siêu nhiên đó nó liên quan đến rừng cây, rừng cây là nơi ở của quỷ thần. Những cái cây mà càng lâu năm là bảo đảm trên đó có nhiều vị siêu hình họ ở trển, những vị thần ở trển. Có những vị thần cũng hiền lành, thần cây thường là hiền lành; hoặc là không phải là vị thần mà cái vong người chết, mình nói như ma cũng vậy. Những cái vong đó họ mất đi rồi, họ không có chỗ ở, khi họ lên đọt cây họ ở, làm cái nhà của họ. Khi mình đến mình cưa như vậy, thì trước mắt họ không làm
[50:14]gì mình được vì họ chưa đủ lực, nhưng họ tức giận. Nhiều nhiều cái vong tức giận như vậy nó thành chuyện, là thành chuyện. Cho nên hầu hết những người mà đi rừng cưa cây không ai giàu, không ai giàu, sau này cuộc đời khốn khổ. Mà cứ để cho người ta cưa cây hoài thì cả cái đất nước đó, cả cái Trái Đất này chịu phải chịu ảnh hưởng chung là bão tố sẽ nổi lên. Đó là cái cơn thịnh nộ của những vị trong siêu nhiên, họ muốn nhắc cái con người là phải bảo vệ rừng cây cho họ, đừng có chạy theo lợi nhuận trước mắt là như vậy. Nhưng mà tuy nhiên là mình biết cái ban đầu là bảo vệ rừng cây thì mình đã là đúng rồi, dù chưa đúng hoàn toàn, đó.
[50:59]Hoặc là ví dụ như mình nói rằng truyền bá đạo đức là tốt, thì điều này đúng không? Đúng phải không? Ráng truyền bá đạo đức, đó là một cái phước lớn, một cái đúng. Mặc dù mình chưa hiểu hết cái nhân quả của nó. Cái nhân quả là gì? Cái người mà cứ đem đạo đức truyền bá thì quả báo sau này là sao? Sau này là sao?
[51:27]Sau này làm thánh, sau này làm thánh. Mà chưa làm thánh được á thì cuộc đời cũng rất là sung sướng. Bây giờ nói nếu người này còn ở cõi người thì họ sẽ hưởng được cái điều mà họ đã gieo ra. Nói ví dụ nha, cái này ví dụ hơi vòng vòng một chút. Ví dụ lúc hồi còn sống ở kiếp trước á, họ dạy cái đạo đức cho ông A. À. Thì ông A đó dạy đạo đức cho bà B. Bà B mới dạy đạo đức cho cái cô C. À cô C mới làm bao nhiêu điều phước thiện dạy cho cái đứa bé D. À, thì cái ông này ổng chết đầu thai lại ổng gặp đứa bé D thì đứa bé D đối xử ổng làm sao? Tốt hay xấu? Tốt. Đó là vì phải ổng hưởng được cái ổng đã gieo không? Có.
[52:18]Nó đi vòng vòng như vậy đó. Mà rất chặt chẽ. Chúng ta nhớ nữa nha. Ví dụ như thế này: nói lại, đời trước à tôi dạy đạo đức cho ông A. À. Kiếp sau tôi gặp con bé D nó giúp tôi thì cứ nói rằng nó là ngẫu nhiên giữa con bé D với ông A này không có không liên quan, đó là sai. Luôn luôn có liên quan. Vừa là cái nghiệp báo siêu hình mà vừa là cái đường đi vật lý thực tế nó ăn khớp với nhau luôn cả hai, luôn luôn như vậy. Ví dụ bây giờ mình gặp một người nào đó họ đối xử tốt với mình thì nếu mà mình, một người nào có con mắt mà nhìn xuyên qua nhiều kiếp á sẽ thấy cái người đối xử tốt nó có liên quan chằng
[53:02]chịt nhòng nhòng nhòng với cái người mình đối xử tốt kiếp trước á. Nó luôn luôn như vậy. Đó là cái người mà truyền bá đạo đức á thì được cái phước, nếu còn ở cõi người thì sẽ là một người tốt, sống được nhiều may mắn, được người ta thương. Mà nếu mà thuần thục á thì lên cõi trời. Mà nếu thuần thục nữa đó là những vị thánh vĩ đại, để lại những điều cao cả cho cái thế giới này. Cho nên vì vậy chúng ta cố gắng đem đạo đức mà truyền bá cho cuộc đời này, đừng có sợ cực, sợ khổ. Cuộc đời này sống không bao lâu đâu. Nói chứ sống nay chết mai à. Thấy vậy chứ mình biết mình không biết mình chết lúc nào.
[53:44]Nên quan trọng từng giờ phút của cuộc sống hãy nghĩ coi mình có làm điều gì lợi được cho người khác hay không. Hãy luôn luôn tự hỏi mình điều đó như vậy. Ừ. Bây giờ mình nói tới trường hợp thứ ba là cái quan điểm vừa đúng mà lẫn với sai thì cái hậu quả mình cũng vừa tốt vừa xấu à. Ví dụ như thế này: Bố thí là tốt hay xấu?
[54:10]Nó vừa tốt vừa xấu á. Vừa tốt vừa xấu á. Sao kỳ vậy?
[54:20]À bây giờ mình nói thế này nha, trong cuộc đời này trung bình 10 người thì mấy người tốt, mấy người xấu? Mấy người? Mấy tốt mấy xấu? Một tốt chín xấu. Đó, có một người đưa ra cái tỷ lệ hơi bi quan. Giờ xin cho một người khác hơi lạc quan hơn chút, mấy tốt mấy xấu? Hả? Nửa tốt nửa xấu? Này được, còn có sáu tốt bốn xấu rồi có người chia cưa bảy ba nữa, cưa bảy ba. Ừ à thật ra đó ví dụ như khi chúng ta ngồi ở đây nè thì mình nhìn mình thấy lạc quan phải không? Mình thấy lạc quan là đa số người đến chùa ngồi đây thì cái phần tốt nhiều hơn, có thể là chín người tốt một người xấu trong số người ngồi đây.
[55:12]Hoặc trong con người mình cũng vậy, cái phần tốt vẫn chiếm đa số. Hoặc là nói tỷ lệ con người thì cái người tốt vẫn chiếm đa số đây. Nhưng bây giờ mình bước ra ngoài kia chút xíu thì mấy tốt mấy xấu? Không bảo đảm nữa phải không? Tỷ lệ đó không bảo đảm. Cái người xấu sẽ nhiều hơn. Bây giờ ví dụ mình là một người gặp ai cũng bố thí thì như vậy mình bố thí cho mấy người xấu, mấy người tốt trong 10 người? Nếu mà tỉ lệ cưa bảy ba thì mình cho bảy người xấu, cho có ba người tốt, như vậy người xấu được mạnh lên thêm mà người tốt bớt không bằng, phải không? Như vậy việc mình làm có phước không? Không.
[55:55]Nên có cái câu chuyện ở Hòa Hảo nói rất là hay, tại nói chuyện là Đức Huỳnh Vũ Sổ đó ngài đưa ra một cái tỉ lệ cũng bi quan là 10 người chớ trên đời này được người biết tu à. Tỉ lệ hơi bi quan. Thì Bác Hai Như Sanh á, lúc không nghe ổng ổng đi ổng bán dao. Bán dao thì mấy người bạn đạo mới nói: "Trời, anh làm cái nghề thất nhân thất đức, phải không? Là đi bán dao về người ta sẽ cưa sẽ cắt chúng sanh." Thì bác không biết đường bác trả lời. Chợt có một ông thầy thuốc đi tới, cái Bác Hai mới chỉ ông thầy thuốc, nói: "Cái ông này tội nặng hơn tui." Ủa nói: "Sao ông thầy thuốc mà lại tội nặng?" Tại vì Đức Thầy nói 10 người,
[56:36]chín người xấu một người tốt, mà ổng chữa bệnh từ sáng tới tối như vậy ổng giúp cho cái người xấu nhiều hơn giúp cho người tốt cho nên ổng tội nặng hơn tui." Bác trả lời như vậy cái người ta không có cãi được. Tức là như vậy chúng ta thấy á, bởi tại sao mà có những người làm thầy thuốc thiệt chứ phước không nhiều là vậy, bởi vì cái số người mình chữa đó có người xấu nhiều khi nhiều nữa, đi vô nhằm cái ổ mà cái xóm mà xóm xã hội đen mà mình làm phòng thuốc từ thiện ở đó thì thôi mê đời luôn, rồi đời sau mình hết đầu thai luôn, tại mình giúp cho họ khỏe mạnh để họ họ đi đánh lộn nhau. Chúng ta thấy không?
[57:09]Nó không đơn giản đâu, không đơn giản là cái giúp đỡ là tốt đâu, nó phải cân nhắc dữ lắm. Ví dụ bây giờ mình thấy các sư mà đi khất thực á, mình nên cúng dường không? Nên cúng dường không? Tại sao ác vậy, không nên cúng dường? Hả? Hả? Tại sư giả phải không? Dạ. Báo đăng hồi sáng này chúng tôi đi đường chúng tôi thấy có hai cô người nước ngoài đang móc túi để cho một ông sư không biết ổng lượm đâu được cái áo vàng cũng áo hậu rồi đầu trọc mà ông sư đó đưa bình bát ra thẳng tay để chờ đón cái đồng tiền của hai cô đang móc ra. Mình nhìn mình nhục không thể tưởng tượng được, thấy đau lòng gì đâu. Họ nhìn họ tưởng cái người tu theo đạo Phật là vậy.
[57:56]Thiệt là vậy. Cho nên những người đó mình nên sao? Mình nên sao? Nè có người nói thưa công an nha, tui không nói nha, có người nói đó. Hoặc ví dụ thế này: cái này cái kỹ thuật là biểu hiện của trí tuệ loài người, câu đó đúng hay sai? Đúng hay sai? Đúng. Bởi vì cái kỹ thuật là cái kết tinh kết quả của bao nhiêu thế hệ nghiên cứu với nhau nên rất là đúng. Nhưng mà sao? Có tốt xấu lẫn lộn. Người ta có thể dùng cái kỹ thuật đó để phục vụ con người nhưng người ta cũng có thể dùng cái kỹ thuật đó để để hủy diệt loài người. Đúng như vậy, nên nó có tốt có xấu cuộc đời như vậy. Ví dụ thương con cái là tốt hay xấu?
[58:43]Tốt xấu lẫn lộn. Bởi vì sao? Mình thương mà mình chiều nó là hại nó. Thương phải biết dạy, thương phải biết bắt nó làm phước. Có những người cha mẹ mày tôi nhắc lại, thương con cứ chiều con làm nó hưởng hết phước á tới lớn nó khổ à. Cuối cùng là tại vì hồi nhỏ cha mẹ cho sung sướng quá hết phước rồi. Cho nên mình thương con mình phải cho con mình làm phước thì lớn lên dù mình có chết rồi nó còn có phước nó sống. Hãy nhớ điều đó, hãy nhớ. Chứ cái quan niệm mà cha mẹ thương con chiều con là hầu hết ai cũng bị á, tất cả mọi người đều bị. Mình hại con mình mình không hay. Nó muốn gì cho cái nấy là sau này nó khổ đó.
[59:22]Còn cái trường hợp mà thứ tư là đúng đến tột cùng chỉ có bậc thánh thôi mình không nói nữa, ha. Bây giờ chúng ta trở lại đây nè, cái vấn đề là thường thường cái suy nghĩ chúng ta vướng vào ba loại: hoặc sai, hoặc đúng, hoặc là lẫn giữa đúng và sai. Đó, thì ở đây đó, tất cả những điều đó mà mình cho rằng mình đúng hoàn toàn thì mình là người cố chấp, mình là người có định kiến, có thành kiến. Mà một cái định kiến nó tồn tại trong tâm mình rồi, nó cản trở không cho trí tuệ xuất hiện, mà chúng ta tu tập phải có trí tuệ. Mà khi mà nó cản trở rồi đó, là mình đóng khung mình rồi á, mình không hiểu biết nhiều hơn nữa.
[1:00:07]Mà không hiểu biết nhiều hơn nữa, mình làm việc không đúng, không viên mãn và tâm mình bất an. Cho nên đừng bao giờ đóng khung cái điều mình đã biết, điều mình đã quan niệm. Đây là chỗ phải thoát ra, đừng cho rằng cái gì mình đã hiểu biết rồi là đúng hoàn toàn, cái gì mình chủ trương là đúng hoàn toàn, còn cái đúng hơn đó. Mà cái trách nhiệm của chúng ta là suốt đời đi tìm cái đúng hơn nữa, hãy nhớ điều đó. Suốt đời đi tìm cái đúng hơn nữa, đó là cái mục tiêu cuộc sống của mình, đó là cái khôn ngoan của mình. Nhưng mà muốn là để đi tìm cái đúng hơn nữa là mình phải có ba cái yếu tố này: Một á là trí tuệ, mình mới biết được là cái mình đã biết rồi còn ít, phải không?
[1:01:00]Phải có nhớ trí tuệ. Cái người mà ngu không có trí tuệ á, cứ tưởng mình biết hết chuyện trên cuộc đời. Đó là người ngu á. Còn người có trí tuệ á là họ biết rằng cái mình đã biết chưa chưa xong, chưa đủ hoàn toàn, đó là người có trí tuệ. Cho nên Khổng Tử mới nói đó: "Biết mình ngu thì đã bắt đầu khôn" là vậy. Biết mình ngu. Còn ai biết mình khôn thì đã bắt đầu ngu, giỏi. Nó vậy đó. Cho nên mình làm ơn là mình biết mình ngu giùm nha, tức là mình bắt đầu khôn, chứ bữa nào mà tự nhiên biết mình khôn rồi là mệt rồi đó nha, mệt rồi đó. Thì muốn mà có trí tuệ đó à thì nó hai trường hợp: Hoặc á là mình nhờ học mà biết.
[1:01:49]Học, tức là mình đến đây mình nghe kinh nè, mình biết thêm nè; mình đọc sách nè, mình nghe băng nè, mình biết thêm, là mình biết thêm điều mình chưa biết, mình biết thêm cái gì nó đúng hơn nữa. Đó là nhờ học là cũng là cái trí tuệ, hoặc là mình tự biết được. Có những người trên cuộc đời lạ lắm, họ không học mà họ tự biết hết trơn. Có những người như vậy. Có những người có cái duyên gì đời xưa không học, ví dụ như là ở trong lĩnh vực toán có những người thần đồng từ nhỏ mà tự nhiên đã biết rất nhiều. Hoặc trong lĩnh vực đạo pháp vậy, có những người chưa học nhiều mà nhìn vấn đề gì cũng thấy đạo lý, cũng có nữa.
[1:02:31]Đó là hai trường hợp để mình có trí tuệ, đó là yếu tố thứ nhất. Yếu tố thứ hai là yếu tố khiêm hạ. Đó. Khiêm hạ, bắt đầu bao nhiêu năm mình cứ nghĩ là mình hay, nhưng chợt một hôm, chợt một chiều tóc trắng như vôi, lá úa trên cây rụng đầy, mình mới thấy rằng mình chưa biết nhiều lắm. Bắt đầu tâm khiêm hạ xuất hiện. Yếu tố thứ hai, phải khiêm tốn mới thấy rằng mình còn dở. Còn người tự cao làm sao? Thì tưởng mình hay. Cho nên, người tự cao với người ngu là cùng một loại với nhau, nhớ nha. Hễ khi nào mình tự cao là mình ngu, mà khi nào mình khiêm hạ là bắt đầu mình khôn ra. Đó, mình nhìn thái độ biết à.
[1:03:17]Ví dụ như có cái người rất là giỏi, học hành rồi cái gì cũng biết, mà nghĩ rằng mình giỏi, người đó đang ngu từ từ, đang ngu từ từ. Còn cái người đang ngu, không biết gì hết, và nghĩ mình ngu thì sao? Đang khôn từ từ, đang khôn. Vì cái tâm khiêm hạ làm người ta khôn lên, người ta có trí tuệ. Còn cái tâm mà tự cao làm mình sẽ ngu dần dần, ngu dần dần. Như vậy, ở trong đây ai là người có trí tuệ, khôn ngoan giơ tay lên? Không giơ. Ủa sao hôm rày thấy đi dạy đời thiên hạ dữ lắm mà bữa nay không dám giơ tay? Người nào mà ngu giơ tay lên?
[1:04:08]Đó là những người đang khôn dần dần lên. Thấy mình ngu là khôn, đó là tâm khiêm hạ đó, nên rất là lợi. Nên ai giơ tay là xin khen người đó, nhưng đừng có giơ hoài người ta nói mình khùng.
[1:04:24]Cái yếu tố thứ ba đó là can đảm. Hồi nãy chúng ta nói ba yếu tố không? Trí tuệ này, khiêm hạ, yếu tố thứ ba là can đảm. Can đảm là sao? Tức là dám buông bỏ quan điểm sai lầm của mình, gan lắm chứ không phải. Thường thường mình không dám buông bỏ cái mình đã chấp nhận. Đa số như vậy, ví dụ bây giờ mình trở lại vấn đề. Mình nói là thương con là phải chiều. Tự nhiên hôm nay mình nghe quan điểm là thương con thì phải dạy và bắt nó làm phước, phải bắt cho nó chịu cực. Tự nhiên mình khó buông bỏ, quen cái chiều con tiếp. Con mình thấy thương, thấy tội, mình banh da xẻ thịt mình đẻ nó ra, mình thương nó quá, nó muốn gì cũng được hết.
[1:05:08]Mình nghĩ cái quan điểm đó quen rồi. Bây giờ, tự nhiên nghe cái ông thầy cà chớn nào, hắc ám nào đâu nói không được chiều nó nữa mà phải dạy nó, bắt nó đi làm phước, mình khó buông bỏ. Nên ở đây cần một sự can đảm, cần sự can đảm. Người gan lắm mới dám thấy mình sai, người gan lắm mới dám bỏ cái quan điểm sai của mình, không phải dễ. Chớ thường thường lại ví dụ nhất là trong tôn giáo đó, trong tôn giáo nó đụng tới cái niềm tin và tình cảm, cho nên là ít có ai can đảm bỏ cái đường lối tu hành sai lầm của mình trước đây của thầy tổ mình. Nhất là những cái tôn giáo mà cực đoan, ví dụ bây giờ có đem họ ra bắn chết cho họ,
[1:05:53]vẫn cho rằng cái việc mà họ giết người hàng loạt để mà phục vụ Thượng đế là đúng. Cái quan điểm đó đúng hay sai? Sai. Giết người hàng loạt mà để làm đẹp lòng Thượng đế là đúng hay sai? Sai. Sai. Vì nếu mà Thượng đế linh đó, tự ổng giết chứ không đợi tới mình giết, phải không? Họ tôn sùng là nói Thượng đế là toàn năng làm cái gì cũng được, vậy mấy cái người đó sai sao Thượng đế không tự giết đi mà phải đợi mình đem bom đánh người ta giết, phải không? Cái sai của họ mà họ không nhìn ra. Mà bây giờ mình đem mình cãi lộn với họ, cãi không bao giờ họ tin rằng họ sai. Không bao giờ đủ can đảm họ buông cái đó xuống hết. Đó là cái khó như vậy.
[1:06:31]Cho nên, cái gì mà cái quan điểm cũ của mình, cái gì mình đã chấp nhận rồi buông không phải dễ, phải người phải gan dạ lắm như vậy. Hoặc là cái người mà tu Thiền tông thì thấy đó là chân lý tối thượng không có gì bằng. Hoặc cái người mà tu theo Tịnh độ tông thì nói không có gì hay bằng trong cái thời đại này bằng niệm Phật cầu vãng sanh. Còn người tu Mật tông thì nói không có nào hay bằng cái nghĩa là cái linh thiêng của câu thần chú có thể giải thoát hiện đời. Đó chúng ta thấy mỗi người mà theo cái đường lối của mình chấp là hay rồi thì không ai nói nghe nữa đâu. Giờ có đem cãi rồi chiến tranh, bởi vậy hồi xưa người ta có dặn nhau
[1:07:11]là nói chuyện gì thì nói chứ hai lĩnh vực đừng nói tới, dễ đánh lộn: một là tôn giáo, hai là chính trị. Vì trong đó cái tình cảm nó mạnh lắm, nhất là trong thời Việt Nam mình có chiến tranh đó, bây giờ mình thời bình rồi thì dễ, giờ thời bình rồi đất nước mình quy về một mối, cho nên người dân tương đối yên tâm không có gì phải lo. Chứ vào thời xưa chiến tranh cái người binh phe này, người binh phe kia mà nói chuyện với nhau mới đầu gặp anh anh em em tay bắt mặt mừng, nói chuyện mà tới quan điểm chính trị người binh phe này người binh phe kia một lát là bàn ghế đổ bể hết. Hoặc là nói tới tôn giáo cũng vậy, nên người ta có cái định kiến,
[1:07:48]cái chấp trong cái tình cảm, cái niềm tin của mình nó mạnh lắm. Thì ở đây cái việc mà mình dám buông cái sai của mình, thấy cái sai của mình là mình có được ba yếu tố: một là có trí tuệ, hai là có sự khiêm tốn, và ba là có sự can đảm, đó thì mới vượt qua được không phải vậy. Nên bây giờ ngày hôm nay vậy, chúng ta nói chuyện với nhau về vấn đề thành kiến, định kiến. Chúng ta muốn đi tìm một cái trí tuệ nó vượt ra ngoài những cái khuôn mẫu nào giờ đóng khuôn mình thì mình phải có trí tuệ tự tại, không có bị đóng khuôn nữa, dù cái đúng bị đóng khuôn vẫn là sự cản trở. Dù là đúng, tại vì đúng phần chứ chưa đúng hoàn toàn mà mình
[1:08:29]đóng khuôn rồi vẫn không nhìn thấy cái đúng hơn nữa. Đó chúng ta nhớ như vậy. Ví dụ, chúng ta đi chùa học đạo rồi mình đã học được cái đúng rồi nhưng mà chưa phải là cái đúng hơn nữa. Bây giờ chúng ta muốn có một cái trí tuệ vượt thoát hết mọi cái định kiến, mọi thành kiến, tìm cái đúng hơn nữa thì chúng ta phải có những cái việc phải làm như thế này đây. Thứ nhất á là phải có một cuộc tổng thanh lọc lại mọi cái quan điểm, hiểu biết của mình hết, giống như là một cái tổng thanh tra nhà nước vậy đó. Bây giờ là tổng thanh lọc hết mọi cái tư tưởng của mình. Trước đây mình đã hiểu biết gì, mình đã quan niệm cái gì,
[1:09:07]giờ phải hoài nghi lại tất cả hết, hoài nghi hết. Nghĩa là phải nói thế này, "Chưa chắc những điều mình biết, những điều mình hiểu là đúng." Bây giờ mỗi người phải quan niệm đó giùm giùm thầy từ ngày hôm nay. Bắt đầu một cuộc thanh lọc và cái cuộc thanh lọc này sẽ kéo dài 3 năm, 3 năm. Từ đây cho tới 3 năm sau, nếu chúng ta mà chưa giận hờn nhau mà còn gặp nhau ở đây, nhớ là trong vòng 3 năm tới là 3 năm tổng thanh lọc cái nội tâm của mình thoát ra ngoài mọi thành kiến, là phải thấy rằng mọi cái quan niệm, mọi chủ trương từ trước tới giờ coi chừng nó sai nha. Biết hoài nghi hết toàn bộ, tức là bây giờ mình nói với ai điều gì luôn luôn
[1:09:53]nói trong cái dè dặt, không chắc mình đã đúng hoàn toàn. Khi người ta phê bình mình một điều gì thì coi chừng là người ta đã phê bình đúng, coi chừng đó là là thầy ta. À nói thầy ta, bạn ta thì có một cái đoạn vui vui nói Phật tử nghe một chút. Có người nói như thế này, "Khi ta sai mà người đó dám chê ta thì người đó là thầy ta." Phải không? Đúng không? Đúng. À, "Khi ta sai mà người đó khen ta, người đó là kẻ thù của ta." Đúng không? Đúng, vì làm mình sai tiếp. "Khi ta đúng mà người đó khen ta thì người đó là bạn ta." Đúng không? Đúng, hiểu. "Khi ta đúng mà người đó cứ vẫn cứ chê ta thì người đó đích thị là vợ ta." Không biết sao.
[1:10:42]Thấy có bài báo nói vậy đó, không biết sao nữa. Nhưng mà
[1:10:49]Nhưng mà hôm nay á thì chúng ta học cái bài thành kiến này đó thì chúng ta biết ơn những người mà chê mình, có khi họ là thầy mình, bởi vì có khi mình đã sai mà họ họ chê mình, họ đúng cái tiêu chuẩn thứ nhất. Đó, còn trường hợp mình đúng mà họ cứ chê hoài thì coi chừng. Đó là cái bắt đầu hoài nghi hết mọi quan điểm của mình, mà trong cái hoài nghi này đó chúng ta rất cần thiền định. Xin thưa, chúng ta rất cần thiền định. Vì sao vậy? Bởi vì thiền định làm cho tâm mình rỗng rang. Tâm mình rỗng rang, mình không dựa vào đâu hết, cho nên người tu thiền dễ là cái người thoát khỏi mọi thành kiến. Những cái pháp tu khác coi vậy chứ không bằng.
[1:11:35]Ví dụ như mình ôm một câu niệm Phật thì rất là linh vì niệm Phật thì luôn luôn linh. Hoặc mình ôm một câu thần chú có thể có cái linh. Nhưng mà tu thiền á, mình lạy Phật thôi, chứ lúc mình ngồi thiền mình giữ cái tâm cho rỗng rang, không có niệm, không dựa vào một cái niệm nào hết thì dễ có trí tuệ phát hiện mà dễ phá vỡ được thành kiến, mà dễ hoài nghi được hết mọi cái tư tưởng của mình. Vì trong cái định như vậy á mà ý nghĩ nó vừa khởi lên, cái mình tách mình ra khỏi nó, mình biết phán xét chính nó nên người tu thiền dễ phá vỡ thành kiến là vậy. Tu niệm Phật á dễ tu nhưng mà cái thành kiến khó bỏ,
[1:12:15]cho nên các cụ lớn tuổi nhiều khi mình chọn cái pháp môn niệm Phật thì nó có cái hay là được phước vì niệm Phật được phước. Cứ niệm Phật A Di Đà dễ tu, nó đỡ vất vả, thì cái hay của pháp môn là vậy. Nhưng nó cũng có cái dở là sao? Mình khó bỏ được cái thành kiến của mình, cho nên người già mà tu niệm Phật nhiều khi mình thấy mình hơi hơi chấp. Mình để ý kỹ mình sẽ thấy mình hơi cố chấp chút. Đó, cho nên bây giờ mình pha, lúc nào niệm Phật rồi niệm, lúc nào mình buông câu niệm Phật mình giữ cái tâm rỗng rang luôn thì như vậy mình sẽ tu niệm Phật mà không bị cố chấp, bởi vì cái tâm rỗng rang á mình mới phá được cái thành kiến của mình,
[1:12:57]còn cứ dùng một câu niệm Phật che tâm rồi cái niệm mình mình không thấy, đó vậy. Cho nên cái tâm mà rỗng rang á nó không lệ thuộc vào ý nghĩ rất là hay, nó làm cho mình phát được trí tuệ. Nhưng mà nhớ một điều này, nó có một cái chỗ này dễ bị hiểu lầm là cái tâm rỗng rang á là để mình mình không lệ thuộc vào ý nghĩ chứ không phải để mình rơi vào cái tiêu cực, thụ động, nhớ. Nhiều người hiểu lầm là giữ cái tâm rỗng rang rồi sống một cuộc đời tiêu cực, không có muốn làm gì hết vì làm gì cũng sợ động tâm. Đó là cái hiểu sai về cái định á. Cái định tâm là để mình phá vỡ hết thành kiến cũ để cho trí tuệ phát ra, từ đó mình nhìn mọi điều sắc
[1:13:48]bén hơn, nó đúng hơn cái trước, đúng hơn ngày trước. Đó cái định là như vậy, chứ không phải cái định để mình trốn cuộc đời, trở thành tiêu cực. Hiểu sai cái này người ta chê liền, người ta chê đạo Phật, người ta chê thiền liền. Còn hiểu đúng một cái thì người này tâm định mà rất là sắc bén. Trong đời sống mình làm thầy người khác là vậy, tại vì người ta có gì người ta hỏi mình, mình trả lời cũng chuẩn, cũng sâu, cũng kỹ là do trong cái tâm thanh tịnh á cái trí tuệ phát ra, hãy nhớ như vậy. Rồi bao nhiêu điều mà mình đã được học, được biết trước bây giờ, mình đừng có đóng khuôn nó nữa vì luôn luôn còn sai lầm, chúng ta nhớ.
[1:14:28]Cuộc đời là một sự phát triển, không bao giờ mình được đóng khuôn vào một cái gì, chắc chắn phải phát triển. Căn bản thì có thể người xưa đã đúng, nhưng mà những chi tiết, những ngọn ngành luôn luôn cần phải phát triển thêm mãi. Ví dụ ngay cả đạo Phật cũng vậy, Đức Phật để cho chúng ta một số giáo lý tuyệt vời, căn bản, nhưng mà cứ để yên như vậy hoài là chúng ta có lỗi với Phật. Vì sao vậy? Cuộc đời càng lúc càng phức tạp, chúng ta phải dựa vào cái đúng căn bản của Phật để mình phát triển ra tới từng chi tiết nhỏ mà làm lợi ích cho chúng sinh, mà ứng dụng được vào cuộc đời của thời đại hôm nay.
[1:15:08]Chứ còn nếu mà cứ dựa vào kinh điển cổ, y từng câu từng chữ không dính gì với cuộc đời hôm nay hết thì đạo Phật không có lợi cho cuộc đời, phải không? Đạo Phật phải có lợi cho cuộc đời, mà muốn có lợi cho cuộc đời trong hiện tại, chúng ta phải phát triển, phải đào sâu, phải đi tới từ cái căn bản của Đức Phật. Nên có nhiều người, ví dụ nhiều người trách chúng ta nói rằng sao mình giảng kinh không có giống với kinh điển cổ, đó là điều chúng ta phải hãnh diện, là vì chúng ta đã thực hiện được cái tâm nguyện của Đức Phật là đem cái giáo lý của ngài phát triển mãi, phát triển mãi cho nó phù hợp với cuộc đời thực tế trong thời đại.
[1:15:52]Chứ còn cứ dựa vào kinh điển cổ nói những điều không dính gì với thời đại hôm nay không có lợi ích, không lợi ích, thứ nhất là giới trí thức trẻ họ nghe họ nhàm. Bởi vì giới trí thức trẻ luôn luôn họ đòi một cái gì phải thuyết phục, phải thực tế, phải ứng dụng được, phải có kết quả được chứ không thể chỉ nghe tin rồi tưởng tượng mà tin, phải không? Đó, như vậy. Nên không bao giờ được đóng khuôn. Lúc nào chúng ta cũng phải tỉnh táo xét nét từng quan điểm trong từng trường hợp, trong từng trường hợp. Như nãy chúng ta nói với nhau về bố thí, bố thí là đúng, nhưng mà trong từng trường hợp phải xét coi nên bố thí hay không nên bố
[1:16:33]thí chứ không phải hễ nói bố thí là cứ nhắm mắt mà đưa tiền người ta, không phải. Luôn luôn như vậy, phải luôn luôn xét nét lại như vậy, phải tỉnh táo là như vậy. Ví dụ như trong Lục Độ Ba La Mật có cái câu là bố thí Ba La Mật, nghĩa là sao? Ai biết? Bố thí Ba La Mật là cho xả láng phải không? Phải không? Không, không phải. Cho xả láng là bán nhà không đủ cho nữa, quý thầy thì bán chùa không đủ cho nữa, có đem cầm mình luôn cũng không không đủ cho, nên bố thí Ba La Mật không phải là cho xả láng. Mình đừng có dịch như vậy. Mà có nghĩa là trong nội tâm mình hoàn toàn không còn tham, không còn ích kỷ và luôn luôn sẵn sàng làm lợi ích,
[1:17:22]luôn luôn sống vị tha và bảo đảm cái sự bố thí của mình đem lại cái lợi ích cho cuộc đời chứ không đem lại cái tai hại cho cuộc đời, tức là bố thí có trí tuệ. Ví dụ như là mình bố thí, bảo đảm cái đồng tiền đó biến thành cơm thành gạo để nuôi sống con người chứ không biến thành rượu để người ta quậy, uống rồi người ta say người ta quậy, phải không? Đó, nghĩa là cái việc bố thí có trí tuệ nhưng mà trong tâm mình, mình không sống cho mình nữa, đó là bố thí Ba La Mật chứ không phải là cho xả láng, đụng đâu cũng cho. Nhất là hiện tượng thế này nữa nè, hiện tượng là người ăn xin. Chính vì mà chúng ta bố thí sai lầm
[1:18:06]cho nên cái lực lượng ăn xin ở xã hội càng ngày càng phát triển. Chính vì tôn giáo mà lực lượng ăn xin phát triển, mà có những người xem đó là một cái nghề. Như có một cái ông ăn xin nọ vậy, ổng mặc cái đồ thầy tu, ổng đi quyên góp việc cất chùa thì ổng về ổng mới nói vợ ổng là lúc này người ta tin quá, người ta dễ tin á, bữa nay anh kiếm được một triệu đồng. Dễ sợ chưa? Mà trong khi một người lao động chân chính làm gì một ngày kiếm được một triệu đồng? Cho nên cái việc mình mà cho một cách không cân nhắc, mình tiếp tay với tội ác. Nói cất chùa mình xin nhắc lại chút xíu, chùa Từ Tân chúng ta đang sắp sửa cất nha.
[1:18:48]Là bởi vì nhu cầu tu học, ngôi chùa phải phát triển, và đây là một ngôi chùa rất là xứng đáng để chúng ta trùng tu cho lớn lên, cho có điều kiện tu học mọi người. Như việc mà chúng ta ngồi ngoài sân mưa gió như vậy là chúng ta thấy là sao? Cái việc cất chùa là việc cần thiết. Và thầy trụ trì có tặng cho mỗi người một con heo. Sau một năm mình xin mình tặng lại thầy một con heo đã đầy ruột để chúng ta phụ cất chùa. Thế là xong buổi giảng này chúng ta đến xin heo thầy nha, để trong cái văn phòng. Mỗi người ráng để dành từ từ vậy, để dành từ từ để năm sau đưa lại thầy. Mà nhớ bảo vệ con heo cho kỹ nha, nó mất là chùa cũng đau khổ lắm.
[1:19:33]Là từ bây giờ mình nuôi heo khoảng một năm nữa thầy trụ trì thì mới bắt đầu có thể khởi công được. Ở đây đó nãy chúng ta nói nhau là mình tỉnh táo xét nét trong từng quan điểm trong từng trường hợp là vậy. Là mỗi trường hợp mình sẽ sáng tạo cái cách giải quyết hợp lý nhất chứ đừng bao giờ mà rập khuôn theo cái cũ. Có khi cái mới nó giống cái cũ mà vô tình nó giống thôi chứ đừng có rập khuôn, đừng rập khuôn cái cũ. Rập khuôn cái cũ là bị thành kiến liền. Chúng ta thấy những phát minh lớn của khoa học hay của đạo học đều từ những con người mà không bao giờ bằng lòng với cái cũ. Những người đó sẽ làm ra được những điều vĩ đại cho nhân loại là vậy.
[1:20:18]Tuy nhiên thế này, là trong cái buổi đầu cái công đức mình chưa đủ, cái thiền định mình chưa sâu á thì mình phải nương với cái trí tuệ của người đi trước là mình phải học, chứ đừng bao giờ chủ quan không học, không học là chết á. Mình phải học, phải học đạo lý từ nơi quý thầy giảng, từ nơi sách kinh, vân vân, để mình được gợi ý cái đúng là cái gì cái đã, rồi từ từ nhờ cái đúng đó mình có công đức, rồi dần dần cái mình phát triển thành cái trí tuệ của mình. Chúng ta nhớ như vậy, chứ đừng có việc mà nói chê cái cũ rồi ai học cũng không nghe. Chúng ta nhớ thế này, hồi nãy mình nói là sống bằng trí tuệ, không bằng thành kiến, phải không?
[1:21:00]Nhưng mà ở đây đó, chúng ta vừa nói một câu nữa là mình phải nương vào cái trí tuệ của người đi trước, thì cái chỗ này là chỗ mà niềm tin còn tồn tại. Vậy cái người đi trước mình đúng hay sai? Đúng hay sai? Đúng hay sai? Chắc không? Chắc đúng không? Không ai chắc ai hết trơn á, phải không? Bây giờ mình nói mình không có trí tuệ nè, mình phải nương với cái người đi trước có trí tuệ. Bây giờ xin ai cho biết tên để tui đi học luôn. Ai? Không biết ai, phải không? Không biết. Vì chỗ này là cái chỗ mà tùy duyên, cái chỗ này là chỗ của niềm tin. Mình tin ông thầy nào đúng mình mới mới theo, phải không?
[1:21:52]Mà không biết ổng đúng thiệt hay không à, nhưng mình tin thôi. Vì đây là chỗ mà vừa là may rủi, mà vừa là niềm tin còn tồn tại. Ha, ví dụ như là mình tin rằng chùa Từ Tân có Thầy trụ trì đúng, có trí tuệ, mình đến mình học hỏi, thì có khi mình may mắn. Mình may mắn là mình gặp đúng địa chỉ, học được đúng thầy thì từ từ mình sẽ vượt lên mình có trí tuệ của chính mình. Mình nương cái trí tuệ người đi trước rồi mình có cái trí tuệ của chính mình. Nhưng mình lỡ xui mình đi lộn địa chỉ mà đi lộn lên núi Dinh, á lên núi Dinh, cái không đúng địa chỉ, thế là mình không mở được trí tuệ. Tại cái người đi trước mình mà họ dạy cho mình một
[1:22:35]cái điều sai thì trí tuệ mình không mở ra được. Cho nên đây là chỗ hên xui may rủi thôi. Như vậy, phải cẩn thận. Nếu mình mà may mắn mà mình gặp cái vị minh sư á thì trí tuệ mình mở ra, còn nếu không phải minh sư thì tâm mình mình đóng khuôn theo cái sự sai lầm của thầy mình luôn. Vì chúng ta nhớ, hễ cái gì mà thành kiến á nó có khuynh hướng nó bảo thủ, nó đóng lại; còn cái gì mà là trí tuệ đó nó có khuynh hướng nó phát triển, nó mở ra. Đó là cái phân biệt đó, ừm. Cho nên bây giờ là mình phải xét những điều mình đã học á là nó là chân lý nó giúp khai mở trí tuệ, hay là nó là khuôn mẫu mà khiến mình bảo thủ?
[1:23:21]Đó, phải hãy nhớ hãy cẩn thận, lúc nào cũng hoài nghi chính mình đó. Bây giờ chúng ta nói trở lại cái giai đoạn đầu mà mình hoài nghi chính mình á, là bắt đầu hôm nay mình học với nhau bài này thì mình nói là mình hoài nghi được hết tất cả những điều gì mình đã biết vì có thể nó đã sai lầm, mà hoài nghi như vậy 3 năm giùm. Thì giai đoạn đầu á mà hoài nghi như vậy á thì mình hơi thiếu tự tin. À nhìn vô cái con người đó thấy có vẻ hơi rụt rè, hơi thiếu tự tin, nhưng đừng sợ, kệ nó, cứ đi qua 3 năm. Cứ đi qua 3 năm thiếu tự tin, tới khi mà mình có trí tuệ rồi đó, mình sẽ có một cái tự tin vững chắc.
[1:24:05]Còn mà khi mà mình còn thành kiến á mà mình có vẻ tự tin á thì mình là con người bướng bỉnh, cố chấp liền, rất là đáng sợ. Cho nên chúng ta chấp nhận đi qua 3 năm hoài nghi chính mình, nghi ngờ chính mình và có vẻ thiếu tự tin, chấp nhận. Nhưng qua 3 năm sau rồi, đến khi trí tuệ mình phát rồi á thì mình sẽ từ từ phục hồi cái tự tin mà điều gì mình biết, điều gì mình nói sẽ là điều đúng cho mọi người, làm cái gì vững chắc cho mọi người. Bây giờ mình sẽ phải biết nghi ngờ coi chừng điều mình nói ra nó là một thành kiến chứ không phải là một trí tuệ. Đó mình phải tự hoài nghi chính mình như vậy, ừm.
[1:24:52]Đó là thứ nhất là cái hoài nghi. Thứ hai á là mình phải siêng năng lạy Phật cầu gia bị, lúc nào mình cũng phải khiêm tốn đảnh lễ Phật. Bởi vì mình đảnh lễ Phật với lòng tôn kính á, tự nhiên mình được cái phước có trí tuệ như Phật. Hay lắm, đây là điều rất vi diệu. Chúng ta cung kính một bậc Thánh, chúng ta sẽ có được cái trí tuệ của bậc Thánh đó, đó là nhân quả công bằng, công bằng. Trong cuộc sống này cũng vậy, mình thấy một người giỏi mà mình nghiêng mình ngưỡng mộ, từ từ mình cũng giỏi. À, còn mà mình thấy một người giỏi mà mình coi thường, mình không giỏi được. Huống hồ đối với Đức Phật, đối với các vị Bồ Tát,
[1:25:33]A La Hán là trí tuệ ngất trời mà mình cúi đầu mình đảnh lễ nên từ từ mình có cái phước có trí tuệ. Cho nên đó là cái công hạnh thứ hai. Công hạnh thứ nhất là hoài nghi chính mình. Công hạnh thứ hai là siêng năng lạy Phật với lòng tôn kính tha thiết. Công hạnh thứ ba á là siêng năng tu tập thiền định, siêng năng tu tập thiền định, giữ tâm mình rỗng rang không suy nghĩ gì hết. Mỗi ý nghĩ khởi lên, thấy nó, buông bỏ nó. Cái công hạnh thứ tư là siêng năng giúp đỡ mọi người. Vì có cái phước vị tha mình mới có trí tuệ. Chúng ta nhớ là từ bi là nhân mà trí tuệ là quả, à nhớ như vậy. Thì từ từ khi mà mình có bốn cái công hạnh đó rồi đó, trí tuệ sẽ mở ra dần dần.
[1:26:26]Thì mình không có sống bằng cái thành kiến bị đóng khuôn, mà sống bằng cái trí tuệ tự tại, linh hoạt, tức thời. Đó, mọi việc mà đến với mình á mình nhận định sâu sắc dữ lắm, mà trước đó không biết gì hết. Trước đó một giây mình không biết gì hết, nhưng mà ngay khi người ta vừa hỏi mình, mình nhìn hết mọi vấn đề thấy liền, không cần dựa vào cái gì đã biết cũ. Hoặc là trước đó một giây mình không biết gì hết, nhưng mà sau đó một giây khi có câu chuyện nó xảy đến với mình, mình nhận định hết mọi điều rõ ràng lắm. Đó là cái trí tuệ tức thời đó, không lệ thuộc vào thành kiến, chứ còn có thành kiến nó sẽ rất là chậm, nó rất là chậm, ừm.
[1:27:05]Ví dụ thế này, bây giờ có người nói rằng cho rằng người nữ kém hơn người nam, thì bây giờ mình xét làm sao? Đúng không? Không đúng, phải không? Không đúng thế nào là vì ví dụ như bây giờ đó là mình khi mà nghe người ta nói một cái câu, mình coi chừng người ta vừa nói bằng thành kiến, thì mình phải tìm cách xét mọi khía cạnh hết, coi người ta có đúng hay không. Ví dụ nói về sức khỏe thì người nữ đúng là đa phần yếu hơn người nam. Đó, nhưng mà vì nói về giỏi, đa phần người nam giỏi hơn người nữ cũng đúng không biết sao. Tại có khi đầu bếp lại là người nam lại rất là giỏi, phải không? Thấy cái ông gì mà miệng ổng nói liên huyên liên huyên
[1:27:45]trên truyền hình mà dạy nấu ăn á lại là đàn ông. Thấy không, vậy cũng ngộ vậy, ừm. À nhưng mà không hẳn đâu, vì có những người nữ họ rất là xuất sắc. Ví dụ năm nay thi vào đại học ở các trường đại học, đậu thủ khoa toàn là nữ không, không có người nam nào đậu thủ khoa năm nay. Đó vậy, lạ như vậy, ừm. Ví dụ như bây giờ nói về nam nữ sai biệt, thì bắt đầu đó mình nhìn trên thực tế xã hội, bây giờ mình nhìn qua đạo Phật thì trong đạo Phật nói rằng á là nam nữ có thể đầu thai đổi qua đổi lại. Kiếp này người đó là nam, coi chừng kiếp sau là người nữ, hoặc có người kiếp trước là nữ, kiếp sau là nam.
[1:28:23]Cho nên người này lại mang cái số tính chất của phía bên kia. Thế là người này đầu thai làm nam rồi, nhưng mình nhìn kỹ sao có phảng phất một số tính chất của người nữ. À, như thích trang điểm, à thích nấu nướng, dù vậy, vén khéo, cắm hoa, đó vậy. Hoặc có người là đời trước là nam, mà đời này đầu thai qua nữ, thì tuy là nữ mà làm cái gì cũng mạnh dạn, ha, nhiều khi là ăn nói cục cằn, ví dụ vậy, theo cái tính cách. Đó, như vậy đổi qua đổi lại, nên mình nói ví dụ kết luận là người nữ dở hơn người nam, đó là một kết luận phiến diện. Mình biết liền, nên mình nhìn sắc bén trên nhiều khía cạnh, mình không có lệ thuộc vào một điểm nào hết.
[1:29:03]Không có vừa mở mắt thấy cái kết luận liền, không có. Mình thấy cái điều đó, chứ mình còn nghĩ coi còn nhiều khía cạnh khác nữa, nó sẽ không giống như mình thấy. Không giống như mình thấy, là ví dụ bây giờ mình bước vào chùa, mình gặp ông thầy ổng đang trừng mắt ổng rầy một cái người nào khác, đó là mình thấy, mình thấy thấy không, mắt mình thấy, vậy mình kết luận sao? Ông thầy này dữ, nhưng đó mình mới thấy á một cái thôi, còn nhiều khía cạnh khác mình chưa thấy, thì người có trí tuệ không có bị cái thành kiến nó che. Mình phải suy nghĩ thế này: Đây là lúc này có thể là cái người kia có lỗi, có thể thầy ổng có nóng tính nhưng không phải nóng nhiều,
[1:29:45]có thể lúc khác ông thầy này là người từ bi, có thể ở một chỗ khác, ông thầy này là một người vị tha hay giúp đỡ người khác, hoặc có thể ông thầy này ổng quá nhiệt tình rồi sinh nóng tính, vân vân. Đó, nghĩa là mắt mình nhìn một cái, nhưng mình phải suy xét đến nhiều khía cạnh khác để không bị thành kiến, là như vậy. Đó là người có trí tuệ đó, chứ không có thấy đâu là chấp liền, nghe đâu chấp liền, suy nghĩ điều cái gì chấp liền. Đó là thành kiến, không phải trí tuệ, ừm. Mình phân biệt cái người mà có thành kiến hay người có trí tuệ là thế này: Cái người mà có thành kiến á, họ bảo vệ quan điểm của họ một cách hung dữ.
[1:30:22]Nghĩa là: "Tôi nói Trái Đất vuông là vuông, không có tròn." Mà họ nói dữ lắm, đụng chuyện đánh lộn. Còn cái người mà biết Trái Đất là tròn bằng trí tuệ họ cũng nói: "Không, Trái Đất là tròn." Nhưng mà cái cách họ bảo vệ quan điểm của họ, coi nó vẫn hiền lành hơn. Tức là người có trí tuệ. Cả hai đều bảo vệ quan điểm của mình. Cái người có trí tuệ vẫn biết rằng mình đúng, bảo vệ, nhưng mà cách bảo vệ nó hiền lành. Còn cái người mà thành kiến thì họ bảo vệ một cách hung dữ. Mà đến cái độ những tôn giáo cực đoan, chúng ta thấy họ bảo vệ cái đạo họ bằng bằng súng, bằng bom luôn, là mình biết ngay đó là thành kiến, không phải trí tuệ.
[1:30:59]Còn cái trí tuệ người ta bảo vệ quan điểm hiền lành lắm, mặc dù rất cứng rắn, rất cương quyết, nhưng vẫn có cái vẻ hiền lành. Đó đây là chỗ để mình phân biệt. Từ đây trong cuộc đời, mình gặp người này gặp người kia, mà mình thấy cái người nào họ bảo vệ quan điểm của họ mà mình thấy hơi hăng hăng dữ dữ là biết, đấy thành kiến. Còn người nào mình thấy họ vững lập trường, cũng bảo vệ quan điểm của họ, nhưng mình thấy hiền lành, là biết người này coi chừng đây thuộc loại có trí tuệ, mà họ tự tin. Đó, đây là điểm như vậy. Cái điều cuối cùng chúng ta nói ngày hôm nay đó là chân lý chỉ là một. Chân lý chỉ là một.
[1:31:35]Ví dụ như thế này, chúng ta người ở miền Bắc đến, người ở miền Tây lên, người ở Huế vào, thậm chí là người ở Pháp, ở Đức về, vân vân, thậm chí như vậy. Nhưng mà nếu chúng ta bỏ hết mọi thành kiến của mình ở trong tâm, bỏ hết sạch, người nào cũng đạt được thiền định rỗng rang, thì xin thưa là trong 10 người đó từ 10 vùng thế giới gặp nhau ở đây sẽ thấy một điều giống nhau y hệt, giống một điều hết. Nghĩa là trong từng trường hợp, họ sẽ xử sự giống hệt nhau luôn, thì đó là họ đã hết thành kiến rồi. Ví dụ, bây giờ 10 người đó đứng ngoài đường gặp một người ăn xin tới đưa tay,
[1:32:24]Thì không có cái chuyện mà người móc cho, người không cho đâu, không có. Họ sẽ nhìn người ăn xin xong, họ quyết định giống nhau không cho hay cho liền, giống hệt nhau liền. Bởi vì chân lý chỉ là một, trí tuệ nhìn ra chỉ là một. Là sao vậy? Vì trong lúc đó tự nhiên họ hiểu nhau một điều, họ nhìn vào ăn xin biết ăn xin giả. Nhìn hiểu thêm một điều, cứ cho ăn xin một cách dễ dãi này làm cho nhiều người chọn cái nghề ăn xin và làm cho xã hội có vẻ phiền toái phức tạp. Họ hiểu đúng một điều là cả mười người cười cười lơ hết, biết ăn xin giả, giống nhau hết. Hoặc là trong một trường hợp, ví dụ như gặp một cái người nào đó họ phỉ
[1:33:05]báng đạo Phật, phỉ báng đạo Phật, thì trong mười người đó từ mười miền thế giới đến gặp nhau tự nhiên họ cùng một cách giải quyết là cứng rắn hoặc là ôn hòa, họ giống hệt nhau trong trường hợp đó hết. Bởi vì với những người mà thoát hết thành kiến, giữ được thiền định thì tìm thấy được một chân lý chung, chân lý chung. Đây là chỗ mà thế giới sẽ hòa bình. Cho nên chúng ta mong rằng mọi người trên thế giới đều buông được hết thành kiến, biết hoài nghi hết những điều mình đã chấp nhận, những chủ trương, những quan điểm hiểu biết của mình buông sạch hết, biết hoài nghi hết chính mình, biết tu tập thiền định,
[1:33:46]biết nương vào cái trí tuệ của Phật về luật nhân quả, về lòng từ bi, vân vân, thì trên thế giới sẽ thấy được một điều giống nhau hết, sẽ thấy được một điều giống nhau và lúc đó thế giới sẽ hòa bình. Chúng ta cầu chúc cho mọi người à có mặt ngày hôm nay, cũng như mọi người trên thế giới buông bỏ được hết thành kiến, tìm ra được một cái trí tuệ chung để thế giới này chúng ta sống với nhau chan hòa trong cái sự hòa hợp, thương yêu và hạnh phúc. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. À khoan khoan, để trả lời vài câu hỏi chút. Câu hỏi gì? "Con không có đạo nên không hiểu về nhân quả, do đó xin Thầy cho biết khi nói về nhân quả điều đó
[1:34:33]do Thầy thấy hoặc biết cách rõ ràng hay do Thầy được truyền giảng hoặc học hỏi qua sách báo của đạo giáo?" Thì Thầy là được học trước, học theo Phật. Mình học theo Phật rồi mình mới thấy được nhân quả. Rồi khi mà mình nương vào trí tuệ của Phật, từ từ mình mới bắt đầu có cái thấy của mình, từ từ nó sẽ sáng dần ra hơn, sáng dần ra hơn, như vậy. Nên đầu tiên chúng ta phải nương vào trí tuệ của người có trí tuệ đi trước là Đức Phật, rồi lần lần cái mình sẽ có cái trí tuệ của chính mình ha, như vậy. "Tình thầy trò là đạo cha con, kính xin Thầy từ bi chỉ dạy cho chúng con rõ cái chuyện này."