Lời giảng: Nghiêm Và Từ

[0:10]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:24]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:37]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:49]Mời quý Phật tử ngồi xuống.

[0:53]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng nói về đề tài sự khác biệt của những cặp phạm trù đối lập. Lần này chúng ta nói về sự khác biệt giữa nghiêm và từ.

[1:11]Nghiêm là nghiêm trang, từ là từ bi, tức là hai cái đức tính nó dường như trái ngược nhau, nhưng mà lại luôn luôn cùng hiện hữu nơi cái tư cách, nơi cái thái độ của Đức Phật và chư Thánh. Cái điều làm chúng ta có ấn tượng dễ nhớ nhất là cái bài nhạc Trầm Hương Đốt mà Gia đình Phật tử hay hát trong những buổi lễ, có cái câu là: "Trầm hương đốt xông khắp mười phương, nguyện nguyện kính đức Nghiêm Từ vô lượng, cầu cầu xin chứng tâm thành chúng con", cái bài hát như vậy. Tức là lúc đó thay vì gọi Đức Phật thì tác giả, nhạc sĩ đã gọi là Đấng Nghiêm Từ vô lượng. Nên hôm nay chúng ta cũng phân tích hai cái thuộc tính này của Đức Phật,

[2:07]hiểu cái thái độ Đức Phật như vậy và mình cũng ứng dụng lại cho bản thân mình ở trong cuộc sống để chúng ta không hiểu đạo Phật theo kiểu một chiều rồi cũng không có đạt được kết quả tốt trong sự tu tập cũng như trong cái đối xử với con người, cũng như trong việc mà tạo công đức trong đời sống của mình. Tất cả những chư Thánh, chư Phật đều có hai cái thái độ mà dường như ngược nhau, là một là nghiêm khắc và hai là từ bi. Từ là gì? Từ là thái độ hiền lành, bao dung, độ lượng đối với tất cả chúng sinh. Cái chữ "từ" thật ra thì khó định nghĩa lắm. Cái nghĩa của chữ "từ" nó vừa có nghĩa như là hiền lành mà vừa có nghĩa là thương yêu.

[3:01]Tiếng Việt Nam mình thì có hai cái chữ hiền lành và chữ thương người, hai cái nó tách ra. Là sao? Là nơi người Việt Nam mình, ví dụ chúng ta bắt gặp những người hiền lành, thường cái người hiền lành thì hay có lòng thương người, hai cái nó đi chung với nhau, thì người Trung Hoa gắn vô chung. Nhưng người Việt Nam mình tách ra, tức là hiền lành nhưng mà cái khía cạnh thương người không nổi bật, mình chỉ gọi: "Ờ, cái cô đó hiền ghê, hay cái anh đó hiền ghê". Thì nhấn mạnh ở cái thái độ là không bao giờ bày tỏ cái phản ứng mạnh đối với chuyện gì hết. Cái người như vậy gọi là hiền lành. Ví dụ, cái người mà dữ, mình nói một câu mà đụng chạm tới người

[3:44]ta, người ta phản ứng rất là mạnh, nổi xung lên, gay gắt. Nhưng mà một người hiền lành, ví dụ mình có nói nặng người ta thì người ta bất quá người ta khóc thôi chứ người ta không có phản ứng mạnh ngược lại với mình. Thì cái thái độ đó gọi là hiền lành. Còn cái tâm mà thương người thì chủ động hơn. Cái người mà thương người đó, gặp ai cũng dễ có cái thương mến, dễ kết tình thân, dễ giúp đỡ, thì cái thái độ mà thương người thì nó năng nổ hơn. Cho nên Việt Nam mình phân ra làm hai hẳn là: hiền lành hơi có vẻ thụ động, thương người có vẻ hơi tích cực một chút. Nhưng mà trong chữ Nho, họ gom hai cái đó vô trong một chữ "từ".

[4:29]Sau này mình hay ghép thêm chữ "bi", chữ "bi" là thương xót, thì lúc đó là một cái lúc khác. Rồi nhiều khi cái mình lại nói "từ bi", là mình gom hai chữ từ bi mình nói chung là vừa từ ái, vừa thương xót, gom chung, kỳ thực phân ra làm hai. Thì ở đây, cái tư cách của một bậc Thánh hoặc là như chúng ta đang tu tập theo Đức Phật, chúng ta cũng phải tu tập cái lòng từ, tức là cái thái độ vừa hiền lành, vừa thương người, gom cả hai như vậy. Nên từ đây về suốt tới cuối bài chúng ta chỉ dùng một chữ "từ" để ám chỉ luôn cả hai nghĩa: vừa hiền lành, vừa thương người. Thì cái thái độ này đó là thương người nên có

[5:13]thái độ bao dung độ lượng với chúng sinh. Thì ở đây, cái thái độ đó đó làm cho chúng sinh khi mà đến gần các bậc Thánh như là Phật và Bồ Tát là chúng sinh bị bị cuốn hút, bị thán phục, cái cảm mến, bị chìm sâu ở trong. Cái tâm này rất là lạ. Ví dụ như là ở đây bởi vì mình khó có một cái ví dụ vì trong đời chúng ta, chúng ta không may mắn, chúng ta không gặp được những bậc Thánh vĩ đại lắm. Cũng có thể có người đã gặp nhưng mà nhiều khi chúng ta không được gặp. Thế nếu mà chúng ta gặp được một bậc Thánh thật sự mà lòng từ bi tràn ngập, chúng ta khi đến trước cái vị đó cái mình thấy mình bị bị chìm trong cái tâm của vị đó liền.

[5:58]Mà mà lúc đó mình đến trước cái vị đó mình thấy như là vị đó như là một cái biển mà mình chỉ giống như là một cái cái gì nhỏ bé chìm sâu trong đó. Hoặc là cái lòng thương yêu, cái vĩ đại của bậc Thánh nó lớn lao mà mình như một hòn sỏi đứng ở dưới chân, tự nhiên người ta thấy bị choáng ngợp do cái lòng thương yêu mênh mông. Nên ở đây là một trong cái dấu hiệu của một bậc Thánh là lòng thương yêu chúng sinh. Nếu không có lòng thương yêu chúng sinh thì không bao giờ được gọi là Thánh. Thì tất cả chúng ta vậy, khi mà tu tập theo con đường của đạo Phật, chúng ta cũng phải tích lũy, phải tu tập cái lòng từ

[6:38]này cho thật là vững chắc chứ không được coi thường. Tại có nhiều khi chúng ta đến với đạo Phật, chúng ta học thiên kinh vạn quyển, làm đủ điều công đức, nhưng mà cái tâm thương con người một cách kín đáo, âm thầm bên trong mình không có tích lũy thì cũng là một cái cái thất bại lớn, không có căn bản. Ở đây đó, ví dụ như chúng ta gặp một người mà có lòng từ bi, tự nhiên mình cảm thấy có cái thương yêu, có cái thán phục, cái cảm mến, cái bị khuất phục, thì chúng ta cũng phải tu làm sao mà chúng ta có cái lòng từ bi đó. Đến khi một chúng sinh nào đến trước mặt chúng ta, tự nhiên họ cũng cảm thấy họ được nương tựa.

[7:20]Ở đây có thể là chúng ta thương người mà chúng ta không giúp gì được nhiều cho con người đâu, một lát nữa chúng ta sẽ giải thích lý do tại sao, có thể vậy, nhưng mà đòi hỏi trước hết là mình có lòng thương. Thì chúng sinh cũng vậy, bao nhiêu người trong cuộc đời này có khi người ta có một cái gì đó đang đau khổ, hoặc có khi người ta đang có một cái lầm lỗi mà người ta day dứt, ăn năn không biết làm sao để thoát ra khỏi, thì người ta chỉ cần có một người có lòng từ bi lớn để người ta có thể san sẻ, để bày tỏ, giống như để thú nhận và được xin cái lời dạy. Thì lúc đó đó, những người có lòng từ bi là những

[8:05]chỗ tựa cho chúng sinh ở trong cuộc đời này. Còn thường thường giữa cuộc đời, giữa người và người với nhau, chúng ta sống với nhau coi vậy chứ hơi có một chút lạt lẽo, thờ ơ, hờ hững và thủ thế. Cho nên ai cũng đề phòng cái người kia bước tới lợi dụng, chi phối mình. Cho nên ở đây cái người mà có lòng thương yêu làm cho chúng sinh thán phục và cảm mến. Cái thái độ thứ hai của chư Thánh là cái thái độ nghiêm khắc. Dùng chữ "nghiêm" á, nghiêm là thái độ cứng rắn, cương quyết đối với lầm lỗi của chúng sinh. Thường chúng ta chỉ hiểu một chiều là thương yêu thì người ta có lỗi mình cũng thương, thì căn bản là phải đúng như vậy.

[8:51]Nghĩa là dù người ta có lỗi mình cũng vẫn thương, nhưng mà không bày tỏ được cái thái độ nghiêm khắc thì chúng sinh lầm lỗi nữa. Tại sao vậy? Tại biết lầm lỗi mình cũng thương, lầm lỗi nữa. Như ví dụ như một đứa bé đi, nó đi chơi, nó đi chơi rồi về, đi chơi tức là nó không xin phép, nó băng vượt qua bên ngoài đường nó đi chơi vào một nhóm trẻ hư hỏng. Khi về thì nó không thấy ba mẹ nó la, chỉ thương, bồng lên vỗ về, nói: "Con cẩn thận đi qua đường bị xe cán nghe con", thương yêu nó. Lần sau nó đi nữa không? Đi nữa. Tại biết ba mẹ nó không làm gì hết, biết thương nó, không làm gì hết nên nó sẽ làm nữa.

[9:33]Nên nếu lúc đó nó về mà cha mẹ nó cương quyết, cứng rắn, có khi đánh đòn thì lần sau nó sợ nó không đi nữa. Mà cái đánh đòn có phải ghét con mình không? Không phải, phải không? Thương mới đánh. Nên ở đây chúng ta thấy cái thái độ mà nghiêm khắc, cứng rắn này nó lại xuất phát từ lòng thương yêu. Nó khác với cái cái ghét bỏ, cái chỉ trích, cái khinh bỉ của một cái người mà không thương yêu mình mà gặp mình có lầm lỗi. Ví dụ như vậy, giữa con người và con người với nhau không có lòng thương, mình nghe nói cái người kia làm ví dụ như cái người đó họ ăn cắp đi, họ lỡ ăn cắp, mình nghe như vậy thì cái thái độ của mình là thường là sao?

[10:14]Thường là mình khinh bỉ, ghét, rồi nói xấu. Đó, thường là như vậy, giữa người và người không có lòng thương nhau như vậy. Nhưng mà nếu người có lòng thương thì họ không có cái khinh bỉ, không có cái ghét, không có cái nói xấu. Nhưng mà không phải về là họ dễ dàng, không có thái độ dịu dàng, không có. Lúc đó họ nghiêm khắc, họ rầy, họ la, họ làm sao để cái người kia đừng có ăn cắp nữa. Đó, cái "từ" là thương, thương tất cả, thương vô điều kiện, sao cũng thương hết, nhưng mà cái "nghiêm" á là để cho người kia biết sợ mà đừng phạm tội nữa. Nên nó là một cái thái độ cần thiết, đúng lúc và cân đối đối với tâm từ bi.

[11:00]Còn nếu chúng ta hiểu một chiều thì cái sự đối xử mình ở trong cuộc sống này cũng như trong đạo sẽ bị sai lệch, cũng giống như là sự giáo dục của cha mẹ sẽ thất bại bởi vì chỉ có từ mà không nghiêm. Giống như hiện nay ở Trung Quốc người ta báo động về hiện tượng là con một á, vì nhà nước cấm sinh đứa con thứ hai, hai vợ chồng chỉ được quyền sinh một đứa con, cho nên thương nó hết mực. Mà vì thương hết mực như vậy cho nên từ mà không nghiêm thì bây giờ những đứa đó đang trở thành những con quái vật của đất nước Trung Quốc á. Bởi vì được nuông chiều rồi, nó muốn sống sao cũng được, cái tôi nó rất lớn, bất cần, nó hỗn láo, nó muốn làm gì nó làm.

[11:44]Cho nên đó là một nguy cơ của đất nước Trung Quốc mà nhà nước Trung Quốc buộc phải kiềm chế cái dân số. Vì đã một tỷ mấy rồi mà nếu không kiềm chế thì không biết làm sao mà nuôi, không biết làm sao mà kiểm soát cái đất nước nó quá đông, rồi họ không kiểm soát được cái họ, họ di dân qua những cái nước láng giềng cũng không ai cản nổi họ luôn. Lúc mà đổ xô ầm ầm giống như đi chiếm nước người ta luôn rồi xảy ra chiến tranh liền. Thì rất là đáng ngại nên buộc phải ép xuống còn một con, nhưng mà trong gia đình chỉ có một đứa con như vậy, bởi vì chỉ có từ mà không nghiêm, đứa bé đang trở thành quái vật.

[12:20]Thì chúng ta thấy đó là thái độ mà không cân đối giữa nghiêm và từ là chuyện nó xảy ra liền. Thì cũng vậy, là chư Phật, chư Thánh đối với chúng ta cũng vậy. Chúng ta đừng tưởng là các ngài chỉ có từ bi, các ngài cũng rất là nghiêm khắc và cũng biết quở trách nữa. Chúng tôi nhớ có một lần hồi lúc còn cư sĩ, thì trong cái đêm đó đi với các bạn đến cái chùa, hôm đó chùa nó có cái lễ giỗ tổ gì đó. Thì vì cái ngày lễ mà nên đông người thì ngủ la, ngủ liệt. Tối xuống rồi ai mạnh ai tìm chỗ nào đó ngủ được thì ngủ thôi chứ không có chỗ, có nơi. Thì tôi cẩn thận, tôi nằm chỗ, tôi để ý chung quanh tại chùa mà chùa Tịnh độ

[13:02]đó nên thờ thờ đủ, trước thì thờ quá chừng thờ, sau thờ quá chừng thờ. Tìm được một chỗ nằm để mà không có quay cái chân về cái bàn thờ nào rất là khó. Thì sau khi lựa để ý rồi mới nằm ngủ, là biết là chân mình không quay về phía bàn thờ nào hết. Ngủ vừa mới thiếp một cái, thấy ở trên trời cao ông Hộ pháp rõ ràng, mặc đồ Hộ pháp, ổng trên trời ổng giáng xuống ổng đấm vào vai một cái "bực", giật mình ngồi dậy thì thấy ngay dưới chân mình là cái lịch mà có cái hình Phật. Chùa coi là tám phương ba hướng ở đâu cũng có hình thờ hết. Cái biết là mình vừa có lỗi nên Hộ pháp nhắc nhở, cái lật đật ngồi dậy xếp bằng niệm Phật ba tiếng sám hối rồi

[13:42]đi bò qua chỗ khác kiếm chỗ nào không có hình Phật nằm ngủ tiếp. Thì cái đó là cái thái độ nghiêm khắc mà cũng là do mình có cái lòng thành kính các ngài mới nghiêm khắc nhắc nhở. Còn có những người mà khinh thường trời Phật rồi các ngài bỏ, ngài không có phạt. Tại biết cái đó càng phạt nó càng ghét, cho nên bỏ luôn, nhưng mà người đó phải chịu quả báo. Ví dụ bây giờ có một người đến gặp cái tượng Phật rồi đập phá thì lúc đó chư Bồ Tát, chư Hộ pháp không làm gì hết, không có quở, không trách, không gì hết. Tại biết cái thứ này nói không được thì thôi để cho những cái người đó phải chịu quả báo về sau chứ không nhắc được.

[14:24]Còn cái người mà được nhắc là người đó còn được thương, còn có lòng thành. Vì có lòng thành nên chư Bồ Tát, chư Phật mới nhắc. Cho nên ví dụ như chúng ta về quý Phật tử có đôi khi mình đến chùa rồi mình nhiều khi gặp cái chuyện gì đó, ví dụ lỡ bệnh, lỡ ho, lỡ trầy tay trầy chân, có khi là có ai rầy, ai quở, ai nhắc, mà phải hiểu là mình được thương rồi mới được nhắc. Còn nếu mà người ta không thương không ai nhắc mình nữa. Lúc đó mình muốn làm bao nhiêu điều tội lỗi cũng không ai nhắc. Cho nên đó là lý do tại sao trong cái cuộc sống này có những người vừa mới nghĩ bậy, đêm nằm mơ đã có người quở trách.

[15:06]Có người vừa làm điều bậy là thế nào cũng gặp chuyện xui hiện ra chặn phá liền. Đó là người mà được thần thánh thương. Còn có những người mà đi ăn cắp hết người này đi lừa đảo người kia không chuyện gì xảy ra hết là cái người đó là người mà không có duyên với thần thánh và buộc phải để cho người đó trôi luôn xuống địa ngục rồi họ sẽ được học cái bài học ở địa ngục. Chứ còn lúc sống trên đời này họ không không ai có thể dạy dỗ họ được vì họ quá ngang bướng. Nên ở đây chúng ta thấy cái việc mà quở trách á là thái độ từ ở trên trời, trên Phật có và ở loài người cũng vậy. Nên chúng ta phải hiểu như vậy để biết con đường mình phải

[15:48]đi, những chuyện mình phải gặp, cũng như cái thái độ mình đối với tất cả mọi người trong cuộc đời này vậy. Nếu không có thái độ nghiêm khắc thì người ta không có ý thức được cái lỗi của mình, cứ tưởng đó là không có lỗi. Cho nên cái thái độ nghiêm khắc là cần thiết. Cho nên khi mà có thái độ nghiêm như vậy thì chúng sinh cảm thấy phải kính nể, phải sợ, phải khuất phục bởi thái độ nghiêm khắc của chư Phật, chư Bồ Tát. Cho nên thường cái thái độ đó nó hiện ở trong đôi mắt, cho nên người mà tạc tượng không có tạc được hết. Ví dụ như một nhà điêu khắc dù có giỏi gì thì giỏi, chỉ tạc được cái nét cái đường nét thôi,

[16:29]chứ còn cái thần của một vị Phật, Bồ Tát thì không ai có thể tạc được. Như người và người với nhau cũng vậy, cái tâm hồn, cái thần nó nằm ở đôi mắt rất là nhiều mà không ai có thể bắt chước ai, cũng giống như là mình có cái trực giác mạnh mình mới hiểu được. Ví dụ như thế này: chúng ta gặp một người mà có lòng từ bi á thì đôi mắt họ nhìn mình cái mình thấy ấm áp liền. Rồi ví dụ như trong đời sống chúng ta cũng gặp có những người mà có cái uy nữa, khi đôi mắt họ nhìn tới mình cái mình cảm thấy thấy hơi có cái nể, sợ và cảm thấy như phải vâng lời. Có gặp ai chưa? Đừng nói lộn địa chỉ nữa.

[17:16]Thì khi một vị thánh mà tu tập đúng á, họ có cả hai cái điều đó nơi con người của họ, nên khi mà đến gần không dám giỡn. Ví dụ mình gặp một cái người hiền lành á mà không có uy á, mình đến mình dám giỡn. Mình biết họ hiền lành, mình thương nhưng mình giỡn, mình dám khoác vai, kéo tay đồ, nắm tay nắm chân đồ lôi đi chơi, biết người này hiền lành. Nhưng mà gặp một vị thánh họ vừa có từ vừa có nghiêm, mình tới gần cái là mình sợ liền. Biết người đó hiền lành, thương yêu tất cả nhưng mà sợ, nể liền, có cái uy trong đó. Nên cái từ và nghiêm là như vậy đó. Ở đây đó, chúng ta thấy cái cân đối giữa nghiêm và từ, bậc thánh khác với phàm phu.

[17:55]Cái người phàm phu là thế này: hoặc là hiền lành rồi mềm yếu, thụ động, hoặc là cứng rắn rồi hung dữ, tàn bạo. Người phàm phu là hai cái đó dễ bị lệch một bên. Còn chư thánh á là vừa hiền lành, từ ái mà vừa nghiêm khắc. Đó là thái độ tự nhiên. Các ngài không phải cố ý tập đâu, nhưng mà khi tu tập đúng đường rồi tự nhiên nó phát sinh. Bây giờ mình xét cái nguyên nhân nha. Hai cái nghiêm và từ nó có bốn nguyên nhân của nó. Cái thái độ mà từ á có hai cái nguyên nhân, cái nghiêm cũng có hai cái nguyên nhân. Thứ nhất á, cái thái độ hiền lành, từ đó là do tâm không có mảy may cái ác độc, hung dữ hay là nóng nảy thì hiện ra được cái hiền lành.

[18:44]Cái ác độc tức là trong tâm mình không còn muốn hại ai. Ví dụ cái người mà có cái ý ác là như thế này: ví dụ ai làm mình buồn, mình giận quá, mình nghĩ người đó phải ra đường xe cán chết cho rồi, đừng có làm khổ tui. Cái tâm đó tâm ác độc, mà muốn người kia bị tổn hại. Còn người ta làm tổn hại mình mà mình không hề dám nghĩ cho người ta bị một cái xui cái gì hết thì đó là không có tâm ác độc. Ví dụ như người ta cũng nói nặng mình, nhưng mà mình không có chửi lại thì đó cũng là một cái hiền lành. Còn nếu người ta chửi mình mình chửi lại thì đó là tâm hung dữ. Còn cái nóng nảy là ví dụ người ta nói nặng mình,

[19:25]thế mình bực dọc lên, mình khó chịu lên thì đó là tâm nóng nảy. Thì cái người muốn được cái tâm hiền lành là phải không có ba tâm đó, mà muốn thử thách nó là trong cuộc sống, ở trong nghịch cảnh đó. Ví dụ người ta xúc phạm tới mình, mình không có muốn người ta chết nè, không muốn người ta bị xe đụng, không muốn người ta bị què giò, không muốn có ai cắt lưỡi nó giùm tui, không có cái ác ở trong đầu, rồi không có chửi lại, không có động tâm giận hờn, không có sân làm dữ lên. Mà bất quá thì sao? Thì mếu, vậy thôi. Thì người đó được gọi là người hiền lành đó. Nguyên nhân thứ hai của cái tâm từ là do tâm thương yêu tràn đầy.

[20:04]Là khi mình thương mọi người rồi á thì tự nhiên nó có cái tâm từ, nó cuốn hút, nó thể hiện. Khi mà chuyện đụng ra đó, mình không có cái ý làm tổn hại người ta. Ừ như có cái bộ phim hình như là phim Cảnh sát công lộ mà có một lần trên truyền hình chiếu á. Có một cái lần đó cái khi mà có cái tin báo cái thì cái hai ông cảnh sát công lộ ổng chạy lại chặn một cái người đàn ông bị điên. Nghĩa là ai mà bỏ sẩy ổng ra là ổng chạy ra ngoài đường ổng chặn xe hơi lại, ổng ổng có giang tay đứng trước xe hơi, mà xe hơi trên cái xa lộ của Mỹ nó chạy khủng khiếp lắm. Nên ổng cứ chặn rồi xe hơi hết hồn mà cứ luồn lách mà tránh,

[20:40]vì nếu không là tông ổng liền, ổng đứng ổng chặn ngay đường đó đó. Nguyên nhân ổng bị điên là do vợ ổng bị xe tông chết. Cái lúc đó ổng ổng đâm ổng thù hết tất cả mọi chiếc xe và ổng điên luôn. Do cái tâm bị rối loạn, bị một cái tình cảm nặng quá là cái thù nó nặng quá rồi ổng phát điên luôn. Cái câu chuyện nó như vậy. Thì ở đây á cái điên của ổng á nó chưa đến nỗi thành cái tâm ác, là vì ổng lúc đó ổng chỉ muốn xe chặn lại đừng chạy nữa, tại vì những chiếc xe này đã giết chết vợ ổng, cái điên đó hơi hiền lành. Nhưng mà có một cái trường hợp là câu chuyện này có thật, trên báo đăng á. Có cái ông đó vợ bị xe tông chết, từ đó ổng thù cuộc đời

[21:22]và ổng hay đi giết người để trả thù, sau này bị bắt được. Và cũng vậy đó, thấy người lái xe mà ẩu ẩu là ổng lại cái chỗ vắng ổng tìm cách giết người ta. Đó là từ cái bị tổn hại, thù hận rồi ác độc. Nên đây là cái chỗ vì không có thương con người. Còn nếu trước đó chúng ta có lòng thương con người, ví dụ mình có bị tổn thương nhưng mình không nỡ hại người khác, nên cái tâm thương yêu rất là quan trọng. Thì cái chữ từ là do vậy đó, do thương yêu. Còn cái nghiêm trang á là nguyên nhân nó thế này: là do tâm biết kính trọng những bậc đáng kính, thì tự nhiên mình có cái nghiêm nó hiện ra. Ví dụ bây giờ mình nhìn mọi người chung quanh mình,

[22:02]mình thấy ví dụ mình nhìn mọi người mà mình thấy người đó không có cái nghiêm, không có cái uy, thì biết người này lạy Phật chưa nhiều. Còn cái người mà khi lạy Phật với tâm kính trọng tha thiết, còn ở trong đời sống này bất cứ ai vậy, mình gặp mọi người mình biết kính trọng, biết tôn trọng, gặp những người đáng kính mình có lòng tôn kính, thì cái người đó tự nhiên dần dần phát ra cái uy bên ngoài. Mọi người nhìn thấy, tự nhiên nể phục liền. Đó là cái tâm biết kính trọng những bậc đáng kính. Mà muốn có điều này đó, chúng ta nhiều khi phải được dạy từ nhỏ. Là nếu chúng ta được dạy là hễ từ nhỏ mình biết kính trọng

[22:43]người lớn, biết kính trọng thầy cô giáo, biết kính trọng thân quyến họ hàng, láng giềng, những người lớn tuổi. Rồi lần lần lớn lên một chút khi học đạo, mình biết kính trọng những bậc Thánh, biết tôn thờ Đức Phật, thì đứa trẻ này mà khi lớn lên, trưởng thành có cái uy lực tự nhiên. Nhìn vô là thấy thấy nể, vì có cái nghiêm nghiêm như vậy. Còn chúng ta lớn rồi thì nhiều khi thời gian tích lũy không còn nhiều. Vì sao? Là vì khi mình lớn tuổi rồi ít còn người để mình kính trọng, mà thường là những người đến với mình là cái người người nhỏ tuổi hơn. Còn cái người già thì ít gặp rồi, bớt gặp từ từ, cho nên cái phước mình không nhiều.

[23:26]Nên vì vậy các Phật tử vậy mình có con nhỏ, ráng dạy cho con nhỏ mình từ thuở bé biết tôn trọng mọi người, thì lớn lên con mình dễ thành công lắm. Tự nhiên nó có cái uy, có cái phước, khi người ta gặp người ta nể, là do mình biết kính trọng người khác. Còn như chúng ta lớn tuổi rồi, mình không có điều kiện để kính trọng người, thì nhớ lạy Phật nhiều với lòng tôn kính tha thiết. Có những người vậy, thời gian đầu mới đến với đạo chúng tôi nhìn thấy gương mặt tầm thường. Cái điều mình không có nói, biết người này mới tới với đạo, công đức chưa có gì hết, chỉ khuyên lạy Phật. Thì người này về nghe lời lạy Phật thời gian,

[24:08]à năm bảy tháng sau gặp lại nhìn cái gương mặt bắt đầu có cái uy rồi, nhìn vô có cái vẻ đáng nể rồi. Mà biết người này đúng về nhà có thực hành, có lạy Phật. Không biết quý Phật tử có thấy điều đó không? Có ai thấy điều đó không? Cũng ít để ý. Lạy Phật nhiều được cái phước như vậy, mình có thể có cái uy để ra hù thiên hạ được.

[24:33]Cái nguyên nhân thứ hai nữa của cái đức tính nghiêm là cái thái độ nghiêm khắc do cái trí tuệ mình biết rõ thiện ác, đúng sai. Cái người mà có cái trí phát ra đó, mình biết mọi chuyện trên đời chuyện nào đúng chuyện nào sai, chuyện nào thiện chuyện nào ác, tự nhiên nó cũng phát ra cái thái độ nghiêm khắc. Thì cái nghiêm khắc đó là vừa nghiêm với bản thân mình mà cũng vừa nghiêm khắc với người khác. Nhưng với người khác thì mình khéo hơn, mình dùng cái từ bi đi trước rồi cái cứng rắn đi theo sau để mình giáo dục người ta, nhưng mà với bản thân mình mình nghiêm khắc. Là do biết cái nào đúng sai, cái nào là thiện là ác.

[25:14]Ở đây nó do trí tuệ, mà cái trí tuệ này là phải biết rõ nhân quả. Mà thường thường á nó đi từ thô tới tế. À ví dụ như là cái thô á mình biết là không được ăn cắp đồ người khác, không được đánh người khác. Cho nên khi gặp chuyện mình không có à ví dụ thấy người ta để đồ đó mình tự nghiêm khắc với lòng mình là không có thò tay vô lấy, hoặc là có gì xích mích với nhau mình không bao giờ là phải dùng tới tay chân đánh đập nhau, thì mình biết cái đó sai. Thì đó cũng là có trí tuệ biết thiện ác đúng sai, nhưng mà nó hơi thô. Mà nó tới tế nữa cơ. Ví dụ như có cái người đó họ đeo cái nhẫn kim cương rất là đắt tiền,

[26:02]thì dĩ nhiên là mình không ăn cắp rồi, không bao giờ có ý độ cướp giật, ăn cắp, lừa đảo lấy của người ta, dĩ nhiên là không. Nhưng mà ngay cả khi nhìn cái viên kim cương đó mình đã dằn lòng mình, giữ lòng mình là không để khởi cái tâm mà ham thích. Tại vì mình biết cái tâm ham thích nó đưa tới tâm tham không mấy hồi, rồi tâm tham mà nó xúi riết thế nào làm bậy cũng không mấy hồi. Cho nên nghĩa là nhìn thấy cái vật quý của người khác là ngay trong thâm sâu tâm hồn mình đã dằn lòng mình không có khởi tâm ham thích lên, thì đó là cái biết thiện ác đúng sai mà biết nó tới sâu, tới tế trong, là vậy.

[26:36]Hoặc là ví dụ như bây giờ mình không đánh người, đó là cái cái thô. Nhưng mà tới cái thái độ là mình còn có thể nhìn lườm người ta một cái, bực quá lườm một cái thôi không đánh. Chứ mà cái người mà biết thiện ác đúng sai đó, giữ cái mình bình thản, không có cái lườm người ta nữa, không có cái giận mà để nguýt lườm người ta một cái nữa. Ở đây ai là hay nguýt, hay lườm? Nếu mà nói mà mà cho thiệt tình đó giơ tay gần hết ở đây. Thấy phụ nữ hay nguýt, hay lườm.

[27:10]Thì tới cái nguýt lườm cũng không có luôn á. Nghĩa là mình không có xúc phạm tới con người. Đó là ngay cả tay chân là không, lời nói không và cả cái đôi mắt cũng không luôn. Nên mình phân biệt được thiện ác đúng sai mà phân biệt cho tới chỗ thật là tế nữa, thật là tế. Thì cái người mà có cái trí tuệ như vậy đó thì tự nhiên cũng phát ra cái uy. Khi họ nghiêm khắc được với lòng họ, giữ không cho xử sự sai, thì phát ra cái uy làm cho cái người khác khi đến gần mình, sợ. Lạ lùng vì có cái uy. Lúc đó người khác mà làm bậy mình nhìn một cái họ biết lỗi hơn liền. Do đó chúng ta thấy nó có bốn cái nguyên nhân.

[27:51]Cái từ á là tâm thanh tịnh và thương yêu chúng sinh, còn cái nghiêm á là kính trọng chư Thánh và biết rõ thiện ác. Đó là bốn nguyên nhân như vậy. Mình nói lại là bốn nguyên nhân của nghiêm và từ. Để tạo thành thái độ cân đối giữa nghiêm và từ nè: Một là nội tâm thanh tịnh, hai là thương yêu chúng sinh, ba là kính trọng chư Thánh, và bốn là biết rõ thiện ác. Ha, bốn điều đó như vậy là tạo thành thái độ cân đối giữa nghiêm và từ, mà đó cũng là cái con đường đi chân chính của đạo Phật. Mà chúng ta tu tập theo đạo Phật thì bốn cái tâm đó phải tích lũy đầy đủ, không được thiên vị một tâm. Khi có bốn điều đó thì tự nhiên nơi con người mình

[28:32]sẽ toát ra cái nghiêm và từ một cách cân đối. Và khi hiểu được bốn cái tâm này thì chúng ta cũng biết rằng đạo Phật không chỉ là nói đến tâm thanh tịnh. Cho nên nếu người mà tu theo đạo Phật mà chỉ nhấn mạnh một cái điểm là tâm thanh tịnh chứ còn không biết đến những cái tâm khác, thì mình biết ngay là người này tu tu làm sao? Tu bị thiên lệch, bị sai á. Bởi vì có một cái tâm thanh tịnh thì sẽ không cân đối được nghiêm và từ. Bốn điều đó hỗ trợ với nhau ha. Thì trong cái bốn điều đó đó, chúng ta là phàm phu á thì mình tích lũy từng chút từng chút, nhưng mà đối với các bậc Thánh á, chư Phật, chư Bồ Tát thì bốn điều đó là là vô biên, vô lượng.

[29:20]Nên trong cái bài hát á "Nguyện nguyện kính Đức Nghiêm Từ Vô Lượng" ha, cái câu nói thiệt là hay, cái bài nhạc cái lời đó thật là hay là vậy đó. Bây giờ đó chúng ta nói qua cái nè, thường thường mình hay nghe là từ bi phải có trí tuệ, trí tuệ phải có từ bi phải không? Mỗi khi mà ai làm cái gì mình thấy khó chịu cái nói từ bi phải có trí tuệ, vậy từ bi phải có trí tuệ là làm sao? Thì chúng ta sẽ thấy có nhiều trường hợp lắm, có nhiều cái khía cạnh để gọi là có từ bi thì phải có thêm trí tuệ, thì chúng ta sẽ phân tích từng chút từng chút. Từ bi mà phải có trí tuệ nghĩa thứ nhất là vậy nè. Khi mình thương chúng sinh á phải thương một cách khôn

[30:02]ngoan, nghĩa là ví dụ giúp chúng sinh á phải giúp cho tới nơi tới chốn chứ đừng có giúp nửa chừng. Ví dụ như bây giờ mình thương cái người đó thấy người đó đói quá tội nghiệp quá cái mua cho bao gạo thì đó là phải từ bi không? Phải từ bi. Mà tới nơi tới chốn chưa? Chưa, tại ăn hết bao gạo đó họ đói nữa. Phải không? Đó, cho nên cái đó là từ bi mà chưa có trí tuệ bởi vì giúp mà giúp không khôn ngoan. Giúp không khôn ngoan. Như có cái câu ngạn ngữ là đừng có giúp cho hắn một con cá mà hãy cho hắn một cái cần câu, tại vì cho con cá ổng ăn hết con cá ổng đói lại, nhưng cho ổng cái cần câu cái ổng câu có cá ổng ăn hoài.

[30:43]Thì đó là giúp mà giúp cách khôn ngoan, tức là khi mình thương yêu ai giúp đỡ ai mình ráng giúp cho tới nơi tới chốn để người ta sẽ tự lực ta đi lên, người ta không còn phải lệ thuộc vào mình mãi, đó là khôn ngoan, là từ bi mà có trí tuệ đó. Nhưng mà chúng ta thấy là giúp vật chất thì chỉ giúp tạm thời thì giúp cái nào mới là bền lâu? Giúp người ta làm phước mới là bền lâu. Thấy cái người nghèo cái mình cho nó ăn hoài mà chỉ cho nó làm ăn ta cũng không có phước lấy gì người ta làm ăn được, nó khổ vậy đó. Cái người đã không có phước á giờ mình cho bao gạo họ ăn hết hoặc là mình mở cho một cái tiệm phải không,

[31:22]rồi bây giờ mua hàng về cho nó đứng bán nha, bảo đảm 3 tháng sập tiệm. Tại người không có phước. Nó đến cái độ như vậy, cho nên mình giúp người ta vật chất tức là giúp phẩm vật hoặc là giúp phương tiện làm ăn nó không có bền lâu bằng cái giúp người ta tạo phước. Ví dụ bây giờ cho người ta bao gạo người ta ăn nhưng mà rồi chỉ người ta cách đi làm phước, có chuyện gì làm phước rủ người ta đi thì đó bắt đầu mới bền. Nói cho người ta nghe về nhân quả để người ta tự tìm việc phước người ta làm từng chút từng chút thì như vậy sẽ là bền lâu. Người có phước rồi tự họ đứng vững trên đôi chân của họ. Mà giúp tạo phước cũng chưa lâu, giúp cái gì mới bền hơn nữa?

[32:03]Tại hưởng hết phước rồi đọa lại. Giúp cái gì mới bền hơn nữa? Giúp đạo đức mới là bền lâu. Tại vì họ có đạo đức rồi họ cứ kiếm phước họ làm hoài, họ thương người. Còn mà mình nói cho người ta biết cái phước á cái người ta không có đạo đức người ta làm mà người ta cầu phước, người ta làm mà trong tâm trạng ích kỷ thì người ta cũng hưởng được thời gian rồi qua một kiếp nào đó cái bị quả báo của lòng ích kỷ người ta lại khốn đốn trở lại liền, trở thành cái người giàu có mà kiêu mạng và ác độc liền. Cho nên cái người có phước mà không có đạo đức thì rất nguy hiểm cho cuộc đời vì họ có thế lực, họ có tiền bạc,

[32:41]họ không thương người, họ ác độc thì đó là một mối họa cho cuộc đời. Cho nên mình giúp vật chất không có bền mà giúp làm phước mới bền. Mà giúp cho họ làm phước rồi cũng không bền, phải giúp cho họ có đạo đức thì mới bền. Mà giúp cho họ có đạo đức rồi cũng chưa lâu nữa. Giúp cái gì mới lâu? Đúng á, giúp cho họ biết tu tập thiền định để thoát được cái chấp ngã cái đó mới bền. Chứ cái ngã mình còn khó chịu lắm, nó quậy quọ hoài mệt lắm. Hễ mà hơn người ta chút cái kiêu mạng, thua người ta chút nó đau khổ. Phải không? Cái ngã nó nó quậy đủ thứ chuyện hết trơn. Cho nên á thương chúng sinh mà giúp cho tới nơi tới chốn á có trí

[33:21]tuệ nhất là phải giúp người ta làm phước rồi giúp ta tu tập đạo đức rồi giúp người ta tu tập thiền định để xóa cái chấp ngã đi. Thì đó mới thật sự là từ bi mà có trí tuệ đó, giúp người ta tới nơi tới chốn. Ngăn cản chúng sinh làm điều ác thì phải từ bi không? Phải không? Phải chứ gì nữa. Thấy người ta làm ác mình ngăn lại thì đó là từ bi, để người ta không bị quả báo mà có người khác không bị tổn hại, đó là từ bi. Nhưng mà như vậy là đã khôn ngoan đã sâu sắc chưa? Phải làm sao mới sâu sắc, mới có trí tuệ?

[33:58]Ví dụ bây giờ ờ mình thấy có ông đó ông rầy cái ông kia cái ổng cầm cây ba phân vuông đi ổng kiếm ông kia ổng đập. Giờ mình cản ổng, cái mình lại mình đoạt cái cây của ổng rồi mình trói ổng lại để ổng ở nhà để ổng đừng hại người kia nữa, tức là đừng để cho ổng gây tội công an bắt ổng chết ở tù phải không, người kia bị đánh rủi mà thương tích nặng rồi không làm ăn được. Vì vậy mình bắt trói ổng lại cột cây me. Ơ nghĩa là từ bi không? Từ bi quá cái gì nữa phải không? Là cản chúng sinh làm ác á, nhưng mà vậy là sâu sắc chưa? Chưa. Phải làm sao mới sâu sắc? Hả? Đâu mình trói ổng suốt đời được phải không? Không trói được.

[34:36]Á, bắt đầu vừa trói ổng mà vừa đứng một bên giảng về nhân quả cho ổng nghe. Rồi chừng nào mà thấy ổng thấm rồi mới mở dây ra, mở dây rồi đâm đầu chạy cho lẹ chừng ổng cầm cây ổng rượt mình chết. Tức là đó, cái ngăn cản chúng sinh làm ác á thì chưa có sâu sắc mà làm sao giáo dục cho chúng sinh tự giác tránh điều ác thì đó mới là sâu sắc, vậy là từ bi mà có trí tuệ đó. Bây giờ mình đi Sài Gòn mình thấy sao? Tới cái ngã tư á có những cái thanh niên, sinh viên, học sinh tình nguyện mà cầm cái cây chận mình đèn đỏ đừng có đậu xe mà lấn cái vạch trắng á, quý phật tử thấy chưa? Thấy. Thì đó là sao? Là nhờ có cái người chặn nên mình không có lấn,

[35:15]còn lúc nào không có người chận thì mình cứ lấn. Cho nên cái đó nó chưa tới nơi, phải làm sao mà giáo dục để dù không có ai đứng chận không có công an tới đèn đỏ tự động mình dừng đúng vạch trắng lại không có lấn. Còn cái chuyện mà quăng rác ngoài đường thôi chuyện dài nhiều tập, khổ quá cứ nói mãi.

[35:38]Thương chúng sinh á là từ bi, nhưng mà cảnh giác cái người đó ỷ lại cái lòng thương của mình đó là trí tuệ. Ví dụ cha mẹ thương con cũng là coi như tâm từ bi đi, nhưng mà con nó ỷ cha mẹ mình thương nó quậy thì đó là mình không có trí tuệ. Cho nên khi thương con coi chừng con mình nó ỷ vào lòng thương của mình nó khó dạy, nó lì, nó bướng. Phải cảnh giác, thì cái cảnh giác đó gọi là trí tuệ. Rồi chúng ta thấy thế này, là trong một loạt báo công an có đăng là có những cậu ấm, con chiêu hư hỏng, quậy phá, đua xe kể cả phạm tội, bắt ra toàn là con cán bộ lớn. Nguyên nhân là tại sao vậy? Là tại vì những đứa bé này được cha mẹ thương yêu,

[36:27]cưng chiều, mà những vị này thương con mà không cảnh giác, không biết rằng con mình nó ỷ lại, nó sẽ quậy, nó ỷ lại, hễ nó có bị bắt vô đồn công an thì cha nó gọi điện thoại ông cứu là công an thả ra liền. Chính vì nó ỷ lại cái tình thương và thế lực của cha nó mà nó hư hỏng. Cho nên thương mình phải coi chừng người đó ỷ lại. Ví dụ như chúng tôi làm thầy vậy chúng tôi hiểu điều đó rõ lắm. Cho nên thương đệ tử không bao giờ dám lộ ra. Thương chứ mà lúc nào mặt cũng ngầu ngầu hình sự vậy chứ mà đệ tử mình nên. Đó cũng là điều mà làm cho chúng tôi cảm thấy ân hận nhiều khi mà một cô đệ tử bị mất là vậy đó.

[37:06]Tại cho tới ngày cổ chết cổ không bao giờ biết rằng rằng tôi thương cổ rất là nhiều, không bao giờ biết, tại lúc nào cũng nghiêm khắc. Nên cũng có cái dở cái đó, nhưng mà thôi biết sao giờ.

[37:20]Thương là từ bi, nhưng mà coi chừng người đó giả dối lợi dụng tình thương mình thì đó là trí tuệ. Đó, từ bi mà trí tuệ là vậy đó. Đối với chúng sinh mình ai mình cũng thương hết, rồi có cái người đó họ biết mình tu theo đạo Phật, vì lòng từ bi họ lại cái họ than thở nói em nghèo, em khổ kia nọ bây giờ em cần ít triệu làm vốn kia nọ, cái mình từ bi quá mình đưa. Nhưng mà không ngờ đó là người lừa gạt, giả dối, giựt luôn, không có chí thú làm ăn, không phải là cái khổ thật, đó chỉ là lừa gạt. Thì mình từ bi thì từ nhưng mà với cái người mà không có chân thật, lừa gạt, giả dối thì mình phải nghiêm khắc,

[38:01]cảnh báo, phải có trí tuệ chứ không phải ờ thôi mình từ bi kệ người ta lừa lừa, thôi kệ mình cứ từ bi thì nó từ bi mà mà ngu. Vì không có hiệu quả trong việc giáo hóa chúng sinh. Chúng sinh họ sẽ lờn, họ thấy cái đạo Phật từ bi này coi bộ dễ làm ăn à, thế là họ đi từ chùa này qua chùa kia họ kêu gọi lòng từ bi để họ sống. Những con người đó họ sẽ đọa vào địa ngục mà mình từ bi như vậy mình đưa họ vào địa ngục. Có một lần vậy, trong buổi lễ trên chùa chúng tôi có một cái cô đó cô đến cổ nhìn mặt lạ hoắc à, tự nhiên đến quỳ xuống chân nắm tay nắm chân cái xô hai chân ra hỏi: "Chuyện gì?" Nói: "Dạ thầy từ bi quá, mấy thầy bên kia cũng hay giúp đỡ con lắm,

[38:45]con đây thầy giúp giùm con ít." Nhìn mặt cô dữ như chằn tinh gấu ngựa biết ngay, biết ngay là gặp phải thứ thiệt rồi, cái nói: "Thôi thôi ra đằng kia nói chuyện, thầy đang mệt." Kêu cái thầy đệ tử ra nói chuyện giùm, ờ báo cho biết là không phải vừa.

[39:02]Thì có những người như vậy nên chúng ta thấy tuy mình thương người nhưng mà phải nghiêm, là cảnh giác cái họ lợi dụng lòng từ bi, họ phát triển cái tâm lừa đảo của họ là như vậy.

[39:14]Ví dụ như là mình thương nỗi khổ chúng sinh thì đó là từ bi, nhưng mà phải biết nhân quả công bình, đó là trí tuệ. Nên không có cái ủy mị, sướt mướt. Ví dụ mình bước vào cái bệnh viện, mình thấy chúng sinh họ vừa nghèo vừa bệnh, không tiền không bạc thì mình thương không? Thương. Thương mà không có đứng đó khóc lóc kia nọ, sướt mướt, rồi cái đi chạy vạy, năn nỉ người này, khóc lóc tha thiết người kia để mà kiếm tiền mà giúp những người kia, thì cái đó là không có trí tuệ. Vì sao vậy? Vì phải hiểu người đó khổ như vậy là vì nhân quả của họ, nghiệp của họ. Cho nên mình có thương, có ý muốn giúp, nhưng không có sướt mướt. Phải không?

[40:00]Còn ví dụ thấy ai khổ mình cũng đứng đó mình than khóc, nước mắt chảy ròng ròng kia nọ, rồi cái có bao nhiêu tiền, bao nhiêu bạc, quần áo cởi ra đưa hết cho người ta, không phải, không phải cái đó là cái từ bi đạo Phật. Phải hiểu là người ta khổ mình thương, nhưng mà người ta bị nhân quả của người ta nữa. Cho nên cái sự giúp đỡ của mình chỉ trong chừng mực thôi, không bao giờ mình giúp hết nổi. Mà cái quan trọng là giáo dục để người ta tạo phước vượt khỏi cảnh khổ. Còn lúc nào mình cũng thấy khổ mà mình xót xa thương thì mình rơi vào bệnh hoạn vì không có trí tuệ. Mà cái khổ nó đầy trên thế gian, mình lo không có xuể.

[40:35]Cái khổ đầy trên thế gian hết. Do đó giờ chúng ta chỉ tùy duyên mà chúng ta giúp người, tùy duyên mà làm việc từ thiện thì đó là đúng đắn nhất. Còn mà đi tìm việc từ thiện để làm thì không bao giờ hết việc, mà sức khả năng mình cũng không nổi. Cho nên cái hay nhất á là do chúng ta không đủ khả năng vật chất nhiều, nhưng mà cái khả năng mà giáo hóa thì có thể rẻ hơn mà hiệu quả hơn. Đem Phật pháp cho người ta, đem băng giảng cho người ta, đem sách nhân quả cho người ta nghe, đem những lời nguyện cho người ta, người ta hiểu được Phật pháp rồi, người ta vượt lên, người ta tự làm phước, người ta từ từ vượt qua cảnh khổ.

[41:17]Có một lần vậy, chúng tôi gặp vài người chúng tôi hỏi là: "Từ ngày biết Phật pháp, thấy lòng mình có an vui, đạo đức không?" Nói: "Dạ thưa thầy, tụi con thấy từ ngày gặp Phật pháp có an vui, có đạo đức hơn." Nhưng mà nói: "Không, đó chỉ là mới bước thứ nhất, là chứng tỏ cái hiệu quả của Phật pháp. Giờ thầy hỏi thật, từ ngày biết Phật pháp, cái hoàn cảnh gia đình có may mắn hơn hay không?" Cái người kia nói: "Có." Nói vậy đó mới đúng đó, đó mới là đúng. Chứ còn ví dụ biết Phật pháp rồi lòng mình có an vui, mà hoàn cảnh gia đình không may mắn hơn là cái Phật pháp đó chưa đúng, đường đi mình chưa đúng.

[41:55]Đó là cái thước đo đó. Cho nên hôm nay chúng tôi nói điều này quý Phật tử về cũng xem lại mình á. Từ ngày biết Phật pháp, nó có hai cái bước để chứng tỏ mình tu đúng. Bước thứ nhất á, lòng mình an vui, hạnh phúc, đạo đức. Cái bước thứ hai, hoàn cảnh sống của mình thoải mái hơn, là mình đi đúng đường, nó từ từ nó phải thay đổi. Còn không thể là biết Phật pháp 3 năm rồi, 5 năm rồi mà vẫn khốn đốn, khổ sở thì chắc chắn con đường mình đi có cái sai gì ở trỏng á, phải tìm cho ra sửa lại. Đó là như vậy. Mà một vị thầy có đức cũng như vậy nữa. Một vị thầy mà có đức thật sự á, thì cái người đệ tử đến với mình thời gian họ

[42:35]phải có kết quả trên hai cái phương diện đó, vừa là tâm hồn mà vừa là hoàn cảnh của họ thì ông thầy đó mới có đức, mà Phật pháp đó mới là chuẩn xác. Đó là cái cứu con người đó, chứ không phải là chỉ đem tiền cho người ta, vì không bao giờ mình đủ tiền để cho hết thiên hạ. Mà gặp chuyện sướt mướt thì là một cái không trí tuệ, vì phải hiểu cái nỗi khổ người ta là do nhân quả người ta. Cho nên nếu mà nói rằng à mình thấy người ta khổ rồi mình xót xa, mình khóc lóc mới là từ bi, nếu vậy là nước mắt của chư Phật chắc đầy biển cả hết, tại vì chư Phật là thôi thấy chúng sinh quá khổ mà Ngài quá từ bi mà Ngài khóc riết chắc chắc ngập cái quả đất này.

[43:20]Nhưng cũng may là vì chư Phật có trí tuệ, biết cái nỗi khổ chúng sinh là do nghiệp, nên các Ngài bình tĩnh, bình tĩnh, bí mật giáo dục người này, gia hộ người kia để từ từ chuyển, mà trong đó do cái quyết tâm của chúng sinh nữa, đó mà chuyển được cái nghiệp của mình. Thương yêu là từ bi, mà nghiêm khắc dạy dỗ là trí tuệ. Đó, từ bi phải có trí tuệ là như vậy. Có cái nghĩa nữa là thương là từ bi mà nghiêm khắc dạy dỗ là trí tuệ. Cái này khỏi cần phải nói ha. Khi dạy phải nghiêm khắc nha, cái người nào mà dạy không nghiêm khắc là người chưa có trí tuệ, mà cũng là lòng thương yêu không có tới nữa.

[43:59]Cho nên chúng ta bước vào một cái ngôi chùa đi, thấy ông thầy ổng dễ dãi với đệ tử, hay là Phật tử tới chùa, ông thầy đó ông hiền lành ổng dễ dãi Phật tử sao cũng được, thì ông thầy đó có thể có từ bi mà không có trí tuệ. Nên những cái ngôi chùa mà có khuôn phép á, bước vô mình thấy cái thái độ của ông thầy tử tế, từ bi, nhưng mà nhìn đôi mắt ổng mình không dám làm bậy, không dám nói bậy, không dám leo trèo bậy bạ, bởi vì ổng nghiêm khắc giữa cái đúng sai và dạy dỗ đàng hoàng. Thì trong gia đình cũng vậy, mình bước vào gia đình mình coi đứa con cái biết cha mẹ là có từ bi và trí tuệ hay không, hay chỉ có từ bi thôi.

[44:37]Bước vô mà thấy đứa con mập mạp, khỏe mạnh là biết cha mẹ có từ bi, rồi sau đó thấy nó leo bàn thờ nó quăng mấy bó nhang xuống đất thì biết là không có không có trí tuệ. Tại đứa con muốn làm gì nó làm, tức là thương mà không nghiêm khắc dạy dỗ. Bố thí giúp đỡ là là từ bi, nhưng mà biết rõ hậu quả của việc làm đó, đó là trí tuệ. Biết rõ hậu quả việc làm đó là làm sao? Là thế này, khi mình cho ai món quà gì đó, mình phải thấy trước họ sử dụng cái món đó để làm cái gì, đó là trí tuệ. Ví dụ mình gặp cái người nghèo, cái mình đem đến 50 ký gạo, mấy ký đường, mấy ký tàu hũ ky, nước tương mình cho gia đình

[45:21]đó để sống thì đó là từ bi, nhưng chưa có trí tuệ. Sao mới có trí tuệ? Là coi chừng cái ông cha trong gia đình đó ổng lấy bớt 25 ký ổng bán ổng mua rượu ổng uống, coi chừng cái đó nữa. Phải biết chắc là cái việc mình bố thí người ta làm đúng, chứ đừng để cái phẩm vật mình bố thí người ta làm bậy. Nghĩa là bố thí là từ bi, nhưng mà biết rõ cái hậu quả phía sau của việc bố thí mình nó dẫn tới đâu, đó là trí tuệ. Ví dụ như có những người nhiều khi họ ghiền bạc, đưa tiền xong rồi chạy đi đánh bài liền, máu nghiền lên. Thì cái đó là mình cho mà không biết cái hậu quả đi về đâu là không có trí tuệ, cái đó không cho, dứt khoát không cho.

[46:04]Mình cho cách nào họ không có sử dụng bậy được, đó mới là từ bi mà có trí tuệ. Đó cũng là một cái nghĩa đó. Nãy giờ chúng ta thấy liệt kê ra nhiều nghĩa phải không? Thêm cái nghĩa gần như cuối nè: Mình thương một người là từ bi, nhưng mà phải cân đối đến quyền lợi của nhiều người khác, đó là trí tuệ. Đó là một nghĩa của từ bi mà có trí tuệ nữa. Ví dụ như là ở trong túi mình có một số tiền, cái mình gặp người bạn mình họ đang trong cảnh khổ, cái mình thương, mình móc số tiền ra mình giúp đỡ thì đó là từ bi. Nhưng mà khi mình giúp người đó xong rồi, thì mình lỡ hết bao nhiêu công việc của những người khác,

[46:44]mình phải lo cho bao nhiêu người khác, thì như vậy không có trí tuệ. Nên thương một người là từ bi, nhưng mà phải cân nhắc đến cái quyền lợi của nhiều người khác nữa, đó là trí tuệ. Cho nên ví dụ như chúng tôi vậy, nhiều khi mình bố thí ai thì phải đoán à cái tủ tiền ở trong chùa áng chừng khoảng bao nhiêu tiền, vì tôi không có giữ tiền. Ví dụ mình cho cái số đó thì cái số còn lại bao nhiêu việc của chùa phải sử dụng, ừ, rồi nuôi bao nhiêu người, làm bao nhiêu việc phước nữa. Nên vì cân đối như vậy mà không bao giờ dám thẳng tay làm chuyện gì hết trơn á, không bao giờ. Còn hồi chưa có đệ tử á thì không bao giờ tôi giữ tiền,

[47:22]có tiền cho, có tiền cho, cho cho sạch, không hề giữ lại đồng nào. Nhưng mà khi có đệ tử rồi phải cân đối, không bao giờ dám làm một việc gì mà quá đáng, dồn vô một việc, phải cân đối đến nhiều việc khác, thì đó gọi là từ bi mà mà phải có trí tuệ. Chúng tôi có ông sư huynh, ông sư huynh này bụng ổng tốt lắm, nghĩa là ai cần gì giúp là ổng ráng giúp hết lòng. Thì như vậy là người đó có từ bi mà có phước không? Ai cần gì cũng giúp, nhưng mà ổng luôn luôn nghèo khó, à luôn luôn lận đận, luôn luôn khó khăn. Cái mấy lần thấy tôi nói chuyện với ổng, thấy: "Sư huynh, hình như cách sư huynh làm phước sai hay sao đó sư huynh ơi!

[47:58]Cái cách sư huynh từ bi hình như sai hay sao đó, sư huynh coi lại coi, sao em nghi quá à!" Thì có lần nói nhưng mà rồi cũng xa nhau mười mấy năm rồi cũng không có nhắc ổng. Mà lúc đó mình không có đủ sức để thấy hết vấn đề như vậy. Thì qua rất nhiều năm, do cái phước mà ổng giúp người thì ổng cũng bắt đầu cái cái vị trí của ổng, cái phước nó cũng đến từ từ, từ từ, nhưng vẫn không xuất sắc, vẫn không đặc biệt. Trong khi một con người mà có lòng tốt đặc biệt, nghĩa là ở trong chúng, huynh đệ với nhau thì ổng là người có lòng tốt đặc biệt, nhưng mà đến bao nhiêu năm trôi qua rồi cái phước mà ổng hưởng cũng rất là tầm thường, không đặc biệt.

[48:33]À lý do là chỗ đó đó, chỗ đó là hễ mà ổng gặp một người cần giúp thì ổng không còn biết chuyện gì trên đời này nữa, chỉ biết người đó thôi mà không có cân đối đến quyền lợi của nhiều người khác, chính vì vậy mà phước bị tổn. Cho nên tuy từ bi, tuy làm phước nhiều mà rồi không có phước để hưởng, vì hưởng rất ít là như vậy. Hồi mà ổng chưa đi tu cũng vậy, ổng rất là tốt. Ổng đi ngang qua cái nhà hàng xóm, cái ổng thấy cái nhà đó nghèo khổ, thế là ổng về nhà ổng sàng qua sàng lại thế nào ổng ăn cắp đồ trong nhà ổng đem cho người ta. Mà nhà ổng cũng không giàu, nhà ổng đang thiếu đói, cho nên là ổng cứ lén ăn cắp đồ trong nhà của cha

[49:12]của mẹ cái đem lại đưa cho cái người nghèo. Thì cái tâm thấy tâm tốt không? Tốt, nhưng mà biết có một người à, không cân đối được quyền lợi của nhiều người khác, chính vì vậy mà phước mình không có viên mãn. Nên chúng ta thấy đó, cái từ bi mà phải có trí tuệ là vậy đó. Nên chúng ta điểm lại một chút nè, bao nhiêu nghĩa của từ bi mà phải có trí tuệ. Nghĩa thứ nhất là thương á, phải thương cho tới nơi, tức là giúp người ta đó, giúp cho tới tâm linh, tới cái sự tu tập cho bền vững, phải không? Đó là nghĩa thứ nhất. Cái nghĩa thứ hai á là ngăn cản chúng sinh làm ác, nhưng mà phải giáo dục cho họ tự giác tránh điều ác.

[49:48]Nghĩa thứ ba là thương, nhưng mà coi chừng họ ỷ lại, cái cảnh giác đó là trí tuệ. Cái nghĩa kế tiếp á là thương là từ bi, nhưng mà coi chừng cảnh giác cái người đó họ lợi dụng, họ giả dối. Cái nghĩa kế tiếp á là thương cái nỗi khổ chúng sinh, nhưng mà phải biết cái nhân quả công bình, đó là trí tuệ. Cái nghĩa nữa là thương là từ bi, mà nghiêm khắc dạy dỗ là trí tuệ. Ý nghĩa đó là: bố thí là từ bi nhưng mà phải biết cái hậu quả của cái việc bố thí đó là trí tuệ. Và cái nghĩa cuối cùng mà chúng ta nêu ra được hôm nay là: thương một người là từ bi, mà cân đối đến cái quyền lợi của nhiều người khác là trí tuệ. Đó, nãy chúng ta nói là:

[50:29]từ bi phải có trí tuệ, bây giờ ngược lại là trí tuệ thì phải có từ bi. Nghĩa là làm sao? Thực ra nếu mà đúng cái chữ trí tuệ của Phật pháp á thì nó đồng nghĩa với từ bi. Vì chữ trí tuệ của đạo Phật nó cao siêu lắm, nó bao hàm rất là nhiều: cái sự thấu suốt của đạo lý, của cái tinh tế trong từng cái mọi vấn đề và sự thành tựu tất cả mọi đức tính, cho nên cái trí tuệ trong đạo Phật là đồng nghĩa với từ bi. Nhưng mà nếu nó đồng nghĩa nó bao hàm lớn quá mình khó nói chuyện với nhau, vì vậy mình tách đôi nó ra. Như vậy mình hiểu thấp hơn một chút: trí tuệ có nghĩa là khôn ngoan, là thông minh, là giỏi giang, như vậy gọi là trí tuệ.

[51:10]Thì cái người mà khôn ngoan, thông minh, giỏi giang á, thì bây giờ phải có thêm từ bi. Ừm, thì bây giờ thế nào đây, chúng ta phân tích ra từng nghĩa. Ví dụ: biết rõ tật xấu của người khác là trí tuệ, thấy không? Ví dụ mình khi mình tiếp xúc với người đó mình biết người này trong lòng còn tham, biết cái đó là có trí tuệ. Hoặc mình gặp người mình biết người này còn cái máu nói dối, cái đó là trí tuệ, phải không? Hoặc là mình gặp một người mình nói chuyện chút xíu mình biết người này còn có cái tâm kiêu ngạo, mình biết liền, cái biết đó là trí tuệ. Nhưng mà phải có từ bi là sao? Nghĩa là biết mà không ghét,

[51:46]mà mình vẫn thương, mà mình tìm cách chuyển hóa, đó là từ bi. Đó là cái mà mình biết người ta có nhược điểm là trí tuệ, nhưng trong ý mình muốn người ta đừng có nhược điểm đó nữa, đó là từ bi, thấy không? Đó là nghĩa thứ nhất. Trên cuộc đời này thì chuyện nó nhiều lắm, mà đây là cái chỗ mà khó nè, chỗ khó. Đa phần chúng ta bị cái nhược điểm lớn là biết ai có tật xấu mình hay chê bai, hay chỉ trích. Mà chê bai, chỉ trích thời gian rồi phước mình tan vỡ hết. Nhưng hôm rồi vậy, cách đây không lâu chúng tôi đến gặp mấy gia đình Phật tử thì có bà mẹ bả than, bả than đứa con là lúc này quen với một anh chàng mà bà nghĩ là không ra gì, không ra gì.

[52:29]Tức là gia đình khổ tới trước mắt rồi đó. Cái con gái mà đi quen một người không ra gì thì gia đình khổ. Thì hỏi: "Thầy có cách nào?" Nói: "Giờ thầy nói nó cũng hết nghe rồi. Nguyên nhân là tại nó hết phước á. Mà nguyên nhân sao hết phước? Tại vì chuyên mở miệng chê thiên hạ." Cứ mở miệng chê người này chê người kia hết phước. Phước mình hết rồi thì mình chọn con đường khổ để mình đâm vào. Nên vì vậy, ở đây cái người mà có từ bi có trí tuệ là vậy đó. Có trí tuệ mình nhìn người biết nhược điểm, nhưng mà lúc đó mình khởi luôn cái ý muốn là mong cho người đó đừng còn nhược điểm đó nữa. Đó là từ bi đó.

[53:06]Chứ không có chê, chê là mắc quả báo chết nha. Một cái nghĩa nữa của trí tuệ, từ bi là: ví dụ như mình giỏi hơn người, mình có thể thắng lướt được người, nhưng mà vẫn nhường nhịn và giúp người vượt lên, cái đó là từ bi. Đó là một nghĩa khác. Thế trong cuộc sống này vậy, có thể là chúng ta giỏi hơn người khác. Ví dụ như người đó nói một cái câu hay, mình có thể mình chỉnh người đó mình nói câu hay hơn, nhưng không cần thiết. Cứ để cho cái câu người đó nói trước mặt mọi người gọi là hay, mình không cần phải chỉnh, giống như người khác giỏi hơn mình. Hoặc là mình đủ khả năng mình giành làm hết mọi việc.

[53:43]Ví dụ người đi tu đi, có thể giành đi giảng pháp hết. Mình giảng hay người ta thích người ta giành giảng hết. Nhưng mà không, tìm cách để cho người khác cũng được đi giảng, chứ không có giành giảng hết và nép bớt lại. Chứ không phải thấy mình giảng hay rồi là ở đâu cũng nhận thầu đi giảng hết, chạy show không được. Phải giảng bớt lại, thì cái nhu cầu nghe giảng vẫn còn rất nhiều, rồi mình khuyến khích người này đi giảng, người kia đi giảng, thế. Đó là tuy giỏi có thể thắng lướt người, nhưng mà luôn tìm cách giúp cho người khác vượt lên, chứ mình không có đè người khác, không có muốn hơn người khác, thì đó gọi là có trí tuệ mà có từ bi là vậy.

[54:20]Trong cuộc sống những điều nhỏ nhỏ cũng nhiều lắm. Nhất là trước mặt đông người á, nhiều người luôn luôn muốn chứng tỏ mình hay. Thì mình cứ để người khác chứng tỏ cho họ có giá trị, chứ mình không nên giành, không nên lấn lướt. Biết người đó có cái sơ hở, mình không nên bày ra, cứ để cho người đó được có giá trị trước mặt mọi người, không nên chê, không nên chứng tỏ rằng mình hay hơn người khác. Đó là trí tuệ là giỏi đó, nhưng mà phải có từ bi. Từ bi tức là biết nhường nhịn. Trí tuệ là giỏi hơn người, nhưng từ bi là nhường nhịn để người khác hơn mình. Là như vậy. Rồi biết cảnh khổ của người là do nghiệp.

[54:59]Ví dụ mình thấy người ta khổ, người ta nghèo, người ta bệnh hoạn, gãy tay gãy chân, tai nạn tật nguyền thì biết chắc nó là là nghiệp báo. Đó là trí tuệ. Nhưng mà vẫn giúp đỡ và giúp người tạo phước, đó là từ bi. Đó là trí tuệ mà phải có từ bi. Nên có những cái người nói như thế này, nói: "Người ta nghèo là do nghiệp người ta, thôi mình đừng có xen vô. Giúp đỡ người ta vậy nó mất cái nghiệp của người ta đi." Thì câu nói đó có trí tuệ không? Không có trí tuệ đâu. Biết người ta nghèo do nghiệp là có trí tuệ, nhưng mà không giúp, chủ trương không giúp là không có không có từ bi, tức là trí tuệ mà không có từ bi á.

[55:39]Ở đây mình bị nó nhiều lắm á. Còn từ bi không có trí tuệ cũng nhiều lắm á. Nghĩa là giúp người ta mà không biết cái nghiệp người ta, không biết đó là lỗi tại người ta. Ngày nay người ta khổ, đó là sự công bình của quá khứ. Hoặc là biết người ta khổ, khổ biết người ta do nghiệp rồi không giúp, đó là trí tuệ mà không có từ bi. Chúng ta coi chừng bị hai cái lỗi này rất nhiều nha. Trí tuệ mà không có từ bi, hoặc từ bi mà không có trí tuệ mình bị nhiều lắm. Rồi một cái ý nghĩa của trí tuệ phải có từ bi nữa là biết đời này là vô thường, đó là trí tuệ. Đây mình có biết không? Biết không? Biết phải không?

[56:20]Tại mình đã đến với đạo Phật mình được dạy như vậy mà. Nghĩa là mình quán thấy cái thân này vô thường và mọi việc trên đời này đều vô thường. Cho nên dù giàu sang cũng như mây nổi, phải không? Rồi vinh quang, phú quý cũng như chiêm bao. Mình hiểu điều đó rất rõ vì mình đến với đạo Phật mà, mình được học cái đạo lý vô thường rất kỹ. Nên biết tất cả là vô thường, đó là trí tuệ. Nhưng mà vẫn thương yêu con người, vẫn thương yêu vạn loại, đó là từ bi. Chứ nhiều người tu tập theo đạo Phật biết có một cái à, biết tất cả là vô thường, mà quên mất cái vế thứ hai: vẫn thương yêu chúng sinh, thương yêu vạn loại, quên mất cái này.

[56:59]Cho nên những người đó họ tu theo con đường có trí tuệ mà không có từ bi. Bây giờ mình phải cân đối giữa hai điều này lại, là biết cuộc đời này là hư ảo, là chiêm bao, là mộng mị, là thoáng chốc, là vô thường, nhưng vẫn thương yêu tất cả.

[57:19]Được không? Được không? Được. Đó, vậy là tốt. Một cái ý nữa của cái trí tuệ từ bi nữa là: biết mỗi người ai cũng có cái ta là không có thật, bởi vì đạo lý Phật dạy mình là vô ngã mà. Cho nên mình biết trong mỗi con người chúng ta đó cái ta của mình nó không có thật, mà nó do nhiều tâm niệm nó ghép lại, nên mỗi người thấy như có một cái ta trung tâm để rồi mình coi mình hơn tất cả mọi người, nó phát sinh thành cái tham lam, ích kỷ, kiêu mạn, rồi vô số tội lỗi khác. Ai cũng vậy, có một cái ta trong tâm con người. Cái biết ta không thật là trí tuệ. Nhưng mà làm sao mới từ bi? Biết là trí tuệ rồi đó, giờ từ bi làm sao?

[58:08]Từ bi là chỗ này: mình cũng biết là chính vì cái chấp ngã của mỗi người mà làm cho tất cả chúng sinh trôi lăn trong luân hồi, trong đau khổ, vì cái chấp ngã đó nó không có thật, nhưng mà chúng sinh si mê rồi cái nó tạo thành cái vô minh chấp ngã làm người ta trôi lăn đau khổ, và lòng mình thương xót điều đó và luôn luôn muốn cho mọi người đạt được vô ngã. Cái tâm đó là tâm từ bi, mà tâm đó là đại nguyện của Bồ-tát đó. Nó khác nhau chỗ Bồ-tát, chúng sinh là ở chỗ này. Ví dụ mình cũng thương, Bồ-tát cũng thương. Nãy giờ mình kể bao nhiêu cái chuyện từ bi, trí tuệ thì chuyện đó chuyện phàm phu làm được không? Làm được, làm được hết.

[58:48]Nãy giờ mình kể, phải không? Cái ý nghĩa giữa từ bi và trí tuệ mình kể ra mình làm được không? Rất dễ làm, phải không? Mình tỉnh chút xíu mình làm được. Nhưng mà khác cái chỗ mà sâu sắc của trí tuệ của vị Bồ-tát với chúng sinh là cái chỗ đại nguyện này mà ít ai thấy. Cái đại nguyện này là biết rằng cái ta không có thật, ý thức điều đó rất rõ, đó là trí tuệ. Nhưng mà chính cái ta không thật này đủ sức cuốn chúng sinh đi vào trong luân hồi đau khổ, đó là trí tuệ. Nhưng mà cái tâm á mà muốn cho chúng sinh thoát được chấp ngã, thành tựu vô ngã để giải thoát giác ngộ, tâm đó là từ bi của Bồ-tát, là đại nguyện của Bồ-tát. Khác nhau đó.

[59:30]Chứ nãy giờ một loạt cái từ bi, trí tuệ kia thường phàm phu làm được, người tốt làm được. Nhưng mà cái tâm mà muốn cho tất cả chúng sinh đều thoát được chấp ngã hết thì đại nguyện Bồ-tát mới làm được. Đây là chỗ khác nhau. Nên vì vậy, nếu chúng ta muốn đi trên con đường Phật đạo, con đường của Bồ-tát, thì chúng ta phải tinh tấn tu tập để thành tựu được cái vô ngã, để rồi lấy kinh nghiệm đó mà dạy cho tất cả chúng sinh cũng thành tựu được cái vô ngã để mọi người cùng thoát luân hồi, thoát khổ đau. Trí tuệ và từ bi đó. Chúng ta trở lại đời thường một chút. Ví dụ mình có tài thì đó là trí tuệ, phải không?

[1:00:14]Mà từ bi là cái gì? Đem cái tài đó ra mà giúp đời, giúp người là từ bi. Chứ người có tài rồi ở một chỗ tự mãn với cái tài của mình, không có tìm cách đem cái tài đó ra để giúp người khác, thì đó có tài mà kiêu ngạo và ích kỷ. Mình nói hơi nặng chứ nhiều người bị bệnh này lắm. Có nhiều người rất là giỏi, có khi họ tới lớn tuổi rồi, 50 tuổi, 60 tuổi rồi họ rất có tài, nhưng mà có họ vì một cái gì đó, họ lười hoặc họ chán nản, hoặc bất đắc chí, hoặc không có cơ hội sao đó rồi họ không có sử dụng cái tài của họ để giúp vào cuộc đời nhiều nữa, rồi sống nhàn nhàn cho qua ngày, thì cái đó có trí tuệ mà không có từ bi.

[1:00:58]Có tài phải biết đem ra giúp đời, dù tuổi mình đã lớn. Tức là ngày nào còn sống đều cố gắng phải biết làm phước là như vậy. Còn một chút xíu nữa ý nghĩa là thế giới là phải biết sử dụng kỹ thuật cao vì mục đích hòa bình của thế giới. Chuyện này chuyện dông dài của thế giới. Ví dụ như mình lấy được năng lượng của hạch nhân nhưng mà đừng đem làm bom thả người ta mà phải làm chế điện chế gì xài đỡ thôi. Giờ thì nói qua đề tài khác chút là Lý tưởng và và trí tuệ. Khi chúng ta đến với đạo Phật thì lần lần đạo Phật cho chúng ta một cái lý tưởng để sống, một cái lý tưởng để vươn tới. Ví dụ mới ban đầu á mình chưa biết Phật pháp á có thể mình sống một cuộc sống tầm

[1:01:43]thường cứ lo ăn lo mặc lo làm giàu thôi, không có cái ước mơ cao đẹp gì thêm. Nhưng khi mình hiểu đạo Phật từ từ thấm rồi bỗng nhiên mình có những cái mơ ước cao đẹp ở tương lai. Là mình hướng về cái điều thiện cho con người, cho thế giới, cho Phật pháp, cho chúng sinh. Có thể là mình mơ ước là mình đem hết cái đôi tay, cái trái tim khối óc này làm được nhiều việc từ thiện để xoa dịu nỗi đau khổ của con người. Có thể mình mơ ước là mình đem được Phật pháp giáo hóa khắp nơi cho con người được giác ngộ. Có thể mình mơ ước là mình ráng tu tập đắc đạo rồi đem cái kinh nghiệm đó hướng dẫn lại người sau

[1:02:29]để cho thế gian này được nhiều người đắc đạo. Chúng ta có cái mơ ước trong cuộc sống như vậy khi chúng ta biết được Phật pháp. Thì cái ước mơ cao đẹp đó mình gọi là lý tưởng tu hành. Ở đây chúng ta chú ý nhiều cái lý tưởng tu hành. Tuy nhiên, lý tưởng nó phải có trí tuệ. Nghĩa là mình có cái lý tưởng tu hành để đắc đạo để giác ngộ là lý tưởng đúng. Nhưng phải có trí tuệ là phải lựa cái đường đi cho đúng. Đừng có dại dột mà nghe lời những kẻ khác cung cấp tà kiến, thế là mình đi sai đường. Và cái ước mơ chân chính của mình không bao giờ đạt được, mình cứ tu hoài tu hoài một ngày nào đó mới phát hiện ra

[1:03:15]mình biến thành một tà sư hoặc biến thành một kẻ rối loạn tâm thần không còn tự chủ về nhân cách được nữa. Là do đi sai đường rồi đổ vỡ, mặc dù là cái ước mơ ban đầu mình rất là chân chính là thật sự muốn giải thoát muốn giác ngộ, muốn giáo hóa chúng sinh. Nhưng mà do đi sai đường rồi đi lạc qua một cái chỗ khác hư hết cả một cuộc đời luôn. Cho nên ở đây đó, cái lý tưởng là tốt nhưng phải có trí tuệ là phải lựa đường đi cho đúng. Ở đây cũng vậy, muốn đi cho đúng á là mình phải đi từ căn bản, thà chậm mà đúng, đừng bao giờ ham nhanh. Chúng ta nhớ như vậy, khi có lý tưởng tu hành chúng ta nhớ đi theo căn bản,

[1:03:59]đi chậm mà đúng, quan trọng là đúng chứ không quan trọng là cái nhanh. Nghĩa là ai mà tu đưa ra cái chỉ tiêu kế hoạch trong 5 năm là tôi phải đạt được nghĩa là chứng được mấy thiền rồi kế hoạch 10 năm sau tôi sẽ thành Phật thì rất là nguy hiểm. Nếu mà vạch ra kế hoạch mà 5 năm 10 năm để tu thì người này chỉ nên vào công tác ở trong Đảng thôi, chứ còn còn tu thì không có được vạch kế hoạch 5 năm 10 năm kiểu đó. Tại vì hễ tu không có tính tới thời gian nữa. Ở đây có ai tu mà vạch kế hoạch 5 năm 10 năm không? Chớ hồi xưa tôi bị rồi đó. Hồi mới biết đạo tôi vạch kế hoạch 5 năm nha, mình tu 5 năm tới chừng 5 năm không có gì hết trơn.

[1:04:37]Thôi làm 5 năm nữa, không có gì hết, giờ không biết bao nhiêu cái 5 năm rồi cũng không có gì hết trơn. Hôm trước vậy chúng tôi gặp người Phật tử đến á nói: "Thưa thầy, con gặp ông thầy Mật tông, ổng kêu con tu theo ổng bởi vì con đường Mật tông mới là Kim Cang Thừa" gì nghe mấy cái từ nghe cao lắm, "nghĩa là tu một đời thành Phật, tu một đời thành Phật". Cái tôi mới hỏi: "Ổng thành Phật chưa?" Nói: "Dạ hình như chưa". "Vậy sao ổng chắc nói cô một đời theo ổng thành Phật?" Bị gạt. Mà đó nghe là biết là sao? Là vừa tham vọng mà vừa lừa gạt mà vừa ăn gian nữa. Nghĩa là mình vô minh, mình làm tội lỗi,

[1:05:15]mình quậy không biết bao nhiêu kiếp thấy không? Quậy quá chừng quậy đi mà đời này tu một kiếp thành. Mà đâu phải tu hết một kiếp đâu, có ai tu một kiếp không? Tại hết nửa kiếp chưa biết đạo là đã quậy rồi, phải không? Còn có nửa kiếp. Mà trong nửa kiếp đó có tu trọn nửa kiếp còn lại không? Không, ban đêm còn phải ngủ, ban ngày còn phải ăn, trời mát còn phải đi dạo. Đó, cho nên nói hết một kiếp này đắc đạo thành Phật là một lời nói tham vọng, nói dối, ăn gian và lừa gạt. Cho nên vì vậy, khi một người mà dạy cho mình tu tập mà họ kỳ hạn thời gian phải đắc đạo thì cái người đó mình phải nghi ngờ liền.

[1:05:53]Tại vì trong đạo Phật không có thời gian. Trong đạo Phật chỉ có đường đi đúng hay không thôi, chứ không có thời gian. Cho nên trong Bát Chánh Đạo Phật để cái chữ "chánh" ở đầu chứ không có để chữ "cấp" ở đầu. Chánh tức là đúng. Ví dụ như Chánh kiến là hiểu cho đúng Phật pháp, hiểu cho đúng giáo lý. Hoặc là Chánh nghiệp: làm cho đúng, chứ không có chữ mà "cấp nghiệp", tức là làm cho lẹ, cấp là lẹ. Tốc cấp, tốc nghiệp không có, mà Chánh nghiệp. Hoặc nói là Chánh định chứ không có gọi là "cấp định", làm định cho lẹ không có. Cho nên trong đạo Phật, cái quan trọng là cái đúng chứ không phải là cái nhanh.

[1:06:30]Cho nên vì vậy, chúng ta có lý tưởng tu hành nhưng mà phải có trí tuệ cho cái lý tưởng đó là đường đi phải đúng trước, không để sai, để đừng bị người ta gạt. Có lần có người cư sĩ đến gặp chúng tôi nói là: "Con gặp một ông cư sĩ ổng dạy con. Ổng nói cái con đường của ổng là tối thượng là đừng có học gì. Ổng nói đừng có nghe băng, đừng học hết trơn á, lại đây ổng chỉ thẳng vô tâm cái là thành Phật. Chỉ thẳng chân tâm kiến tánh thành Phật liền khỏi học hành gì mất công". Thì cái câu đó là mình biết là sao? Dĩ nhiên cái lời nói đó cũng không phải là chân chính. Bởi vì cái khái niệm về chân tâm á mình hiểu trật

[1:07:08]một cái trong đường tơ kẽ tóc thành tà đạo liền. Cái chữ chân tâm rất là khó định nghĩa, khó giải thích chứ không phải dễ. Mà hễ đụng ai cứ giơ ngón tay trỏ ra mà chỉ thẳng vô chân tâm vô ngực người ta thì thiệt là là hiểu hiểu lầm như vậy. Có một lần chúng tôi gặp mấy ông Đài Loan. Mấy ông đi lơn tơn lên núi chơi, cái ổng ngồi thì ổng nói tiếng Tàu mình không biết thì phải có người dịch lại thì ổng cũng nói ổng là chân tâm, Phật tánh. Thì tôi mới cắc cớ hỏi: "Chân tâm, Phật tánh ở đâu?" Cái ổng đưa lên ổng nói: "Nó nằm ở chỗ này nè, cái huyệt giữa hai lông mày đây nè, nó nằm ở đây nè". Thì biết là thứ thiệt hay thứ giả?

[1:07:42]Chân tâm mà nằm ở đâu đó. Cho nên chúng ta thấy cái câu nói nghe cũng là mượn trong kinh Phật ra nhưng sự thật họ hiểu rất là sai. Cho nên vì vậy mà chúng ta cẩn thận những cái người mà hứa hẹn mình một sự tu tập dễ dãi, nhanh chóng thường là dối gạt. Thì chúng ta hiểu cái gì quý luôn luôn đòi hỏi cái công lao rất là nhiều, rất là dày, mà một sự bình tĩnh, một sự cẩn thận, đi từng bước chậm mà đúng mà chắc, đừng có nghe hứa hẹn bởi nhiều tà sư như vậy.

[1:08:18]Ví dụ như chúng ta có cái lý tưởng là giáo hóa Phật pháp nhưng mà phải biết cách, phải biết cách. Đó là trí tuệ đó. Lý tưởng nhưng mà phải có cái trí tuệ, phải biết cách. Biết cách nào? Những cách như thế này. Đôi khi đó mình thể hiện cái từ bi, mình giúp người trước chứ không có nói chuyện Phật pháp. Cái người đó chưa nói chuyện Phật pháp được thì mình giúp đỡ vật chất trước, làm cái phương tiện gieo duyên ban đầu rồi mới giáo hóa Phật pháp sau, đó là trí tuệ đó. Hoặc là có khi mình phải kiên nhẫn giải thích. Nghĩa là cái người này mình không cần phải giúp vật chất, nhưng mà người này chỉ cần mà nói ra cho đúng lý lẽ là

[1:08:54]họ theo liền thì mình phải kiên nhẫn giải thích. Họ vặn tới họ bẻ lui thì mình phải đủ trí tuệ, trầm tĩnh mà giải thích cho họ. Có khi giải thích một tuần, một tháng, hai ba tháng sau bắt đầu họ mới chấp nhận Phật pháp. Thì đó là một trường hợp. Hoặc là có trường hợp giáo hóa không được thì mình hỗ trợ người khác giáo hóa. Ví dụ mình biết có cái ông hàng xóm, mình muốn độ Phật pháp cho ổng nhưng mà lỡ là hồi cái mình chưa biết đạo á có lần mình gây lộn với ổng rồi. Giờ tự nhiên mình vác mặt qua mình giảng nói là tu tập, từ bi, đi chùa đồ thì ổng không tin. Cái thôi bây giờ mình đừng có trực tiếp, mình biết ổng là mến cái cô hàng xóm kia.

[1:09:34]Cái mình qua mình khuyên cái cô hàng xóm đó tu tập trước, mình dụ cái cô đó tu tập trước. Tới khi cổ tu được rồi nói: "Giờ chị qua chị độ cái ông đó giùm. Đó, ông đó thấy ông mến chị đó, nhưng mà độ cẩn thận, độ rồi chạy về cho lẹ nha, đừng ở luôn bển". Có khi vậy, mình không trực tiếp giáo hóa mà mình qua trung gian người khác để giáo hóa. Nghĩa là chúng ta có lý tưởng giáo hóa nhưng mà phải biết cách trong tùy trường hợp chứ không phải lúc nào cũng phô trương cái ngã của mình thấy chứng tỏ mình là hơn không được. Đôi khi phải cưỡng bách. Có người mình phải dụ, có người mình phải cho bánh ăn rồi mình nói chuyện Phật pháp.

[1:10:10]Rồi có người mình phải kiên nhẫn mình lải nhải mình giải thích hoài. Rồi có người mình nhờ người khác giáo hóa giùm. Mà có những người, có những đối tượng bản thân mình phải bắt buộc, phải cưỡng bách người đó. Đó là ai? Trẻ con á. Còn nhỏ đâu biết gì đâu, phải đánh đòn nó mới đi chùa, phải đánh đòn bắt nó lạy Phật, đó là chuyện đương nhiên. Hôm nay chúng tôi chưa có khai triển điều này, chỉ nói sơ sơ thôi. Thí dụ như việc mấy bữa nay là đang lên cơn sốt cái việc mà đội mũ bảo hiểm phải không? Quý Phật tử đã mua đón chưa? Chưa hả? Ai có từ bi thì cho mượn tiền mua đi nha, có nhiều người chưa có.

[1:10:50]Mà phải có trí tuệ là nhắm coi người nào trả nổi, nói vậy. Thì cái việc mà đội mũ bảo hiểm á là việc nó tốt hay xấu? Để bảo vệ cái đầu của mình khi bị tai nạn, vì thống kê trong bệnh viện là người ta chết vì tai nạn chấn thương sọ não quá nhiều, gây cái sức ép lên Nhà nước phải đưa ra cái luật là bắt đội mũ bảo hiểm. Thì đó vì lợi ích của ai? Của chính bản thân chúng ta, của những người công dân. Nhưng mà nếu Nhà nước không bắt không phạt thì dân có đội không? Không. Đó, lợi ích của mình mà phải có sự bắt buộc mình mới làm. Đúng không? Cuộc đời là vậy, cho nên con trẻ cũng vậy, khi mà chúng nó biết đi chùa, chúng nó phải làm phước là tự nó không

[1:11:32]biết đâu, lợi cho chúng mà chúng không biết, mình phải cầm cái roi chúng mới làm. Chúng ta nhớ cuộc đời cũng vậy, có những điều tốt không phải là thuyết phục hoặc để tự nhiên mà người ta làm đâu, có khi phải cầm cái roi người ta mới làm. Giống như cái chuyện mà Nhà nước mà bắt cái đội mũ bảo hiểm đó là điều có lợi cho mình, tốt cho mình, nhưng mà phải có ông công an ổng cầm cái tu huýt với cầm cái cây ma trắc ổng chỉ chỉ phạt tiền là mình mới chịu đội, còn không là không chịu đội, dù đó là cái quyền lợi của mình. Nên chúng ta thấy là cái phương tiện mà giáo hóa cũng vậy, nó đa dạng nó nhiều mặt, tức là có trí tuệ mình khéo léo vậy.

[1:12:07]Mà nhiều khi phải lặn lội cực khổ vào vùng sâu vùng xa để giáo hóa nữa, đó là phương tiện như vậy. Cái ý chí tu hành đó cũng phải được hướng dẫn bởi trí tuệ, cái này chúng tôi đã nói ở một cái băng nào rồi, băng Tinh Tấn, hôm nay không nói lại mà nhắc sơ thôi, là ý chí phải được hướng dẫn bởi trí tuệ, khi mình tu hành đó khi thì mình tu khoan thai, khi thì mình quyết liệt, tùy theo cái trí tuệ cho phép, chứ không phải chủ trương tu là liều mạng quyết liệt mà tu, thì đó là ý chí mà không có trí tuệ, lý tưởng mà không có trí tuệ thì cũng không thành công. Còn nhiều quá à, giờ không kịp.

[1:12:45]Chúng ta tiến đến xây dựng một đạo Phật vừa năng động vừa tĩnh lặng. Cái này chúng tôi có nói vài lần rồi phải không? Hôm nay lặp lại một chút. Nào giờ đó, ai cũng hiểu đạo Phật là tĩnh lặng. Cái tĩnh lặng của đạo Phật được thể hiện qua các giáo lý như là sao? Giải thoát khỏi luân hồi, cái luân hồi này đau khổ phiền động quá, mình ra khỏi cho nó yên. Giữ giới cấm nè, mình giữ giới là không làm gì hết là tĩnh lặng. Chắc có lẽ trong mùa hạ chúng tôi sẽ giảng cái đề tài về giữ giới, mà tiêu đề là Giới Thứ Năm thôi. Chúng ta sẽ hiểu cách giữ giới khác. Chúng ta sẽ giữ giới theo cái modern đời 2001,

[1:13:23]chứ không còn giữ giới theo hai ngàn mấy trăm năm trước nữa. Xin hãy đón nghe. Thiền định cũng là một cái khía cạnh tĩnh lặng của đạo Phật. Lánh xa chỗ ồn náo đông người thì đó cũng là khía cạnh tĩnh lặng. Nhưng mà cái ý nghĩa năng động của đạo Phật cũng được nhiều người đệ tử Phật thể hiện. Thí dụ như là các hoạt động từ thiện cứu trợ, hoặc là đấu tranh chống đàn áp Phật giáo năm 63 cũng là khía cạnh năng động của đạo Phật. Rồi có những người nỗ lực giáo hóa, truyền bá, có những người ngày đêm sang băng, những người ngày đêm đưa băng, đó, thì đó là cái khía cạnh năng động của đạo Phật. Có những người chuyên môn đi dụ người ta nghe băng,

[1:14:06]ở đây ai dụ được nhiều nhất giơ tay lên. Chúng ta thấy ở trong chùa đó, ở chính giữa là mình thờ thờ Phật, là tượng trưng cho khía cạnh gì? Cái cốt lõi là gì? Tĩnh lặng, phải không? Nghĩa là ở ngay chính giữa chùa đó, chúng ta thờ Đức Phật ngồi kiết già thiền định. Như vậy cái cốt lõi của đạo Phật là sự tĩnh lặng. Nhưng mà hai bên hông đó mình thờ gì? Thờ ông Tiêu với Hộ Pháp, ông cầm gươm ông cầm gậy. Như vậy đó là cái khía cạnh gì? Khía cạnh năng động của đạo Phật, phải không? Đó. Như vậy cái cốt lõi của đạo Phật là tĩnh lặng, nhưng mà cái ứng dụng ra bên ngoài vẫn là sự năng động. Chứ nếu chúng ta hiểu cái cốt lõi là tĩnh lặng mà cái

[1:14:50]ứng dụng cũng là tĩnh lặng thì đạo Phật chìm liền. Hiểu sai như vậy đạo Phật từ từ suy tàn liền. Nên phải hiểu là cái cốt lõi tĩnh lặng nhưng cái ứng dụng thể hiện bên ngoài luôn luôn là sự năng động. Chúng ta nhớ cẩn thận, đừng có tĩnh lặng đến cái độ mà làm cho đạo Phật tuyệt diệt. Có những người chủ trương xây dựng một đạo Phật là tĩnh lặng đến cái độ tự tiêu diệt lấy chính mình. Khi bước vào tu là không làm chuyện gì hết, giữ giới triệt để, khổ hạnh triệt để. Nghĩa là nếu mà không đắc đạo thì giam mình trong thất vắng rồi tới chết luôn. Nghĩa là người đó hiểu đạo Phật theo kiểu là tĩnh lặng tuyệt

[1:15:28]đối, đi tìm cái tĩnh lặng triệt để, thì nếu mà ai cũng tu theo đạo Phật như kiểu đó thì đạo Phật đang tự sát chính mình, đạo Phật tự tuyệt diệt luôn, mất luôn không còn ảnh hưởng. Nên không được hiểu đạo Phật theo chỉ một khía cạnh như vậy, mà phải hiểu đạo Phật trên cả hai phương diện: vừa tĩnh lặng vừa năng động. Nghĩa là lúc nào trong tâm mình thầm thầm kín kín là một sự tĩnh lặng an ổn, nhưng mà cái ứng dụng ra bên ngoài là trí tuệ, là từ bi, là sự nghiêm khắc. Là như vậy. Chúng ta dặn nhau là cẩn thận đừng có tĩnh lặng đến cái độ mà đưa đạo Phật đến chỗ tuyệt diệt, chúng ta cũng dặn nhau là cũng đừng

[1:16:11]năng động đến cái độ mà quên quay về kiểm soát nội tâm. Bởi vì nếu mà mình hiểu đạo Phật theo kiểu năng động quá cái mình chạy ra bên ngoài lo làm việc, mình không quay về kiểm soát cái sai lầm bên trong tâm mình, rồi mình chỉ lo chạy theo hình thức, tổ chức, rồi đấu tranh để giành cái hơn thua, vinh quang, danh lợi ở trong đạo. Vì trong đạo cũng có cái danh lợi ở trong đó chứ không phải không, cũng có chức này chức kia, cũng có những cái uy tín, cũng có cái vật chất ở trỏng chứ không phải không. Nghĩa là trong đạo cũng không phải là không có danh lợi. Ở ngoài đời thì có danh lợi đành rồi, nhưng mà có khi cái người đi ở trong đạo vẫn bị cái danh lợi của đạo lừa gạt mình.

[1:16:52]Nếu lúc đó mình không có cái cốt lõi tĩnh lặng để giữ lại tâm mình, mà mình chỉ hiểu một đạo Phật năng động rồi mình chạy ra bên ngoài là sai lầm liền. Còn nếu hiểu một đạo Phật tĩnh lặng mà không năng động thì đạo Phật sẽ từ từ biến mất, nên chúng ta phải cân đối cho đúng như vậy. Cho nên năng động mà thiếu tĩnh lặng á sẽ làm cho đạo Phật đi đến cái chỗ mất hướng tu hành giải thoát, lạc vào thế tục. Mình tĩnh lặng quá thì đạo Phật cũng biến mất, mà mình năng động quá thì đạo Phật biến thành thế tục luôn. Do đó cái người tu trong đạo Phật phải có bản lĩnh ở chỗ này, nghĩa là người đệ tử Phật của thời đại này phải có

[1:17:33]cái bản lĩnh là cân đối giữa tĩnh lặng và năng động. Đúng con đường chúng ta đi tới rốt ráo là sự tĩnh lặng tuyệt đối, tâm thanh tịnh tuyệt đối cho tới vô ngã luôn. Nhưng cái ứng dụng, cái tạo thành công đức chính là sự năng động, mà cái năng động đó hiện ra bên ngoài thì nhiều điều lắm, nhưng mà có những điều căn bản là từ bi nè, trí tuệ nè, sự nghiêm khắc, cái ý chí, vân vân, nó nhiều vẻ như vậy. Chúng ta thấy á là cái sự cân đối giữa tĩnh lặng và năng động á giữ cho được nó là một cái trí tuệ lớn mà nó rất là sâu sắc. Ví dụ chúng ta đến với một người để chúng ta nói chuyện đạo với người đó, thì lúc đó là năng động hay tĩnh lặng? Năng động.

[1:18:20]Nhưng đừng để mất tĩnh lặng nghĩa là sao? Ví dụ hôm nay mình có duyên, mình đến thăm người bạn đạo để trao đổi đạo lý, mà mình cũng có ý là giải thích đạo lý thêm cho người đó, tức là mục đích giáo hóa đó, thì khi đến nói chuyện là năng động. Nhưng mà nếu chỉ hiểu cái nghĩa lúc đó là năng động, mình hiểu sai đạo Phật. Lúc đó phải có tĩnh lặng, nghĩa là sao? Nghĩa là trong cái cách nói của mình á, trong cái thái độ mình lúc đó làm sao? Trầm tĩnh, phải không? Điềm đạm, hư vô, an tĩnh. Nên khi có những lời nói, có những lý luận đưa ra liên tiếp liên tiếp nhưng lúc nào cái người kia họ nhìn vào mình,

[1:19:00]họ thấy như hư như vô thì đó là năng động mà tĩnh lặng. Chỗ này rất là sâu sắc, phải có công phu tu hành. Hoặc ngược lại vậy, lúc chúng ta ở một chỗ mình ngồi thiền, thì lúc đó là tĩnh lặng hay năng động? Là tĩnh lặng, nhưng mà đừng để mất cái năng động, là sao? Là bởi vì trước khi ngồi thiền mình đã quán từ bi rồi, mình đã phát khởi tâm từ bi thương yêu tất cả chúng sinh rồi, cho nên cái thời đó mình ngồi trong góc vắng không ai biết nhưng mà không phải chìm trong tĩnh lặng vì tâm từ bi đã lan tỏa khởi đi rồi. Thì đó tĩnh lặng mà có năng động ở trong. Nên chúng ta phải hiểu là cái sự cân đối giữa tĩnh lặng và năng động là như vậy.

[1:19:44]Thực ra đó, chúng ta thấy á Đạo Phật đã đi qua nhiều giai đoạn mà đôi khi thiên về tĩnh lặng. Có những xứ sở người ta siêng tu lắm, nhưng mà siêng tu rồi Đạo Phật chìm lặng, không có phát triển, rồi từ từ cái mất dần ảnh hưởng. Rồi có những giai đoạn, có những xứ sở mà Đạo Phật đi về cái năng động, đấu tranh nhiều quá, hơn thua nhau nhiều quá. Người này lập ra giáo hội này, người khác lập ra giáo hội khác để cạnh tranh. Người này lập ra tông phái này, người khác lập ra tông phái khác để cạnh tranh. Nên Đạo Phật cứ chia rẽ mãi, chia rẽ mãi như vậy. Cái sự năng động quá đáng cũng làm cho Đạo Phật bị lệch

[1:20:20]hướng, còn tĩnh lặng quá đáng cũng làm lệch hướng. Cho nên ngày hôm nay đó là chúng ta phải xây dựng một cái sự tu tập trở lại, cân đối trở lại cho nó chuẩn để có một cái Đạo Phật vừa năng động mà vừa tĩnh lặng cân đối như như vậy. Chúng ta xây dựng làm sao để có cái hình ảnh là những người đệ tử Phật vừa hiền lành dễ mến mà vừa siêng năng, cương quyết, nghiêm khắc. Những người đệ tử Phật từ Tăng Ni cho tới cư sĩ cũng phải như vậy. Nghĩa là khi gặp một người đi theo Đạo Phật, dù đó là người cư sĩ, nhìn vô là thấy người đó hiền lành dễ mến liền. Nhưng mà họ không dám làm điều sai. Bởi vì sao? Vì nơi cái hiền lành dễ mến của người đệ tử Phật á,

[1:21:06]nó toát lên cái nghiêm khắc trước cái đúng sai, thiện ác minh bạch, rõ ràng chứ không có mơ hồ, không có dễ dãi. Hiền lành nhưng không dễ dãi. Ta làm sao mà tất cả người đệ tử Phật phải được cái bản lĩnh như vậy. Chúng ta xây dựng cái sự tu tập như vậy. Và chúng ta cũng từ trên cái căn bản đó xây dựng một cái Đạo Phật là hiếu hòa, độ lượng nhưng không để yên trước những điều xấu đang xảy ra trên cuộc đời này. Một Đạo Phật hiếu hòa, độ lượng nhưng không phải thờ ơ trước cái điều xấu trên thế gian này. Cái câu nói này là sao? Tức là Đạo Phật làm hiệp sĩ đi trừ gian diệt bạo? Nó không hẳn như vậy, mà chúng ta hiểu thế này nè:

[1:21:52]Sự thực trên cuộc đời này đó luôn luôn là một sự giằng co, đấu tranh giữa cái xấu và cái tốt, cái thiện và cái ác mãi mãi, hết thời đại này tới thời đại khác. Không bao giờ hết điều đó. Không bao giờ thế gian này toàn là kẻ xấu, cũng không bao giờ thế gian này toàn là kẻ ác. Tuy nhiên, ở những giai đoạn nào mà người tốt nhiều, cái tỉ lệ cao á thì cái thế giới được thanh bình, xã hội được ổn định. Cái thời đại nào mà kẻ xấu nhiều quá đó, kẻ tốt ít á thì xã hội rối loạn. Ví dụ như chúng ta nhìn lại lịch sử ngày xưa vậy, có những triều đại ban đầu quan lại nhiều người tốt, cho nên ví dụ một hai ông quan mà bị tham nhũng hối lộ

[1:22:35]là triều đình cử người xuống điều tra bắt ra được liền. Tại vì đa số là mấy ông quan tốt, ổng không bao che cho cái xấu. Nhưng mà có những giai đoạn mấy ông quan xấu nhiều quá, bây giờ ông vua ổng kêu sao nghe nói xứ đó có người tham nhũng xuống điều tra, cái ông quan mà ổng đi điều tra ổng cũng là ông quan tham nhũng, điều tra ai? Ổng xuống dưới kia là ổng kia ổng hối lộ cho là vàng, mỹ nữ gái đẹp, ăn nhậu rồi là về báo cáo tốt, nói không có đâu, chuyện ở dưới đó bình an, dân họ báo cáo bậy, mấy ông quan đó tốt, thấy không? Như vậy trong cái thời đại mà kẻ xấu nhiều là xã hội hỗn loạn. Chính vì vậy, chúng ta xây dựng một Đạo Phật hiếu

[1:23:11]hòa, độ lượng nhưng không để yên cái điều xấu. Không để yên không có nghĩa là chúng ta đi tiêu diệt, đi đấu tranh, đi đi cầm gươm không phải, mà mình cố gắng nỗ lực để giáo hóa cuộc đời này, để làm sao cho người tốt tăng dần, tăng dần lên. Mà người tốt tăng dần lên có nghĩa là sao? Là chúng ta thực sự đem đến cho cuộc đời này an vui, hạnh phúc. Cho nên người đệ tử Phật mãi mãi suốt một đời không ngừng nguyện lòng mình đem ánh sáng Phật pháp đến với khắp mọi nơi mọi chốn, phả vào lòng con người cái niềm tin nhân quả, cái lòng thương yêu lẫn nhau, cái trí tuệ phân biệt thiện ác đúng sai, để từ nơi mỗi con người, mỗi trái tim của con người thực sự là

[1:23:53]một cái ánh đuốc trí tuệ, là một đóa sen từ bi, là một cái bầu trời giải thoát. Cứ nhiều người như vậy thì cuộc đời này thực sự là thiên đường, là cực lạc á. Hôm nay chúng ta nói với nhau cái đề tài là sự khác biệt giữa nghiêm và từ. À chúng ta cũng nói qua nhiều mặt liên quan như vậy để chúng ta có thái độ cân đối, đúng, tâm mình không mềm yếu nhưng mà không khô khan để chúng ta có một cái sự tu hành chuẩn mực. Thì giờ cũng đã hết rồi. Thôi chúc quý Phật tử từ đây ha, tu tập để đạt được cái từ bi và cái nghiêm trang vô lượng ha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:24:43]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả

[1:24:57]đệ tử và chúng sinh

[1:25:04]đều trọn thành Phật đạo.