[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Á đầu năm chúng ta có cái lễ cầu quốc thái dân an rồi phải không? À cái khóa tu, bây giờ thì là khóa tu, khóa tu thiền. Mà hôm nay trời thương, đang nóng như vậy bỗng nhiên vào khóa thiền cái trời cho mát. Cho nên người ngồi thiền rất là thích, vậy ha. Ngồi thiền mà trời mát thì rất là thích.
[0:29]Nhiều khi ca sĩ tụi con á, cứ sợ mình đang bệnh hát không hay cái không thèm hát. Nhưng mà không phải vậy đâu, thật sự không phải vậy. Thật ra khi nghe người ta vẫn biết rằng mình hát hay mà mà người ta biết mình đang bệnh, mà bệnh mà hát người ta còn thương hơn lúc mà không bệnh mà hát. Như sư phụ vậy đó, nhiều khi đi giảng lúc đang bệnh giọng khào khào nói không ra, bữa đó người ta thương nhiều hơn bữa khác. Rồi có khi đi thu nhạc cũng vậy, bữa đó giọng khàn, giọng khàn cái đi vô thu bài hát. Cái anh anh anh Viêm nhạc sĩ: "Ủa nay nay sư phụ giọng khàn rồi?" Sư phụ nói: "Kệ, giọng khàn nó có cái hay của khàn,
[1:04]cứ thu đi, hết thời gian rồi." Mà bài đó hình như tụi con trốn, tụi con giấu luôn không cho ai nghe thì phải nhờ? Bài đó hay lắm á. Khàn khàn hay lắm mà tụi con giấu luôn rồi phải?
[1:20]Hôm nay chúng ta chia sẻ với nhau một đề tài này cũng hơi tế nhị, nhưng mà nó cũng cần thiết. Hồi thời vua... đây nhà Đường... lúc đó là có ngài... có một thầy tu nổi tiếng tên gì, có ai nhớ không? Ngài Đường Huyền Trang á, người mà đi qua Tây Trúc qua Ấn Độ thỉnh kinh á. Đó là đời ngài sống từ đời vua đầu tiên là vua Đường Thái Tông,
[1:57]rồi tới qua đời sau là đời vua Đường Cao Tông thì ngài vẫn còn sống. Thì lúc vua Đường Cao Tông á, từ vua Đường Thái Tông là đã mộ đạo Phật, thì vua Đường Cao Tông ông cũng nối tiếp, ông cũng rất là mộ đạo Phật. Nhưng cái mộ của ông nó có cái lý trí, nên một lần ổng đến ổng thăm ngài Huyền Trang, ổng có hỏi câu này: Ổng hỏi là cái người cũng là tu sĩ, tăng nhân
[2:31]nhưng mà đâu phải ai cũng được như là ngài hòa thượng. Có người nhiều khi phẩm chất cũng không có có đạt lắm. Thì bây giờ cứ nhìn cái màu áo làm sao biết người nào như người nào để mà các Phật tử, tín đồ, cư sĩ người ta đặt cái lòng kính trọng cho nó chính xác?
[2:55]Thì ngài Huyền Trang ngài mới gạt qua. Ngài nói: "Ai mà được cái mặc cái áo cà sa lên cũng là có phúc duyên lắm rồi chứ không phải là dễ. Cho nên thôi thấy người nào mặc áo cà sa mình cứ kính trọng chứ cũng đừng có xét nét phân biệt." Thì ngài Đường Cao Tông ngài cũng ngoan, nghe ngài Đường Huyền Trang dạy vậy vậy thì ngài thôi ngài cũng vâng lời và không nói gì nữa, thì cũng coi như là chấp nhận cái quan điểm của ngài Huyền Trang là thôi ai cứ mặc áo đạo rồi mình đều tôn trọng. Ý thời đó là vậy.
[3:36]Rồi cái quan điểm đó kéo dài qua triền đời, rất nhiều đời. Và những người Phật tử mình cứ thấy chư tăng là mình kính trọng, mình cứ cúng dường. Chữ cúng dường nó là chữ Nho, nó là từ chữ cung dưỡng. Cung là cung cấp hoặc có nghĩa là cung kính nữa. Dưỡng là nuôi dưỡng, chữ cúng dường là cung dưỡng á. Cái có nhiều người hiểu cái chữ cúng dường thành ra cúng vườn, viết là hỏng rồi, trật chính tả. Cúng dường, cúng dường, vậy. Tuy nhiên cứ trải qua nhiều đời như vậy thì cả bên Trung Quốc và cả Việt Nam, rất nhiều lần các vua chịu cũng không nổi, là phải đem các thầy ra khảo hạch lại về thứ nhất là giới hạnh, thứ hai là cái kiến thức đạo lý.
[4:42]Cái người nào đỗ thì mới cho ở lại làm thầy tu, người nào rớt buộc phải hoàn tục. Đến mức độ đó là vì ta hiểu rằng là sao vậy? Là vì nhiều người không có cái phẩm hạnh xứng đáng, cứ tranh thủ xoay xở vào xuất gia, mặc cái áo cà sa là nghiễm nhiên được mọi người tôn trọng, cúng dường. Cái cái đời sống khỏe hơn rất là nhiều, khỏe hơn rất là những cái người phải ở đời bươn chải vất vả kiếm ăn. Còn lọt vào chùa được làm thầy tu rồi là sung sướng vô cùng. Thời nhà Lý vậy, ta biết rằng đời nhà Lý là vua Lý Thái Tổ là xuất thân từ trong chùa. Nên ngài cực kỳ mộ đạo.
[5:37]Vua Lý Thái Tổ được mẹ vào chùa sinh ra rồi để đó bà rồi bà mất sớm, thì ngài Sư Vạn Hạnh nuôi, Sư Khánh Vân nuôi, lớn lên trong cái tinh thần của đạo Phật. Nhưng mà ngài Vạn Hạnh với ngài Khánh Vân ngoài là nhà tu còn là một người uyên bác mọi kỹ năng, nên truyền dạy hết bao nhiêu nghề cho Lý Công Uẩn. Ông lớn lên ông giỏi đủ thứ chuyện trên đời, giỏi võ là đã đành, thao tài thao lược, nho y lý số cái gì ông cũng giỏi. Khi mà ông về thì nhưng mà ông lại vua Vạn... Sư Vạn Hạnh không cho ông xuất gia, mà nói rằng ông có cái số làm vua. Đây là điều rất là lạ. Nên mới bắt ông đi về triều đình để mà giống
[6:31]như xin việc, nộp đơn xin việc vậy đó. Mà thấy mặt là vua
[6:38]vua Lê Hoàn chấp nhận liền. Tại gương mặt rất là phúc hậu, rất là đẹp, rất là sáng. Mà khi mà kiểm tra cái khả năng thao lược thì hỏi cái gì cũng giỏi. Giỏi đến nỗi vua yêu và gả luôn con gái của mình. Nên ta nhớ không phải khi không mà triều thần khi mà Lê Long Đỉnh Lê Long Việt mất, mà triều thần tôn xưng tôn suy tôn Lý Công Uẩn lên làm vua, chỉ bởi vì ổng là con rể, chứ không phải là người ngoài hoàn toàn. Nên ổng là con rể của vua Lê Hoàn, Lê Đại Hành, và cũng nối ngôi vua luôn tại vì không còn con trai. Thì ông rất là lòng sùng kính với đạo mạnh lắm. Tuy nhiên là
[7:31]lúc đó đạo Phật cũng chưa có nhiều, chùa chiền cũng còn ít. Mà vua Lý Thái Tổ mới thấy là chùa mà ít như vậy thì người dân không thể hiểu đạo được, nên ngài khuyến khích đi tu và tuyển chọn người đi tu bằng những cuộc thi giống như thi làm quan vậy đó. À đó là đời vua Lý Thái Tổ. Đó là người nào có nguyện vọng đi tu thì phải đi qua một cuộc khảo hạch, chứ không phải là cứ đến chùa được ông thầy ổng thương ổng mến rồi ổng cạo tóc cho làm tăng, không. Phải phải phải được vua đồng ý, vua khảo hạch. Và bảo đảm rằng cái người đó có cái năng lực của làm thầy thiên hạ mới cho đi xuất gia. Nên trong cái giai đoạn đó,
[8:17]các thầy tu cũng tương đối là có cái có chất lượng cao. Vậy mà qua tới đời vua Lý Cao Tông, ông cũng chịu hết nổi. Lúc đó trong tăng chúng có nhiều điều tai tiếng, vì cái người tu không xứng đáng.
[8:36]Ho là ta bị lạnh cái gáy á. Cứ ho thúng thắng thúng thắng người khác nghe pháp không được, vậy. Nhớ bảo giữ cái gáy mình cho ấm thì không bị ho. Đó là năm 1179 vua Lý Cao Tông phải khảo hạch cho các tăng quan. Vì làm tăng cũng giống như làm quan vậy đó, dễ sợ như vậy, được trọng vọng đến như vậy.
[9:04]Qua tới nhà Trần thì suốt cái đời thời nhà Trần có tới 24 cuộc sát hạch, vừa là thi
[9:16]cho đạo Phật và cả thi đạo, đạo đạo đạo Lão nữa. Vì cũng có một số đạo sĩ cũng bê bối sao đó, dùng l- đạo đạo Lão thì họ lại chuyên về bùa phép nhiều hơn, và cũng có nhiều người kiểu lợi dụng bùa phép đó, rồi kiểu như ăn tiền, làm việc càn quấy sao đó, triều đình mới đem ra thi lại, khảo hạch lại một lần nữa để bảo đảm làm sao cho hễ là người tu sĩ thì phải có chất lượng cao, phải đứng hơn người thường một bậc để cho người ta kính trọng. Qua tới đời vua Lê thì tới đời nhà Lê, nhà Lê tuyên bố đạo Nho là quốc giáo, không có đạo Phật nữa, nên đạo Phật suy suy rất là nhanh. Suy và vua nhà Lê cũng họ cũng kiểm tra sát hạch
[10:07]mấy cũng họ cũng sát hạch cái cái cái phẩm hạnh của của của chư Tăng lại.
[10:15]Rồi nhưng mà ừm có tới đời tới đời chúa Trịnh, chúa Trịnh thì ổng không quan tâm lắm, à cứ lo đánh nhau với nhà Nguyễn để giành giữ quyền lực. Nhưng mà đặc biệt thì đời nhà Nguyễn thì lại hay. Nhà Nguyễn là xuất thân từ Thanh Hóa, thì lúc đó có Nguyễn Kim thì theo phò vua Lê trở ra lại Hà Nội, rồi cái người con trai là trưởng là Nguyễn Uông bất ngờ bị chết, và người ta nghi ngờ là Trịnh Kiểm là con rể đã giết để mà giành cái quyền lực của thành lên làm chúa. Lúc đó là có người người em là Trịnh ơ người em là Nguyễn Hoàng mới thấy sợ, mới xin anh mình là Trịnh Kiểm, anh rể đó. Tại lúc đó quyền lực, Nguyễn Kim chết rồi thì
[11:03]quyền lực nằm trong tay của Trịnh Kiểm. Nguyễn Hoàng là con ruột nhưng phải xin anh mình để vào Nam trấn cái đất Thuận Hóa. Chữ Hóa nói trại thành ra chữ Huế, bây giờ ta có chữ Huế là do chữ Hóa đó. Thì cái nguyên nhân là khi mà vào Huế đó, một đêm Nguyễn Hoàng nằm mơ thấy một một bà, một bà như bà trên trời xuống cho một đứa con và và sinh ra được chúa Nguyễn Phúc Nguyên, nên mà Nguyễn Hoàng mới nghĩ đây là Bồ Tát Quan Âm, ổng mới xây cái chùa Thiên Mụ. Thiên Mụ tức là mụ là bà bà trời đó. Cho mà đúng rồi, chúa Nguyễn Phúc Nguyên ta gọi là chúa Sãi, tại ổng mộ đạo kinh hoàng lắm. Và cái cái đức của dòng họ lớn lên hẳn luôn.
[11:50]Rồi các vị đó họ cứ tìm cách xây dựng đạo Phật, đó là tôn trọng các vị tăng tài. Thời đó cũng có thời chúa Nguyễn cũng có nhiều vị thiền sư nổi tiếng như ngài Liễu Quán vân vân vậy, xây dựng đạo Phật rất là mạnh. Còn qua qua hết đời chúa bắt đầu tới đời vua là đời vua Gia Long. Đời vua Gia Long thì ổng cũng thường thường thôi. Nhưng mà vua Gia Long á thì ổng ổng kiểm tra tăng sĩ rất là kỹ.
[12:20]Ổng nói ai mà tự ý cạo đầu mặc đồ tu là ổng chết, ổng đánh chết á, đập 100 trượng, chết chết sống sống ráng chịu, chứ không được tự ý mà đi xuất gia làm tăng, nghiêm ngặt như vậy. Nhưng qua tới đời Minh Mạng thì lại hay hơn. Minh Mạng ổng nói câu này, Minh Mạng ổng nói: "Trong nhà Phật có cái thuyết mà tội phúc báo ứng á, cái đó hay lắm à, không được nói đó dị đoan à." Mà mà cũng lạ thiệt, chính vì cái quan điểm là tôn trọng cái luật nhân quả mà trong các triều đại của nhà Nguyễn, nước Việt Nam ta cái biên giới rộng nhất từ xưa tới nay, từ trước á. Là vua Minh Mạng cho cái đóng đội hải thuyền đi ra kiểm tra Hoàng Sa,
[13:00]Trường Sa, đặt cái dấu ấn chủ quyền Việt Nam ở tại Hoàng Sa và Trường Sa. Mà thời đó mà đi biển qua đó đâu phải đơn giản, mà ổng lập đội hải thuyền đó để t- đặt cái chủ quyền ở Hoàng Sa và Trường Sa. Cho trước đó có thể đã có rồi, nhưng mà tới đời vua Minh Mạng là xác định. Rồi đời vua Minh Mạng ta cai trị luôn cả Ai Lao và Campuchia luôn. Cái biên giới Việt Nam mở rộng qua tới bên đó luôn. Ờ cũng chỉ vì vua Minh Mạng là người mà tôn trọng, tin tin tưởng, khuyến khích cái luật nhân quả. Trong đó ổng ghi rất là rõ: Nhà Phật có cái luật tội phúc báo ứng, đừng có nói là mê tín nha, điều đó dạy đạo đức người ta rất là hay.
[13:43]Nhờ như vậy đạo Phật cũng rất là thịnh, mà cái đức của vua Minh Mạng cũng cũng cũng lớn lên, cái phước của vua Minh Mạng cũng lớn lên. Nên ta để ý ta thấy một điều là người nào mà nói về luật nhân quả, tin luật nhân quả, người đó sẽ có phước lớn, là như vậy. Thì
[14:05]thường ở các tôn giáo,
[14:11]tôn giáo xuất hiện mới ban đầu á là như là một sự giải thích mọi điều đối với con người. Nhưng mà con người thời đó do kiến thức khoa học chưa đủ nên người ta tin rằng có một cái thế giới cai trị loài người ở trên cao, đó là thần thánh. Và con người phải thần phục thần thánh để được thần thần thánh ban cho những điều tốt đẹp. Nên cái tâm lý đầu tiên của tín ngưỡng đã là phải thần phục, kính trọng, tôn trọng thần thánh, cái quan điểm đầu tiên. Mà tôn giáo lúc đó là khoa học, tôn giáo là cái nguồn giải thích mọi điều cho cuộc đời này. Còn bây giờ sau này ta có khoa học thì ta mới dựa vào khoa học đi tìm sự giải thích
[14:58]của mọi thứ bằng khoa học, chứ thời đó không có khoa học, chỉ có tôn giáo thôi. Mà nếu có cái cõi thần thánh trên cao thì ta cần một cái tầng lớp trung gian, cũng là con người nhưng mà kết nối được với thần thánh để đem những lời dạy của thần thánh đến với với loài người. Và cái lớp mà trung gian đó ta gọi là gì? Là những giáo sĩ, là những tu sĩ. Và cái thời xưa về dấu ấn để lại của nhiều cái nguồn tín ngưỡng nhiều lắm, ngay ví dụ như Ai Cập vậy, họ có cái đạo của họ rất là là là là lớn. Rồi Do Thái có đạo họ, mỗi quốc gia vậy, ở cả Phi Châu, rồi cả vùng Nam Mỹ, cả Âu Châu và ở vùng nước Nga, qua tới Trung Hoa, tới Ấn Độ,
[15:45]ở đâu họ cũng có cái tín ngưỡng đó hết, đều hết như vậy. Dường như đó là một cái điều hết sức là bình thường. Và ở nơi Việt Nam ta cũng vậy, tín ngưỡng là một nhu cầu tự nhiên của con người và được tôn trọng bởi Hiến pháp của Việt Nam. Trong Hiến pháp, trong Luật pháp ta ghi rõ: Con người, công dân được tự do tín ngưỡng, ta được quyền tín ngưỡng. À nhưng mà khi đi sâu vào á thì bắt đầu có những cái điều luật của tín ngưỡng thì là vì sao vậy? Vì không phải muốn tin gì là tin, không phải muốn muốn phát triển tôn giáo nào là phát triển. Tại vì sao? Tại vì sẽ có những cái người họ lợi dụng, đó cái khổ cái là lợi dụng á.
[16:27]Chứ ban đầu cái Hiến pháp ta rất là thoáng, thì cứ tin tưởng thần thánh thì cứ tin thôi, đâu có sao. Nhưng mà bắt đầu có những người họ tổ chức, họ dựng nên những thần thánh để họ lợi dụng cái niềm tin của con người rồi làm bậy. Thế là phải ban hành thêm những cái luật, cái luật tôn giáo mà phải là những tôn giáo được Nhà nước công nhận. Sau qua nhiều thời gian hoạt động xét duyệt, coi ta có đạo nào được công nhận, còn nếu mà ta tín ngưỡng cái đạo mà Nhà nước chưa công nhận cũng xem như là ta phân nửa phạm pháp á. Thì Nhà nước chưa kiểm soát được cái đạo đó là tốt hay xấu. Đó, nói tin thì tin, đạo thì đạo, chứ thật sự có tốt có xấu trong đó.
[17:08]Và vì ta là người công dân nên ta phải tuân thủ luật pháp của Nhà nước, là hễ ta chọn một tôn giáo, vui lòng chọn cái tôn giáo mà đã được Nhà nước công nhận, tức Nhà nước đã xét kỹ, chứ không phải là ai lại rủ rê ta chọn một cái đạo nào nói này linh lắm, cái kia thiêng lắm rồi ta cứ lật đật ta tin, thì cái đó thứ nhất là ta nhẹ dạ, cả tin, khờ khạo; thứ hai, vô tình ta vi phạm luật pháp, không nên. Vì cái nên cẩn thận. Ví dụ như là: Đạo Phật được Nhà nước công nhận, ta yên tâm; ví dụ như đạo Kitô, vậy đó, một số đạo đã được Nhà nước công nhận thì ta ta được quyền chọn lựa theo luật pháp quốc gia, vậy.
[17:49]Và khi có cái cái tôn giáo như vậy thì buộc lòng phải có tu sĩ à là họ phục vụ cái nhu cầu tín ngưỡng cho tín đồ.
[18:02]Chứ còn bình thường chúng ta không biết cái lễ nghi, không biết các phương pháp tu tập, không biết cái giáo lý, nên ta cần có cái người chuyên môn về tôn giáo để hướng dẫn cho ta. Ta có nhu cầu nên ta cần có cái người chuyên môn. Cũng giống như bây giờ ta đi ta đi ta bị bệnh thì ta có cái nhu cầu chữa bệnh thì phải có bác sĩ. Thì người bác sĩ biết thuốc, biết thang, biết bệnh, khám, biết nào thì ta ta ta theo hướng dẫn của người bác sĩ, chứ không thể là thấy tôi bệnh rồi mình tự chữa được, điều vì rất là nguy hiểm. Đôi khi ta chữa sai là ta chết liền. Hoặc là bây giờ muốn đi học học tiếng Anh thì thì ta phải tìm thầy giáo tiếng Anh vì họ có chuy- có
[18:49]chuyên môn, chứ không phải là ta đi ra ngoài thấy một cái bà bả bán vỉa hè bả nói tiếng Anh lốp bốp lốp bốp vậy nè, bả bán hàng cho người nước ngoài bả nói ào ào rồi đến xin học với bả. Rồi có thành không? Có nói thành tiếng em à, nói tiếng bồi không có ngữ pháp, không có chuyên sâu, nói nhầm chữ này, nhầm chữ kia chỉ vừa đủ để bả bán hàng, mặc dù bả nói rất là nhanh vì mỗi ngày bả đều nói, bả bán hàng cho người nước ngoài bả nói rất là lanh, nói rất lưu loát, nhưng mà trật lất hết trơn, vừa đủ hiểu thôi. Thì cái người nước ngoài họ cũng xề xòa thôi, họ cũng chấp nhận như vậy, nhưng mình muốn học đàng
[19:21]hoàng thì phải tới giáo viên có chuyên môn. Như mình muốn học nhạc cũng vậy, làm ơn tới gặp cô Thương, gặp Minh Sơn mà học đàng hoàng, chứ đừng tới gặp sư phụ mà học, học rồi hát không biết ra cái tiếng gì á. Đó, thấy không? Đó. Và trong lĩnh vực tôn giáo cũng vậy. Nhưng mà có một cái thế này, tôn giáo là một điều gì rất là kỳ lạ, là giống như đúng mà giống như sai, giống như có thật mà giống như giả. Đây là điều cực kỳ tế nhị. À. Gần như đúng mà gần như sai là làm sao? Đúng là là câu này nói rằng ở trên cao có thần thánh, thần thánh theo dõi mình, cho nên mình phải sống cho tốt. Cái chỗ đó đúng ạ.
[20:08]Ta phải sống cho tốt, ta phải sống thiện lành, ta phải sống đàng hoàng để cho thần thánh trên cao ban thưởng. Cái chữ sống thiện lành, phải đạo đức á, điều đó rất là đúng, đó là điều mà thế giới ta cần, xã hội loài người cần, chỗ đó đúng ạ. Rồi để được ở trên ban thưởng, không biết có thật hay không? Ta không ai thấy hết. Nên cái cái cái cái câu đó nó phân nửa là ta rất là cần, rất là đúng, nhưng phân nửa bỗng nhiên nó mơ hồ, không biết có thần thánh trên cao hay không. À. Rồi rồi bây giờ nói nói cái câu này chưa. Ví dụ như bữa nay mưa quá, mưa đâu, ổng trời ổng mưa. Bởi ta dùng chữ trời mưa, trời nắng vậy đó,
[20:51]chứ chứ ta đâu có Chỉ có tiếng Pháp á, "il pleut". "Il" này nó là mình dịch là "trời" cũng được, mà dịch như "nó" cũng được, "nó mưa".
[21:05]Không biết người Pháp họ họ kêu ông trời bằng "nó", không hiểu. "Il pleut". Còn người Việt Nam mình phải kêu ổng đàng hoàng, kêu ngài đàng hoàng ạ. Thì thì những cái điều đó đó, nhưng mà nói ông trời ổng mưa. Mà khoa học không không khoa học thì nói là do nó ngưng tụ mây hơi nước lại thành mưa, do luồng không khí lạnh thổi vào, cái hơi nước tụ lại và thành giọt rơi xuống thành mưa. Thì khoa học có cái lời giải thích. Cho nên, còn tôn giáo thì cứ đẩy mọi việc hết cho thần thánh. Cái chỗ này giống như giả. Rồi bây giờ cũng vậy, bây giờ nói
[21:44]trời đất sinh ra mọi, á ông trời sinh ra mọi thứ. À đó là cái tín ngưỡng nào cũng nói câu đó, ông trời sinh ra mọi thứ. Có chắc không? Có chắc không? Nếu ông trời sinh ra mọi thứ.
[21:57]Rồi có nhiều cái câu chuyện kể ngây ngô. Khi khi vào một cái đền thờ vậy, giáo sĩ nói là là trời, Thượng đế sinh ra mọi thứ. Ông cha ổng quỳ Cái người bố quỳ ổng chắp tay kính cẩn, thằng con nít mới hỏi: "Ai đẻ ra ông trời vậy ba?" Cái ông ông bố cú đầu thằng con "cốc": "Im!" Tại vì câu đó không ai trả lời được. Câu đó không trả lời được, nhưng mà cái tâm hồn ngây thơ của đứa bé nó nó lại Cái câu hỏi của nó lại là một thách thức rất lớn đối với tín ngưỡng, cái chỗ mà tận cùng điều đó. Trong Thập Nhị Môn Luận của ngài Long Thọ, ngài ngài ngài ngày xưa đó, ngài lý luận về cái chỗ mà nói rằng Thượng đế tạo ra tất cả.
[22:41]Ngài nói một câu rồi, cái trí tuệ của ngài trong Thập Nhị Môn Luận tới ngày hôm nay chưa ai lý luận vượt qua khỏi. Ví dụ như ngài nói câu này: Nếu nói rằng ông trời tạo ra tất cả thì cái không gian này cũng phải do trời tạo ra, đúng không? Đúng. Thời gian này cũng phải do trời tạo ra, đúng không? Đúng. Nếu không gian này là do ông trời tạo ra thì trước khi tạo ra trời đất thì chưa có không gian, đúng không? Đúng. Vậy ổng đứng đâu ổng tạo ra trời đất? Ngài tinh tế tới mức độ. Nói ngài tạo ra thời gian thì lúc này chưa tạo ra trời đất thì chưa có thời gian, thì lấy đâu làm cái mốc để ông trời tạo ra trời đất?
[23:34]Nghĩa là ngài Long Thọ ổng hỏi tới mấy câu đó mình chới với liền. Cái lý luận của ngài tinh tế tới mức độ như vậy. Và ngày hôm nay thế Nên cái việc mà nói ông trời tạo ra tất cả bỗng trở thành cái nghi vấn liền. Còn ngài hỏi câu tinh tế quá! Hoặc là bây giờ vậy, khoa học đang tin một cái thuyết là Big Bang, vũ trụ khởi đầu bằng một vụ nổ. Ta cũng có thể ta lấy cái câu của ngài Long Thọ ta bác cái lý thuyết đó cũng được, chưa cần nói tới nhiều cái chứng cứ khác. Ví dụ như vừa rồi cái kính viễn vọng James Webb nhìn thấy được thiên hà cổ hơn trước cái thời gian Big Bang.
[24:20]Tính ra cái tuổi trước Big Bang vụ nổ luôn. Như vậy làm gì có vụ nổ? Mà thế giới rúng động vì cái điều này. Thầy cứ cười cười, Big Bang làm gì có. Mà mấy ổng cứ tin chắc, tin chết tin sống. Mà cái điều này nữa nè. Nếu nói theo lý luận của Einstein, nhà bác học Einstein, thì cái không gian này, cái thời gian này và vật chất là một.
[24:47]Nói lát điên á, mấy cái này lý thuyết này. Hồi xưa ông Einstein ổng giảng trước mấy ngàn người có 13 người gọi là tạm hiểu. Cái vật chất này và cái không gian này, thời gian này là một. Chứ nếu vào cái thời mà chưa có
[25:04]vật chất thì cũng không có không gian, không có thời gian, cũng không gọi là có vũ trụ, không gọi là có khoảng không để có thể hình thành một cái điểm mà phát nổ.
[25:19]Thôi đừng nói nữa, nói hồi nát điên á. Thôi trở lại Thôi trở lại vấn đề. À. Nên cái lý thuyết về tín ngưỡng vậy, nó cứ vừa đúng vừa sai, vừa thật vừa giả. Nên cái đúng của tôn giáo, cái hay nhất là gì? Là về đạo đức, dạy con người hướng thiện thì điều đó rất là đúng, rất là cần, rất là hay. Nhưng bắt đầu dùng cái khái niệm thần linh, thần thánh để giải thích mọi điều thì
[25:53]làm cho nhiều người hoài nghi. Và có những người không dám hoài nghi thì họ cứ ngoan ngoãn.
[26:11]Họ cứ ngoan ngoãn đi theo đạo. Còn cái người mà biết hoài nghi thì họ trở thành những nhà khoa học hết. Nhưng mà một bên cạnh thì tôn giáo vẫn tiếp tục tồn tại do con người vẫn còn cần cái niềm tin đó để sống. Người ta lo sợ một điều, nếu thế giới không còn tin thần thánh nữa thì thế giới sẽ ra sao? Khi con người không tin nữa, nó sẽ có một cái khủng hoảng về tâm lý. Vì cho rằng do có niềm tin với thần thánh cái tâm lý con người ổn định hơn. Có một chỗ để ta nương tựa, ta dựa vào, ta biết kính sợ thì tâm lý con người dù sao vẫn ổn định hơn là không tin gì cả. Đó là lý do mà có những người họ có cái thái độ
[26:58]dung hòa, họ vẫn tôn trọng tín ngưỡng là vì vậy, cứ thấy có cái lợi về mặt tâm lý xã hội. Chứ còn đúng sai cũng không kết luận được. Nãy như ta nói trong cái tôn giáo nó có cái vừa giả vừa thật là ở chỗ này. Ví dụ nói bây giờ nói thần thánh trên cao, ai thấy nói coi? Nói: "Không ai thấy, toàn nghe kể không à rồi tin." Vậy giả không? Cũng không dám nói là giả, vì sao vậy? Vì rất nhiều người trong chúng ta chiêm nghiệm thế giới tâm linh, có ứng nghiệm, có chứng nghiệm, có kinh nghiệm về thế giới tâm linh chứ không phải là không. Ví dụ như sao? Ví dụ như đêm trước ta nằm mơ, nằm mơ thấy có khách tới
[27:43]cho tiền, sáng sau thấy có khách tới cho tiền thiệt. Thì ta giải thích ra sao? Có nhiều người nằm mơ thấy trước việc sẽ tới, có không ạ? Có! Nằm mơ rồi cái thời gian sau chuyện đó xảy ra. Thì cái đó là cái gì? Cũng là một chuyện của tâm linh. Hoặc là bây giờ vậy, có người cái bố chết rồi, thì bố chết rồi chôn, rồi cất đàng hoàng. Đêm nọ thấy ổng về, ổng nói: "Bố chết mà lúc đó bệnh quá chưa kịp nói với con. Bố còn chôn 10 cái lạng vàng ở dưới góc cột á con, đào lên lấy mà xài." Giật mình thức dậy nửa đêm, toát mồ hôi. Thấy bố về nói rõ ràng. Nửa đêm lặng lẽ thắp cái đèn dầu lên, đi moi góc cột ra 10 cây vàng thật.
[28:30]Thì bây giờ cái chuyện đó là giả hay thật? Tức là rõ ràng có cái thế giới người âm, chết không phải là hết, có linh hồn. Thì cái điều này không phải giả. Và nếu mà cái linh hồn bố mình ổng về ổng báo có cái 10 lạng vàng thực sự thì thần thánh trên cao có không? Coi chừng có thật ạ. Ta không chứng kiến, không biết rõ thôi, chứ qua cái kinh nghiệm mà mình với những cái tâm linh nhỏ nhỏ mình coi chừng có thật. Mà hiện nay nhiều nhất là cái gì? Nhiều nhất là cái vong nhập á. Vong nhập á. Nhất là những người nào mà nghe Pháp mà buồn ngủ là dễ bị vong nhập lắm á.
[29:16]Tại sao ta tin vào vong nhập? Mà cái chuyện vong nhập á,
[29:22]các tôn giáo đều nói. Ví dụ trong kinh Phật có câu chuyện thế này, là thời Đức Phật xa xưa đó, chứ không phải là thời thời Đức Phật Thích Ca, thì ác ma mới tìm cách phá Phật, phá sự truyền đạo của Phật. Thì ác ma mới nhập vào tâm của những người tín đồ, phỉ báng, chống đối, chửi mắng chư Tăng. Và những người tín đồ đó họ bị ác ma nhập vào rồi thì họ đứng lên họ phỉ báng, chống đối chư Tăng, chửi bới rồi hạ nhục dữ lắm. Nhưng mà Đức Phật mới dạy cho chư Tăng thời đó là nhẫn nhục, khiêm hạ. Thì chư Tăng nhẫn nhục, khiêm hạ vẫn tiếp tục tu hành và hóa đạo, cái ma không làm gì được. Cái lúc đó ác ma Dusi mới nghĩ cách khác là
[30:10]nhập vào tâm số Phật tử để ca ngợi chư Tăng lên mây xanh, sùng kính lên mây xanh. À. Thì cái những người đó họ tới gặp chư Tăng thôi họ quỳ, họ lạy, họ mọp dưới đất á, là không bao giờ cho chư Tăng ăn mà phải phải để cái thức ăn trên đầu họ vậy mà gắp ăn, họ quỳ đó, họ tôn kính hết mức luôn. Để chi vậy? Để kích thích cái sự tâm kiêu mạn của chư Tăng. Lúc á Đức Phật lại dạy chư Tăng phải thấy mình như như cỏ rác, như cát bụi. Để cho dù Phật tử có cung kính cách nào cũng không thấy mình là cao, vẫn thấy mình là là tầm thường, nhỏ bé. Nhờ vậy chư Tăng tiếp tục tu hành vượt qua, không bị không bị hư cái tâm của mình.
[30:51]Thì cái câu chuyện còn dài dài nữa, đại khái vậy. Nhưng mà có chuyện đó là ma nhập vào làm thay đổi ứng xử của người kia, tức là người con người mà ứng xử thật sự không phải mình, lúc đó là ma. Còn trong kinh của Kitô giáo, mà nhất là Phúc Âm á, ôi Chúa Giêsu là trị ma rất là nhiều. Trong đó có một đoạn có cái người đó là bị ma nhập, tới nói bậy nói bạ hết trơn, đến đến gặp Chúa Giêsu, Chúa Giêsu mới bắt ma ra, bắt nhập vào cái con xác con heo, đuổi con heo đó chạy xuống vực, và con heo nó lao xuống vực chết luôn. Mình cũng không biết cái vong đó ra sao, nhưng mà cách chữa cũng hơi là hơi mạnh tay, cái kiểu là như vậy.
[31:34]Còn cái cuộc sống bình thường của chúng ta hiện nay người nhập dở dở ương ương nhiều lắm, nhiều, rất là nhiều. Nhiều khi đang ngồi đây đang ma nghe chứ không phải mình nghe nữa, đang nhập vô nghe.
[31:51]Rồi có một trường hợp hai vợ chồng lên chùa vậy, hai vợ chồng lên chùa cái nói: "Con con nó đi học bị nhập, giờ đang về đây. Kêu lên chùa đây mà nó không có hợp tác, cái bị vong nhập." Cái nói là: "Đây hình nó đây." Đưa hình đứa con gái, dòm mặt nó ngang bướng gì đâu. Dòm mới nói: "Cái con bé này bị vong nhập là do nó nó bất kính với bố mẹ." Gật đầu lia lịa: "Đúng rồi, đúng rồi. Hỗn, xú- xúc phạm với bố mẹ." Cho nên nó bị tổn phước, rồi cái não nó hư, nó có một cái lỗ để mà ma nó chui vô. Cứ vậy. Cho nên khi mà ta có những suy nghĩ sai, ta mở một cánh cửa ma nó dễ nhập vào. Là vậy. Còn cái người mình cứ đi lễ Phật,
[32:31]tụng kinh cho đàng hoàng, thì ma họ không nhập vào. Mà tại sao ma nhập vào? Tại vì nguyên tắc là thế này, cái này là tới cái lễ Phật đản sư phụ sẽ giảng thêm, nhưng hôm nay nói sơ sơ. Ma là những người ít phước á, cái vong nó ít phước. Họ chết ra rồi họ cù bơ cù bất, vất va vất vưởng cái này cái kia. Và họ thấy con người mình được sống thế này họ thèm lắm. Con người mình được sống, mình gặp nhau mình tay bắt mặt mừng, nói chuyện vui vẻ, có quần áo, có đồ Hommit mặc, chứ bên dưới đó không có đồ Hommit, khổ vậy. Rồi vô chùa ăn cơm chay được tu hành, được họ họ họ thèm lắm, họ thèm có con người được tôn trọng như thế này.
[33:13]Còn họ vong ma không ai biết tới họ, không ai màng tới họ, chỉ mấy ma gặp với nhau rồi người nào cũng mặt thì xấu.
[33:23]Ma không có mặt đẹp nha, nhớ như vậy. Tại vì mặt đẹp là ở trên cõi trên rồi, còn khi ta ra khỏi cái xác này từ từ mặt xấu đi. Là do ta làm ma. Thì họ thèm cái thân xác vật lý này lắm. Nhưng họ thèm thân xác nhưng do đó họ có mấy cái trường hợp như thế này: Có khi họ nhập vào đại một cái thai nào. Nhập vào cái thai nằm như nhập đại, gia đình ta không có thương, người ta trục thai người ta bỏ. Hoặc là họ nhập đại vô cái cái cái cái cái bụng của một con con con vật, con chó hay con bò, thì con chó, con bò nó không có biết cái phá thai, cho nên nó đẻ ra đẻ ra làm chó, làm bò thôi, như thế. Hoặc là họ nhập đại một người khi mà nhìn thấy người nào đó có cái nợ,
[34:02]cái duyên họ, hay có một cái cái khuyết điểm trên não, họ nhập vô liền. Còn cái người mà có uy lực thì họ không nhập vô được. Nhưng mà có những trường hợp họ mến một người nào mà họ nhập không được, là bởi vì người đó có tụng kinh, có lễ Phật, có suy nghĩ những điều tốt, cái họ cứ lẩn quẩn họ đi theo để họ họ nương cái tu tập đó mà họ được tu. Ví dụ khi mình tụng kinh họ ngồi bên cạnh để họ được nghe từng lời, để họ họ đọc theo được câu nào thì đọc, không đọc thì thôi, nhưng họ lắng nghe để họ chuyển cái tâm của họ. Khi mình lạy Phật, họ cũng quỳ bên cạnh họ lạy mình. Họ thương mình, họ không nhập vô mình được,
[34:36]là vì cái uy đức mình có do mình có tu tập, do mình có đi Viên Quang mình dự khóa thiền đồ đàng hoàng, nên họ không nhập được nhưng họ đi theo, họ lẽo đẽo theo mình. Thì điều đó tốt thôi. Và nhờ họ đi theo lẽo đẽo theo mình vậy, nhiều khi họ bảo vệ mình. Có khi đi trong đêm hôm mà có thằng ăn cướp lại muốn giật đồ mình, thì họ đã xử trước rồi mình không hay, mình không biết đâu. Mình từ đây từ cái này mình đi qua chỗ kia, mình đi về nhà mình bình yên, mình đâu biết rằng hồi nãy cái vong này nó xử cái cái thằng ăn ăn ăn ăn cướp kia rồi. Chặn mất tiêu rồi, chặn xô ngã thằng đó té xe. Mình đi ngang mình thấy:
[35:08]"Ồ có thằng té xe tội quá ha!", rồi mình đi luôn, đâu biết cái thằng đó là bị ma xô, mà bởi vì nó có ý xấu với mình. Nên khi khi ta tu tập á, nhiều khi có vong theo, mà những cái vong đó họ giống như bạn mình vậy, họ thương mình, quý mình vì cái tu, mà họ không nhập vô mình được. Nhưng mà họ theo mình riết mai mốt họ đầu thai vô gia đình mình à, nó thành cái duyên. Nên ma họ thèm khát cái thân vật lý, chính vì vậy đôi khi có tương tác, có làm cái dấu hiệu gì cho ta thấy. Có khi hiện ra cho ta thấy, có khi đến với ta trong giấc mơ, có khi... đôi khi nhập xác ai nói chuyện này chuyện kia. Nên cái thế giới của vong linh bắt đầu có thật,
[35:47]người ta thấy có thật chứ không phải là là là sai. Nên cái vai trò của tín ngưỡng trở lại quan trọng trở lại. Bây giờ xử lý cái vong nhập là nhờ ai? Bác sĩ là thua rồi, bác sĩ không có học chữa vong. Rồi lại ông cơ kỹ sư cơ khí ổng lại càng không biết chữa vong. Lại ông lại gặp Lê Minh Sơn mà hát thì hát vong nó không văng ra. À đứng nó ngồi nghe riết rồi nó không chịu ra, bó tay. Gặp Mỹ Lạc hát là: "Đêm nay trên đường hành quân ra mặt trận", ma nó cũng không chịu xuất, vậy. Nên cuối cùng phải nhờ ai? Nhờ mấy thầy. À, nhờ mấy thầy. Nên vai trò tu sĩ bỗng nhiên quan trọng trở lại vì những hiện tượng
[36:24]tâm linh nó xuất hiện trong cuộc đời của chúng ta là như vậy. Phải không? Nên cái mà ta thấy cái cái tôn giáo nó như giả như thật, có khi nó thật à chứ không phải giả à. Rồi cái mà dạy về đạo đức thì rất là cần à. Vì lý do đó tôn giáo cứ tồn tại hoài, là vậy. Nhưng mà giữa cái cái thế giới tâm linh đó nó thật thật giả giả, mơ mơ hồ hồ vậy, không thành một cái chuẩn mực để cho ta ta ta không thành một cái quy chuẩn để cho ta áp dụng cho nó đúng, mạnh ông thầy này nói vầy, ông thầy kia nói khác, ta không biết đường đâu mà ta lần. Gặp ông thầy nào mà ổng đàng hoàng ổng nói nghe đúng á, thì ta đi theo ta có chính kiến;
[37:03]còn gặp các ông thầy ba trợn, lợi dụng, ổng nói ta tốn hết tiền hết của ra cũng không được cái lợi ích gì. Tại vì nó nó không không không có chuẩn mực, không có quy chuẩn. Ví dụ bây giờ người nhà mình bị vong, thì đúng là bị vong là hiện tượng bây giờ có nhiều á. Lại cái ổng hét: "Đưa thầy 400 triệu con, vong hết liền!" Không lẽ bán nhà đi vay mà đưa cho ổng á? Tại ổng đòi mà, lúc mà thấy tội quá, cái vong nhập xấc xa xấc xưởng gì. Thực ra là vong nhập cái gì đâu, cứ lạy Phật sám hối riết hết chứ có gì đâu, không có gì. Ví dụ nãy nhờ thầy chú nguyện, thầy cũng đâu biết chú nguyện, thầy đâu biết nói chuyện với vong đâu.
[37:36]Thầy cũng để tay lên đầu kêu: "Thôi mà đi ra đi mà!", là thầy năn nỉ, thầy có biết làm gì đâu. Rồi ma nó vong nó thấy tội nghiệp quá nó xuất ra vậy thôi, chứ đâu biết gì đâu. Nói mà năn
[37:49]nỉ mà, nói mà không ra thầy dắt lại gặp cô Tường Phổ chết liền bây giờ. Sợ quá xuất ra hết trơn à.
[38:01]Thấy à thành thử trong cái thế giới mà cái tâm linh đó là một điều có thật, nên vai trò tu sĩ bỗng nhiên được nâng cao trở lại. Nhưng mà khổ một cái, ta chưa hề có cái khoa học tâm linh để cho mọi chuyện phải cho nó chuẩn mực đâu đó, nên ta cứ bị lừa, bị lợi dụng hoài vậy. Rồi và trong cái đó thì cũng có những người tu sĩ mà họ thấy làm nghề tu sĩ mà giữa cái mơ mơ hồ hồ, giả giả thật thật này kiếm ăn được, bắt đầu họ họ họ tô điểm rồi thêu dệt để họ lừa Phật tử kiếm ăn, làm mang tiếng.
[38:41]Và cái giá trị tu sĩ bắt đầu bị người ta nghi ngờ trở lại. Thấy thấy cần ông thầy đó chứ không phải không đâu, cần một giáo sĩ, cần một tu sĩ để làm trung gian giữa loài người với thế giới tâm linh. Nhưng mà lại gặp ổng, ổng lại là tay lừa đảo, lừa đảo mà hạng sang, mặc đồ thầy tu bệ vệ, trịnh trọng rồi ổng đi lừa người ta không, ổng lừa lấy tiền người ta không. Đây là một vấn đề nhức nhối. Nhà nước ta cũng hết sức là lo lắng điều này, vì nhà nước thì muốn mọi điều tốt đẹp cho nhân dân thôi. Ví dụ như để cho người người dân phải được tự do tín ngưỡng vì đó là luật pháp, đó là hiến pháp, đó là điều mà nhà nước cũng muốn tốt đẹp.
[39:22]Nhưng mà cái người dân họ tự do tín ngưỡng nhưng cũng có cái ông thầy ổng cũng tự do tín ngưỡng, ổng hành nghề tín ngưỡng và ổng trục lợi, ổng lợi dụng rồi thành ra mất niềm tin rồi gây xáo trộn xã hội. Đây cũng đau đầu lắm, mà đụng tới thành ra đụng vào tự do tín ngưỡng. Chứ nếu mà có cái chuẩn đàng hoàng thì nhà nước rất dễ xử: "Ông này ông làm sai là không cho ông làm nữa", nó dễ. Còn ổng không có cái chuẩn nên ổng làm không biết nói đúng hay sai. Như cái tụng cái bài kinh không biết có thiệt hay giả cũng không biết nữa, rồi người ta... Bởi vì thường thường bây giờ đó, ví dụ có người bệnh thì ta làm cái gì?
[40:04]Ví dụ người ta mắc bệnh thì ta làm cái gì?
[40:10]Ít nhất đi hai nơi. Một là bệnh viện để gặp bác sĩ chữa bệnh. Và hai, nơi nào? Gặp ông thầy. Thầy cầu nguyện giùm. Tức là ta đi hai hướng cho nó chắc ăn, phải không? Đi nhờ thầy cầu nguyện không thì cũng không chắc hết bệnh, phải có thêm bác sĩ cho chắc ăn. Mà nhờ bác sĩ không cũng hơi lo lo, nếu thêm thầy cầu nguyện cho nó nó có cái tâm linh một chút, đại khái vậy, ta đi cả hai hướng. Thì đi ông bác sĩ thì thì thôi, nó hơi tương đối nó khoa học thì cái việc mà nó sai trái nó ít, thì tùy tay nghề, tùy trình độ của bác sĩ thôi, không nói, nó là khoa học rồi. Nhưng mà đi nhờ ông thầy
[40:51]đúng hay sai, thật hay giả lại là một vấn đề. Mà gặp ông thầy ví dụ ổng tốt thì ổng không có cái lợi dụng tiền bạc, mà ổng không tốt bắt đầu ổng vẽ à. Ổng nói: "Cái này là ba vong theo, bốn vong theo, mỗi vong lại cho 10 triệu thế là năm vong thì 50 triệu sẽ hết bệnh", ổng vẽ tùm lum ra. Trong khi thật ra mình chỉ bị gì? Hậu COVID mà thôi, đâu có cái gì đâu. Ổng quất cho mình bảy vong, mỗi vong bảy triệu rồi bảy vong là 49 triệu. Trong khi thực tế mà nếu đi khám chỉ là do hậu COVID, hơi hơi ho húng hắng húng hắng, người hơi xây xẩm ban đêm, hơi khó thở, thì toàn là hậu COVID không à, nhưng mà ổng làm ổng làm cho mình bảy ma theo.
[41:32]Đó, thì thì thì thì thì thì rất là là là là... vấn đề.
[41:41]Nhưng bây giờ vậy, vì ổng còn được người ta tin, chắc ổng cũng còn cái phước gì đó, cho nên người vẫn còn lấy tiền thiên hạ được, vẫn còn được người ta tin, thì luật pháp cũng chưa đụng tới được thì ổng cứ hành nghề. Mà thiệt là đau, đúng là tu sĩ thành cái nghề, thành cái nghề rất là đau, chứ đúng ra tu sĩ không phải cái nghề. Tôn giáo, hoạt động tôn giáo không phải là cái nghề, đó là một thiên chức. Giống như bây giờ nói: "Anh làm gì?", nói: "Tôi làm mẹ", à ai làm anh là anh là cha chứ quên, xin lỗi, I'm sorry. Nói: "Anh làm gì?", nói: "Tôi làm cha", thì làm cha phải là cái nghề không? Phải không?
[42:16]Không, cha là một thiên chức. Nói: "Cô làm gì?", "Tôi làm mẹ", mẹ là một thiên chức. Nói: "Chị làm cái gì?", "Làm thầy giáo", "Làm giáo viên", giáo viên phải cái nghề không?
[42:31]Hả? Giáo viên phải nghề không?
[42:40]Mình làm cái gì mà có lãnh lương thì là là nghề, nhưng có những cái vừa nghề mà vừa là là thiên chức. Tại vì sao vậy? Vì có tấm lòng ở trong đó. Mặc giáo viên cũng cần phải có cơm ăn à, nên phải có lương. Nhưng mà khi dạy học, ta ta ta truyền dạy những kiến thức, mong ước học trò mình nên người và thường kèm theo dạy đạo đạo đức, cho nên vì nói giáo viên chỉ là nghề thật là oan cho nhà giáo. Giáo viên là một thiên chức nữa. Đó là lý do mà nước ta có cái Ngày Nhà giáo Việt Nam 20 tháng 11 là vậy, chứ nếu là nghề thì không ai làm Ngày Nhà giáo Việt Nam đâu, do có một cái thiên chức. Rồi bây giờ đi làm cán bộ phải nghề không?
[43:27]Làm cán bộ nhà nước phải nghề không? Nói nghề nghiệp: Cán bộ. Phải không ạ? Đó, đây cũng vậy, giống giáo viên á. Tức phải có lương thì cũng gọi là nghề, nhưng cái trách nhiệm của cái người cán bộ đối với dân, với nước, với cộng đồng nó lớn hơn cái lương của họ. Nhưng vừa rồi Bộ Nội vụ Việt Nam mới trình báo lên Quốc hội nói người cán bộ không đủ sống bằng lương của mình. Câu nói cực kỳ chính xác. Hỏi ra lương ông 12 triệu, ông làm sao ông nuôi vợ, nuôi con đi học được? Hoặc là ổng 15 triệu, thậm chí tới 20 triệu, với cái nhu cầu, cái tiền trượt giá hiện tại không đủ sống. Mà trách nhiệm của ổng là gì? Trách nhiệm bây giờ liệt kê ra ổng coi,
[44:16]ổng coi quản lý bao nhiêu phòng ban, bao nhiêu con người, nói vài ngàn con người, vài chục ngàn con người, lương tháng 20 triệu, 30 triệu. Nghĩa là cái trách nhiệm quá lớn mà cái sự đãi ngộ rất là thấp. Vì cái gì bù vào cái chỗ chênh lệch đó? Trách nhiệm thì lớn mà lương thì rất thấp, tức là sự đãi ngộ rất là thấp, nó làm sự chênh lệch. Vì cái khoảng chênh lệch đó ai bù vào?
[44:46]Có hai cách bù vào: Một là hối lộ, rồi sau đó đi tù, chấp nhận, tại vì thiếu quá rồi đành phải tham nhũng. Hai, hy sinh, tiếp chấp nhận cái nghèo để phụng sự, không đòi hỏi. Chỉ có chỗ đó để bù vào cái chỗ trống này. Thế giới này tồn tại được là nhờ những con người lấp đầy cái chỗ chênh lệch đó bằng cái sự hy sinh, phụng sự, cống hiến, chứ không có vật chất nào đáp ứng được hết. Thế giới này tồn tại nhờ điều đó. Chứ còn bây giờ tất cả cán bộ nói: "Bây giờ tôi trách nhiệm 4.000 người thì lương của tôi là 4 tỷ", thế giới chết liền, không bao giờ đáp ứng nổi hết. Có con người trách nhiệm tới 4.000 người dân
[45:31]mà lương thì 4 triệu, chịu không chịu thôi. Thì thế giới này là như vậy, nên ta lọt vào cái thế giới này
[45:42]ta nhớ có mặt trên cuộc đời này chấp nhận là hy sinh, phụng sự. Tất cả chúng ta đều phải như vậy. Có mặt trên cuộc đời này cứ nghĩ phụng sự, đừng nghĩ đến cái sự đãi ngộ, vậy đó mà thế giới này phát triển. Nhưng mà ta sẽ hỏi, nói: "Ủa, thấy có nhiều người giàu lắm kìa, họ làm một hưởng mười, làm lương việc nhẹ lương cao đồ tùm lum". Cũng có những con người như vậy, họ họ có cái phước gì tới lúc họ hưởng á. Cho nên nhiều khi khiến ví dụ ông giám đốc họ làm có lãi to này kia nọ họ được hưởng cái phần rất là sòng phẳng, họ mua bán họ được lãi to, vân vân, hoặc là làm cái công ty phát triển họ được thưởng nhiều, cũng có cái đó.
[46:21]Nhưng mà cái đó cũng xem như là cái phước của họ đến thì thôi thì nó tự nó đến với mình. Hôm qua, lúc thầy ghé Thanh Hóa, thầy có nói thầy có nói một cái bí quyết mà cái thế giới này chưa ai được nghe. Và thầy nói mọi người cố gắng nghe nè: Ai cũng cần tiền. Ai cũng cần tiền nên ai cũng phải kiếm tiền.
[46:48]Nhưng hôm nay thầy nói một cái bí quyết với chìa khóa: Ta sống làm sao để tiền kiếm ta, chứ ta đừng kiếm tiền.
[47:03]Cũng vậy, khi ta tu hành ta cần một cái tâm thanh tịnh, nhưng mà đừng đi tìm tâm thanh tịnh. Ta tu làm sao để cái tâm thanh tịnh tự nó đến với ta, chớ ta không cần tìm cái tâm thanh tịnh. Đây là một bí quyết bí mật mà lần đầu tiên loài người được nghe mà những người ngồi đây được nghe. Cũng vậy, ta mà cứ chăm chăm lo kiếm tiền thế nào ta cũng làm bậy và ta sống tầm thường. Còn ta sống để tiền kiếm ta kìa, mới ngon hơn. Cái đó mới hay hơn và cao thượng hơn. Làm sao vậy? Nếu mà ta còn phải đi kiếm tiền là mình còn vất vả lắm, phải sống làm sao tiền nó kiếm mình, vậy đó. Nghe xong cái ngày mai tuyên bố: "Dạ, con không đi kiếm tiền nữa".
[48:02]Thầy dạy mà, thầy dạy đừng đi kiếm tiền để tiền kiếm con thì cứ ngồi ở nhà thì thì không biết cái gì kiếm nha, cái đó thầy không biết cái gì kiếm.
[48:14]Anh Vinh đừng bắt chước rồi nói: "Thôi, không đi kiếm tiền nữa...". Cho
[48:22]nên bây giờ cái người tu sĩ là cái người kiếm tiền hay người tiền kiếm? Cái người tu sĩ.
[48:34]Cái người tu sĩ là người để cho tiền nó kiếm mình chớ không được đi kiếm tiền. Cái tiêu chuẩn mà nói ta sống sao để cho tiền kiếm ta chớ ta không đi kiếm tiền á là tiêu chuẩn đạo đức. Thì cái người đời có khi làm được có khi không làm được, nhưng riêng thầy tu buộc phải làm cho được. Sống làm sao để tiền kiếm mình chớ mình không đi kiếm tiền. Khó không? Khó chớ không phải là dễ. Thời xưa Đức Phật phải làm sao? Đi xin ăn mà. Ngồi Tịnh xá ai đem cơm đến? Mà đi xin ăn mà xin mà không xin. Không có cái gõ cửa cho tôi miếng cơm đi, không có. Ôm bình bát đi lặng lẽ, rồi người nào họ phát tâm thì họ đến họ chắp tay,
[49:23]họ dừng lại để họ sớt thức ăn vào rồi mình ăn mà tu mà giáo hóa. Vậy xin mà không xin. Mà tại sao phải đi? Để giúp cho người ta có cơ hội người ta cúng dường, chớ mình ở Tịnh xá người ta không thấy, người ta không có cơ hội. Nhưng mà đi không có năn nỉ, không có lạy lục, khác hẳn với cái người ăn xin. Cho nên xin mà như không xin. Thì các thầy thời thời nay vậy, ta không phải đi khất thực, nhưng ở chùa, ở chùa các thầy phải tu cách nào tự gạo nó tới, tự tiền nó tới. Tự gạo nó tới là sao? Động tâm đến chư Thiên, chư Thiên xúi Phật tử đem gạo tới cho quý thầy. Động tâm đến chư Thiên khiến Phật tử đem tiền
[50:04]tới cúng dường để lo việc này việc kia. Ví dụ như hôm nay ta có khóa thiền cũng phải chi rất là nhiều. Chi về thức ăn, về mọi thứ. Tiền ở đâu ra? Thì cũng là người này cúng dường, người kia cúng dường. Đó là là mà quý thầy phải tu cho đúng, giáo hóa cho đúng, trong đầu không có chuyện mà lợi dụng Phật tử, không có giả vờ nhân danh Đức Phật, hay là nói để trị ma, ra giá mỗi con ma bao nhiêu tiền, không có được làm chuyện đó. Không có lừa đảo đó. Phải sống cho đàng hoàng, động lòng chư Thiên, chư Thiên xúi Phật tử chớ Phật tử cũng không biết đâu. Mà cái quan trọng á, nhiều khi Phật tử không biết các thầy
[50:45]tu như thế nào nhưng ở trên chư Thiên họ biết hết á. Chư Thiên họ biết hết. Cái đó cái quan trọng là như vậy. Rồi bây giờ ta trở lại vấn đề vậy, ta trở lại vấn đề mà vua Đường Cao Tông nói chuyện với ngài Đường Huyền Trang. Nói sao thầy tu đâu phải phẩm hạnh giống nhau, thì biết kính trọng ai? Nếu lúc đó ngài Đường Huyền Trang ổng mạnh dạn ổng trả lời là đúng rồi, khi muốn cung kính ai thì phải xét nét phẩm hạnh đạo đức. Nếu ngài Đường Huyền Trang đã trả lời câu đó thì ngày hôm nay ta có một đạo Phật huy hoàng. Vì sao? Vì hễ ai là tăng sĩ đều phải có phẩm chất cao quý. Nhưng do ngài nói một câu đó bây giờ câu đó nó tràn lan hết
[51:29]trong giới Phật giáo, có nhiều người cứ truyền miệng nhau: "Thôi thôi, chuyện thầy có lỗi có việc Phật, mình phận mình theo bổn phận này cứ phải cúng dường, cung kính". Chính cái câu đó làm cho nhiều người sao? Thích đi tu, để được cung kính, được cúng dường mà không phải lao động vất vả. Lý do mà thầy tu được tôn trọng
[51:51]một là vì có dạy đạo đức. Đó là lý do quan trọng nhất á. Thế giới luôn cần đạo đức. Ta thấy khoa học kỹ thuật tiến bộ khiếp đảm, tới ngày hôm nay bấm nút một cái có thể giết mấy triệu người liền. Nhưng mà đạo đức chưa tiến tới mức độ mà bấm nút một cái là mấy triệu người thành thánh, thành tốt đẹp lên, không có. Mà khoa học tới mức độ bấm nút cái là đi đứt một thành phố liền, san bằng một thành phố liền. Nhưng mà đạo đức chưa hề nhúc nhích, chưa hề chuyển biến, chưa hề phát triển. Nên cái sự chênh lệch giữa đạo đức và khoa học kỹ thuật quá lớn làm cho thế giới trở nên rất là bấp bênh, mong manh.
[52:33]Và con người ta tự giết hại nhau, đẩy cái thế giới này vào tận thế. Chưa bao giờ gọi là đạo đức cần như lúc này, bởi vì sự đe dọa của khoa học kỹ thuật quá lớn rồi. Con người cần đạo đức vô cùng. Và những người nào mà truyền dạy đạo đức bây giờ là những viên ngọc giữa cuộc đời này. Ta cần rất nhiều người phải dạy về đạo đức. Mỗi người chúng ta phải là một chiến sĩ truyền dạy đạo đức cho cộng đồng chung quanh mình, ai cũng phải có bổn phận đó hết. Vì đạo đức đang quá thiếu so với một cái thế giới mà đầy vũ khí hạt nhân này.
[53:15]Bây giờ cũng vậy, nói trong cái lĩnh vực âm nhạc là lãng mạn nhất á, âm nhạc thường hay hát nhạc tình, tình yêu đôi lứa thì đã đó đến lúc cái người ca sĩ cũng phải trở thành một chiến sĩ truyền dạy đạo đức. Ta chỉ hát bài nhạc nào bảo đảm người ấy họ nghe xong họ trở nên cao thượng hơn thì ta có phước cũng như là một sự truyền dạy đạo đức, để có nhiều bài nhạc như vậy. Ví dụ như về cái bài hồi nãy Sơn hát nói về lòng tôn kính Đức Phật.
[53:47]Hồi trước sư phụ có hát, có hát xong người ta nhìn sư phụ người ta ngơ ngơ giống như người ngoài hành tinh không quen á. Nhưng mà Sơn hát lên cái là ở đây và nhiều nơi họ theo dõi online họ xúc động. Họ xúc động thì trong cái xúc động cái giọng hát của mình cái bỗng nhiên họ khởi thêm cái lòng tôn kính Phật, cái mình cũng có phước vì có tính giáo dục ở trong đó. Cái người thi sĩ, người nhạc sĩ, khó nhất là họa sĩ và điêu khắc. Tại cái hình nó tĩnh, rất khó truyền dạy đạo đức trong một trong một tấm tranh vẽ hay một bức điêu điêu khắc. Chụp ảnh thì khi có khi có, nhưng mà rất khó hiểu. Chớ còn cái thơ, văn và nhạc rất dễ truyền tải đạo đức.
[54:29]Mà quan trọng nhất, cái người mà biểu tượng của đạo đức giữa xã hội là ai?
[54:36]Chính là thầy tu, tu sĩ. Vì sao vậy? Vì tu sĩ đứng trung gian giữa loài người với với thần thánh. Thì cái cái yếu tố cái tính chất của đạo đức tu sĩ là một sự đòi hỏi cao độ.
[54:53]Anh làm gì thì anh lơi lơi không biết chứ làm tu sĩ thì buộc anh phải đạo đức. Và người ta đánh giá người tu sĩ cũng là đánh giá trên cái đạo đức. Mà tại sao cái môn đạo đức rất là khó dạy trên khắp thế giới? Bởi vì cái người dạy đạo đức phải là người rất có đạo đức. Mà rất có đạo đức nghĩa là gì?
[55:16]Rất có đạo đức nghĩa là không được thụ hưởng nhiều. Chính vì cái điều này không ai chịu làm giáo viên dạy đạo đức hết. Vì nếu tôi dạy đạo đức tôi phải sống gương mẫu, mà đời này mà sống gương mẫu thì hơi tự giận sướng chưa? Sướng hơn. Sống để vui chơi, để hưởng thụ mà. Nhưng mà hễ anh dạy đạo đức thì anh phải mẫu mực. Chính vì đó nên cái số lượng giáo viên dạy đạo đức trên toàn thế giới dường như vắng mặt luôn, không có luôn. Và không ai khai thác, phát triển cái môn đạo đức học trở thành hoàn thiện, trở thành đỉnh cao, không ai làm công việc đó cả, bỏ luôn. Nên trong tất cả các trường học, dù có môn đạo đức nhưng
[55:56]cái môn đó là một môn mà bị coi nhẹ nhất vì không ai chú ý, không ai phát triển, và không có một expert, không có một chuyên viên để khai thác cái môn đạo đức này. Vì cái người mà expert về cái môn đạo đức á phải là người rất là rất là đạo đức. Và không ai chịu đạo đức cả, không ai chịu sống đạo đức cả, đây là điều khó của thế giới này. Cuối cùng quy đi quy lại, quay qua quay lại rồi ta dồn cái trách nhiệm đạo đức cho ai? Cho cho anh Vinh. Nói để sợ. Cho thầy tu cả. Đành phải đành bởi vì đó là cái người mà dám phủi tóc, mặc áo cà sa và tuyên bố với mọi người rằng: "Tôi sống cuộc đời đạo đức". Khi anh mặc áo này tức là anh tuyên bố tôi sống
[56:43]cuộc đời đạo đức mới mới được mặc cái áo này. Dù không nói, dù ông thầy tu đó ông lặng lẽ ông đi trên chiếc xe máy, ông đi trên chiếc cái ô tô, ông đi trên xe khách, đi trên xe giường nằm, không biết có nằm không biết, là đại khái vậy. Nhưng mà khi xuất hiện trước mọi người với cái cái cái y cà sa này, hay là cái y phục giáo sĩ của các đạo khác cũng vậy, đó giống như là viết một chữ trước ngực, là: "I am moral", tôi là đạo đức á.
[57:13]Đó là cái áo này nó không in chữ đó, nhưng chữ đó luôn hiển hiện. Nhìn thầy tu là thầy đã tuyên bố thầy là đạo đức rồi. Nhưng bây giờ thầy có đạo đức thật không?
[57:27]Có không? Chỉ có trời biết và những người ở rất gần thầy một thời gian dài mới biết.
[57:38]Và cả cái thế giới đang cần đạo đức mà không có người về chuyên viên đạo đức nên ta đẩy cái trách nhiệm về việc bảo vệ, xây dựng, giáo dục đạo đức cho thầy tu hết. Nhưng mà liệu thầy tu có đáp ứng được cái nhu cầu của nhân loại này hay không? Đây là một vấn đề.
[58:00]Cái người mà tín đồ có lý trí á thì xét nét. Và ở đây ta cũng kêu gọi điều đó, ta cũng kêu gọi tín đồ nên có lý trí. Ta gặp một thầy tu ta không vội vàng đặt niềm tin lên liền. Ví dụ như thầy cần cái gì gấp quá ta có thể giúp đỡ, ta có thể cúng dường. Nhưng mà nếu mà nói là đặt cái niềm tin lên thầy, chưa, đợi coi cái đã, tìm hiểu thầy thêm một chút. Phải bảo đảm thầy đàng hoàng, thầy có đạo đức thì sẽ đặt cái niềm tin lên thầy, ủng hộ thầy, làm đệ tử thầy, vâng lời thầy, nghe lời thầy giáo hóa, nhưng phải đòi hỏi thêm thời gian. Còn ví dụ thầy cần giúp đỡ mà mình giúp được thì giúp liền, cái đó thì thôi không có nói.
[58:44]Rồi có những công việc của thầy tuy cũng cần, thôi không sao. Nhưng để kính trọng thầy thì mình phải xét nét, đó là những người tín đồ có lý trí. Còn những người đính đồ tín đồ mà cảm tính á thì thôi thôi miễn thầy đi tu được là mừng thấy mồ rồi, không thấy ngoài thầy quậy chết luôn. Đó thầy đi tu được cũng là ừm tấm gương rồi chỗ dựa.
[59:11]Ví dụ như ngoài Bắc ta có cái câu nè: "Nhà có vàng không bằng làng có sư." Nghĩa là sao? Hiếm có sư quá! Cả cái làng có ngôi chùa thậm chí cái làng có hai ngôi chùa không có người đi tu. Nên ở đâu mà có ông sư về là họ mừng vô cùng, mừng rồi thỉnh sư về để cho các thầy nghĩa là hôm sớm mà chuông mõ rồi kinh kệ rồi nhà có việc gì thì thầy cúng cho một bài, hạnh phúc lắm, vì con người mình có lòng thành mà, cũng cần vai trò đó quan trọng vô cùng, mà hiếm thầy tu quá nên là: "Nhà có vàng không bằng làng có sư." Nhưng bây giờ vậy cái cái cái cái ta nói là ta ta đòi hỏi thầy tu phải đạo đức, nhưng mà ta cần thầy tu quá có ổng treo giá.
[59:59]Ổng treo giá mà trong cái giá đó có cái giá đòi lấy vợ đến nỗi dân làng chấp nhận luôn, dễ sợ như vậy. Mà chưa biết còn đòi cái gì nữa hay không, nhưng đại khái là như vậy, đó là một cái thực tế của lịch sử đó. Thì bây giờ vậy,
[1:00:14]ta bỏ qua những không những cái điều đó hết, bây giờ ta nói về cái lẽ công bằng. Ta nói về lẽ công bằng là
[1:00:23]người nào thì đáng để cho ta kính trọng và cung phụng? Cung phụng nghĩa là cúng dường á, đại khái vậy. Ai thì đáng cho ta kính trọng và cung phụng?
[1:00:42]Đi nói theo lẽ công bằng, không biết ai nhưng mà đó phải là một người có những cái phẩm chất:
[1:00:53]đạo đức, có năng lực và có công lao, nhớ ba điều này nha. Chứ hai yếu tố mà đạo đức và năng lực cũng chưa đủ á, phải có công lao nữa, tức là đã làm được những cái gì rồi cho đời, thấy không? Có đạo đức là căn bản, rồi phải có năng lực. Anh có đạo đức mà anh ngồi như cục đất trong chùa, không bao giờ nói được câu nào đạo lý, không dạy ai được cái gì, không tổ chức gì hết thì cái đạo đức cũng rất là vô nghĩa đó. Ổng rất là hiền, không bao giờ gây ai, không bao giờ cãi ai, người ta tới đốt chùa cũng ngồi nhìn cười cười thôi thì thôi chết cha rồi. Thì cái đạo đức đó cũng cũng không coi chừng không
[1:01:31]có lợi á, cho nên phải có năng lực, dám bảo vệ chùa, biết nói, biết thuyết pháp, biết tổ chức để đem cái đạo lan tràn trong cuộc đời này. Và thứ ba là phải có công lao, tức là thực sự anh có thành tích, có cống hiến, có làm nên những điều tốt đẹp cho cuộc đời rồi. Anh có dắt dân làng đi sửa cầu đắp đường đồ rồi, anh có dắt dân làng đi sửa lại mấy cái nhà xây cái nhà cho cái người nghèo mà họ bị hư rồi, vân vân, tức là thực sự, rồi anh có mở lớp anh dạy học miễn phí cho những cái con em nghèo trong làng rồi, tức là có có thành tích rồi, thì bắt đầu ta đặt lên đó lòng cung kính và ta chấp nhận cung phụng.
[1:02:10]Tức là người đó phải có đạo đức, có năng lực và có có công lao, đó là theo lẽ công bằng. Đó là theo lẽ công bằng như vậy. Còn bây giờ ta không theo lẽ công bằng, ta không cần thầy có đạo đức, ta không cần thầy có năng lực, ta không cần thầy có công lao, mà ta cứ kính trọng và cung phụng miễn phí thì chuyện gì xảy ra? Nguyên cả một đạo Phật sụp đổ liền, tại vì ta không công bằng, tại vì ta không công bằng. Nên cái thái độ của ta mà ta cứ dễ dãi trong việc kính trọng và cung phụng, ta làm nguyên đạo Phật suy tàn luôn. Và do cái tình trạng mà vậy có những cái lúc mà Phật giáo suy thoái,
[1:03:05]cái người tu sĩ cái người tăng sĩ xuống cấp về đạo đức mang tiếng nó tràn nó ngập mà mấy ổng ở chùa đó rồi cũng không ai vô giành chùa cũng được, tại muốn vô giành chùa phải đi tu, mà người ta không không thể đi tu được, người ta còn gia duyên, còn có mình ổng giữ mà ổng thì hư. Cái tiếng tai nó mang tùm lum lên, nó lên báo cáo lên dần, báo cáo lên dần cái tới triều đình của vua và vua thì ổng nghiêm thì ổng đòi phải s- khảo hạch tăng sĩ lại. Kiểm tra lại về giới hạnh, kiểm tra lại đạo lý, kiến thức, sự tu hành, cho nên đó là lý do tại sao mà các đời vua mộ đạo gì mộ rồi cuối cùng thế nào cũng có một cuộc khảo hạch tăng
[1:03:44]sĩ, ít nhất một cuộc, còn không là rất nhiều cuộc khảo hạch tăng sĩ. Để làm sao? Để cho cái người tăng sĩ phải có đủ ba yếu tố: một là đạo đức, hai là năng lực, và ba là công lao, thì anh đứng được ở vị trí để cho mọi người kính trọng và cung phụng. Cái điều này đó là một cái lẽ công bằng. Và ngày hôm nay vậy, ví dụ bây giờ thì Nhà nước không có tiện để làm cái cuộc khảo hạch. Hồi xưa vua thì ổng toàn quyền, ổng muốn làm gì ổng làm, ổng ra lệnh là như sấm sét. Nhưng bây giờ không lẽ Nhà nước mình ra cái lệnh là khảo hạch tăng sĩ hả? Bây giờ chính thái độ của Phật tử là một cuộc đại khảo hạch cho tất cả tu sĩ.
[1:04:29]Nhà nước không làm nhưng chính Phật tử ta làm. Nghĩa là trong lòng ta có cái đòi hỏi gay gắt, quyết liệt đối với các thầy về ba điểm đó. Một là giới hạnh, hai là năng lực, và ba là công lao. Từ đây gặp các thầy ta phải nhìn thầy đó ba điều này. Có thể ta không biết hết về giáo lý nhưng trên tổng quan của một con người ta có thể đánh giá được: thứ nhất, thầy này có đạo đức không; thứ hai, ổng có giỏi không; thứ ba, ổng có công lao gì cống hiến chưa? Hãy đặt lên đó lòng kính trọng và sự cung phụng. Mà nếu tất cả mọi Phật tử đều đòi hỏi gay gắt điều này, đạo Phật bắt đầu hưng thịnh trở lại. Vì sao?
[1:05:13]Vì không có người tu giả. Hễ anh muốn làm thầy tu, anh muốn tồn tại giữa cái cộng đồng xã hội và cộng đồng Phật giáo, muốn có cái sự kính trọng và muốn có cái sự cung phụng thì buộc lòng anh phải có đạo đức, có năng lực và có công lao làm được điều gì đó cho cuộc đời. Chứ không có mà xoay xở mặc được cái áo cà sa, cạo được cái đầu rồi nghiễm nhiên thù hưởng cái sự kính trọng và sự cúng dường của người khác một cách vô điều kiện. Giờ không có vô điều kiện nữa mà phải có điều kiện. Mà chính nhờ cái điều kiện này mà sao, đạo Phật mới tồn tại và phát triển, ta mới làm gì, mới giữ được cái vai trò là người
[1:05:56]giữ gìn truyền bá đạo đức cho một cái thế giới mà vốn quá mất cân bằng về về đạo đức ngày hôm nay, như vậy. Bây giờ thầy tu là cái nghề hay là cái gì?
[1:06:11]Giống như nãy ta hỏi thầy giáo phải là cái nghề không? Dường như là nghề nhưng mà không phải nghề, vì đó là một thiên chức, đó là một sự hy sinh, sự tận tụy, cả một tấm lòng, một sự cống hiến. Cán bộ có phải là nghề không? Dường như là nghề mà cũng không phải nghề, đó là một thiên chức, một thiên chức vì sao, vì cái trách nhiệm lớn quá mà sự đãi ngộ rất là ít ỏi. Thì thầy tu có phải là nghề không? Hoàn toàn không phải là nghề. Vì không có cái mức lương cố định, không có ai phát lương cả, Giáo hội không phát lương là đành rồi, có Phật tử ai phát lương cho thầy không? Không, chỉ cúng dường lâu lâu nhớ tới thầy đem cho thầy núm gạo,
[1:07:01]nải chuối thì sống thì nói được sống ráng chịu, không được thì thôi. À rồi rồi có người cúng được ít tiền, hiểu không? Có mấy đứa nhỏ tội lắm, không biết nó mày mò đâu mà nó cũng có tài khoản ngân hàng, mỗi ngày nó gửi cúng thầy 10.000 đồng, Tết thì nó cúng lên được tới 30.000đ, đó vậy, đó là
[1:07:23]không có mức lương cố định, nhưng mà đúng là sống nhờ cái sự cung dưỡng, sự cúng dường của đàn na tín thí để mà các thầy sống mà tu tập, nên cũng không phải là cái nghề, không có mức lương mà lấy gì gọi là cái nghề. Và thầy tu thực sự là một thiên chức, và thiên chức đó rất là cao đẹp. Nếu thầy đúng nghĩa với ba điều kiện: một là đạo đức giới hạnh, hai là năng lực, ba là công lao, nếu thầy có đó thì thầy tu là một thiên chức cao quý vô cùng. Bây giờ vậy, nói: "Giờ làm sao biết thầy nào mà mà mà mà có đủ ba cái đó để tụi con kính trọng và cung phụng?" thì ta có những cái câu hỏi, ta những câu hỏi ngầm ngầm, có khi mình không hỏi trực tiếp với thầy,
[1:08:15]mình tự đặt những câu hỏi này và mình tìm hiểu để xem, à câu hỏi thứ nhất là: "Thầy tụng kinh gì?" à
[1:08:26]"Cái kinh đó có tính giáo dục hay không?"
[1:08:32]Thế mình cũng đến chùa, mình cũng tụng kinh với Thầy, xem coi Thầy tụng kinh gì. Nếu mà tụng xong mình không hiểu gì hết thì đây là điểm trừ đầu tiên. Điểm trừ đầu tiên, tức là về cái nghi thức này Thầy thua. Thầy phải tụng kinh nào đó mà mình đứng một bên mình nghe hoặc mình tụng theo mình phải hiểu, mình phải hiểu ý nghĩa, hiểu đạo lý và sau khi tụng kinh với Thầy một thời xong tâm hồn mình được nâng lên một bậc. Mình cao thượng hơn, mình độ lượng hơn, mình tử tế hơn, mình vị tha hơn, mình yêu thương hơn. Sau khi tụng kinh với Thầy một thời là tâm hồn mình nâng lên một bậc liền thì về điểm thứ nhất về kinh tụng Thầy đạt.
[1:09:15]Còn tụng kinh với Thầy xong mình không hiểu gì hết thì chắc chắn ổng cũng không hiểu. Về điểm này là thua, điểm trừ. Nhớ cái câu hỏi thứ nhất rồi đó: Thầy tụng kinh gì? Có dễ hiểu không? Có tính giáo dục cao không? Có nâng cao được đạo hạnh mình lên hay không? Đó là câu hỏi thứ nhất nha. Câu hỏi thứ hai, trong đạo Phật là Phật dạy người đệ tử Phật phải giữ tâm thanh tịnh, giữ tâm thanh tịnh. Vậy Thầy dùng cái công phu gì để Thầy giữ tâm thanh tịnh? À, hỏi coi Thầy có cách nào hay là cả ngày ổng hổng có cách nào hết trơn á. Ổng chỉ sống bơ bơ thôi hoặc là ổng cũng tụng kinh rồi là gọi là làm Phật sự này kia nọ đi cúng đám đồ lo tào lao không mà Thầy
[1:10:04]không hề có giờ giờ phút nào không có công phu nào để nhiếp tâm vào trong thanh tịnh là ông Thầy thua cái điểm thứ hai. Nên ta phải đặt câu hỏi thứ hai: Thầy dùng cái gì để giữ tâm thanh tịnh? Vì tâm thanh tịnh là một điều kiện tiên quyết quan trọng của người tu sĩ mà đệ tử Phật kể cả cư sĩ tại gia cũng phải có phương pháp tu tập để giữ tâm thanh tịnh vì tâm thanh tịnh là chuẩn mực của đạo đức. Đó là bắt buộc như vậy. Mà Thầy không có cách nào hết thì đây là điểm trừ. Còn nếu Thầy có cái cách mà Thầy tinh tấn trong đó Thầy kỹ lưỡng trong cái công phu đó thì đây là điểm cộng cho Thầy. Đây là điểm mà Thầy mình được đánh giá rằng
[1:10:44]Thầy có đạo hạnh vì Thầy có phương pháp để tu tập nhiếp tâm. Cái thứ ba nữa Thầy kìm giữ lòng
[1:10:56]trước nữ sắc ra sao?
[1:11:01]Cái này là cái sợ nhất này. Tại vì sao? Vì Thầy nếu Thầy chứng Thánh rồi thì Thầy vượt qua, nếu Thầy chưa chứng Thánh rồi Thầy vẫn còn cái bản năng. Và
[1:11:19]trên cuộc đời này cũng không thiếu những cô gái sẵn sàng hy sinh làm vợ Thầy.
[1:11:27]Có không? Sẵn sàng, chỉ chờ Thầy thôi à. Rồi rồi Thầy làm cái gì? Thầy làm sao? Cái cái phương pháp của Thầy thế nào để giữ giới á? Thuộc về giới hạnh Thầy làm cách nào nói nghe coi. Nếu mà Thầy có phương pháp, có ổn định, có quyết tâm thì Thầy là một điểm cộng. Còn nếu lòng Thầy cứ dao động, dao động đó là điểm trừ. Đây là một câu hỏi. Điểm câu hỏi nữa: về đối trước tiền bạc nói một loạt các dục lạc của thế gian luôn, tiền bạc, địa vị, lời khen, sự hơn thua thì vượt qua cách nào? Những câu này có khi mình hỏi thẳng Thầy hoặc là mình chỉ quan sát để tự mình đánh giá thôi. Vì đối với tiền bạc Thầy có tham hay không?
[1:12:23]Nếu mà Thầy tham là Thầy bị điểm trừ về đạo đức á, còn nếu Thầy thanh thản trước tiền bạc thì Thầy là điểm cộng. Thầy là người không tham lam, không tham tiền. Đây là điểm cộng về về đạo đức. Nhưng làm sao biết Thầy có tham hay không tham? Có cách nào để thử Thầy không?
[1:12:51]Hồi nhớ hồi Thầy mới đi tu, Thầy còn làm điệu, được một Thầy chúng trưởng ổng phân công làm hương đăng. chùa phải đi làm ruộng. Sáng sớm là ăn cơm sáng xong là các Thầy phải đi ra làm ruộng rồi Thầy phải ở lại Thầy dọn dẹp bàn thờ xong rồi mới đi ra làm ruộng sau. Thì buổi sáng đi làm ruộng thì tiền rớt một đống ở dài chánh điện á. Thế phải đi nhặt lên hết. Nhặt lên thế đếm được nhiêu để đó. Rồi đến trưa cái Thầy chúng trưởng về cái mới lại trình. Nói thưa Thầy sáng con làm hương đăng quét dọn chánh điện con nhặt được bao nhiêu đây tiền. Đọc ra có con số. Ổng lắng nghe con số đọc xong ổng gật đầu, ổng đưa tay ổng cầm tiền ổng bỏ túi.
[1:13:35]Thì lúc ổng gật đầu ổng đưa tay ổng cầm số tiền ổng bỏ túi mới phát hiện tiền của ổng. Ổng thả trước. Ổng thả để coi coi mình có báo cáo hay không. Tại lúc đó chùa không còn ai, toàn bộ chùa kéo ra đi ngoài ruộng hết chỉ còn có mình mình giữ chùa làm chánh điện thôi. Chớ chỉ có mình mình duy nhất mình là người mà thấy được số tiền. Mà nếu rồi mình trưa đó không báo cáo thì cái thằng này sao? Không có tu được, đuổi nó về cho rồi. Cũng may là Thầy báo cáo cho nên giờ này còn ngồi đây chứ không bị đuổi là chết rồi đó.
[1:14:12]Là bây giờ cái địa vị là mình tu rồi mình có thích cái chức gì hay không? À ví dụ trong chùa mình có thích mình làm trưởng này phó kia không, hay là trong giáo hội mình có thích chức này chức kia hay không? Nếu mà tâm còn động vì cái đó thì cũng là điều đáng ngờ là một điểm trừ về đạo đức á.
[1:14:33]Chức thì không phải là cái tội nhưng mà ham chức là cái tội. Đây cũng là điều để ta đánh giá bảo không biết là Thầy sao làm sao. Rồi khi khen Thầy có mừng hay không, khi chê Thầy có buồn hay không? Vấn đề đó phải tiếp tục xét để đánh giá tiếp tục. Làm sao khen Thầy Thầy vẫn khiêm hạ, chê Thầy Thầy vẫn không giận thì là Thầy có đạo đức, có thể tiến xa được, vân vân. Rồi khi Thầy nghe ai hơn Thầy, Thầy có đố kỵ không, Thầy có buồn hay không, hay là Thầy mừng? Đây là vấn đề đạo đức bắt đầu đi vào chiều sâu, tế nhị. Nghe một người hơn Thầy thấy Thầy mừng ra mặt, Thầy này số một, Thầy này ngon lành, có đạo đức á. Còn mà nghe có ai hơn Thầy,
[1:15:16]Thầy hơi buồn buồn rồi là Thầy thua rồi, Thầy bị điểm trừ rồi. Đây là những điều ta phải để ý như thế. Ừ. Rồi một điều quan trọng nữa Thầy hiểu về nhân quả, nghiệp báo sâu đến mức nào? Vì nếu mà Thầy không hiểu về nhân quả, nghiệp báo thì đời tu của Thầy coi như vứt á. Thầy phải là người rất hiểu về nhân quả, nghiệp báo. Từng lời ăn, tiếng nói, cử chỉ, hành động gì của Thầy đều phải là được soi rọi bởi nhân quả, nghiệp báo. Làm cho đúng để tạo thành một cái nhân tốt cho cái quả tốt cho đời sau. Mà ta theo gần Thầy ta thấy Thầy nói một lời, làm một việc gì đều là thành một cái nhân lành cho đời sau.
[1:15:56]Mà ta phải học được hết. Nên cái quan trọng bắt đầu đi vào chiều sâu là Thầy hiểu nhân quả, nghiệp báo tới mức độ nào. Để ta có thể học hỏi hay không? Nếu Thầy hiểu cặn cạn là Thầy rất dễ bị tà kiến, mê tín mà làm bậy. Còn Thầy hiểu nhân quả rất kỹ Thầy là người ta có thể nương tựa được, có dạy cho ta nhiều điều được, vậy. Rồi một cái điều quan trọng nữa Thầy hình dung về cái mục tiêu giác ngộ, vô ngã ra sao? Đạo Phật tu là để đi tìm vô ngã. Với mục tiêu là vô ngã, Thầy hiểu điều đó như thế nào? Nếu Thầy không hiểu gì về vô ngã, không hiểu gì về ý nghĩa giác ngộ hết thì Thầy mất hướng đi. Thầy có thể là một Thầy tu tốt nhưng mà hướng đi lạc
[1:16:37]rồi, lạc không biết đi nhầm qua chỗ nào, không thể đi đúng trên con đường Phật đạo mà Phật dạy được. Nên Thầy phải hiểu hình dung được cái vô ngã là như thế nào, cái sự giác ngộ là gì để Thầy giải thích cho con nghe thử coi. Nếu mà Thầy giải thích mà ú a ú ớ là biết Thầy thua rồi, Thầy không định hướng được cái sự tu hành của Thầy. Chừng nào Thầy định hướng được rất rõ về mục tiêu vô ngã thì đây là ông Thầy tuyệt vời, ta có thể nương tựa được với Thầy nha. Rồi bây giờ, đấy là nói vậy đó, bây giờ ta bắt đầu ta đánh giá về công lao. Thầy độ được bao nhiêu người quy y rồi? Độ được bao nhiêu đệ tử xuất gia rồi?
[1:17:16]Cũng là gọi là cái công lao á. Còn không hỏi: "Chùa mình quy y bao nhiêu?" Nói: "Năm nay ế con ơi. Năm nay hổng thấy ai quy y hết trần." Là thua rồi đó. Thầy tu hành sao mà không ai thèm tới đây quy y với Thầy hết trơn vậy? Hả? Cả làng này có một cái chùa này mà sao không cả một năm rồi Thầy không ai về đây quy y là sao? Thầy làm cái gì vậy? Phải không? Đó là thua rồi. Phải làm sao Thầy hỏi hỏi à ừ hỏi: "Thưa Thầy năm nay mà làng mình có ai quy y không con, không Thầy?" Thầy mới trả lời thế này: "Năm nay làng mình hổng ai quy y con ơi. Làng bên cạnh có qua quy y." Nói: "Sao kỳ vậy? Sao làng mình không quy y mà làng bên cạnh lại qua quy y?" Nói:
[1:17:54]"Tại làng mình quy y sạch hết rồi không còn người nào hết trơn. Thầy độ sạch không còn sót một người nào."
[1:18:03]Đến nỗi mới vừa đẻ ra không nó đem lại chùa bắt thầy quy y luôn rồi mà thầy cản không được luôn. Nó cứ đè đầu ra nó bắt quy y luôn, tức là làng xã này, làng này không còn sót một người nào không quy y thì ông thầy đó là sao? Number one. Số một, phải không? Đó là ông thầy, đó là có công lao, có công lao mà có được niềm tin. Còn hỏi: "Thầy năm nay có ai quy y không thầy?", ổng than: "Ế quá không ai quy y" là thua rồi đó. Thầy không biết không biết thầy thầy thầy thầy sống kiểu gì, tu hành kiểu gì ha. Rồi bây giờ đặt vấn đề nữa, thầy có đối với Tăng Ni ở khắp nơi, ở các chùa khác thầy có hỗ trợ, thầy có yêu mến họ hay không? Quan trọng cái đó.
[1:18:42]Cứ thầy tu thầy biết mình chùa thầy không, rồi những chùa khác mà có việc này việc kia thầy cũng không hề hỗ trợ, thầy biệt lập là sai. Cái tình đồng đạo nó thiêng liêng lắm. Cái đã xuất gia cạo tóc rồi giống như ruột thịt vậy đó. Dĩ nhiên là cái này nó quá lý tưởng, nhưng mà ít nhất là trong chùa trong cùng một bổn sư thì phải thương nhau như ruột thịt. Rồi ngoài bổn sư ở các chùa khác, ta cũng phải có cái gọi là tình đồng đạo, mà nhiều khi các thầy mình hay gọi là tình Linh Sơn cốt nhục đó, dùng tới chữ cốt nhục, giống như ruột thịt đó. Mối tình Linh Sơn cốt nhục là các thầy các cô gì đó phải thương
[1:19:18]nhau, dù khác chùa, dù không cùng thầy, không cùng tông môn, mà hễ là đã là tu sĩ rồi thì phải thương quý nhau, thì phải xem thầy có thương được các chùa khác hay không, các đồng đạo của thầy hay không, cái quan trọng. Rồi cái quan trọng là mức độ của thầy, thầy tôn kính Phật tới mức độ nào. Thầy có nói về lòng tôn kính Phật không? Nếu thầy nói về lòng tôn kính Phật thì thầy thêm điểm cộng. Nhưng mà thầy có nói tới tôn kính Phật tuyệt đối chưa? Phải trông đợi thầy làm sao thầy phải nói được lòng tôn kính Phật tuyệt đối, có nghĩa là thầy đã có cái khái niệm ở trong lòng thầy thì là cái con đường của thầy đi rất là sáng, ta đi theo thầy ta không sợ sai.
[1:20:02]Đó, vì thầy nói về lòng tôn kính Phật tuyệt đối. Thầy có nói về lòng từ bi yêu thương tất cả chúng sinh chưa? Thầy có nói về tâm khiêm hạ tột cùng hay chưa? Đây là điều mà ta đem ra ta judge thầy, ta đánh giá thầy. Âm thầm không công khai nhưng đó là những điểm mà để ta đánh giá thầy để đặt lên thầy cái lòng kính trọng và sự cung phụng của mình. Rồi một điều nữa, thầy có cống hiến gì cho việc từ thiện xã hội không? Thầy có góp phần bảo vệ an ninh trật tự quốc phòng gì chưa? Thầy tu trong chùa nhưng mà thầy phải có cái ý thức để bảo vệ an ninh trật tự cho quốc gia, chứ không thể là để người ta muốn
[1:20:41]làm loạn, người ta muốn cướp nước, người ta muốn phá nước mình sao cũng được, không có, thầy phải có trách nhiệm đó. Là những lời dạy dỗ giáo huấn của thầy thực sự giúp cho cái người tín đồ họ có thấy được cái trách nhiệm bảo vệ cái tổ quốc của họ. Tức là mỗi một người tín đồ cũng là một người dân, nhưng mà cái người dân mà mê đạo quá cái lại không có cái trách nhiệm với tổ quốc thì lỗi là tại thầy ạ. Thế làm sao cái người dân họ càng kính ngưỡng đối với đạo thì họ lại càng có cái trách nhiệm đối với việc bảo vệ tổ quốc thì thầy mới là đúng á, chứ còn họ mê thầy, họ mê đạo, họ quên tổ quốc, thầy bắt đầu sai rồi đó.
[1:21:20]Tức là thầy dồn hết cho thầy, thầy dồn hết cho đạo, thầy dồn hết cái tình cảm của mọi tín đồ về cho thầy là thầy sai. Thầy phải chia sẻ, nghĩa là làm sao? Khi thấy người ta kính trọng mình, tôn kính mình thì phải dạy người ta đem cái lòng kính yêu đó về cho tổ quốc để bảo vệ tổ quốc, đó là thì thầy mới là mới là đúng. Rồi cái cuối cùng nữa, thầy hiểu gì về cái bảo vệ sinh thái, môi trường? Thầy có đi nhặt rác không? Thầy có yêu rác không? Thầy có tham gia hội yêu rác không? Trồng, thầy có trồng cây không? Thầy có bảo tồn thú dữ không? Thầy bảo tồn thú dữ thì nghỉ chơi thầy ạ. Tại sao vậy? Vì ta thả một con thú dữ vào trong rừng, tất cả những con thú trong khu rừng
[1:22:09]đó nó kinh hoàng hết trơn, nó căng thẳng, nó sợ hãi và nó bị giết lần. Còn thầy bảo tồn thiên nhiên hoang dã thì đúng, nhưng mà sau này thầy nghĩ chắc phải khoảng chừng năm mươi năm nữa khoa học sẽ tiến một bước lên là việc mà bảo tồn thiên nhiên hoang dã được bảo vệ bằng máy vi tính, bằng trí tuệ nhân tạo. Trong khu rừng đó nên có con gì nên có con gì, nên có cây gì nên có cây gì, chứ không phải là cứ đụng con gì cũng vất bừa vào trong rừng mà nói rằng bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn đời sống hoang dã là sai. Cái vất bừa đó là cái ngu.
[1:22:44]Chỉ vì ta không tính toán nổi cái ta vất bừa, con gì cũng quăng vô trong gì, con quăng vô trong rừng, thả nó về với thiên nhiên, đó là cái sai, đó là cái trình độ bảo vệ thiên nhiên còn rất là thấp. Sau này muốn bảo muốn quăng con gì vô rừng đều phải tính toán hết: khu rừng đó bao nhiêu cây, khu rừng đó có loại cây gì, diện tích khu rừng đó bao nhiêu, khu rừng đó đã có con gì rồi, bây giờ thêm con gì thì cân đối về mặt sinh thái. Đó là một bài toán mà phải trí tuệ nhân tạo mới giải được, chứ không phải con gì cũng vất vô khu rừng đó mà ta nói là là bảo tồn thiên nhiên. Rồi bây giờ hồi nãy có câu cuối phải không?
[1:23:19]Bây giờ thêm câu cuối cộng nữa là: nếu người ta vong nhập đến nhờ thầy giúp đỡ thì thầy làm gì, thầy lấy bao nhiêu tiền? À đó là câu cuối cùng. Thì thầy ok luôn á. Nếu thầy lấy giá rẻ thì ngon, mà thầy lấy giá cao quá là nghỉ chơi với thầy luôn. Thì hôm nay vậy, hôm nay cái khóa thiền thì ta
[1:23:43]ta nói vậy là cái ngày xưa vua chúa đó để mà bảo vệ Đạo Phật là phải làm thanh lọc chư Tăng lại, nhưng ngày nay và nhà nước ta do cái sự tế nhị, nhà nước không làm chuyện đó, Giáo hội thì cũng không thể làm, nên cái trách nhiệm mà thanh lọc chư Tăng thuộc về tín đồ Phật tử. Và cái vũ khí của người tín đồ Phật tử, cái quyền lực của người tín đồ Phật tử ở chỗ nào mà có thể thanh lọc chư Tăng chính là hai cái tâm mình là sự kính trọng và sự cung phụng, cúng dường. Ta dùng cái này làm vũ khí để thanh lọc chư Tăng. Và nếu chư Tăng có đạo hạnh, có năng lực, có công lao thì ta nguyện đem cuộc đời của mình để kính trọng và và cung dưỡng, cúng dường.
[1:24:35]Còn nếu chư Tăng nào mà không đủ đạo hạnh, không đủ năng lực, không đủ công lao thì I am sorry nha, vậy thôi. Nhờ như vậy nhờ ta khắt khe như vậy mà người nào muốn đi tu phải tự xét lại mình có thể bước vào cái áo đạo, bước vào đạo, phủi cái tóc, mặc áo cà sa có thể có được ba điều này hay không: phẩm chất đạo đức, năng lực và công lao để có thể nhận được sự cung kính và cúng dường hay không rồi hãy đi tu nha, chứ không bao giờ đi tu vội. Xét ra tiêu chuẩn như vậy thì ta thấy rằng anh Vinh rất có đủ tiêu chuẩn nha, vậy thôi. Sau khi sau khi đã hỏi và đã được sự đồng ý của Thủy rồi thì sư phụ nhận liền nha, rồi.
[1:25:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:25:32]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con xin thành tâm cảm niệm và khắc ghi những lời pháp nhũ quý giá mà sư phụ đã chỉ dạy. Chúng con xin vâng lời, luôn nỗ lực tu tập để cùng nhau theo sư phụ, cùng nhau xây dựng thế giới này thành tinh cầu giác ngộ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con cũng xin xin cung thỉnh sư phụ cùng đại chúng đồng hồi hướng. Nguyện pháp giới chúng sinh, cùng tinh tấn tu hành, thoát chấp ngã vô minh, đồng viên thành Phật đạo.
[1:26:30]Con xin cung thỉnh sư phụ về nghỉ ngơi.
[1:26:39]Xin quý Phật tử có vấn an Sư phụ thì chúng ta sẽ theo sự sắp xếp của ban điều hành để chúng ta xếp để xuống đảnh lễ Sư phụ.
[1:32:56]Rồi một ngày ta bỗng thấy hoa vàng bay
[1:33:11]ngập đường, rồi lòng người như bát ngát trông đại dương nghìn hướng.
[1:33:37]Cuộc đời là những chuyến đi trên đường dài, mà lòng người ai biết chăng ngày mai.
[1:33:51]Xin cho tấm lòng ôm trọn cả thế giới, đi qua cõi đời gieo vào ánh xuân tươi.
[1:34:05]Xin đi cùng nhau vượt qua đời muộn phiền, con tim gửi theo cơn gió bay mọi miền.
[1:34:22]Đôi tay này mang bao nỗi niềm dâng hiến,
[1:34:30]như chim trời tung bay trong ước nguyện đẹp vô biên. Một điều khắc ghi sâu vào lòng,
[1:34:45]cuộc đời dẫu phôi pha bụi hồng, tìm lại ánh ban mai đại đồng, để người mãi thương nhau ân tình sâu.
[1:35:46]Vì nhiều lần ta giấu kín bao buồn vui vào lòng, đời lạc loài như chiếc bóng đi về trong cuồng sóng.
[1:36:04]Con chim cô đơn bay giữa đêm mịt mùng, bơ vơ kêu lên những tiếng kêu sao ngại ngùng.
[1:36:18]Rồi một ngày khi nắng bay lên đỉnh đồi, rọi vào hồn những nỗi đau nhẹ trôi.
[1:36:33]Xin cho tấm lòng yêu được cả... Về nơi đây, chung nhau ước nguyện xây một cõi đẹp ngời, trên con đường đi đến vô tận thời gian.
[1:37:12]Mong con người bên nhau nơi cõi đời rộng thênh thang.
[1:37:20]Một điều mãi không quên cả đời, dù đời có thương đau vơi
[1:37:30]vợi, lòng nguyện giữ không bao giờ rời, tình người ấm
[1:37:59]muôn nơi như biển khơi.