[0:01]Kính thưa chư Tôn đức, kính thưa quý Phật tử. Hôm nay là mùng 4 Tết, tình xuân vẫn còn dạt dào, gió xuân vẫn còn mát mẻ, mùa xuân vẫn còn êm ái. Và chúng ta ngồi đây với nhau nơi mái chùa Phật Quang này giữa rừng núi heo hút, xa xôi, vắng vẻ này để mà vui xuân. Vui xuân trong cái cõi xuân mà cũng là cõi Phật. Đây là cái đặc biệt của ta vậy. Người ta vui xuân với áo quần lòe loẹt, với phố thị đông vui; còn ta vui xuân, ta về với Phật. Thì cái lòng thành này chắc chắn là trên Tam Bảo chứng minh nhiều lắm. Có những người vui Tết không có biết tới chùa đâu. Cứ kiếm bạn bè, thân quyến mà vui chơi mà vui chơi rồi cũng không biết làm
[0:57]gì cho nó hết thời gian, lấy bộ bài ra đánh cho nó hết ngày hết giờ. Còn ai khá hơn thì lấy chai rượu ra mà uống cho nó hết ngày hết giờ thì á tức là gọi là vui vì rảnh quá không biết làm gì, cứ buông thả thoải mái. Rồi có một hạng người khác vui xuân có vẻ đàng hoàng đứng đắn hơn thì đi chùa, đi nhiều cảnh chùa, đi từ cảnh chùa này qua cảnh chùa kia. Tới chùa ngừng xe xuống chạy lật đật lật đật chạy vô thắp nhang lạy quá chừng lạy, rồi cái nếu mà chùa có cái lộc thì lấy, và đồng thời mình bỏ 500 đồng, 200 đồng nhét vô ông Phật cái rồi đâm đầu chạy để qua chùa khác cầu nguyện tiếp. Nhưng có cái hạng người thứ ba rất đặc biệt là tìm đến cái ngôi chùa đó tĩnh lặng
[1:41]mà nghe giáo lý để đi tìm đến cái cảnh giới tâm linh tu tập cao siêu hơn.
[1:50]Những người đó đang ngồi ở đây.
[1:56]Không vội vàng, không vụt chạc, không ham vui mà vui Tết một cách trầm lắng, tỉnh táo và cao thượng nên rất là đáng khen. À kính thưa chư Tôn đức và thưa quý Phật tử, cứ mỗi năm trôi qua dòng thời gian cứ tiếp tục trôi đi thì ta thêm được một cái.
[2:22]Cái gì? Thêm được cái gì? Tuổi, phải không ạ? Tuổi tác, ta thêm tuổi. Thì cái thêm tuổi đó là hay hay dở?
[2:34]Thêm tuổi là hay hay dở? Ví dụ như với những đứa trẻ nhỏ thì thêm tuổi thấy như là hay. Vì cơ thể mình lớn thêm, phải không ạ? Mình lên được cái lớp mới, tương lai tới tới dần dần. Tức là ta đang đi tới cái tuổi trưởng thành, cái tuổi gánh vác, cái tuổi thành công. Rồi mấy đứa nhỏ nhỏ thì chờ để tới tuổi yêu, đại khái vậy. Nhưng mà cái người lớn tuổi rồi á thì mỗi lần thêm tuổi bắt đầu nhiều cái mất đi lắm ạ. Mất cái gì? Mất sức khỏe. Mất cái gì? Mất cái bắt đầu mất cái tinh thần trí tuệ. Mất cái gì? Mất việc làm, tới tuổi hưu. Đó, tức là ở nhỏ đó thì thêm tuổi ta thấy là cuộc đời đang mở ra, nhưng mà ở tuổi lớn á thêm tuổi là bắt đầu ta mất đi nhiều thứ.
[3:34]Nên vì vậy xuân đến thì theo cái truyền thống, theo tục lệ ta cứ phải vui, cứ phải chúc tụng, cứ phải tập sống cho mọi điều như là hạnh phúc. Nên những cái người nước ngoài họ về Việt Nam họ chứng kiến cái Tết của Việt Nam, họ rất là thích. Họ nói cái Happy New Year dương lịch của họ chứ không có happy bằng Việt Nam. Nghĩa là người Việt Nam là vui vì tục lệ bắt phải vui và người Việt Nam thật lòng vui, chứ mình không giả dối ạ, mình không có vui giả, vui thật, bắt nhau phải vui, cùng nhau vui. Ừ. Lúc nào cũng phải ráng mà vui, tìm mọi cách để vui, chớ không có vui giả. Mà để vui như vậy thì người Việt Nam dùng cái nghĩa,
[4:28]cái tình, cái đạo lý để vui chứ không có vui hời hợt. Nên người Việt Nam vui trong gì? Vui trong truyền thống với gia đình, thăm hỏi, Tết cha, Tết mẹ, Tết thầy, đến Tết chùa, mà đặc biệt là chùa. Có những cái vùng vậy đó, vừa giao thừa một cái là người ta đi chùa trước chứ không đi đâu hết. Đi chùa từ lúc giao thừa cho tới sáng, rồi tới sáng rồi bắt đầu mới tính tới gia đình, cha mẹ, ông bà, tổ tiên, mừng Tết, lì xì như vậy. Rồi sau nữa bắt đầu mới tới thầy cô giáo, người thân quyến, sếp, thủ trưởng cơ quan, đồng nghiệp, vân vân, tiếp theo như vậy. Rồi sau đó bắt đầu mới tới những cuộc vui cá nhân.
[5:09]Nghĩa là ta vui bằng cái nghĩa tình, bằng cái đạo lý nên người Việt Nam vui có chiều sâu. Làm cho người nước ngoài trong những năm mà khi ta hội nhập với thế giới như thế này thì nhiều người nước ngoài họ có cơ hội đến Việt Nam để chiêm ngưỡng cái Tết truyền thống của ta và họ rất là thích. Họ rất là thích cái cách sống của người Việt Nam. Lúc nào cũng tìm bày có món ăn ngon. Mà món ăn của Việt Nam bây giờ là vào hàng top của thế giới rồi. Ta cứ tưởng là cái mấy cái món ta là quê mùa chứ không, mấy cái món mà được phát minh bởi những cái chiến hữu nhậu,
[5:49]nướng ngói rồi lẩu gì đó, canh chua gì đâu, bánh xèo, bánh phở gì đó, tức là những chiến hữu chuyên gia nhậu á, đó là những người mà phát minh ra cả một cái nghệ thuật ẩm thực vĩ đại của Việt Nam mà bây giờ làm cho thế giới thán phục, đưa cái thực phẩm Việt Nam vào hàng top của thế giới. Nên cái Tết của ta có nhiều điều ý vị. Trong cái ý vị đó có một cái nữa là cái đạo lý. Nhớ không quý vị? Như hôm qua vậy, hôm qua chùa mình có một ông gọi là ông ông là Thiếu tướng Công an, ông đến thăm chùa mình. Ông khoe, ông khoe: Vừa giao thừa một cái là ổng đi năm cái chùa cho tới sáng luôn. Thấy đặc biệt như vậy.
[6:33]Mà ông là một ừ một quan chức nhà nước, nhưng mà ta thấy thấy một người quan chức nhà nước mà họ hiểu sâu, thấm sâu cái tâm linh của dân tộc như vậy, đó là cái hạnh phúc, đó là cái hạnh phúc của dân tộc ta như vậy. Nên rõ ràng là ở nơi đất nước Việt Nam ta là Phật pháp đồng hành với dân tộc. Nói gì thì nói, nhưng mà rõ ràng trong thẳm sâu tâm hồn của chúng ta thì chúng ta là là người của đạo Phật. Đạo Phật với dân tộc cứ đồng hành với nhau đi qua bao nhiêu thăng trầm của lịch sử. Rồi sau mọi điều được mất mọi thứ hết, cái cuối cùng cái ta còn lại là gì? Vẫn là người Việt Nam yêu nước và cái tiếng chuông chùa vẳng đưa.
[7:23]Đó vẫn là cái hình ảnh đẹp lại trong lòng ta để ta sống, để ta yêu thương nhau, để ta bước đi, để sau này ta tung bay cùng với thế giới, cùng xây dựng một thế giới hòa bình, thịnh vượng. Nhưng cái điểm xuất phát của ta vẫn là cái tình tự dân tộc và cái cái Đạo Pháp thâm sâu. Ý là như vậy. Cho nên, trong ngày Tết ta ngồi đây với nhau dưới mái chùa, lễ Phật, nghe tiếng kinh và cùng nhau nói chuyện đạo lý, đó là cái cái Tết thiêng liêng, cao cả, đầm ấm và tốt đẹp như vậy. Hôm nay ta nói với nhau cái đề tài đạo lý là: "Người già là gì?". "Người già là gì?". Còn người trẻ là gì lúc khác nói. Bữa nay ta ăn Tết ta nói chuyện người già, người già là gì.
[8:21]Người già tức là người lớn tuổi, phải không ạ? Không, không phải. Người lớn tuổi có khi chưa chịu già, cái đó mới rắc rối á. Có những người lớn tuổi chưa chịu già, cứ thích trẻ hoài rất là làm phiền hàng xóm. Cho nên người nào mà già mà chịu già thì đó là hạnh phúc của cộng đồng. Vậy ở đây lớn tuổi chưa chắc già.
[8:51]Mà có những người già có khi chưa lớn tuổi. Già mà chưa lớn tuổi là làm sao? Ta hay gọi là ông cụ non á. "Nó dòm mày giống ông cụ non quá à", tức là người này à chưa lớn tuổi mà đã già. Còn có những người mà à lớn tuổi mà chưa chịu già, vẫn thấy mình trẻ trung, yêu đời phơi phới, giống như là một đứa học trò nó than, nó về nó nói: "Mẹ, mẹ ơi mẹ đổi bà ngoại khác đi". Nói: "Sao vậy con? Sao đổi bà ngoại?". "Cô giáo kêu con tả bà ngoại, thì con tả đúng bà ngoại cô giáo cho con 0 điểm, cô giáo nói con tả bà ngoại trật". Nói: "Con tả làm sao?". Nói: "Con tả bà ngoại con 1 tháng đi nhuộm tóc một lần,
[9:41]mặc áo đầm, rồi có đi khiêu vũ, ra công viên nhảy a nhảy gì đó flashmob, rồi à rồi có sơn móng tay, mỗi thứ nghĩa là là mỗi khi ăn cơm, mỗi khi nấu ăn á đứng trong bếp nấu ăn cho tụi con thì vừa đi vừa nhún nhảy theo cái điệu disco, con tả đó thì cô giáo la con quá, thiếu điều muốn đánh con nữa mà cho con 0 điểm. Rồi cô giáo nói phải tả bà ngoại thế này, bà ngoại nhai trầu tỏm tẻm, đầu tóc bới một cục, ha mặc áo bà ba, răng cái còn cái mất, à mỗi khi mà có miếng quà kêu con lại ôm con vào lòng, da đã nhăn nheo, con con không thấy, con thấy ngoại vậy nên mẹ đổi bà ngoại cho giống như bà ngoại của cô giáo nói á để con mới làm được".
[10:25]Đây là có trường hợp bà ngoại lớn tuổi mà chưa chịu già, chưa chịu già để làm khổ mấy đứa học trò, làm khổ mấy đứa học trò vậy đó. Ở đây ý ta nói cái chữ "già" nó khác với chữ "lớn tuổi" là gì? Bởi vì già ở đây tức là già dặn. Già dặn, cái chữ già ta muốn nói đây là già dặn. Còn cái người lớn tuổi rồi mà mắt từ từ mờ, tóc từ từ bạc là cái đó lớn tuổi à. Còn cái chữ già mà ta nói là cái tính cách, cái trí tuệ, cái quan niệm, cái phẩm chất, cái bản lĩnh khác. Nên ví dụ như cùng nhau là 60 tuổi, có những người 60 tuổi rất là già dặn, nhưng cũng có những người 60 tuổi vẫn còn non nớt á. Đó là lớn tuổi mà chưa già.
[11:24]Ta nghe qua một số điều để ta thấy là mình nên già hay nên trẻ, nha? Sau khi nghe bài này xong ta quyết định mình sẽ làm người già hay là không già nữa, tiếp tục trẻ hoài. Cái a cái già là già dặn, nó ám chỉ cái kinh nghiệm sống, cái tác phong và cái cái bản lĩnh của ta. Cái kinh nghiệm sống là sao? Là thế này. Ví dụ như có một người đến nói với ta rằng: "Ở bên kia à có một cái khu đất à vườn, cái người nông dân vì họ kẹt tiền họ bán.
[12:06]Mà nếu mình mua được miếng đất mà họ đang lúc kẹt tiền như vậy, giá hời thì à sau này à bắt đầu mình xin thành đất thổ cư, mình lập một cái dự án như vậy thì 1 thành 1.000, giá nó vượt lên". Mình nghe xong cái: "Rồi rồi, đưa anh đi coi, mua chồng tiền liền". Ổng mới nói: "Tôi không tham gia, tại tôi mắc làm cái khác, tôi giới thiệu anh rồi anh a anh thấy được thì anh anh anh cho cò tôi thôi, cho tiền cò thôi chứ tôi không không tham gia". Nói: "Ừ", mình nghe mình cũng mừng, ừ mình mình làm cho nó lời. Cái người như vậy người chưa già, chưa có kinh nghiệm sống. Vì sao vậy? Vì mới nghe cái lợi là tin liền, nhào vô liền, người này chưa già, còn non.
[12:56]Nhớ như vậy, tất cả những kẻ dụ tiền ta đều bày cái lợi để cho ta bước vào, nói toàn cái chuyện lợi không. "Cái người này họ nghèo, họ đang kẹt tiền, vay nợ ngân hàng nên phải bán đất mà cái giá bán nó rất rẻ, còn cái mà sau này ta chia lô rồi ta bán lại xong, nó lên gấp ngàn lần cái giá". Bày cái lợi này còn hơn bán ma túy nữa nên ai cũng mê. Bán ma túy còn bị tử hình chứ còn mua bán đất mà lời cỡ đó không ai tử hình, mà lên đại gia ngon lành liền. Nghe cái lợi mình nhào vô liền thì người này chưa già. Còn cái người mà già là sao? Nói: "Ủa sao anh không tham gia với tôi?", nói: "Không, tôi bận chỗ khác", là nghi liền, phải không ạ?
[13:48]Lợi lớn quá tại sao tới rủ mình, nó không rủ người khác? Nó còn bao nhiêu đứa bạn, còn bao nhiêu bà con nó không rủ sao nó rủ mình? Mà tại sao lợi lớn như vậy nó không tham gia mà nó thoái thác là nó nói nó mắc đang làm chỗ khác nên không còn vốn? Có phải đó là cái cớ thật sự không? Nếu lợi lớn nó sẽ mượn chỗ khác nó làm. Đó, rồi tại sao người kia kẹt tiền? Người kia biết cái giá nó sẽ lên, ai cũng biết cái giá sẽ lên mà tại sao họ bán giá hời? Vậy có vấn đề gì bí ẩn phía sau không? Đó mới là người già á. Nghĩa là khi thấy người ta bày cái lợi ra, nghi đủ thứ chuyện hết, đó là người già. Còn khi người ta rủ mình món lợi mình tin liền, đó là người chưa chịu già.
[14:30]Đó, nó khác nhau đó, cái kinh nghiệm sống. Nên cái kinh nghiệm sống của một người già là gì? Là khi nghe đến một điều lợi, bình tĩnh, nghi ngờ, tự suy nghĩ, xét chung quanh, sau khi nghi ngờ, suy nghĩ xong, chưa xong, bí mật cho người đi tìm hiểu. Đó mới là người già. Ví dụ như có một ông lớn tuổi chết vợ, rồi cái người ta mới mai mối một cô gái trẻ tới để làm người nâng khăn sửa túi tập hai. Ha, tập một xong rồi, giờ tới tập hai, người nâng khăn sửa túi tập hai. Thì nếu mà người này chưa già đó, thấy cô gái trẻ, mình thì đã tuổi lớn rồi, sáu mươi mấy mà tự nhiên ai đưa tới một cô gái ba mấy, được quá, cái này lời to phải không ạ?
[15:25]Lời to chịu liền, người này chưa già. Còn người già rồi là sao? Là tại sao giới thiệu tới? Tài sản mình có bao nhiêu, ví dụ như mình lấy cái cô này 3 năm sau mình chết, cổ ôm hết gia tài. Có phải thật lòng yêu không, hay là ta ngắm vào gia tài? Mà cái tình yêu ở cái tuổi chênh lệch như vậy có yêu nhau thật sự không? Mà trong khi vợ chồng nó đòi hỏi cái tình yêu chân thật, cái nghĩa nó lớn để có thể đi qua những gian khó, và trong đó cái không tham lam vì tài sản của nhau, đó mới gọi là nghĩa tình vợ chồng. Còn ở đây có thật tình yêu hay không? Cái cuộc mai mối này nó có tính toán, có sắp xếp hay không?
[16:10]Mà mình tuổi sáu mươi mấy này có cần phải yêu và lấy vợ nữa hay không? Giờ hỏi thật, sáu mươi mấy tuổi cần yêu nữa hay không? Hay là cần vô chùa Phật Quang tu? Phải hỏi câu đó.
[16:28]Nên ở đây vậy, cái đầu tiên của một người già là kinh nghiệm sống. Mà kinh nghiệm sống là gì? Là nghe cái điều lợi bình tĩnh, không ham, biết suy xét, đó là kinh nghiệm sống.
[16:46]Rồi cái bản lĩnh sống nó già dặn hơn. Bản lĩnh sống già dặn hơn nghĩa là sao? Nghĩa là không có vụt chạc, không vội vàng. Ví dụ như bây giờ khi mình còn trẻ, người ta nói một câu sốc óc, hay người ta phản bội, mình tức giận lên, muốn trả đũa. Nói: "Nào giờ mình đối xử tốt với nó như vậy mà ngày hôm nay nó nó phản bội mình, nó hại mình", tức giận, nhưng người già không tức giận, bản lĩnh hơn. Bản lĩnh hơn là nó phản bội cũng làm mình hư hao đó, nhưng mà cái điều ta còn vẫn còn được cái mạng sống này, vẫn còn được cái trí tuệ này, vẫn còn được cái uy tín này, ta cứ bình thản sống và sống hạnh phúc.
[17:37]Vì mục đích của con người là hạnh phúc, chứ không phải là tiền bạc, tài sản hay là những cái quyền chức gì. Ta vẫn sống hạnh phúc được là được rồi. Còn chuyện thù oán gác qua một bên, không để nó làm bận tâm, bận trí. Mà nhất là nếu ta biết theo đạo Phật nữa thì lại càng dẹp bỏ cái lòng thù hận trong tâm mình, sống bình thản ra. Thì cái người mà nén lòng được không để sốc nổi, không để thù hận ám ảnh mình thì người đó là người già dặn, có bản lĩnh sống, giữ được tâm hồn mình không chao đảo trước nghịch cảnh, trước sự phản phúc, trước sự tệ bạc của lòng người. Vì sao? Vì hiểu một điều: con người vốn tệ bạc.
[18:25]Cứ sống lâu trên đời thì ta hiểu điều đó thấm thía, con người vốn tệ bạc. Nên giữa cuộc đời này, dù cái cuộc đời cả thế gian đầy rừng người như thế này mà tìm được một người sắt son chung thủy hiếm vô cùng, không phải là điều dễ. Do đó, nếu có người phản bội ta, tệ bạc ta là chuyện bình thường. Không có gì phải đau khổ. Cái quan trọng ta giữ được tâm mình bình an để sống từng ngày đi qua trong an lạc, trong hạnh phúc, và nhất nếu ta là người Phật tử biết tu tập thì giữ lòng mình đi qua từng ngày trong trong đạo lý, không để rời xa cái đạo lý khỏi tâm hồn mình. Đó chính là bản lĩnh sống vững vàng như vậy.
[19:20]Mà đó gọi là người người già, già dặn. Đó, còn chúng ta cứ bận tâm vì những điều hơn thua, thù hận thì ta chưa già, lớn tuổi chứ vẫn vẫn chưa già.
[19:34]Cái người già có cái đặc biệt là không chủ quan.
[19:42]Không tin vào ý nghĩ của mình. Như ông Einstein, nhà bác học Einstein, ổng nói là ổng suy nghĩ 100 điều thì hết 95 điều trật lất, nghĩ bậy. Về sau chứng minh mãi mới phát hiện nó bậy, bỏ, bắt đầu đi tìm tòi, phát minh cái khác. Mà cả trăm lần thì hết 95 lần sai. Và chúng ta cũng vậy. Từ thuở nhỏ, ta dệt mộng tương lai: lớn lên mình sẽ làm cái này, lớn lên mình sẽ làm cái kia, nhưng mà ít ai làm được như điều mình mơ ước. Ít ai làm được như điều mình mơ ước. Và cuộc sống nó không như ý nghĩ của mình, và người già học được điều đó rất là thấm thía. Ví dụ một cô gái lớn lên ước mơ sẽ có một hoàng tử như là trong tranh
[20:37]tìm đến để hỏi cưới mình, nhưng mà thực tế cuộc đời là ai tới tìm cưới mình? Ai tới lại hỏi cưới mình? Thực sự cái người đến hỏi cưới mình lại là cái anh công nhân nào đó, cha vừa mới chết, mẹ vừa mới mất ở đâu đó. Giờ không có, đi cù bơ cù bấc vô thương mình, nói thương yêu mình, rồi nói: "Anh cưới tôi anh lấy gì nuôi tôi?" Nói: "Trời sinh voi sinh cỏ em à." Nói: "Không, tôi ăn cỏ không được." Nghĩa là nó không giống như mình mơ. Rồi hồi nhỏ mình lớn lên mình mơ toàn sỹ với sư không à, hoặc là bác sỹ hoặc là kỹ sư, nhưng mà sự thực lớn lên thi hoài không đậu mấy chỗ đó. Thôi mình đành làm cái gì?
[21:22]Đành làm ca sỹ. Nhưng mà mình làm ca sỹ cũng không được, sau đành đẩy một chiếc xe kẹo kéo mình đứng hát vậy cũng làm ca sỹ. Vậy. Đời nó không như mộng, cho nên những người già họ có một cái hiểu là thế này: cái ý mình nghĩ ra chưa chắc thành, không tin vào ý mình nữa. Đó là người già dặn, người có kinh nghiệm sống. Còn cái người nào mà mình nghĩ ra mình tin nó thành liền, người đó còn non lắm. Nên cái người mà nghĩ ra một chuyện gì rồi, phải đề phòng hết 50% sẽ thất bại thì người đó là người có kinh nghiệm sống, người đó người già dặn. Còn người nào mà nghĩ ra cái gì cứ nghĩ rằng nó thành công cái đó thì người còn non, non.
[22:07]Ví dụ như thầy vậy, thầy đi tu. Thí dụ như thầy định là nay thầy giảng bộ kinh này, mai thầy viết cái cuốn sách kia. Không bao giờ thầy dám nghĩ rằng mình sẽ giảng xong hết bộ kinh, cũng không bao giờ thầy nghĩ thầy sẽ viết xong hết cuốn sách. Và cứ thanh thản
[22:27]lễ Phật, cầu Phật gia hộ mà rồi đi từng bước trong cuộc đời. Cứ giảng hết bài này, Phật cho giảng thêm bài nữa, Phật cho giảng thêm bài nữa. Rồi được bài nào, vui mừng bài đó, biết ơn Phật bài đó thôi, chứ không dám nghĩ xa xôi. Chỉ ráng trong từng giây từng phút của mình là lo tu thôi. Rồi Phật giao việc gì thì làm việc đó, Phật dắt tới đâu thì đi tới đó, không bao giờ dám chủ quan, tin vào ý mình nữa. Thì có nhiều cuốn sách thầy định viết rồi vẫn chưa bao giờ viết được, vì hoặc không có thời gian, hoặc cái sự già dặn của mình chưa đủ. Vậy đó. Có khi định viết cuốn đó mà tới 20 năm sau bắt đầu ý tứ mới hiện ra gần đầy đủ.
[23:15]Nhưng mà tới 20 năm sau rồi thì thời gian lại eo hẹp quá, khó mà ngồi viết được. Hồi trẻ thời gian còn rảnh, có thể ngồi miệt mài viết thì cái trí tuệ chưa đủ, chưa đủ nhìn hết mọi điều, nên không thể viết. Mặc dù thấy cái hướng đó là hay nhưng không viết được. Còn già bắt đầu ý tứ hiện ra hết thì không còn thời gian nhiều. Nên cái người mà ta sống lâu trên đời, có già dặn ta hiểu một điều là đừng tin vào ý mình, đừng tin rằng mọi điều mình suy nghĩ đều sẽ thành công. Mà khi lập một kế hoạch gì thì phải chuẩn bị cho hơn 50% sẽ thất bại, mà nếu thất bại thì ta còn cái gì đó để sống, vẫn còn đường để rút lui, vẫn còn chỗ để chịu đựng, chấp nhận.
[24:00]Đó là người người già, không chủ quan theo ý mình, là vậy. Một cái đặc tính của người già nữa là biết kiềm chế cảm xúc hơn.
[24:13]Có thương có ghét cũng giấu lại, có nóng nảy, tự ái cũng kiềm lại, không có bộc lộ ra nhiều như người trẻ. Người trẻ mà thương ai ướt mướt, ghét ai đùng đùng, hoặc là khi nóng thì nhảy lên nóc nhà, khi thích thú thì reo vui, người già không có đó. Người già kiềm chế lại. Khi gặp một việc vui quá, mỉm cười vậy đó thôi. Ví dụ như lỡ bây giờ mua tờ vé số, cái cùng dò ra trúng độc đắc, giờ trúng độc đắc nhiêu cà? Tỷ rưỡi hả? À à. Tức là trúng độc đắc một tỷ rưỡi. Nếu lỡ mua tờ vé số trúng độc đắc một tỷ rưỡi, mà nếu mình còn trẻ đó thì mình nhảy, nhảy tưng tưng tưng lên rồi: "Bữa nay ta là tỷ phú." Nhưng nếu là người già, mỉm cười thôi, thì biết là trúng rồi.
[25:11]Cho nên khi mà ta thấy có người lớn tuổi mua một tờ vé số, rồi đến khi ổng dò xong ổng mỉm cười, rồi, ông đó là trúng mánh rồi đó, là ta cứ bám theo ổng ta xin miết thế nào ổng cũng cho ít tiền tại ổng vừa mới trúng độc đắc. Là cái mỉm cười thôi là ổng trúng lớn rồi, nha. Còn mà người trẻ đó mà nhảy tưng tưng lên thì mới là trúng lớn, còn người già chỉ mỉm cười thôi là trúng lớn lắm rồi. Vì sao? Vì họ biết kiềm chế cảm xúc. Hoặc là ví dụ có người đó họ không ưa, họ ghét, cái người đó mà lanh chanh, lốc chốc, hẹp hòi, nói năng bổ bã bậy bạ, thấy người ta là không ưa, ghét, nhưng mà không bày tỏ, không nói nặng, không xúc phạm.
[25:55]Rồi cái người đó, cái người mà bổ bã, lanh chanh lốc chốc lại ngồi sề xuống bên cạnh mình nói chuyện thì mình cũng không tỏ thái độ khinh ghét, cũng mỉm cười gật đầu chào, rồi họ nói năng gì đó, mình cười cười lúc rồi xong mình cáo từ đi chỗ khác, vậy là thôi đủ rồi, chứ không có trề môi, trợn mắt, nhổ nước bọt, không có. Tức là cái người già họ kiềm chế được cảm xúc. Ghét không bày ra. Vì sao? Vì không cho phép. Không cho phép bộc lộ cái cảm xúc nó vừa không tốt cho cuộc sống, dễ chuốc oán thù, và bất lịch sự, mà nó cũng không có văn hóa. Nhớ là khi mình ghét ai mà mình bộc lộ ra thì đó là không có văn hóa, mà dễ chuốc oán thù.
[26:39]Mình ghét người ta mà làm cho người ta biết là có thể người ta hại mình, người ta nói xấu, người ta trả đũa. Phiền, cuộc sống nó phiền. Nên vì vậy, có ghét ai thôi cũng giấu lại, kiềm lại, không ưa thôi, tránh tránh rồi thôi. Gặp cũng cười, chào, gật đầu một chút rồi xong chuyện. Đó là người già. Còn nếu mình không chịu già đó, người ta bước tới: "Ê mày đi chỗ khác, tao không ưa mày." Gây oán thù, đúng không ạ? Rồi một cái cách đối xử vậy không văn hóa, nên người già không có chuyện đó, kiềm lại. Hoặc là mình thương ai cũng vậy. Vì ví dụ mình thấy cái người đó sống nhã nhặn, đàng hoàng, mẫu mực, ăn nói có trước có sau
[27:19]mà biết đối xử mọi người tử tế, mình thấy người rất là đáng, rất là thương. Rồi khi người đó đến gần mình, mình đôi mắt ánh lên mình cái niềm yêu mến, mình ân cần, nhưng cũng không bộc lộ quá đáng, không lại nắm tay nắm chân đồ, bóp tay bóp chân đồ, ôm siết vào lòng rồi hôn ba bốn cái, không có. Ha, vẫn kiềm chế lại, giữ để đó. Vì sao? Vì mình bộc lộ mình thương ai quá nó cũng bất lịch sự, nó cũng không phải là văn hóa, mà nhiều khi nó bổ bã và nhiều khi... mà đúng là bất lịch sự thiệt. Mình thương người ta quá mình lại ôm người ta hôn chóc chóc lên ở ngoài đường, dòm thấy ớn lạnh luôn á, không biết mày có đồng tính hay không hay sao đây?
[27:58]Cho nên thôi, biết thương thôi để trong bụng, nói với nhau những lời yêu quý tương đối vậy được rồi, chứ đừng chọc người này ghét, đừng để người khác ganh tỵ, nói: "Ủa sao anh không thương tôi mà anh đi thương người đó quá?" Rồi cuộc sống nó lại bất ổn. Thì thôi, có thương nhiều cũng để trong lòng, bày tỏ chút đỉnh thôi. Có ghét cũng giấu lại, bớt gây thù oán. Nó chừng mực như vậy, giấu được cảm xúc như vậy, đó là người già. Còn mà người chưa chịu già hả, thương thì toạc loạc ra mặt, ghét cũng toạc loạc ra bên ngoài, và cuộc sống nó xáo trộn. Nên khi mà ta bày tỏ thương nhiều quá, ta bày tỏ ghét nhiều quá, cuộc sống nó xáo trộn,
[28:39]nó làm cho mọi người khác họ bất an, có khi họ phản ứng, có khi họ trả đũa. Và nhớ, cái thái độ yêu thương, thương ghét vút vắt đều bất lịch sự, nhớ như vậy. Chúng ta nhớ trên mấy cái show diễn á, có những cái fan hâm mộ ca sĩ đó, thương quá chạy lên trên ôm ca sĩ, giựt áo giựt đồ, có người lên hôn một cái, rồi ở dưới người ta ném đá, người ta chửi quá chừng rồi vậy, vì không lịch sự. Thương thích thôi để trong lòng. Nên cái mà dù có thương nhiều cũng để yên trong lòng, chừng mực thôi, đó là lịch sự, là văn minh, mà cũng là đạo đức, cũng là đạo đức. Cho nên khi một bậc Bồ Tát mà yêu thương chúng sinh vô hạn,
[29:26]trải lòng ra khắp pháp giới chúng sinh như vậy, nhưng mà sao? Lúc nào cũng điềm đạm, hư vô, ít có bày tỏ. Ví dụ như một bậc thầy cũng vậy, một vị sư phụ yêu thương đệ tử của mình, thương thì thương chứ không nói ra, mà trong lòng chỉ nghĩ làm sao dạy cái người đệ tử mình nên người thôi, để sau này người đệ tử tu hành đắc đạo mà nối tiếp giáo hóa chúng sinh, giữ gìn Phật pháp, đó là ngon lành. Chứ không phải là: "Trời ơi thầy thương con quá, lại đây thầy ôm con cái, thầy hôn con miếng nha." Đó không phải, không có phải, không phải thương kiểu đó, mà rất là là trầm tĩnh như vậy. Đó là cái người già biết kiềm chế cảm xúc, vậy nha.
[30:09]Một cái đặc tính của người già nữa là: dễ cảm thông, tha thứ trước lỗi lầm của người khác. Vì sao vậy? Vì đi qua một cuộc đời, chính mình cũng quá nhiều lỗi lầm, đúng không à? Ở đây có ai chưa từng có lỗi không? Có không? Không. Khi ta còn trẻ, ta cứ nghĩ à mình sống trong sạch như vậy rồi cuộc đời mình cứ từ từ trong sạch như vậy cho tới chết. Không, không phải thế. Khi mà tới cái ngày mà ta chuẩn bị vô hòm, mà nếu mà ta chất lại những lỗi lầm trong đời mình thì nó đầy hơn cái hòm. Cho nên lúc đó ta mới nói nhắc con cháu mình: "À thôi ba chết rồi con đừng có đổ trà rồi vô cái hòm, thấy không?
[31:02]Cái tội lỗi của ba nó nằm theo ba nó cũng chật cứng cái hòm rồi, khỏi nhét cái gì thêm nữa." Mà thực sự như vậy, lỗi lầm cả suốt cuộc đời ta cũng đầy hết trơn. Cái hòm chứa cũng đóng đinh không được á, tràn vô cứng ngắc luôn á. Cho nên vì vậy cái người già họ thông cảm và thứ tha cho lỗi lầm của người khác. Thấy cái người khác họ họ sai, ngồi nghĩ, đi tìm cái nguyên nhân và cái quan trọng là làm sao giúp cho người kia đừng sai nữa, chứ không có ngồi đó thù ghét, trách móc, chê bai, không có, người già không có làm chuyện đó. Ví dụ thậm chí thấy có đứa nhỏ nó ăn cắp, mắc cái tật ăn cắp, mà hễ mắc cái tật ăn cắp rồi cái đạo
[31:47]đức nó đổ vỡ dữ lắm, sau này dám làm nhiều chuyện tày trời á. Bây giờ rồi có cơ hội ăn cắp, lớn lên mà nó làm quan là nó sẽ thụt két, tiền quỹ ngân sách chung là nó tham nhũng hối lộ không ai chịu nổi. Nó chắc chắn là vậy. Nhưng mà nó bị một cái gì từ những kiếp xưa đó, nó tạo thành một cái cái thói này. Ráng mà kêu nó lại khuyên răn, nói nhân nói quả cho nó nghe: "Nói con ăn cắp như vậy, sau này con sẽ có cơ hội con sẽ ăn cắp nhiều hơn. Mà cái việc mà con ăn cắp nhiều quá, nó chất chồng thành cái tội, sau này con trả, con chết đó. Nó trả sao mà chết? Hoặc là con xuống địa ngục, hoặc là con trở lại con
[32:28]làm trâu, làm ngựa trả trả cả cái thân mạng. Người ta đày đọa mình lao động cả một đời xong gần chết người ta giết thịt, ta lấy thịt ta ăn luôn. Nợ con mắc nhiều quá. Tức là con trả một đời lao động chưa đủ, tới khi con gần chết rồi người ta ăn từng miếng thịt, miếng xương của con luôn." Cái nói: "Ủa, có chuyện mà người đọa súc sanh hả?" Nói: "Có chứ. Mà nếu con trở lại làm người thì con chỉ làm nô lệ thôi, phục vụ, hầu hạ mà họ chửi, họ mắng. Vì sao? Vì sao họ mình phục vụ cho họ mà họ chửi, họ mắng? Vì họ căm tức cái kiếp xưa lúc mình ăn cắp của họ, mình lừa gạt họ, cái thù hận nó còn. Bây giờ họ sai, họ mắng, họ đánh,
[33:05]họ đập, họ chửi rủa, không thương yêu, mặc dù mình làm quần quật, thục như là trâu mà cũng chẳng thương yêu, vì mắc nợ." Cho nên mình nói nhân nói quả cho nó nghe, khuyên lơn nó thôi. Rồi nhớ hồi xưa làm sao? Nhớ hồi đứa cũng có một lần mình có cái bài hát á: "Quê hương là chùm khế ngọt để con leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày." Mình cũng có cái tật đó chứ không phải không. Nên bây giờ thấy nó có ăn cắp vặt mình cũng biết rằng cái vừa ham vui cái ham vui đó nhưng cũng thành cái táy máy thành cái tội chứ không phải không. Mới đầu đi leo qua nhà hàng xóm hái một trái xoài giống như đùa nghịch thôi chứ không có gì là nghiêm trọng, nhưng hái một trái xoài sau
[33:45]này thò tay vào túi người ta lấy món tiền, mà cho tới khi mà có cơ hội thì cướp cả tài sản người khác, không phải là xa. Cho nên ngăn chặn nó ngay từ nhỏ mà ngăn chặn thôi chứ không có ghét. Rồi thậm chí vậy, thậm chí bây giờ nói: "Trời, nói coi bà đó bả ngoại tình, có chồng mà đi lấy trai." Cái a nghe thì cái truyền thống của Việt Nam mình, cái văn hóa Việt Nam mình nghe chuyện đó nó kinh khủng, rùng rợn. Rồi thời đó Chúa Giê-su vậy, lúc Chúa Giê-su đang đi giảng đạo cái người ta lôi người đàn bà tới cột lại để ra đó. Cái Chúa Giê-su tới hỏi: "Cái chuyện gì vậy?" Nói: "Dạ thưa thầy, cái người này bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình
[34:27]và theo luật là phải ở chỗ này mọi người ném đá cho chết. Ý thầy làm sao?" Chúa Giê-su ổng không cãi, ổng chỉ nói câu này: "Được, nhưng mà trong các ngươi ai là người suốt một đời chưa bao giờ phạm tội thì người đó được quyền ném cục đá đầu tiên."
[34:51]Thì mọi người nghe nói lại ngẫm lại mình ai cũng từng phạm tội, mà không có người ném đầu tiên thì làm gì có người ném thứ hai, phải không ạ? Thế là họ bỏ đi hết. Là Chúa Giê-su nói một câu cứu được mạng sống của cô gái. Khi mọi người bỏ đi hết rồi không ném đá nữa cái cô gái tới mới quỳ trước Chúa Giê-su, mới mới mới nói là: "Thầy có có có có kết tội con không?" Chúa Giê-su nói câu này: "Ta không kết tội con, nhưng con đừng tái phạm nữa." Đó, bậc thánh là như vậy. "Ta không kết tội con, nhưng con đừng tái phạm nữa." Tức là ngài biết bà này có tội nhưng mà ngài không kết tội, nghĩa là sao? Không ghét cái lỗi lầm của người khác.
[35:31]Nhưng không phải là để cho làm tiếp, nói thêm câu thứ hai: "Nhưng con đừng tái phạm nữa." Thì người già là như vậy. Sống trên đời thấy cái lỗi của người khác, mình tha thứ, thông cảm vì chính mình cũng phạm lỗi rồi. Nhưng mà tha thứ, thông cảm không phải là để xúi người ta làm tiếp, mà là sao? Mà là tìm cách giúp người ta đừng phạm lỗi nữa. Đó là cái tư cách của một bậc đại nhân, một người thánh, một bậc Bồ-tát mà ở đây ta nói đó là một người già. Một người già dặn trong cuộc sống. Giống như ông Phạm Duy, ông có viết cái bài Người tình già trên đầu non. Trong cái bài nhạc đó ông ví hình ảnh của một người
[36:12]già giống như một người mà đi lên trên ngọn đồi nhìn lại cái cuộc đời đã qua giống như là thành phố, những con đường đầy điện sáng, cuộc sống tất bật, nhưng mà người già đã từ từ thoát ra khỏi cái những điều tất bật xô bồ đó, bước lên trên cái đồi cao nhìn lại cuộc đời và nhìn lại với cái tâm độ lượng, yêu thương, đôi khi có chút đắng cay, chua xót, nhưng vẫn là, vẫn là độ lượng. Cho nên ở đây cái người già là như vậy, thấy lỗi của người khác nhưng mà thứ tha, thông cảm và tìm cách ngăn chặn. Đó, đó là người già là như vậy nha. Người già có một cái nữa là nhìn xa.
[36:59]Bắt đầu nhìn xa chứ không nhìn gần. Như khi ta còn trẻ thường là ta chỉ nhìn một vài tháng hay một năm. Thí dụ học tuần này thì bắt đầu lo cái bài tập, vở cho tuần sau, con mắt mình nhìn có một tuần. Đến khi khoảng lớp bắt đầu lớp 9 trở lên thì nhìn được một năm à: "Rồi sang năm mình sẽ học tới lớp đó, gồm những bài đó, bây giờ nếu có điều kiện mở ra nghiên cứu lần lần." Đó là học sinh giỏi á. Học sinh mà biết nhìn trước một năm, lo trước bài học của một năm sau, đó là học sinh giỏi. Người này sau này thành công trên cuộc đời. Ví dụ học lớp 9 là bắt đầu từ hè là đã lo học rồi. Khi đang học lớp 9 mà tò mò giở sách giáo khoa lớp 10 ra nghiên
[37:43]cứu, thấy thắc mắc là đi hỏi, hỏi những đàn anh lớn của mình. Còn khi học lớp 10 là đã cùng một lúc ở nhà học lớp 11 luôn rồi. Bởi vì sao? Vì chương trình lớp 10 mình đã học sạch hết lúc hè rồi. Lúc nghỉ hè là lấy sách lớp 10 ra học hết rồi, và khi bước vào vô trường học lớp 10 nhưng về nhà bí mật học hết lớp 11. Tức là nhìn trước một năm. Một học sinh nào mà như vậy đó là học sinh giỏi sau này cho đất nước. Nhưng mà nhìn một năm thôi. Còn người già họ phải nhìn luôn mấy chục năm và mấy trăm năm sau, đó là người già. Ví dụ bây giờ ta 60 tuổi, ta nhìn tới 40 năm là lúc đó ta nhìn tới chỗ nào? Nhìn tới chỗ nào? Đang ở đâu?
[38:29]Thí dụ giờ mình 60 tuổi, mà nói như nãy giờ ta nói á, là người già là người nhìn tới mấy chục năm sau, thì ta nhìn thêm 40 năm nữa, lúc đó ta đang ở đâu? Đang ở đâu? Ở dưới mồ. Phải không ạ? Và người già nhìn tới đó. Nhớ như vậy. Người già là nhìn luôn vào cõi chết.
[38:53]Người mà chưa chịu nhìn vào cõi chết là người chưa chịu già. Còn người già là người phải nhìn vào cõi chết, đối diện với cái chết của mình từng ngày, suy tư về cái chết của mình từng ngày một cách hết sức bình tĩnh. Đó là người già. Và đó chính là tu. Vì thế, ta thấy người già hay đi chùa tu tập là vậy, vì họ nhìn cái cõi chết trước mắt rồi, không thấy xa. Nên thường hay đi chùa tụng kinh, niệm Phật và chuẩn bị cho cái ngày mà ta từ giã cái thế giới này đi về nơi cõi hư vô.
[39:32]Và ta chuẩn bị cho mình một nơi trong cái cõi hư vô đó. Đó là người già.
[39:41]Còn người nào cũng sợ, tránh cái ý nghĩ về cái chết, tránh nói về cái chết, muốn đẩy cái chết ra xa, người đó là người không chịu già, cứ muốn bám víu lấy cuộc sống. Coi vậy chứ lại không có khôn, không phải là trí tuệ. Còn người già khôn ngoan, có trí tuệ là người nhìn thẳng vào cái chết, đối diện với cái chết và chuẩn bị cho nó một cách tốt đẹp. Chuẩn bị cho nó một cách tốt đẹp là làm sao? Là thứ nhất, khi chết đừng có bệnh đau. Làm sao ngủ chết luôn ngon lành nhất, hoặc là đau sơ sơ rồi chết là số một, phải không ạ? Rồi chết rồi đi đâu? Ở nơi nào có chỗ có nơi, có nhà có cửa, có cơm ăn, có áo mặc, rồi có chỗ tu tập.
[40:29]Nếu mà còn phải tái sinh thì sẽ tái sinh về một nơi an lành, hạnh phúc, gặp được Phật pháp tu nữa. Đó là nhìn vô tới kiếp sau luôn, đó là người già. Còn người nào mà không nhìn điều đó, không lo cho lúc mình chết để chết êm thắm, không bị đau đớn, vật vã, mà chết rồi đi về cõi nào cũng chẳng cần để ý, rồi tái sinh đi về đâu cũng không biết luôn, người này không phải là người già, người này không chịu già, không nhìn tới cái cõi đó. Nên vì vậy cứ mỗi một mùa xuân trôi qua, mỗi một mùa thu lại về, những cơn mưa lại rơi tầm tã, những chiếc lá trên cành lại rơi rụng xuống, gió heo may đến, đông tới, tuyết rơi, mai nở, đào hé nhụy.
[41:16]Tuổi đời lớn lên thì ta phải già đi, mà cái già đi là gì? Nhìn thấu qua cõi chết luôn mà chuẩn bị. Thì nhắc lại, cái chuẩn bị đầu tiên là làm sao chết đừng có bệnh đau. Đúng không ạ? Vì sợ nhất chết mà rên rỉ đau đớn, tiêu một chỗ, tiểu một chỗ, mình làm khổ luôn con cháu, cả nhà mình luôn. Nên làm sao lúc chết vẫn tương đối khỏe mạnh, làm chủ được tiểu tiện, đại tiện, ăn miếng dằn bụng để chết đừng làm ma đói, cho ăn miếng, tắm rửa sạch sẽ, leo lên nằm trăng trối, dặn dò rồi đi. Đó là ngon lành nhất. Nhưng mà dễ không? Không dễ. Muốn làm sao được như vậy? Từ bây giờ đừng phạm lỗi lầm.
[42:04]Để chuẩn bị cho cái lúc mà ta chết được cái đó thì từ bây giờ đừng khờ dại phạm lỗi lầm. Đừng nói nặng ai, đừng mưu hại ai, giành giật ai, đừng làm khổ người khác, đừng làm bất an người khác, đừng xúc phạm tới các bậc thánh, đừng nghĩ bậy, đừng nói bậy. Tâm lắng trong thiền định, trong cái câu kinh, trong lời Phật. Từng ngày từng giờ trong cuộc sống không làm một điều gì sai thì lúc đó ta chết bệnh thoáng qua rồi đi luôn. Nên phải chuẩn bị cho cái ngày ta chết từ bây giờ, đừng khờ dại làm điều gì lầm lỗi. Tâm vừa nổi sân lên là biết nó chuẩn bị rồi đó. Nó chuẩn bị cho ngày mình chết đau đớn, vật vã, dằn cái sân nó xuống, dằn cái nóng nảy đó xuống.
[42:52]Tâm vừa khởi lên một cái ham muốn là biết rồi đó, nó chuẩn bị cho cái ngày ta chết sẽ đau đớn, vật vã, dằn cái tham đó xuống, không tham nữa. Phải là như vậy. Rồi mở miệng, ghét ai tính nói bậy, dìm cái ghét đó liền, coi chừng ghét sai người ta, coi chừng nghĩ oan người ta, dằn nó xuống, nghĩ lại, suy xét lại, bình tĩnh lại. Đó, để tránh cho ta cái kết thúc mà nó bất hạnh, nên kềm chế mình từng chút, giữ gìn mình từng chút, để cho cái ngày ta chết được êm thấm. Mà đừng có lãng trí nữa, đừng có lãng trí. Tại vì có những người mất trí dần, mất trí dần, mà đến khi trí mất hết rồi, trí nhớ mất hết rồi vẫn chưa chết.
[43:32]Khiếp là như vậy. Có người á là trí nhớ mất một phần ba, còn nhớ hai phần ba rồi chết. Có người mất phân nửa cái bộ nhớ rồi chết. Có người mất trí nhớ tới tám chục phần trăm rồi chết. Có người mất hết sạch mà vẫn chưa chết. Có ông nhìn vợ mình không biết là ai, có người bước vào mình nhìn chăm chăm không biết là ai, nghe đói bụng rồi không biết làm sao để ăn, cầm cái chìa khóa lên không biết nữa để làm cái gì, quên hết quên hết mà vẫn chưa chết. Con cái cực kỳ khổ sở là sống với ông bố mình mà giống là sống với người ngoài hành tinh, không biết nhau nữa. Mình biết là ổng bố mình, nhưng ổng bố mình không biết mình nữa.
[44:17]Thành thử là tuy chưa chết mà giống như không còn mối liên hệ tồn tại gì giữa cuộc đời. Cái đó cực kỳ khổ. Hoặc là cái người bệnh cứ nằm vật va vật vẹo trên giường, đau đớn rên rỉ, tiêu tiểu một chỗ làm khổ người chung quanh, đó cũng là một cái chết đầy bất hạnh. Nên phải chuẩn bị cho ngày đó từ bây giờ, đó là người già. Biết nghĩ về cái ngày chết. Rồi bây giờ chết xong đi đâu? Đừng để đọa ác đạo, rồi nhưng cũng đừng để trở thành ma đói, đừng để trở thành cái vong linh vất va vất vưởng ở đầu này bụi kia, ở xó nọ, không ai cho ăn, cũng khốn khổ, nên từ bây giờ bắt đầu lo làm phước. Thương người, giúp người, đó giúp ai được cái gì thì ráng giúp.
[45:00]Thấy đường hư, hố gà sửa lại, thấy người nào xơ xác mình giúp đỡ, nhà hư mình kêu mọi người sửa giùm cho người ta, rồi có gặp chùa thì đem cúng chùa, rồi mấy đứa nào mà nó khó khăn giúp đỡ cho nó học tập, tức là làm phước được cái gì ráng làm. Thì sau này mình chết rồi bước qua cõi bên kia mình ở một cái nơi an lành sung sướng. Mà nhất là ngày nào cũng phải cúng thí thực cho các vong ăn. Đừng bỏ điều đó, vì chung quanh ta ngạ quỷ nhiều lắm, các vong đói nhiều lắm, chung quanh ta đầy hết á. Góc nhà, trong nhà mình cũng có, ở ngoài sân, ngoài vườn, ngoài đường mình cũng đều có các vong vất va vất vưởng.
[45:39]Đó là những người không biết tu, bây giờ họ đọa làm ngạ quỷ họ ở tùm lum. Mỗi ngày ta chịu khó cúng thí thực cho các vong họ ăn. Nếu ta cứ cúng mãi như vậy, khi mình chết bước qua cõi kia, không bao giờ mình bị đói, vì ta đã gieo cái phước đó đầy đủ quá rồi. Rồi, chuẩn bị khi ta tái sinh trở lại thì ta tính tái sinh về chỗ nào? Tính tái sinh về chỗ nào? Nếu một đời ta giữ giới, làm các điều công đức, tu tập thì khi ta chết ta có ba chỗ tái sinh, một trong ba chỗ tái sinh. Ở đây ta chọn lựa nha. Thứ nhất, ta tái sinh vào cung vua làm công chúa hay hoàng tử, option thứ nhất.
[46:26]Ai đồng ý tái sinh vào cung vua?
[46:31]Cung vua mà chê thì hơi bị lạ à nha. À cái chỗ tái sinh thứ hai, cái option thứ hai là sinh lên cõi trời, làm một thiên tử hay một thiên nữ, tự tại, thong dong, nhưng mà thời gian nó đi hơi chậm à, một ngày trên đó là bằng bao nhiêu năm ở dưới mình á, vậy đó. Nhưng mà trên đó thì sống sung sướng, đó là option thứ hai. Ai đồng ý option thứ hai, lên cõi trời?
[47:01]Cõi trời mà chê, được có hai người giơ tay. Ba người, bốn người, năm người. Trời ơi, bộ ế dữ vậy? Cõi trời sao mà ế dữ vậy trời? Cái option thứ ba là cực kỳ khổ sở là phải cạo đầu vô chùa Phật Quang tu, ba chỗ. Nói, nói lại nha. Nếu mà cả một đời ta giữ giới, làm phước, thì khi chết ta có ba chỗ để đầu thai, tùy mình chọn lựa. Một là cung vua, hai là cõi trời, ba là vô chùa Phật Quang. Thì đó bây giờ chọn chỗ nào?
[47:42]Miệng thì cười cười trước mặt thầy, "Thôi con vô chùa", cái trong bụng khoái cõi trời với cung vua thấy mồ luôn, thấy không? Bộ. Đó là cái người già đó, họ nhìn sâu vào trong cõi chết. Đó là lý do mà tại sao trên thế giới này tín ngưỡng phải xuất hiện. Tín ngưỡng bắt buộc phải xuất hiện và cái tín ngưỡng tôn giáo luôn luôn tồn tại với nhân loại. Vì sao vậy? Vì cái người đến lúc già rồi, tự họ nhìn qua cõi chết luôn. Mà nếu không có ai định hướng cho họ đúng, họ nghĩ bậy à. Họ dựng một cái cõi sau cái chết, họ dựng một cách sai lầm và biến thành mê tín. Còn nếu có một cái nền chánh pháp định hướng cho họ để họ nhìn
[48:24]qua khỏi cõi chết luôn, thì cho họ họ tránh được mê tín. Đó là cái điều điều rất là có lợi, và đó có Phật pháp như vậy nha. Lại một điều nữa thế này: Người già hết yêu chưa ạ? Hết yêu chưa? Hỏi giùm mấy ông già coi. Thế này: Dù già, dù lớn tuổi, ái dục vẫn còn. Vì sao? Vì chỉ khi nào ta tu chứng A-na-hàm thì mới hết ái dục. Còn dù có lớn tuổi mà chưa chứng A-na-hàm thì ái dục vẫn còn. Nhớ giùm điều đó. Nhớ giùm điều đó, và đó là một thực tế trên cả thế giới này, ai cũng hiểu điều đó. Chỉ có điều là yêu không nổi thôi, chứ trong lòng vẫn yêu. Nhớ giùm điều đó. Nhưng người già nó khác với người không chịu già.
[49:23]Người không chịu già thì yêu không nổi nhưng vẫn ráng mà yêu, cho nên gây đủ thứ rắc rối, đủ thứ phiền toái, đủ thứ tai tiếng. Còn người già yêu không nổi, vẫn còn yêu nhưng kềm chế lại, sống mẫu mực. Thành thử ra, trở thành một người già đáng kính trong cộng đồng. Thấy là thấy ông cụ già đó tóc bạc,
[49:57]đi đứng chững chạc, rồi mấy đứa con gái cứ lại, "Dạ, chào bác ạ, chào ông ạ", lại ôm ổng. Đừng tưởng ổng không rung động. Nhưng ổng kềm chế lại. Ổng nhớ nó đáng tuổi con mình, đáng tuổi cháu mình. Không bao giờ tỏ vẻ một cái gì sỗ sàng. Thành thử ra, cả cộng đồng yêu quý ông. Vì ông là người đàng hoàng, mẫu mực, đáng kính. Ông mẫu mực đáng kính không phải là ông hết ái dục, mà vì ông kềm chế nó xuống, biết suy nghĩ, người có lý trí. Đó là người già. Chứ đừng nghĩ là ông hết yêu à. Đừng nghĩ ổng hết yêu. Vì sao vậy? Vì trong hệ thống kinh Phật điều này được định nghĩa rất rõ. Chỉ chứng A-na-hàm thôi mới hết yêu, chứ còn chưa chứng A-na-hàm
[50:49]Vô hòm rồi vẫn còn yêu. Nhớ nha! Tại có một lần có cái ông quan đó ổng hỏi bà mẹ ổng, sau khi ổng điều tra một vụ án, có một cậu học trò mất tích. Cái người nhà mới từ bên làng đó qua đây thưa, nói: "Thưa quan, con tôi từ ở bên làng đó qua làng này ở trọ đi học, mà rồi vĩnh viễn không thấy về. Về đây hỏi không ai biết nữa hết, mất tích đi đâu, nhờ quan điều tra giùm." Thì ông quan đó ổng cho người đi điều tra đã đời thì mới biết cái cậu học trò đó ở trọ với một cái nhà một bà già. Thì đến hỏi thì bà già nói: "Không có, ở đây mấy bữa rồi đi đâu mất tôi cũng không biết nữa." Nhưng mà cái trực giác của ông quan nghi ngờ cái bà già này có vấn đề,
[51:35]thấy bả vẫn còn yêu, bả dụ cái cậu học trò này đi vào cái vòng xoáy của ái dục. Nhưng mà ổng không biết có hay không tại ổng thấy bả già rồi, nên cái nghĩ của ổng sợ không đúng. Ổng mới về ổng quỳ ổng lạy mẹ ổng, tại nhà có hai mẹ con thôi. Ổng nói: "Một đời con làm quan mẹ giúp con rất nhiều, bây giờ con nhờ mẹ giúp con lần cuối nữa. Để con phá vụ án này, con hỏi mẹ người phụ nữ tới mấy tuổi thì hết yêu? Hết cái bản năng ái dục?" Bả chỉ cái hòm mà đóng sẵn cho bả đó: "Chừng nào vô đó đó con." Thế là ổng phá án liền, bắt bà đó liền. Mà đúng vậy, chính bà đó lớn tuổi dụ cậu học trò rồi giết chết mất luôn.
[52:14]Cái vụ án rất là kỳ lạ, nhưng chuyện đó vẫn xảy ra. Nên cái người già là người sao? Bản năng ái dục tuy còn nhưng kềm chế lại, sống mẫu mực, trở thành một người người đáng kính giữa cộng đồng là như vậy thôi. Như khi ta vào một cái làng quê, ta thấy có những ông lão râu dài vậy đó, bảo ban, dạy dỗ con cháu trong làng, dù không phải con cháu mình, vẫn bảo ban, dạy dỗ được và cả làng kính trọng. Thì đừng nghĩ rằng ông hết yêu, ái dục vẫn còn nhưng ông kềm chế đó, sống một đời mẫu mực. Nhờ vậy trở thành một người trướng thượng trong cái thôn, trong làng, làm cho mọi người kính trọng. Nhớ như vậy.
[52:56]Và cả quý thầy tu cũng vậy, đâu phải là thầy tu nào cũng chứng A-na-hàm đâu. Cho nên ở bên ngoài chỉ thấy quý thầy cạo tóc, mặc áo cà sa, giữ giới, đừng nghĩ quý thầy đã hết yêu. Quý thầy vẫn sao? Vẫn yêu như thường. Nhưng mà sao? Kềm chế lại. Và khi kềm chế như vậy, quý thầy là người đáng kính để cho Phật tử nương tựa mà học hỏi, chứ không phải là quý thầy đã hết ái dục. Nhớ như vậy. Nhưng cái khác nhau là gì? Cái kềm chế hay không mà thôi, chứ không phải là hết, tại vì chứng quả Thánh mới hết, chưa chứng quả Thánh này nói gì nói cũng còn. Ta vừa nói nãy giờ như vậy, thì ta thấy người già như vậy,
[53:42]mà có những người mà lớn tuổi mà không chịu già, gây phiền toái cho xã hội. Ví dụ như già mà vẫn còn yêu, già mà vẫn còn hip hop, già mà vẫn còn điệu, vân vân. Và già mà làm cho đứa cháu ngoại mình nó tả không được ra bà ngoại, vân vân ha. Tức là những người lớn tuổi mà không chịu già, gây phiền toái. Nói: "Bây giờ lỡ như vậy rồi làm sao thầy?" Nói: "Không! Phải từ khi còn trẻ ta đã tập kềm chế rồi. Từ khi còn trẻ ta bắt đầu phải có trí tuệ, biết nhìn xa, sống có bản lĩnh, kềm chế. Chứ lúc trẻ mà sống buông tuồng, ham vui thì cái ham vui đó nó sẽ kéo tuột luôn tới lúc già luôn, tới lúc tám chín mươi tuổi luôn vẫn còn ham vui à.
[54:27]Cho nên khi ta đang còn cái tuổi vui chơi, nhưng biết kềm chế cái ham vui đó lại thì khi về già ta sẽ già, ta sẽ già dặn. Nên cái quan trọng, đừng có nói đợi tới tuổi già thì mình mới kềm chế, thôi đợi tới tới già sáu mươi rồi thôi tôi sẽ sống già, mà đừng có nói hoài, nói mệt quá. Nói không, phải nói từ lúc hai mươi tuổi đã bắt đầu nói rồi. Từ lúc hai mươi tuổi đã bắt đầu phải biết tập kềm chế lần lần thì khi tới sáu mươi tuổi, ta mới thành một người già thật sự, biết kềm chế mọi điều. Còn nếu mà cứ giờ chưa già mà cứ vui thoải mái, thì ta cái ham vui này nó kéo tuột luôn tới bảy tám mươi tuổi luôn.
[55:05]Lúc đó ta lớn tuổi mà chưa chịu già, làm cho mọi người chung quanh ta hết sức là khổ sở, mấy đứa cháu mình rất là khổ sở. Ví dụ như bây giờ có có thằng cháu nội nó dắt đứa bạn gái nó về, về gặp ông nội, ông nội cứ lại: "Sao ngoan ngoan ha?", nựng má đứa bạn gái, cái nắm tay kéo cái, trời nó trốn luôn, độn thổ nó trốn luôn. Nói: "Sao ông nội anh kỳ quá vậy? Ổng gặp em ổng cứ nựng má này ổng nắm ghê chết." Tại ổng không chịu già biết làm sao giờ. Mà tại sao ổng không chịu già? Thì bắt đầu hai mươi mấy ba mươi tuổi ổng chưa có tập kềm chế, ổng cứ vui cho thoải mái, rồi tới khi bảy tám mươi tuổi rồi nó chưa chịu già.
[55:41]Do đó, mà để đến khi ta lớn tuổi, ta già dặn, bản lĩnh, điềm đạm, chững chạc, mẫu mực thì từ năm hai mươi ba mươi đã kềm chế lại rồi, không cho mình ham vui nữa. Đó, mà kềm chế không cho mình ham vui nữa là làm sao? Là cái mái tóc của mình đó, bắt đầu nó từ từ nó không còn đỏ nữa. Còn tóc tụi con mà đỏ quá là đáng ngờ lắm nha con. Đó, mấy đứa đó, tóc mà đỏ đỏ là đáng ngờ lắm. Một cái đạo đức của người già nữa là gì? Là nghĩ tới cái lớp kế thừa của mình, đừng bao giờ tham lam, tiếc rẻ. Đừng bao giờ tham lam, tiếc rẻ này là tài sản của tôi, chức vụ của tôi, địa vị của tôi, đừng nghĩ như vậy, mà phải chuẩn bị cái lớp người kế thừa cho mình một cách nhanh chóng, rất là sớm.
[56:29]À để bất cứ lúc nào mình ra đi là đã sẵn sàng có người nối tiếp cái sự nghiệp của mình. Đó là người già. Còn cái người mà không chịu già cứ nắm hoài, nắm chặt hoài, cứ nghĩ mình không bao giờ chết vậy. Đó là người không chịu già, mà điều đó nguy hiểm cho xã hội, nguy hiểm cho cộng đồng, nguy hiểm cho gia tộc. Mình chết bất ngờ một cái, công việc chưa được sắp xếp, chưa có người kế thừa đàng hoàng, đổ vỡ, nó lỡ dở mọi công việc của người còn sống lại hết, nó là như vậy, ha. Có một cái nữa là nếu mà lúc ta còn trẻ, ta biết kính trọng người già thì khi về già, tự nhiên ta có cái tư cách. Còn nếu mà lúc trẻ mà mình coi thường người già,
[57:13]thì khi mình về già, mình lất khất, mình không có tư cách, người ta nhìn mình người ta coi thường, người ta khinh bỉ, người ta nói già mà hư. Còn nếu mà khi còn trẻ mình gặp người già mình đã biết khoanh tay, cúi đầu, chào hỏi đàng hoàng thì khi mình về già, mình tự nhiên là một người mẫu mực, đáng kính. Mọi người nhìn vào mình, người ta ngưỡng vọng là vậy. Cái người mà tinh tấn tu tập, nhất là cái người xuất gia,
[57:45]nếu là một người xuất gia mà tinh tấn tu hành từ lúc trẻ thì khi lớn tuổi, khi đến tuổi già tự nhiên có cái cảm giác rất rõ là mình rất gần Phật với Bồ Tát. Hồi mà mới tu á thì cảm giác là Phật ở đâu xa xôi, chư vị Bồ Tát ở đâu xa xôi, nhưng mà nếu một đời tinh tấn đàng hoàng, tu tập miên mật thì cứ càng già, càng già, càng tới gần cái chỗ chết thì lại có cảm giác mình với Phật rất là gần, với chư Bồ Tát rất là gần. Cái cảm giác nó nó linh cảm, chứ nó không phải là cái sự tưởng tượng, vì thật sự là mình đang được Phật yêu thương, đang được chư Bồ Tát yêu thương, hộ trì, dẫn dắt trong từng giây phút của cuộc sống. Vì sao?
[58:34]Vì cả một đời mình tu hành tinh tấn. Đó, đây là là cái cái cái đặc điểm như vậy. Mà nếu cái người nào mà tới già rồi, lúc nào cũng có cảm giác cảm giác như là Phật đang ở bên cạnh mình thì chết bắt buộc phải đi về cõi cao, không thể đi xuống cõi thấp được, ha. Nên hôm nay cũng là ngày đầu xuân, thời gian trôi qua, tuổi đời thêm chồng chất. Hôm nay ta nói về tuổi già, ta chuẩn bị cho cái tuổi già, để làm sao cho tới cái ngày mà ta già, ta là một người đáng kính, ta là một người có phước, và nếu ta đi vào cái cõi chết, đó là ta đi vào cái cõi vinh quang, chứ không phải ta đi vào cái cõi chết là một nơi mà tối tăm, mờ mịt.
[59:20]Không, tới cái chết không sợ nữa, vì sao? Vì ta đã tạo ra một cái cõi bên kia rồi, đầy vinh quang, là sáng rỡ. Ta an lành, từ bỏ mà ra đi nhẹ nhàng. Và nếu có tái sinh trở lại thì có ba chỗ để chọn lựa. Giờ hồi nãy thầy hỏi, thôi cứ từ từ suy nghĩ lại tiếp nha, rồi tự suy nghĩ lại, bữa nay không ép, rồi tự suy nghĩ: "Nói mình ráng tu rồi có ba chỗ đó thì chọn chỗ nào?" Thôi, thứ nhất là xin chúng con xin kính chúc chư tôn đức nha, pháp thể được an khang, ừ chúng sinh dị độ, rồi chư tôn mãi mãi là cái bóng cây, làm chỗ dựa cho Phật tử chúng con được nương theo tu tập. Thầy cũng chúc cho quý Phật tử một
[1:00:08]nha năm mới được nhiều cái cái phước lành, nhiều may mắn, nha. Rồi mong rằng quý Phật tử làm ăn phát đạt, làm ăn thì phát đạt, tài sản thì tăng thịnh, sức khỏe thì được dồi dào, và quan trọng là đạo tâm càng lúc càng kiên cố. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.