[0:00]A, xin mời toàn thể đạo tràng niệm Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:21]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:36]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:53]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Sư phụ đã trở lại và khờ dại hơn xưa.
[1:11]Ta giảng tiếp về Tứ Diệu Đế ha. Hôm trước kỳ này là bài Chánh Mạng. Chữ mạng vì cái ngôn ngữ từ Ấn Độ qua tới Trung Hoa rồi về Việt Nam nhiều khi ta ta không hiểu. Nhưng mà cũng may mắn là mình hiểu được cái gốc mạng tức là nghề nghiệp, nghề mưu sinh. Đây là điều cũng rất là lạ. Thì khi nói về sự tu tập, ít ai nói tới cái nghề mưu sinh. Nhưng mà riêng Đức Phật thì xem cái nghề mưu sinh là một trong cái chi phần của sự tu tập. À nó là vấn đề quan trọng của sự tu tập, không được coi thường. Nghĩa là trên con đường đi đến giải thoát là Bát Chánh Đạo á, có một khúc là phải đặt thẳng cái vấn đề mưu sinh ra.
[1:53]Đúng rồi, bớt ồn rồi. Nghề mưu sinh là một chi phần tu tập, không được coi thường. Và chúng ta phải quan tâm về nó bởi vì sống trên đời này nó có cái gọi là sự sòng phẳng và sự công bằng. Phải làm mới có ăn. Mà có ăn rồi mới sống, mà sống thì mới tu được nên nó trở thành vấn đề rất là quan trọng. Ai cũng phải làm mới có ăn. Có ai mà không làm mà có ăn không? Em bé mới đẻ ra không đủ sức làm, không làm có ăn. Người già tới tuổi về hưu thì không làm mà có ăn, đều là nhờ cái phước quá khứ. Em bé cũng vậy, sinh ra được cha mẹ yêu thương thì cũng là nhờ phước quá khứ. Mà sự thật chúng ta đều phải làm mới có ăn.
[2:47]Nhưng mà trong cái
[2:51]làm mới có ăn đó, thực sự cũng có nhiều cái mức độ nhiều loại hạng khác nhau. Như con người có việc làm, tức là mình nương vào một cái phước của ai đó, một cái hãng xưởng là một cái phước rất là lớn, mình theo cái phước của người ta để mình làm nhân viên trong đó. Có những người freelancer, nghĩa là làm nghề tự do, tự mình làm chủ lấy mình. Và có người không có việc làm. Nghĩa là dù tìm việc làm vẫn không có, mình là người lành lặn, có nghề có nghiệp đàng hoàng nhưng mà không xin được việc làm. Nó cũng có những trường hợp như vậy không phải là dễ đâu, không phải là dễ đâu. Mà nói rằng bây giờ mình đặt vấn đề những người có làm mới có ăn thì
[3:36]dễ có ăn hay là khó có ăn nữa chứ không phải là không. Tức là những người làm, có những người làm nhẹ nhàng nhẹ nhàng mà thu nhập họ rất là lớn, nhưng có những người làm vất vả vô cùng mà thu nhập vẫn rất là thấp, đó lệ thuộc vào cái phước như vậy.
[3:55]Làm vất vả mà vẫn thiếu ăn, đại khái như vậy. Còn có người làm chơi chơi nhẹ nhẹ mà thu nhập vẫn vào ào ào. Tất cả những điều đó là thuộc về phước cả. Đó là lý do mà Chánh Mạng phải đặt sau Chánh Nghiệp. Chánh Nghiệp tới Chánh Ngữ, Chánh Tư Duy đều thuộc về phước. Ta phải tích lũy rất nhiều phước rồi mới nói tới cái chuyện làm ăn. Vì nếu không có phước thì đừng có chuyện đừng hòng có cái chuyện làm ăn ra tiền. Mà sống trên đời này thì ai cũng phải làm ăn, chứ không thể nói tôi sống khơi khơi tôi tu thôi, chuyện đó là không hợp lý. Ngay cả các thầy tu cũng vậy, các tu sĩ vậy đó, trong đạo Phật cũng phải làm mới có ăn.
[4:41]Mà thời xưa cái cuộc sống nó đơn giản thì cái Chánh Mạng của người tu là gì? Làm gì để có ăn? Ôm bát đi khất thực, đi xin. Mà ta biết đi xin là gì? Nó thuộc loại một cái gì? Thuộc loại nghề mà không phải nghề. Thì có làm gì đâu, đi xin không, làm nghề mà không phải nghề, mà coi như không còn nghề gì nữa thì mới mới đi xin ăn, đúng không ạ? Không còn nghề, khi một người đến tận cùng cái phước rồi, không còn thể làm được gì nữa để có tiền thì mới đi xin ăn. Nhưng mà tu sĩ lại cũng chọn cái đi xin ăn. Ờ gọi là ta gọi là mỹ miều là khất thực á, khất thực dịch ra cũng chỉ là đi xin ăn. Thì các tu sĩ thời Đức Phật và chính Đức Phật cũng vậy,
[5:32]cũng ôm bát đi xin ăn mỗi ngày vào buổi sáng. Tuy nhiên, cái cái xin ăn đó sơ sảy một chút có thể là tà mạng, nhưng mà đúng thì mới là Chánh Mạng. Còn cái xin ăn thì gọi là tận cùng bằng số rồi, hết cái cách gì để làm ăn rồi thì mới đi xin ăn. Thì trong cái
[5:54]trong cái Chánh Mạng, thì Đức Phật gọi cái nghề nghiệp cũng là một cái tu, đừng coi thường cái nghề nghiệp của mình. Bởi vì khi ta hành một cái nghề gì đó là ta đang trao đổi với cuộc đời. Ta nhớ không? Đâu phải khi không ai cho tiền mình. Mình phải cho người ta một cái gì, một sản phẩm gì người ta mới đưa tiền mình, gọi là trao đổi. Hoặc là mình làm cái dịch vụ gì phục vụ người ta, nói tôi hớt cho người ta cái tóc, hay là giặt người ta bộ đồ, người ta mới đưa tiền mình chứ, đó là dịch vụ. Còn sản phẩm, mình phải chế tạo ra cái bánh, cái phở gì mình đưa người ta, người ta mới đưa tiền mình, đó.
[6:28]Nên cái nghề nghiệp, chánh mạng, mưu sinh nghĩa là sự trao đổi. Sự trao đổi giữa người này giữa với người kia và làm cho cái đồng tiền nó chạy, đồng tiền nó lưu chuyển. Và khi ta có tiền thì ta lại trao đổi được với người khác để mua cái gì về cho cuộc sống của mình. Nên mạng tức là nghề nghiệp, nghề nghiệp tức là trao đổi. Trao đổi nghĩa là mình đem cái khả năng của mình ra, đem cái tài sản của mình ra, sản phẩm mình ra đổi với đời, đổi với ai đó để lấy lại cái sản phẩm của người khác mà qua trung gian đồng đồng tiền. Nếu thời xưa, tôi xách con gà lại tôi đổi nải chuối, cái quầy chuối người ta.
[7:08]Mà rất là phức tạp, tại vì tôi đem gà tôi đổi quầy chuối, người kia người có quầy chuối lại không cần con gà, nói: "Không, tôi cần con heo." Ví dụ vậy. Nên rất là rắc rối. Sau đó loài người đã phát minh ra tiền. Thì tôi chỉ cần lấy tiền thôi rồi cho mọi người, cái tiền trung gian đó làm cái sự chọn lựa để ta có thể mua sắm mọi thứ. Thì cuối cùng là tiền, làm ăn để có tiền. Và ta trao đổi đem cái nghề của mình, đem cái năng lực mình ra để đổi với đời và đó là sự sòng phẳng, nên nhớ vậy. Nghiệp, Chánh Nghiệp là không có sòng phẳng. Chánh Nghiệp là tự nguyện, ta giúp đời, ta giúp người, không cần báo đáp lại.
[7:50]Nên khi ta nói với điều gì là ta làm từ thiện, ta làm thiện nguyện, nó thuộc về Chánh Nghiệp, thuộc về làm phước, không có đòi hỏi cái cái sòng phẳng. Nhưng bước qua tới Chánh Mạng là đòi hỏi sự sòng phẳng. Thì ở đây thường trong cái việc tu hành á, ta hay nói tới cái không sòng phẳng, tức là cái tự nguyện, cái cống hiến, cái đóng góp, cái cho đi, cái giúp đỡ mà không đòi lại, thường ta ngừng ngang đó. Nhưng Đức Phật lại đặt cái Chánh Mạng là cái làm ăn sòng phẳng vào trong tám chi phần của sự tu tập. Đây cái điều này là một cái điều Đức Phật hết sức là thực tế cũng hết sức là tinh tế. Chứ thường những đạo sĩ, những đạo sư,
[8:30]những tông sư, những nhà hoạt động tôn giáo từ xưa tới nay, ngang tới Chánh Nghiệp là ngừng, nói tu là gì? Tức là cống hiến, là cho đi, là làm phước, là giúp đỡ, ngang tới đó người ta dừng lại, người ta không nói thêm. Riêng Đức Phật thẳng thắn và thực tế đặt cái vấn đề mưu sinh vào là một sự tu hành luôn. Mưu sinh cũng là một sự tu hành, làm ăn cũng là một sự tu hành, đừng coi thường việc làm ăn. Nhưng làm ăn sao cho đúng, chữ đúng đó tức là chữ chánh đó. Còn khi ta làm ăn sai là mình tu sai luôn. Làm ăn sai là tu sai, ta gọi là tà mạng. Còn ta làm ăn đúng tức là ta cũng tu đúng, ta gọi là Chánh Mạng, ý là như vậy.
[9:12]Thì ta lại ta trở lại vấn đề ăn xin của các tu sĩ một chút. Cái người tu sống bằng nghề nghề ăn xin, Mà ăn xin tức là lại sống vào cái cái sự giúp đỡ của người khác. Nhưng mà ở đây cái chánh cái tà nơi cái việc ăn xin là thế này: ví dụ như ta thấy một người ngồi trên lề đường, họ không phải là tu sĩ, họ để cái nón, một cái thau, rồi xuất hiện với một vẻ mặt rất là khổ sở, tật nguyền, quần áo rách rưới gì đó, để cầu mong một sự giúp đỡ của người khác, thì cái sự giúp đỡ người khác nó không có sòng phẳng nữa mà nó là gì? Nó là chánh nghiệp của người ta, là thiện nguyện. Và còn cái người đó không có gì để trao đổi cả,
[10:02]chỉ cầu là cái sự thương hại của mọi người giúp đỡ mình, thì cái ăn xin đó không gọi là nghề nghiệp, không gọi là nghề nghiệp. Nhưng mà bây giờ ta thấy một người ăn xin mà họ cầm cái đàn, họ đứng họ hát, ai nghe không nghe thì thôi, thì họ cũng gợi ý cho mọi người là họ đang ăn xin đó, nhưng mà họ không phải là một người phế nhân, họ cũng muốn đem lại cái gì cho cuộc đời đó bằng cái tiếng hát, bằng tiếng đàn, nhưng mà hầu hết những người ăn xin mà đánh đàn thường thường hay đánh đàn trật tông mà hát trật nhịp. Nhưng mà mọi người thông cảm, thông cảm vậy. Thầy cũng bị một lần, ngồi trên xe buýt vậy
[10:42]cái ông leo lên xe buýt, ổng hát cái bài nhạc đâu đời lính chiến đời xưa đó, ổng hát để ổng đi xin ăn, đó là cũng khỏe mạnh. Ổng hát tới lúc cái ổng bắt đầu cái điệu nhạc nó qua trưởng, cái tay đàn ổng vẫn bấm cái gam La thứ, sư mới chộp cái đàn ổng lại, "Anh anh bấm cái nút này nó mới qua trưởng." Cái ổng không hiểu, ổng nhìn sững ngơ ổng ngừng lại, còn toàn bộ khách trên xe tự nhiên có ông thầy tu đi giựt cái đàn của ông ăn xin, không biết làm, thôi thầy buông thầy buông tay ra không nói nữa, thôi làm cho ổng hát gì đó ổng hát, trật nhịp kệ ổng. Nhưng mà đây là một cái ăn xin hơi có một chút chánh
[11:11]mạng, tức là muốn có một cái sự trao đổi, nghĩa là, "Anh nghe nhạc thì cho tôi chút tiền để sống", bắt đầu có sự trao đổi, hơi có cái mạng ở trỏng á. Còn chánh hay không thì thì tụi ta chưa biết, nhưng mà thấy không có gì sai, không phải là tà mạng, không có lừa đảo hay vân vân thì cũng được. Còn thầy tu thì cũng không được làm nghề gì phức tạp, tại vì khi ta có một cái gì để trao đổi với đời thì tâm rất là loạn động, cho nên là Phật buộc các thầy tu sống cũng chỉ là bằng cái sự làm phước của người khác. Nhưng mà không phải như một người ăn xin bình thường là không có gì đổi lại với cuộc đời. Tức là thầy tu tuy là ăn xin, giống như là phải sống nhờ cái sự thương
[11:54]hại của người khác, nhưng sự thực không phải là ăn xin hoàn toàn, vì người ăn xin hoàn toàn rồi không có gì để cho lại cuộc đời, nhưng thầy tu có, có những cái để cho lại với cuộc đời, mà cho cái gì á? Cho cái gì? Cái này cái này khó nhở?
[12:14]Này cũng tùy tùy cái người tu sĩ nữa. Đầu tiên là cho họ một cái niềm tin nơi điều tốt đẹp của đạo giáo. Ôm cái bát đi nhưng không phải là đi tới cái nhà, "Có gì không cho tôi ăn đi", không có lên tiếng. Đi xin ăn mà rất là chảnh, cho không cho thôi. Cứ ôm cái bát đi lặng lẽ lặng lẽ, rồi những cái người mà tín tâm họ thấy như vậy, thấy một thầy tu, một Sa-môn đi đứng đàng hoàng, đường bệ, thanh tịnh, nghiêm trang thì họ có niềm tin rằng cái người này tu đàng hoàng, tu tốt nè. Cái người này tu như vậy sẽ giáo hóa được chúng sinh nè. Họ nghĩ như vậy nên họ cúng dường, họ chặn lại, "Thưa thầy, thầy thầy đứng lại cho con
[13:02]cúng dường", cái họ mới lấy cái gì đó họ đưa vào trong bát. Ờ nhưng mà thời bây giờ hay kèm theo bao thơ, tại bây giờ nó thực tế đó. Chớ có một lần có một cái ông đó ổng phá ông ông thầy tu ôm bát đi khất sĩ, ổng để luôn trái dừa vô đó. Rồi để trái dừa vô rồi ai cúng được nữa? Cái ông cái ổng ông thầy đó ổng cũng nhẫn nhục, ổng qua tới chỗ vắng ổng cầm trái dừa ổng quăng đi ổng đi xin ăn tiếp, chứ để trái dừa rồi ai mà có chỗ mà người ta bỏ cơm vô nữa. Mấy người cũng ác độc.
[13:31]Nên cái thứ nhất, cái mà đánh để trao đổi lại với cuộc đời của một thầy tu là cái oai nghi giới hạnh đạo đức của mình. Đó, tuy không làm gì, không nói gì, nhưng đó là một sự trao đổi, làm cho mọi người có tín tâm. Rồi một cái nữa là cái trao đổi lại với cuộc đời nữa là khi ổng đi khất thực về hoặc là khi gặp ai đó hỏi đạo, ông trả lời rành mạch, ông giải thích được, nói được, thuyết phục được, lý giải được mọi thứ, làm tăng trưởng được cái đạo đức, đạo tâm cho mọi người. Đó là cái trao đổi lại, nên cái trao đổi lại của một thầy tu nhiều khi nó quý hơn rất nhiều cái vật chất mà người đó nhận được để sống.
[14:10]Cái khác như vậy. Cho nên thấy là giống như không sòng phẳng, nhưng sự thực đó là một sự chênh lệch rất là lớn, vì bao nhiêu tiền của thế gian coi vậy không bằng được cái đạo hạnh tu hành và giáo pháp. Nên thấy ông thầy tu ổng đi ổng không làm gì để trao đổi, giống như gọi là mạng á là nghề nghiệp, nhưng cái đổi lại của ông với cuộc đời coi vậy chớ lớn lắm á, lớn chớ không phải là thường. Chỉ trừ những thầy tu mà giả tu, vậy cũng ôm cái bát đi nhưng mà trong tâm không có gì, cái đi đứng có vẻ nghiêm trang chỉ là một sự đóng kịch, diễn kịch và không có đạo lý gì để trao đổi lại cuộc đời thì cái đó thành tà mạng liền.
[14:52]Đó là một sự lừa đảo, tại trong tà mạng nó có một ý nghĩa nữa là lừa đảo, đó là vậy. Còn đa số chúng ta vậy,
[15:02]khi mà Đức Phật dạy về Bát Chánh Đạo, khi nói tới tà cái chánh mạng, nghĩa là Đức Phật bắt chúng ta phải chọn lựa nghề nghiệp cho đàng hoàng, chớ không phải là muốn làm nghề gì thì làm. Tại vì đa phần chúng ta á là hễ thấy có cơ hội để kiếm ra tiền thì nhảy vô liền mà không cần suy xét cái nghề đó tốt hay không tốt. Tất cả chúng ta đều bị cái tâm lý đó. Nhưng mà ở đây khi ta là đệ tử của Đức Phật rồi thì thấy cơ hội làm tiền nhưng dừng lại suy nghĩ, xem xét lại cho kỹ, chớ không phải hễ thấy ở đâu có tiền là nhào vô làm. Đa số nhiều người bị cái đó rồi bị lừa đó, việc nhẹ lương cao á. Cuối cùng là trong đó gì?
[15:47]Trong đó đâu có việc nhẹ lương cao, trong đó hoặc là mình bị một nạn nhân của sự lừa đảo hoặc là mình được đào tạo để trở thành một thủ phạm lừa đảo, chớ trên đời không có việc nhẹ lương cao. Mà nếu có việc nhẹ lương cao là bởi vì mình quá có phước thôi, quá có phước. Là mình là con của ông tổng giám đốc gì đó thì đúng, ổng ổng cho một cái chức gì ngồi chơi chơi rồi mỗi tháng ổng trả tiền cho đi chơi, đại khái là cái phước quá khứ, chớ còn bình thường là không có việc nhẹ lương cao. Còn chúng ta cũng vậy, khi chọn nghề, cân nhắc cho kỹ giùm một chút xíu. Thì thường thế này, cái việc mà nói cái nghề mà chánh mạng hay tà mạng đến bây
[16:26]giờ vẫn là một sự tranh cãi rất là rất là lớn, chớ không phải là dễ đâu. Nói bây giờ mình nói cái cái nghề nào là lương thiện hay là nghề nào bất lương, cái điều này ta không vội vàng đánh giá được, nên đừng có vội vàng mà mà đưa ra ý kiến, phê bình này kia nọ rồi gây xung đột và gây tranh cãi trong gia đình, trong bạn bè và trong xã hội, vì nó tế nhị lắm. Thấy vậy nên hết sức cẩn thận. Nhưng mà chắc chắn có những cái điều tà mạng là ví dụ như lừa đảo nè lấy tiền nè, trộm cướp đấy này, buôn lậu ma túy, vân vân. Những cái nghề mà vi phạm pháp luật thì chắc chắn là tà mạng. Đó là chắc chắn tà mạng, những cái điều mà pháp luật
[17:11]đã lên án là là là tà mạng, thường là như vậy. Rồi nhưng mà nhiều cái tuy như pháp luật không cho mà người ta vẫn tranh cãi, ví dụ như là cái tội trốn thuế. À, cái trốn thuế là tà mạng nhưng có người nói, "Thực con không trốn thuế, con sống không nổi, đóng thuế thì con sống không nổi." Đó mấy cái đó cũng phức tạp vô cùng. Mình thì không đủ chức năng, không đủ trình độ để phân tích cái chỗ tới mức độ này thì thôi ta cứ dừng lại, đừng nói nữa, ha. Để cái đó để cho nhà nước sẽ lắng nghe, như là các đại biểu Quốc hội họ sẽ lắng nghe và họ cân nhắc chính sách thuế như thế nào để hợp lý, để làm sao mà nhà nước vẫn thu được ngân sách mà người dân vẫn làm ăn được,
[17:56]thì đó là cái ở tầm vĩ mô của những nhà lãnh đạo hoạch định chính sách kinh tế. Kệ, ta cũng không dám lạm bàn, vì nó chuyên sâu, nó không thuộc về lĩnh vực của chúng ta. Nên hôm nay ta phải cố gắng nói trong phạm vi của đạo là ta làm nghề nghiệp chánh tức là đúng, chính đáng, không tạo nên tội. Đây nó cũng còn cái này nữa, làm cái nghề đừng có tà mạng. Tà mạng là làm cái nghề tạo nên tội, ví dụ cái nghề trộm cướp, mua bán chất cấm, vân vân như vậy. Hoặc cho bây giờ có thêm cái nhà nước bắt cái là những thực phẩm mà bỏ những hóa chất cấm vào trong thực phẩm đầu độc cái người dùng làm bệnh ung thư phát sinh tràn lan, cái đó cũng là một tà mạng.
[18:46]Vì thường ta thấy vậy, cứ nhìn vào trong cái luật pháp á những cái điều mà luật cấm hầu hết là tà mạng, hầu hết là tà mạng, nên ta cứ nhìn vào đó là ta biết cái list của nó, cái danh mục những cái nghề mà tà mạng là dựa vào luật pháp. Nhưng luật pháp là một chuyện, thì đạo đức nó còn dễ sợ hơn nữa. Cái đạo đức nêu ra được một số nghề mang tội mà nhiều khi luật pháp vẫn chưa thống kê được, vẫn chưa coi đó là tội nhưng trong đạo đức coi đó là tội. Nhưng mà đạo đức là một chuyện, luật nhân quả lại còn sâu hơn nữa. Luật nhân quả thì không tính đạo đức gì hết á, luật nhân quả tính anh gieo nhân gì, anh gặt quả nấy.
[19:26]Ví dụ như sư phụ có kể một câu chuyện rồi, có kể một câu chuyện đâu mấy năm trước á, là lúc mà ra Hà Nội nghe kể một câu chuyện, hôm nay kể lại vậy. Có cái ông đó ổng, ổng bị cháy, hỏa hoạn cháy trong nhà rồi ổng chết, mà khi ổng chết là cửa bị khóa lại ổng không mở được, mà ai khóa? Vợ ổng khóa. Tức là vợ ổng á mới thấy ổng ngủ ngon quá, làm việc vất vả nên bà có công việc bà phải đi ra ngoài, đi ra ngoài không dám gọi ổng ổng dậy để khóa cửa trong, bả chơi bả khóa cửa ngoài. Và nhà chỉ có một con đường thoát là cái lỗ để con chó bò ra bò vô. Mà khi mà cháy lửa quá, ổng chui cái đầu ổng ló ra được cái lỗ đó
[20:08]thì cái đầu còn thôi, còn cái thân ở phía sau lửa cháy hết. Thì nói sao mà thê thảm vậy trời? Nói: "Dạ, vì cái nghề của ổng. Ổng cũng làm cái nghề là ổng đốt, nướng cái con rùa đó, ổng để một cái lỗ cho con rùa nó nóng quá nó ló cái đầu ra thôi, còn lại toàn thân nó cháy hết. Và cái chết của ổng y hệt như con rùa." Nếu nói luật pháp thì ổng ổng mở một nhà hàng, ổng nấu thịt rùa, luật pháp không coi đó là vi phạm pháp luật. Còn về đạo đức, ta thấy ổng làm con rùa mà ta cân nhắc cái đó thì ổng làm con rùa để ổng bán thì có người ăn ổng mới làm, phải không ạ? Nếu không ai ăn ổng đâu có bán thịt rùa làm chi.
[20:48]Thì nếu mà nói cái tội thì cái tội mà ổng sát sinh rùa chia bớt cho người ăn chứ, chứ đâu phải một mình ổng lãnh hết đâu. Thì nếu nói trên đạo đức á, nói là: "Tôi ác với con rùa nhưng tôi cũng thiện với mấy cái người thực khách họ muốn ăn, và đồng tiền tôi lấy lời được tôi nuôi vợ nuôi con tôi mà, con tôi nó đi học biết đâu nữa lớn lên nó làm bác sĩ rồi nó cứu bệnh nhân." Cho nên nên nói về cái tội phước đó, ta cân mà nhìn cho sâu xa ta rất khó đánh giá, đúng không ạ? Còn nhưng mà luật nhân quả thì không nói gì hết á. Anh đốt con rùa ló cho nó ló cái đầu ra thì nữa anh cũng sẽ chết đúng như vậy,
[21:26]chết toàn thân chỉ ló được cái đầu ra khỏi cái lỗ chó thôi, cái đầu còn nguyên thôi. Đó, nên ta thấy là xét cái việc mà cái nghề nghiệp đúng sai tới ba mức độ lận: một cái mức độ là dựa vào luật pháp, một cái mức độ là dựa vào đạo đức và một cái mức độ dựa vào luật nhân quả. Nên khi mà ta chọn cái nghề để sống trên đời, ta chọn Chánh mạng. Mà để chọn được Chánh mạng, ta dựa vào ba tiêu chuẩn: Một là gì? Luật pháp. Hai là? Đạo đức. Ba là? Luật nhân quả. Nhớ như vậy, ta canh cái đó. Mà việc chọn nghề là một phép tu. Đức Phật dặn rõ ràng đó là Chánh mạng trong Bát Chánh Đạo, nó là điều quan trọng trong cái quá trình tu hành.
[22:13]Vì trong cái quá trình mà ta làm ăn để sinh sống á, tội phước nó cứ phát sinh, phát sinh, phát sinh ra. Và cái tội phước đó nó đánh vào trong thiền định của ta. Mà ta biết rằng thiền định là cái lõi cuối cùng để ta đi tới giác ngộ, mà Chánh mạng là cái bước chuẩn bị để bước vào thiền định, nên cái nghề quan trọng vô cùng. Và việc chọn lựa cái nghề, việc chọn lựa cái nghề là trí tuệ. Nhớ, nhớ là trí tuệ. Nên có cái câu chuyện mà ngày xưa bác Hai Như Sanh như vậy, bác Hai Như Sanh lúc ổng nghèo ổng bán dao trên miền Tây đó, ổng ổng mua dao trong mấy cái lò rèn, ổng chất lên xuồng, ổng bơi bơi đi ổng rao ổng bán dài dài bến vậy.
[22:57]Thì mấy người bạn cùng tu với bác Hai mới nói rằng: "Anh nghe nói anh tu hành ăn chay trường mà anh bán dao làm chi ác đức vậy?" Tại vì họ nghĩ là hễ cầm dao là là cắt cổ gà này nọ đó, nên hễ dao tức là ác, vậy á. Thì bác Hai Như Sanh trả lời: "Tính ra chứ mấy ông thầy thuốc ác hơn tui." Nói: "Á, thầy thuốc là cứu người mà mà anh nói sao vậy?" Thì nói tại Đức Thầy, Đức Thầy tức là Đức ngài Huỳnh Phú Sổ đó, có một bài kệ thơ gì Đức Huỳnh Phú Sổ nói cái đời người đời sống trên đời này chớ coi vậy chớ mười người là hết bảy người ác mà chỉ có ba người thiện thôi. À, bảy người ác, nghĩa là Đức Huỳnh Phú Sổ,
[23:37]Đức Huỳnh Giáo Chủ, Đức Thầy đã nói câu đó rồi, thì đó là chân lý. Sống trên đời này hết là bảy người xấu mà ba người tốt thôi. Thì cái ông thầy thuốc ổng chữa mười người, tức là ổng trả lại cuộc đời bảy người xấu và ổng trả lại cuộc đời ba người tốt, ổng mới ác á. Còn tui bán dao, anh biết có biết người ta cầm dao đi đi xắt chuối cho heo ăn, người ta đi gọt vỏ xoài, chứ đâu phải hễ cầm dao là người ta đi giết người, sát sanh đâu. Đâu có biết cái tỉ cái tỉ lệ mà cầm dao để làm điều ác là chưa được Đức Thầy nói nha. Chứ còn mà cái tỉ lệ mà người tốt và người xấu thì Đức Thầy nói rõ rồi đó. Đó, cho ta thấy rõ ràng bác cãi một cái ông kia nín liền.
[24:18]Nên rõ ràng cái gọi là làm chọn cái nghề Chánh mạng và Tà mạng thực sự rất khó nói chứ không phải là dễ, ở đây chúng ta phải tinh tế vô cùng. Rồi bây giờ nói à về bài nghề bán kim cương. Nghề bán kim cương
[24:40]là Chánh mạng hay Tà mạng? À, đó, không giết ai, phải không? Làm đẹp thôi. Nhưng mà ngồi ngẫm nghĩ, ủa, vậy cái kim cương này làm cái gì cà? Đó. Có một lần vậy á, thầy cũng vô một cái cửa hàng kim cương của một người đệ tử. Người đệ tử giới thiệu: "Đây là những mặt hàng của con." Thầy mới đi nhìn từng cái, từng cái xong thầy mới phát hiện ra một điều, thầy nói: "Cái này làm người ta nghiện. Người ta hôm nay ta đeo cái mẫu này, vài tháng sau bỗng nhiên người ta thích có một cái mẫu khác. Những người giàu á, người ta sẽ thích đổi." Đó là lý do mà kim cương tiêu thụ được vì người ta nghiện. Còn như thầy cho cục kim cương thiệt thì cầm hoài thầy không biết làm gì á.
[25:21]À, tại nuốt vô không được mà nhả ra không được, biết làm gì. Thôi cho tiền để đi xây chùa coi bộ tốt hơn. Đúng rồi. Nhưng mà người ta có nhu cầu, cái nhu cầu rất là lạ, nên có những cái nghề ta cũng không đánh giá, nhưng mà tuy nhiên nếu cái nghề những cái nghề đó nó đem lại lợi nhuận nhiều thì quan trọng ở cách sử dụng lợi nhuận. Cách sử dụng lợi nhuận, ta làm gì lại với để trở lại sòng phẳng với cuộc đời, thì ta nhớ cái Chánh mạng là sòng phẳng với cuộc đời. Ví dụ như ta kinh doanh mặt hàng này có lợi nhuận cao thì phải coi chừng, coi chừng ta đã sòng phẳng với cuộc đời chưa? Nếu thấy cái lợi nhuận mình cao mà tính ra cái sự sòng phẳng,
[26:05]tức là sự cống hiến với cuộc đời không nhiều, coi chừng. Thì làm ơn sao? Lui lại Chánh nghiệp làm phước liền, lui lại Chánh nghiệp làm phước để tạo một sự sòng phẳng, lại có một sự cống hiến trở lại. Nghề nghiệp trong đời này thì vô số, vô số, nhiều loại, mỗi loại vậy thì tùy mỗi người chúng ta mà mà cân nhắc. Như nghề làm răng là Chánh mạng hay Tà mạng? Hả? Nghề làm răng Chánh mạng hay Tà mạng? Ai nói làm răng Chánh mạng chứ phải không? Giúp cho mọi người có cái răng tốt để nhai và có hàm răng đẹp để mà giao tiếp. Ăn quan trọng lắm chứ, phải là Chánh mạng chứ. Nhưng mà cái người mà họ cãi, họ cũng cãi được đó nha.
[26:47]Bởi sợ nhất là cái người cãi đó, nói: "Hô, làm răng coi chừng Tà mạng à." Nói: "Tà mạng sao?" "Đi nhai thịt nhiều quá. Giúp cho người ta nhai thịt nhiều quá, cũng coi chừng có Tà mạng." Đó, chúng ta thấy nên cái mà để gọi là một cái nghề Chánh mạng hay Tà mạng rất khó mà rất khó xác định. Đây là điều mà hôm nay thầy nói về để dặn mọi người đừng vội vàng đi ra mà dòm: "Ai mày, anh Tà mạng nha, chị Tà mạng à", là coi chừng ăn cây à. Tại vì nó phức tạp vô cùng, rất là khó. Thì ta biết thôi, ta biết ta để bụng, một là ta dựa vào tiêu chuẩn gì? Nhắc lại, luật pháp; hai là: đạo đức; và ba là: luật nhân quả.
[27:30]Ta cứ canh cái đó mà để nếu ta muốn góp ý ai, ta cũng phân tích trên ba điều đó để giúp cho mọi người biết là cái nghề họ Chánh mạng hay hay Tà mạng. Nhưng mà nó có cái này nữa, thực ra khi mà Đức Phật dạy cái Chánh mạng là ý Đức Phật thế này: Ta làm cái nghề để nuôi sống bản thân, nhưng nghề đó mỗi ngày mỗi tạo ra phước, à, thì phước đó nó mới nhiều. Chứ còn mà cái Chánh nghiệp á là cái làm phước á, coi vậy chứ lâu lâu mới làm một miếng à. Hôm giờ đi nhặt rác được mấy bữa rồi? Dòm mặt thì mặc đồ đẹp thì đâu có đi nhặt rác đâu, phải không? Hôm giờ đi đắp đường được mấy lần? Trời ơi, dòm cái tay còn láng quá đâu có đi đắp đường gì đâu, thấy không?
[28:14]Nên thực sự gọi là để làm phước ta không nhiều, ta không nhiều. Mà nếu ta có cái Chánh mạng, một cái cái nghề buộc ta mỗi ngày phải làm, mỗi ngày ta phải làm, thì nếu cái nghề đó mà một nghề tốt đẹp, mỗi ngày đều là phục vụ, đều cống hiến, thì thực sự đều là mỗi ngày là một cơ hội làm phước, ta tích lũy rất là rất là nhiều cái phước trong cuộc đời của mình. Nghe cái Chánh mạng coi vậy chứ rất là quan trọng. Nhưng mà tại sao Đức Phật để Chánh mạng sau Chánh nghiệp? Để ta có thể chọn lựa được cái nghề mà cứ càng làm càng tạo ra phước, thì ta cũng phải có có phước cái đã. Tại vì không có phước, ta không chọn lựa được, là lúc đó nghề nó chọn ta.
[29:02]Cái nghề chọn ta. Nói
[29:05]nói ví dụ nói là thầy bói ổng coi: "Lúc nào em làm việc cũng ở vị trí cao." Vị trí cao, mình coi chừng hiểu không hết nghĩa đó. Nếu mình có phước á thì cái vị trí cao nó theo nghĩa bóng là mình ngồi ở vị trí giám đốc, tổng giám đốc. Nhưng nếu mình không có phước á, thì cái chữ vị trí cao là leo lên đọt dừa mà hái dừa mỗi ngày. Đó, không biết à. Và bây giờ ta được quyền chọn lựa không? Không, tùy phước của mình, tùy phước của mình. Nên vì vậy cứ Chánh nghiệp, Chánh ngữ, Tư duy đi trước là ta có phước cái đã. Ta có phước rồi, ta mới được quyền chọn lựa, có nhiều sự chọn lựa cho ta quyết định. Ta trở lại cái định nghĩa căn bản của phước: Phước như là gì?
[29:49]Phước có nghĩa là được quyền chọn lựa. Ví dụ như vậy, cái nói: "Sao con không lấy chồng đi con?" Cô nói: "Con không biết lựa ông nào hết." Là sao vậy? "Ông này kỹ sư, ông kia bác sĩ, ông nọ hớt tóc, ông nọ hốt rác, thì ba bốn ông con không biết lựa ông nào", tức là còn nhiều người theo đuổi mình, nhiều mình còn được quyền chọn lựa, tức mình đang còn có phước. Mà nếu hết phước rồi, nói: "Sao không lấy chồng đi con?" "Chả có ông nào ổng thương con hết", là là hết không còn sự chọn lựa. Thì nghề nghiệp nó cũng vậy. Nghề nghiệp cũng vậy, là khi ta có phước, cũng như bên này có thể ta nhận công việc này cũng được,
[30:24]có bên kia họ mời công việc hoặc là mình đứng ra mình tự đầu tư cũng được, đó là ta có nhiều cái chọn lựa. Còn khi không có phước rồi, nói: "Dạ, ba tháng nay con gửi 125 cái lá đơn vào 120 nơi, không nơi nào nhận con cả." Không có phước, không có sự chọn lựa. Cái cái phân tích giữa cái là bây giờ ta phải có phước để chọn nghề, rồi cái thứ hai là chọn nghề. Thứ nhất là có phước để được nhiều sự chọn lựa và thứ hai, khôn ngoan mà chọn, đó là chỗ Chánh mạng này. Cái nghề có phước là nghề gì? Là cái nghề mà ta đem lại những điều tốt đẹp cho cuộc đời này. Cái tốt đẹp cho cuộc đời này là những cái điều gì?
[31:14]Cho người khác miếng ăn, miếng mặc là vật chất, cho người khác cái chỗ ở, kiến trúc sư nha, kiến trúc sư. Nghề kiến trúc sư phải chánh mạng không? Phải không? Phải là nghề tốt đẹp cho đời không?
[31:35]Thì nhìn chung ta thấy tốt đẹp cho đời, cũng giống như nghề thầy thuốc vậy đó. Nhưng mà nếu muốn cãi là bác Hutchinson muốn cãi ra à: Trên đời này bảy người xấu, ba người tốt, anh xây nhà cho thì tức là hết bảy cái nhà là người xấu ở, ba cái nhà là người tốt ở đó. Đó, cái khó vô cùng như vậy. Nhưng mà thôi, cứ tổng quát là ta nói là ta đem được những điều tốt đẹp cho đời. Thứ nhất là miếng ăn, miếng mặc, đúng chưa? Rồi coi chừng có người cãi nữa đó: Người tốt ăn hay người xấu ăn? Cái người tốt ăn người ta lại sống tốt, còn người xấu mà ăn miếng ăn đó rồi nó ra nó quậy à. Nó khổ như vậy. Cho nên nếu mà đào sâu ta thấy luật nhân quả nó phức tạp như vậy.
[32:15]Nên nói rằng thực sự trên đời này chỉ có Đức Phật mới hiểu tới tận cùng của nhân quả, còn chúng ta hiểu cạn cạn, sơ sơ thôi chứ không chính xác. Nhưng mà thôi, ở mức độ cạn cạn, ta nói chuyện với nhau một chút, chừng nào mà ai chứng Thánh rồi, ta sẽ hiểu vấn đề nó sâu hơn, kỹ hơn rất là nhiều. Bây giờ cứ tạm nói, cái nghề tốt đẹp là cái nghề mà đem lại cho người miếng ăn, miếng mặc, nhà ở thuộc về vật chất. Ta đem lại cho người sức khỏe thuộc về y tế, chăm sóc sức khỏe là chữa bệnh đó là y tế. Ta đem lại cho con người sự gì? Sự an toàn, đó là nghề quản lý xã hội, nghề công an, nghề cán bộ, những viên chức, bây giờ họ ở cái tầng cao hơn,
[32:56]người quản lý xã hội, họ đem lại cho cái đất nước một sự bình yên để ta được sống. Nếu mà xã hội không bình yên phải không ạ? Ngoài kia bước vô là trộm cắp, bên đây nó giựt dọc, rồi cái người làm bậy, làm xấu, ta không ngồi đây bình yên để nghe lời nói của một người vừa trở lại và ngu dại hơn xưa, không có, ta không được. Nên cái cái đó là cái mức độ quản lý xã hội, ta đem lại cái cái sự bình an cho xã hội. Ta đem lại cái gì nữa? Ta đem lại kiến thức cho cuộc đời, nghĩa là ta là ai? Là thầy cô giáo, những người dạy học. Rồi ta đem lại cái gì nữa? Đạo đức. Đạo đức là quan trọng. Mà đạo đức ai đem đạo đức cho đời?
[33:40]Bất cứ ai. Bất cứ ai mà đem lại đạo đức cho đời là người đó đem lại ở cái tầng cao. Người đó giữ gìn cái thế giới này không bị tận thế. Còn bây giờ ví dụ như: "Anh làm gì vậy?", nói: "Tôi là giáo sư kỹ thuật hạt nhân.", cái nghề rất là vẻ vang, nghề đó rất là tốt đẹp, đem kiến thức dạy cho sinh viên, cho đời. Mà coi chừng sinh viên ổng có đứa chế bom nguyên tử à. Nó lấy kiến thức ổng chế bom hạt nhân làm khủng bố, thật sự ta không biết nổi. Nên ta nói là để đúng để sai, sự rất là tương đối, không dám quả quyết một cái gì hết. Tôi thấy ổng gọi là trong cái list, trong những cái điều bao gồm những cái
[34:23]điều mà ta cống hiến được cho cuộc đời thì có một điều gọi là đem kiến thức cho đời, mà trong cái đem kiến thức cho đời, có cái kỹ thuật công nghệ. Và cái kỹ thuật công nghệ nó đi về đâu? Nó đem lại cho đời tốt đẹp hay là không tốt đẹp? Lại là vấn đề khác nữa nha. Như nãy ta nói đó, nó học xong kiến thức của ông giáo sư đi, nó chế bom, nó làm khủng bố. Hoặc bây giờ bây giờ cái rõ nè, rõ nè. Ta gặp các thầy, các cô ở các chùa, trụ trì các chùa, các thầy các cô đều than một câu giống nhau: "Bây giờ lớp trẻ rất ít đến chùa, còn người lớn tuổi từ từ chết hết." Lý do tại sao? Vì công nghệ, khoa học.
[35:09]Cái điện thoại hấp dẫn hơn cái chùa. Cái điện thoại nó rất bé nhưng nó hấp dẫn hơn một cái chùa to đùng như thế này. Cái chùa ta có Phật, có mái chùa cong, có hương trầm buổi chiều, có tiếng chuông ngân xa, có thầy ngồi đạo mạo, nhưng tất cả những điều đó không bằng cái điện thoại nữa. Mà điện thoại tức là công nghệ. Thì ngày nay công nghệ nó tràn ngập vào cuộc đời, nó thu hút hết tất cả mọi cái hứng thú, cái niềm vui, nhất là của lớp trẻ và nó không màng tới đạo giáo. Thì ta thấy ta thấy bây giờ nó là một cuộc gạn lọc khốc liệt, khắc nghiệt giữa cái đạo giáo với công nghệ. Thì nếu mà cứ tiếp tục như vậy,
[35:55]ta sẽ thấy tất cả các tôn giáo từ từ suy tàn hết, chỉ còn công nghệ. Mà công nghệ không được dẫn dắt bởi đạo đức thì chuyện gì xảy ra? Người ta dùng công nghệ, người ta giết nhau nhanh hơn, giết nhau nhiều hơn. Bây giờ nó không đưa lính ra chiến trường mà đưa robot ra bắn nhau thôi. Mà robot bắn thì chính xác hơn người bắn. Người muốn bắn thì phải nheo một mắt lại bớt ha, còn lại một con mắt để canh bắn cho trúng mà nhiều khi cũng không trúng. Vì sao? Vì còn hướng gió và cái đối tượng nó di động, tính toán mình tính không lại, thấy nó đang chạy chạy với tốc độ đó mình đưa lên bắn nhưng mà không trúng vì gió nó thổi tạt.
[36:31]Nhưng robot thì không cần, robot nó chỉ cần trong 1% giây, nó tính được cái tốc độ chạy của đối phương, trong 1% giây đó nó tính ra tốc độ gió và độ lệch của viên đạn. Và trong 1% giây đó nó quyết định nó bắn lúc nào, không trốn khỏi nó. Nên cái với cái công nghệ cao, chiến tranh sẽ khốc liệt hơn rất là nhiều. Đó là khoa học công nghệ. Nên nếu cứ cung cấp cho con người chỉ có miếng ăn, miếng mặc, nhà ở, sự an toàn, kiến thức, dừng lại thì thế giới này sẽ tận thế chết liền nếu không có đạo đức. Nên thế giới này cực kỳ cần cái đạo đức để tồn tại, phát triển bình an, bền vững. Đạo đức quan trọng vô cùng.
[37:17]Nhưng mà khổ một điều, cái người dạy đạo đức thì ăn lương được không? Ổng nói đạo đức hay quá mà tự nhiên ổng đòi tôi hết một triệu tiền phí nghe ổng giảng thì mình còn mình còn tin được cái đạo đức của cái ông ông ngồi giảng không? Ví dụ bây giờ như như ví dụ như thầy, ngồi đây: "Nhe, ai nghe lát trả tôi một triệu nghen." thì lần sau còn ai tới đây nghe nữa không? Không. Đó, cái khổ, cái khổ của người giảng đạo đức, một người truyền bá đạo đức, nó lại lui ngược trở lại là Chánh nghiệp chứ không được xem đó là Chánh mạng, nhưng nó là một sự cống hiến rất lớn cho cuộc đời này. Và thấy giống như làm sự cống hiến có thể là một sự trao
[37:57]đổi sòng phẳng, nhưng vì nó là đạo đức nên lại không coi nó là nghề nghiệp được, mà coi nó là một cái gì? Một sự cao thượng, một sự hy sinh, một sự cống hiến thôi, một sự phụng sự. Là ta thấy cái vòng lẩn quẩn Chánh mạng quay một vòng có quay trở lại Chánh nghiệp là ở chỗ này, là chỉ là cống hiến. Đó là lý do vậy. Lý do cái nói tại sao khóa hè ở chùa mình không có lấy tiền. Tại vì dạy đạo đức mà, anh dạy đạo đức mà anh bắt mấy đứa nhỏ mỗi đứa đóng mấy trăm nghìn để đi được học khóa hè cái nó mất niềm tin liền. Nó buộc phải như vậy. Rồi khi đi thuyết pháp như vậy cũng không được lấy tiền. Thuyết pháp lấy tiền rồi làm gì còn đạo đức để mà nói với người ta?
[38:40]Nên nó phải lui lại Chánh nghiệp. Đó, có những cái như vậy, nhưng mà một chuỗi trong cái đóng góp, cống hiến cho đời thì đạo đức là một khâu quan trọng. Cho nên tuy ta nói rằng Chánh mạng, cái nghề mà cống hiến cho đời gồm có: cơm ăn, áo mặc, nhà ở, sức khỏe, sự an toàn, kiến thức, đạo đức, nghề nghiệp. Những cái dãy mà ta cống hiến cho đời thì nó lọt cái yếu tố đạo đức lọt vào trong. Yếu tố đó cực kỳ quan trọng, nhưng mà nó được liệt kê như cũng là một cái đóng góp cho đời nhưng lại bắt đầu nó lại thoát ra khỏi cái Chánh mạng mà lại lui trở lại Chánh nghiệp, tức là cái làm phước mà thôi. Đây là những cái tế nhị như vậy nên ta thấy không có cái gì nó cứng ngắc cả.
[39:20]Đó, phải phải nhìn cho kỹ vấn đề là như vậy. Rồi, cái nghề mà có phước á nó phải là
[39:30]Nhiều người dễ tiếp cận. Nghĩa là cái gì? Cái câu nói nghe hoa mỹ: "Nhiều người dễ tiếp cận". Tôi cung cấp cơm, tôi cung cấp áo, tôi cung cấp nhà ở, tôi cung cấp dịch vụ sức khỏe, tôi cung cấp dịch vụ về kiến thức, cung cấp kiến thức, nhưng mà phải nhiều người dễ tiếp cận thì mình mới có phước chứ, chứ mình cung cấp mà không ai tới nhận hết thì đâu có phước. "Nhiều người dễ tiếp cận", đó là một câu nói hoa mỹ nhưng nghĩa thật là gì?
[40:02]Là rẻ. Có một chữ rẻ à. Rẻ thì nhiều người mới dễ tiếp cận, phải không ạ? Mắc quá mà ai tới. Mình bán tô phở mà tới 5-600.000 ai mà vô ăn. Cho nên mình cũng cung cấp ăn, phở, nhưng mà rẻ, nhiều người dễ tiếp cận. Cái câu nói nghe hoa mỹ, cuối cùng có một chữ à: rẻ. Thì liệu mình cung cấp cho người ta nào là cơm ăn, áo mặc, nhà ở, sức khỏe, đủ thứ hết, nhưng mà rẻ, rẻ mình sống nổi không? Có lãi để sống tiếp hay không? Đây là lại là vấn đề, đó là một bài toán về về kinh tế. Bài toán về kinh tế. Khó nha. Nói: "Làm xong cái giá thành nó như vậy rồi, bây giờ bán không rẻ được. Cái tô phở con là phải 120.000 con mới đóng
[40:51]thuế, mới sống lây lất được, chứ mà bán... Bây giờ phở ở ngoài bao nhiêu một tô rồi sư phụ cũng không rành lắm. Ở ngoài nhiêu ạ? 50.000 phải không? Chứ con không bán 50.000 được, 50.000 phở bèo lắm, con phải 120.000". Thì nói sư phụ cũng nghe, biết vậy sư phụ làm cái gì được bây giờ. Nhưng mà nó coi chừng nó vi phạm vào một cái điều của chánh mạng là không có nhiều người tiếp cận được, thành thử mình cũng không có phước. Nói: "Bây giờ thôi con ráng hạ xuống 70 đi". Nếu con bán một tô phở 70 thì hai tháng sau con bán luôn cái nhà. Tại vì nó lỗ, nó cứ lỗ dần, lỗ dần, nên đây là ta thấy cái tiêu chuẩn để
[41:32]làm chánh mạng cực cái đầu lắm chứ không phải dễ đâu. Ta cung cấp cơm ăn, nhà ở, áo mặc, dịch vụ sức khỏe, y tế, kiến thức, sự an toàn, đủ rủ đủ hết trơn. Đó. Nhưng mà rồi cuối cùng là còn phải yếu tố nữa, nhiều người dễ tiếp cận, rẻ thì ta lỗ. Lỗ thì cái chánh mạng cũng mất mạng luôn, chứ không nói chánh mạng hay tà mạng mà mất mạng luôn. Nhưng mà có một người, có một số người thật ra họ kiên trì cống hiến cho đời rất nhiều nhưng luôn luôn lỗ.
[42:05]Đố biết là ai?
[42:09]Mình lỗ là mình phá sản, nhưng có một người lỗ, không phá sản nhưng kiên trì làm hoài. Đố biết là ai? Thật ra là cán bộ công chức nhà nước đó. Những người mà sống sống tốt á,
[42:25]ta nhìn vào bảng lương của họ, ta xót lòng liền: "Trời ơi, ổng làm chức đó mà lương ổng nhiêu đây thôi hả trời?". Đó, nhưng mà nhà nước quy định nhiêu đó thôi, tại vì ngân sách nhà nước không thể trả được cao. Ngày đời xưa vua cũng vậy. Ông quan nào nếu mà sống đúng đều nghèo, tại vì cái lương mà triều đình trả không thể cao, tại vì triều đình còn phải cân đối cái ngân sách của triều đình, cái gọi là quốc khố đó, tiền bao nhiêu, trả lương bao nhiêu, còn phải dự phòng bao nhiêu, bởi vì cái tiền dự phòng rất là quan trọng. Không biết quốc gia sẽ xảy ra chuyện mưa bão, lụt lội này kia nọ, chiến tranh này kia nọ,
[42:57]nên lúc nào cái dự phòng cũng phải cần cho nhiều, nên không thể trả lương nhiều được. Và cái đó chuyện đó là chuyện từ ngàn xưa cho tới bây giờ và tới ngàn sau cũng vậy, hễ chấp chấp nhận làm công chức thì chấp nhận lương thấp. Đó là lỗ. Cái sự cống hiến của mình cho đời rất nhiều nhưng cái thu nhập luôn luôn thấp. Nhưng mà tuy nhiên là cái phước nó lại bù lại. Nếu người đó sống cống hiến, phụng sự, bỗng nhiên nó có cái lộc ở đâu đó lấp vô cũng đầy lại, và nhiều khi còn nhiều hơn. Nên có những cán bộ công chức nhìn vô thấy ổng giàu lắm, không phải ổng tham nhũng, không phải, cái hên, bị cái phước nó bù lại.
[43:34]Nên cái chánh mạng mà đúng đem lại cái phước thì cái phước nó lại bù đắp lại cho ta. Ở đây vậy. Nghề thầy bói, chánh mạng hay tà mạng?
[43:48]Nhớ đừng kết luận nha, kết luận ra người ta cầm cây người ta rượt à.
[43:56]Mình cứ nhìn vào cái bảng mà luật pháp á, ví dụ như là đánh bài, bây giờ là nhà nước mình bắt rất là gắt á. Anh mở sòng bài ra mà có tiền một cái là là cơ sở để kết tội liền. Thì chứ còn hồi xưa thấy đánh bài lén đồ này đồ kia nhiều lắm nha. Rảnh rảnh không biết làm gì cái gầy sòng bài ra, bỏ tiền ra ăn thua nhau, nhiều khi cũng ít thôi, nhưng bây giờ là không biết, tiền ít tiền nhiều gì công an bắt được là chết liền. Nhưng có một người mà cầm tới bộ bài mà công an chưa có quy định để bắt, đó là ai? Rồi, giỏi, mấy người này kinh nghiệm nè, là bói bài. Bói bài.
[44:36]Con người ta vì ta sống trên đời, có những lúc ta không quyết định được mà không biết hỏi ai, và có một người luôn luôn ta hay thích hỏi để tư vấn, đó là ai? Thầy bói, giỏi, đâu biết. Vì không biết hỏi ai. Rất cười lắm, nhiều người cũng hay hỏi sư phụ lắm. Bộ tưởng sư phụ làm nghề coi bói hay sao á, cứ nhắn tin nói: "Thưa sư phụ, bây giờ có chuyện này, chuyện này, chuyện này, rồi bây giờ con nên làm cái gì?". Rồi sư phụ trả lời làm sao? Sư phụ trả lời làm sao? Hễ trả lời cái gì người ta cũng nói mình là thầy bói hết, cho nên sư phụ nói một câu thế này: "Con lạy Phật, bốc thăm. Xong". Sư phụ vô can. Con có ba chọn lựa phải không? Không biết chọn cái nào không?
[45:20]Rồi con viết ba cái thăm vô, con lên con quỳ con lạy Phật á, xong. Rồi, thế là nói mấy phút sau cái nhắn tin lại: "Dạ, con bốc thăm Phật không cho con đi du học, bắt con ở nhà". Rồi thì vậy thì cứ theo Phật, đừng theo sư phụ, sư phụ không phải thầy bói. Nó khỏe vô cùng, nhớ cái này là cái kinh nghiệm nè. Còn khi nào mà nếu mình làm nghề thầy bói thì buộc phải trả lời á. Buộc phải trả lời, bây giờ con có này con bây giờ cái đây chỗ này nhận con làm, chỗ này nhận con làm, chỗ này nhận làm, bây giờ con nhận chỗ nào? Nếu mình là thầy bói thì phải cho người ta một cái, rồi mới trả tiền, người ta mới trả tiền mình chứ.
[45:50]Nghề mà, phải có tiền. Nhưng mà sư phụ đâu phải thầy bói mà không làm cái nghề đó, cho nên sư phụ đổ lên ông Phật: "Rồi, con bốc thăm lạy Phật đi, rồi Phật cho làm nghề nào thì con chọn nghề đó". Xong, khỏe vô cùng.
[46:09]Có những cái nghề ví dụ như ta về luật pháp không thấy là sai,
[46:16]nhưng về đạo đức và nhân quả có thể sai. Ví dụ như ta làm chủ nhưng ta rơi vào đúng cái lỗi bóc lột.
[46:26]Cái lợi nhuận ta nhiều nhưng mà những người những cái nhân viên để giúp ta tạo nên cái công việc cái ngành nghề đó lại hưởng lương thấp quá, đời sống họ vất vả quá thì cũng là một loại tà mạng. Cái nghề ta làm không sai, nhưng mà chính vì ta bóc lột, ta cũng trở thành tà mạng. Đây là ta cẩn thận. Nên mình đã sống được thì phải để ý những người mà phụ giúp với mình trong công việc làm ăn cũng phải sống được, chứ không thể là mình sống thoải mái mà những người phụ giúp mình hay những nhân viên của mình trong cái nghề nghiệp của mình, ngành nghề mình họ sống quá vất vả, thiếu thốn là sai liền. Có một cái cô Phật tử nhắn tin với sư phụ than,
[47:11]thì cô làm nghề về nấu ăn, phục vụ về ăn uống là là ai đặt tiệc đặt gì đó thì cô nấu vậy. Thì cô dưới có các nhân viên, nhưng cô nhắn một cái tin làm cho sư phụ cũng thấy vui. Cổ mới nói thế này là: "Những nhân viên làm cho con thật sự đời sống vẫn còn vất vả", tức là cổ nói là cái lương cổ trả chưa được nhiều tại vì cái cái thu nhập của doanh thu của cái ngành nghề của cổ chưa phải là khá, nên cổ không trả lương được nhân viên nhiều và cổ lấy cái đó làm xót xa thì sư phụ không có hỏi tới làm chi. Tại hỏi tới là hổng lẽ hỏi người ta lời bao nhiêu, trả lương bao nhiêu, mấy cái chi tiết thì mình không
[47:47]hỏi, nhưng mình chỉ đánh giá cái đạo đức thôi. Đạo đức mà biết nghĩ tới đời sống của nhân viên của mình đó là người có đạo đức, và người đó dễ là người có chánh mạng. Như vậy, vậy thôi, ta cẩn thận cái đó.
[48:01]Một trong những yếu tố của chánh mạng nữa là ta phải có thời gian tu tập, chứ không thể làm đầu tắt mặt tối rồi không ngồi thiền, lễ Phật được là sai. Nhớ yếu tố của chánh mạng. Trong các định nghĩa của chánh mạng thì ta nhớ như vậy: Ta có nhiều cái chọn lựa mà trong những cái chọn lựa hồi nãy ta đã nói về đem cống hiến được cho đời, mọi người dễ tiếp cận, phụng sự được cuộc đời, nhưng mà điều đó là do cái phước và cái nghề của ta làm càng ngày nó càng tạo ra phước. Và chính vì nó càng ngày nó càng tạo ra phước thì để ý điều này chút xíu: Phước nhiều quá, ta lại đầu tư thêm, mở rộng kinh doanh thêm,
[48:45]phát triển thêm, rồi coi chừng đi vay nợ ngân hàng nhiều thêm á. Vì có cơ hội, có uy tín mà, cái ta cứ vay mượn nợ rất là nhiều, coi chừng. Nợ nhiều bắt đầu trở thành tà mạng. Nợ chừng chừng thôi, nợ nhiều là bắt đầu trở thành tà mạng. Mình phải nhớ cái câu: "Sợ nợ cũng là đạo đức". Nhớ như vậy, nhớ cái câu: "Sợ nợ cũng là đạo đức", chứ không phải sợ vợ đâu.
[49:14]Sợ vợ cũng gần là đạo đức đó, nhưng sợ nợ mới là người đạo đức. Thì khi ta làm nghề mà gọi là Chánh mạng, ta cứ càng làm thì càng có phước, mà càng có phước thì càng có nhiều cơ hội đến nữa. Cứ cái nghề của ta nó sẽ phát triển và ta say mê phát triển nghề nghiệp của mình, không còn dành thời gian để tu tập là bắt đầu sai. A, là bắt đầu Chánh mạng cũng sẽ trở thành tà mạng. Thì một trong những yếu tố của Chánh mạng là làm ăn nhưng phải tu tập. Làm ăn, làm ăn cũng là làm phước. Làm ăn phải có dành thời gian tu tập, đó là Chánh mạng. Ta nhớ định nghĩa lại nói Chánh mạng là gì? Nó nhiều lắm, nhưng mà nói gọn thế này:
[50:07]là Chánh mạng nghĩa là một cái nghề làm ăn mà tạo ra phước, một cái nghề làm ăn mà vẫn dư ra được thời gian để tu tập. Chánh mạng là như vậy. Thì cái thời gian tu tập này nó quan trọng lắm, vì Chánh mạng là chuẩn bị bước vào thiền định, bước vào Chánh tinh tấn, mà Chánh tinh tấn ta dùng cái chữ tinh tấn, Phật dùng cái chữ tinh tấn là ta phải hiểu vất vả, cực khổ, tốn rất nhiều thời gian. Nếu ta không còn thời gian để tu tập thì cái đó không phải Chánh mạng. Cái đó không phải Chánh mạng, nhớ như vậy. Ta chọn lựa cái nghề để cống hiến, nghề đó tạo ra phước và nghề đó cho ta nhiều thời gian để tu tập.
[50:50]Còn làm mà tới nỗi đầu tắt mặt tối không lễ Phật, không ngồi thiền được là sai. Cái đó chưa đủ tiêu chuẩn của của Chánh mạng, thì nhớ cái điều đó như vậy. Dĩ nhiên có những lúc cái công việc buộc ta phải tốn nhiều thời gian hơn à để xử lý, tại dòng đời không phải lúc nào cũng êm ả, suôn sẻ. Có những lúc ta phải về trễ, có những lúc ta phải thức khuya để xử lý. Nhưng mà nếu nó cứ thường xuyên như vậy thì công việc đó là không phải Chánh mạng. Nói nếu có thì cũng tạm thời thôi, rồi ta sẽ quay lại cái đời sống ổn định của mình là có thời gian lễ Phật và ngồi thiền, vì ta chuẩn bị đi vào ngồi thiền rồi.
[51:33]Sau Chánh mạng là bắt đầu bước vào thiền định. Dạ, nên vì vậy Chánh mạng phải làm cho ta có thời gian tu tập. Mà nếu nói là: "Con mà con con mà bỏ đi ngồi thiền, lễ Phật á, công việc không ai coi." thì cái đó chưa phải Chánh mạng. Là phải làm quá vất vả, tức là chưa đủ phước và chưa đủ Chánh mạng. À. Tột cùng của Chánh mạng là cái này, nhớ Sư Sư phụ đang sắp sửa nói ra một điều, hồi xưa Sư phụ có nói một lần nhưng hôm nay nói lại, cái bài Chánh mạng phải nói lại. Tột cùng của Chánh mạng là cái này. Mình làm ăn á nhưng tiền nó kiếm mình, chứ không phải mình kiếm tiền. Đây là đỉnh cao của Chánh mạng.
[52:14]Tiền nó kiếm mình, chứ không phải mình kiếm tiền. Nói: "Thầy nói giỡn hả thầy?
[52:24]Sống trên đời đi làm ăn mà nói là tiền nó kiếm mình?" Không, đây là một sự thật. Khi cái phước ta đủ ở mức độ nào đó rồi, tiền nó kiếm mình chứ không phải mình kiếm tiền. Có một anh Phật tử kể với Sư phụ, nói: "Con thấm thía lời dạy của Sư phụ về cái mà tiền nó kiếm mình." Nói: "Làm sao?" "Tại vì chính con là người được cái điều đó." Sư phụ nghe Sư phụ cũng hơi tò mò, tại Sư phụ nói được chứ Sư phụ làm không có được. Tiền nó không có kiếm Sư phụ. Tiền nó kiếm ai không à, chứ nó không hề kiếm Sư phụ. Nên Sư phụ không có cái kinh nghiệm, mặc dầu trên nguyên tắc đạo lý thì mình biết. Người đủ phước thì tiền nó kiếm mình chứ mình không phải kiếm tiền.
[53:01]Nguyên tắc thì biết, nhưng thực tế thì Sư phụ không biết, tại Sư phụ không phải là người mà tiền nó đi kiếm Sư phụ nha. Khi hỏi hỏi anh anh Phật tử đó: "Tiền nó kiếm anh như thế nào?" "Dạ, buổi sáng con ra uống cà phê với một người bạn, người bạn mới hỏi con: 'Anh coi có cái nhà nào như vậy như vậy giới thiệu để em mua.'" Nói lúc đó đâu có biết nhà nào đâu, thì cũng ừ ừ ậm ừ cho vui. Nhưng mà bước ra khỏi cái bàn cà phê thì có người khác gọi điện thoại lại: "Tôi có cái nhà như vậy cần bán.", đúng cái nhà mà ông kia hồi nãy hỏi. Thế là mình đứng giới thiệu hai ông lại cái mình hưởng tiền cò, ngồi mới ngẫm nghĩ:
[53:34]"Đúng là tiền nó kiếm con. Tiền nó kiếm con." À. Và cái người Phật tử cũng đang ngồi trong đây, đều Sư phụ không có khờ nói tên với ảnh chi rồi mọi người kiếm ổng xin tiền hay là hỏi mượn kẹt. Bây giờ ngồi mà ngẫm lại, những cái người mà mình thấy mình có vẻ có phước á, ngồi ngẫm đi ngẫm lại một chút, dường như tiền nó kiếm mình, đúng không ạ? Dường như là tiền kiếm mình. Còn à mà những người mình đang còn phải vất vả là mình còn phải mình đi kiếm tiền. Nên nói đỉnh cao của Chánh mạng là như vậy á. Đỉnh cao Chánh mạng là từ cái Chánh nghiệp ta tích lũy rất nhiều phước, rồi bắt đầu ta chọn cái nghề để mưu sinh.
[54:12]Và cái chọn của ta khôn ngoan, trí tuệ, đúng với đạo lý thì cái nghề đó càng lúc nó càng làm ra phước. Mà làm phước tới cái đỉnh của Chánh mạng rồi là bắt đầu tiền nó kiếm mình. Thì lúc đó ta không còn phải quá bươn chải, vất vả, lúc đó thật sự là ta có nhiều thời gian để tu tập. Lúc đó bắt đầu bước qua giai đoạn Chánh tinh tấn là ngồi thiền, vì ngồi thiền tốn thời gian, tốn công sức lắm, tốn tinh tinh thần lắm. Nên tới cái giai đoạn mà tiền nó kiếm mình là ta hiểu đây đây là tới lúc ta phải tu rồi, tới lúc ta phải tu rồi, chứ không còn được tới đó mà ngồi mà nghênh ngang mà đi hưởng nha. Chết à.
[54:49]Đó là lúc mà tới lúc ta phải tu. Đó giai đoạn cuối của Chánh mạng rồi, tới tột đỉnh của Chánh mạng rồi, tiền nó kiếm mình rồi là lúc đó phải lo tu hành. Chứ còn mà tới đó thấy tiền kiếm mình rồi cứ nhơn nhơn tự đắc, nghĩ mình có phước rồi mình ngon lành cái nọ rồi lo đi chơi không là hết phước là chết, nó lui lại liền là bắt đầu mai mốt mình đi kiếm tiền ạ, hết phước rồi là đi kiếm tiền. Nhớ như vậy, cái đỉnh cao của Chánh mạng là tiền kiếm mình. Vậy các tu sĩ đây là tiền kiếm các thầy hay các thầy đi kiếm tiền? À.
[55:23]Thấy các thầy không làm gì, phải không ạ? Đâu có ra đời làm gì mưu sinh đâu, đâu có sòng phẳng với đời. Thì thấy không làm gì mà vẫn sống thì dường như là tiền đi tìm phải không ta? Đúng không ta? Đúng là giống như là tiền đi tìm quý quý thầy, quý cô để sống á. Nhưng mà điều đó có nghĩa là cái gì? Có nghĩa là thật ra trong cái kiếp quá khứ, kiếp trước thì quý thầy, quý cô đã từng cúng dường người xuất gia, nên bây giờ khi mình đi xuất gia rồi tự nhiên mình được cúng dường để sống, để tu. Nhưng mà phải tu ạ và làm công quả. Ví dụ thấy quý thầy, quý cô mình không làm việc bên ngoài bên đời, thậm chí có những thầy, những cô mới xuất gia đâu có đi thuyết pháp được đâu.
[56:07]Nhưng cái công quả trong chùa coi vậy chứ nó ảnh hưởng ra ngoài. Ví dụ như những khi Phật tử lên tu, những khi lễ hội về rất là đông mà chùa ta được mọi điều tiện nghi, an toàn, đầy đủ cho Phật tử tới nơi thì cái công quả đó của ai? Quý thầy, quý cô chứ ai. Nên khi quý thầy, quý cô mà công quả trong chùa, thấy chỉ ở trong khuôn viên chùa nhưng sự thực ảnh hưởng cũng gì? Cũng tỏa ra ngoài cuộc đời, vì nơi chùa là nơi mà mọi người tới lui như vậy. Nên có cái câu mà trong nhà thiền có cái câu dễ thương: "Thường tảo già lam địa, thời thời phước huệ sinh, nhược vô tăng khách chí, diệc hữu thánh nhân hành."
[56:54]Nghe chữ Nho không giờ ngủ liền. Thường tảo già lam địa, tức là chỉ việc đơn giản thôi là quét chùa. Tảo tức là quét á, thường tảo già lam địa là thường quét chùa. Thời thời phước huệ sinh, vậy chứ mà phước và huệ từ từ tăng lên. Vì sao vậy? Bởi vì: Nhược vô tăng khách chí, nếu không có khách tăng từ xa đi tới thăm, diệc hữu thánh nhân hành, cũng có thánh nhân coi vậy chứ bất ngờ ghé qua. Thì cái miếng đất mà mình quét như vậy đó cũng là một sự phục vụ đối với những người đáng kính. Còn ở đây vì trong ngôi chùa ta đến những lễ hội đông, cả ngàn ngàn người tới về dự lễ, ai cũng thành kính, ai cũng lắng tâm, ai cũng tu tập,
[57:38]ai cũng yêu thương thì cái việc mình phụng sự trong chùa thôi cũng gọi là gì? Cũng gọi là một sự phụng sự ra tràn ngập ra bên ngoài cuộc đời. Đó là lý do thấy quý thầy, quý cô dường như không có tác động sòng phẳng với cuộc sống bên ngoài, chỉ công quả trong chùa, coi vậy chớ cũng là một sự trao đổi, cũng là một sự cống hiến như vậy chứ không phải là không.
[58:08]Rồi ta để ý thế này thế này nữa, ví dụ như
[58:13]giờ ta làm công nhân ngành điện, ta làm công nhân ngành điện tức là đi kéo dây điện đường á. Ví dụ như nhà nước có một cái dự án à bây giờ trên cái tuyến đường này ta phải bắt cái hệ thống dây điện đi qua để cho dân xài. Thì cái chủ trương đó là cái lệnh từ nhà nước, ta chỉ là công nhân thôi. Ta chỉ là công nhân thì ta cứ kéo dây, bắt bắt lên rồi siết ốc rồi leo trèo, dựng cột rồi đại khái là những cái kỹ thuật nó cũng bình thường như vậy. Và trong một tháng như vậy là ta kéo dây được, lắp điện được thì mấy cây số. Thì cái phước của ta nằm ngay đó. Cái lương thì nó giống hệt, nhưng mà cái đoạn đường mà
[58:51]ta cái năng suất ta làm được đó thì bắt đầu nó tính nó cấn trừ để tính ra cái phước ta được hay không. Đó là nếu mà cái năng suất ta cao, nghĩa là cùng với một cái số lương nhất định, nhưng năng suất ta cao, hiệu suất ta cao thì sao? Phước sao? Phước nhiều hơn. Thấy không? Rõ ràng. Nó là cái nghề nhưng mà nhiều người dễ tiếp cận, tức là rẻ, mà rẻ suy ngược lại nghĩa là gì? Là năng suất cao. Thì phước ta nhiều. Nên cái vấn đề trở lại đây nữa là trong cái Chánh mạng, nghĩa là phụng sự, nhưng nếu ta phụng sự được nhiều thì phước ta nhiều, mặc dù cái sự trao đổi lại cái cái cái cái ưu đãi, cái sự đãi ngộ của xã hội trở lại với ta nó nó giống hệt.
[59:38]Nhưng mà cái sự phụng sự của ta đối với xã hội nó nhiều hơn, nhiều hơn thì rõ ràng cái chênh lệch đó thành cái gì? Thành cái phước. Đó vậy. Cái quan trọng nữa là năng suất phụng sự của ta trong cái nghề của ta. Ta gọi chữ là người nhiều người dễ tiếp cận là nhiều người đến khách hàng, nhưng bây giờ không phải khách hàng nhưng nó lại công việc của kỹ thuật. Mà kỹ thuật ta làm ra được năng suất cao thì cũng là phụng sự được nhiều cho đời thì ta có phước. Bắt đầu cái móc nó lại nằm trở lại ở chỗ này nữa là gì? Năng suất cao. Cái nghề của ta mà năng suất cao thì ta có phước, mà cái nghề của ta làm mà năng suất thấp thì ít phước.
[1:00:23]Ta cũng đi gặt lúa, ví dụ như cánh đồng nó chín rồi bắt đầu người ta thuê mình gặt, trả công cho mình như là một ngày bao nhiêu tiền, thì mình cầm cái liềm mình đi xuống lúa ruộng mình gặt. Đây có ai đã từng đi cắt lúa chưa kìa? Giờ mặt tiểu thư quá không biết có không. Chớ còn đây xin giới thiệu nông dân chính hiệu nha, từng đi trồng lúa, cắt lúa, đập lúa, vác lúa đầy đủ hết, biết hết á. Cái gì cũng biết hết. À thì bây giờ ví dụ vậy, một người người ta trả lương cho mình một ngày bao nhiêu tiền, mấy trăm nghìn á. Lương giờ nhiêu hả? Không biết, giờ không rành lắm, đại khái xưa có mấy đồng. Ví dụ ngày vậy mình đi cắt lúa rồi một ngày mình cắt được bao
[1:01:02]nhiêu sào ruộng, mình đập lúa đó ra đem về thì với cái số lương đó mình tạo ra được năng suất là cắt được bao nhiêu cái khoảnh lúa, thì cái nhân quả bắt đầu nó tính cộng trừ ở trong đó đó, cái sòng phẳng nó tính cộng trừ trong đó đó. Nếu cùng với số lương đó mà mình làm thấp cà lẹt đẹt lẹt đẹt thì không ai thuê mình nữa, nghĩa là phước mình xuống luôn, mất việc luôn là mất phước á. À còn ở đây cùng với một số lương đó nhưng mình làm nhiều hơn người khác thế là ông chủ ổng cứ thuê mình hoài vì năng suất cao nghĩa là có phước. Được người ta thích thuê nghĩa là mình có phước. Vấn đề năng suất là một vấn đề.
[1:01:39]Nên ở đây vấn đề đầu tư làm sao để năng suất cao là vấn đề tạo ra phước trong nghề nghiệp, trong Chánh Mạng. Rồi trong Chánh Mạng chúng ta có thêm yếu tố nữa là năng suất, làm sao cho có năng suất. Thì có hai cách để làm cho năng suất cao lên: một là áp dụng kỹ thuật. Nên ta thấy ví dụ như nước Mỹ tại sao lập quốc mới 200 năm mà nó hùng mạnh bởi vì nó áp dụng kỹ thuật dữ dội. Tất cả áp dụng kỹ nghệ nên cái công nghệ kỹ thuật ta không biết nó đi đường nào nhưng nó đem lại hiệu suất rất là lớn. Và đó cũng là lý do có thể tạo nên phước. Sư phụ dùng chữ "có thể" vì nó cũng có những phản ứng phụ, nhưng hôm nay ta không bàn, chỗ này ta không bàn. Nhưng hiểu thế này:
[1:02:23]làm cái gì khéo áp dụng kỹ thuật để năng suất cao hơn thì ta có phước hơn và làm cho cái Chánh Mạng của chúng ta sớm đạt tới cái đỉnh. Chánh Mạng sớm đạt tới cái đỉnh nghĩa là gì? Tiền nó tìm ta. Nhớ giùm cái đó. Đó, cái tiêu chuẩn mà để gọi là ta đạt tới cái đỉnh của Chánh Mạng là tiền nó tìm ta, để chúng ta chuẩn bị bước vào thiền. Thì ở đây yếu tố năng suất là quan trọng, làm cho có năng suất, mà để năng suất cao thì có hai yếu tố chính: một là kỹ thuật và hai là team work, làm việc nhóm với nhau, hợp tác với nhau mà làm, đừng có làm cái gì một mình. Một người một góc một cạnh, chia phân công hợp lý, hỗ trợ lẫn nhau thì năng suất sẽ cao.
[1:03:06]Còn nếu ta anh hùng cá nhân cứ làm gì cũng một mình thì năng suất không cao, nhớ như vậy. Trong đạo cũng vậy, trong đời cũng vậy, trong công việc làm ăn hay mọi thứ cũng vậy, trong sự tu tập cũng vậy, là đừng bao giờ mà giành làm cái gì một mình mình. Việc gì cũng san sẻ, cũng nhờ vả, hỗ trợ nhau, ai làm mình hỗ trợ, mình làm cầu mời nhờ người khác hỗ trợ thì có cái team work, tương tác hỗ trợ nhau mà xã hội này phát triển, nhớ như vậy. Ví dụ như hôm nay ta ngồi ở chùa Từ Tân, ta thấy rất đông huynh đệ của ta về đây nghe Pháp, ta được sống trong cái khung cảnh có đông người, nhớ giùm sư phụ: ta đang hiện diện trong một khung cảnh rất đông người,
[1:03:52]mà cái đông người đó là những người sao? Hiền lành, tử tế, yêu thương nhau. Đúng không ạ? Thầy nhắc lại: Ta về đây, ta nghe Pháp, ta đang sống trong một không khí, trong một khung cảnh có đông người mà đông người đó là những người biết đạo, biết tu tập, biết yêu thương nhau. Đó là cái phước rất là lớn. Nếu chúng ta không có cái phước đó thì chuyện gì xảy ra? Hôm nay là ngày Chủ Nhật, ta đang ngồi ở nhà một mình, buồn, không ai mời đi chơi, mình đi chơi mình cũng mình mình đi, rồi mở cái nhạc tình nghe mà nhạc tình nghe nó nó nhắc lại cái chuyện thất tình ngày xưa, rồi mình lại buồn càng buồn thêm.
[1:04:37]Thôi không hát nữa.
[1:04:41]Nếu ta không có phước, ta một mình. Mà nếu ta không có phước, ta lọt trong một cái số đông toàn là những người ganh ghét nhau. Còn nếu ta có phước, ta ở trong cái khung cảnh đông người toàn là những người hiền lành, tử tế, biết tu và thương nhau. Như ta đang ở trong khung cảnh này vậy, khung cảnh ta đang ở là đang ở khung cảnh có phước. Như một cõi trời, giống thôi chứ còn cõi trời thì các vị họ đạo đức lắm, nhưng mà ta giống như vậy, đông người ai cũng thương nhau, ai cũng hiền lành, tử tế. Ở đâu ta được cái phước đó?
[1:05:18]Ở đâu ta được cái phước đó?
[1:05:22]Không phải tự nhiên ta được cái phước ở trong một khung cảnh đông người yêu thương nhau. Cái phước đó là do trước đây, chữ "trước đây" là không biết trong kiếp này hay những kiếp trước, ta thường kêu gọi mọi người thương nhau. Nên người nào mà thường kêu gọi mọi người thương nhau thì chúng ta đời đời nhiều đời ta hay lọt vào trong cái hoàn cảnh chung quanh mình có đông người và ai cũng thương nhau. Đó là cái phước. Còn những người mà chọt bên này, chia bên kia, cứ kích động cho người ta ghét nhau thì từ từ sẽ rơi vào cảnh gì? Cô độc, cô đơn. Đó là những người như vậy. Nhưng có những người vậy cũng tham gia tu tập
[1:06:12]vào đạo tràng, có những khi sư phụ phải quyết định kỷ luật luôn, không được ái lạc nữa. Tại vì người đó cứ chọt nhẹ nhàng kích động người này chia rẽ người người kia, chia rẽ người nọ thì họ gây cái nhân chính họ phải bị cô độc, đành chịu, để bảo vệ những người còn lại trong đạo tràng sống một đời sống tu hành hòa thuận, yêu thương nhau, buộc lòng phải cứng rắn. Nhưng mà người đó tới lúc lãnh cái quả báo của mình là như vậy. Thì cũng vậy, trong cái Chánh Mạng, trong nghề nghiệp, ta nhớ yếu tố thứ hai để làm tăng năng suất cho mình có phước là team work, làm việc nhóm, làm việc tập thể. Và làm gì cũng đừng nghĩ một mình.
[1:06:52]Ví dụ có cái gì hay một mình mình làm cũng được rồi đó, nhưng rủ người khác thêm làm để người khác được lợi ích, được hưởng thêm cái lợi với mình, chứ một mình mình độc quyền cũng được, nhưng không, cũng tìm cách san sẻ cái lợi đó cho người khác hoặc là thuê thêm người vào làm để người khác cùng hưởng cái lợi này với mình, chứ mình không có hưởng một mình. Trong công việc không phải lúc nào cũng suôn sẻ, có những lúc khó khăn và có những lúc buộc ta phải gọi là xoay xở, improvise, ta phải xoay xở. Nhưng mà nhớ mình là người đệ tử Phật, mình xoay xở gì xoay, nhớ có cái phước ở phía sau chi phối.
[1:07:33]Đừng có xoay xở rồi giẫm vào lĩnh vực của gì? Tội lỗi. Tại nhiều khi ta kẹt quá, ta xoay xở thế này thế kia vô tình ta tạo tội. Trong đó ta lỡ tạm ứng cái này, mượn cái kia, đôi khi hơi lừa chút, nói dối một chút hoặc là vay nhiều quá, cái đó ta bắt đầu vượt qua khỏi cái ranh giới của đạo đức và luật pháp, bước vào cái tội liền, là do cái xoay xở quá đáng. Nên nhớ vậy, mình là đệ tử Phật phải tin nhân quả. Khi cái khó khăn nó ập tới, mình phải xoay xở, đó là cái nghiệp nó bắt mình vậy, nhưng mà xoay không được quên cái cái nhân quả phía sau. Dù có những người vậy đang thành công vậy đó, bỗng nhiên bị nạn phải lên Đắk Lắk để mà buôn sầu riêng, nó cũng phải như vậy.
[1:08:18]Nhưng buôn sầu riêng thì buôn, dứt khoát không làm điều gì sai lầm, không có xoay xở đến mức độ mà vượt khỏi cái ranh giới của đạo đức, rồi phước nó trở lại. Nói như vậy là nhớ vậy. Biết sư phụ nói ai không? Không biết thì thôi đừng có hỏi, nói vậy.
[1:08:42]Thế chúng ta làm ăn vất vả để làm gì?
[1:08:49]Nuôi sống bản thân và gia đình. Nuôi sống bản thân và gia đình, cái chính là như vậy. Rồi bắt đầu cái chỗ này mới nè. Nuôi sống bản thân thì thôi không nói, nhưng mà nuôi sống gia đình ta rất dễ rơi vào cái lỗi kể công: "Tao mà không nuôi tụi bây chết đói hết", đó mấy cái câu đó, rất nguy hiểm, nó thành cái nghiệp liền. Cha và mẹ nhớ vậy, dù làm việc vất vả nuôi con cái nhưng đừng kể công. Mà cái điều ta mong là gì? Là con mình nó có đạo đức, lớn lên nó phụng sự cho đời chứ không phải lớn lên mình mình già nó nuôi mình. Nhớ dẹp cái ý nghĩ đó giùm sư phụ. Dẹp cái ý nghĩ là mình nuôi con để sau này mình già có con nương tựa,
[1:09:31]đừng nghĩ chuyện đó, bởi vì rất nhiều người nghĩ điều đó và thất bại cả. Lớn lên con bỏ mình đi sạch, rồi giành gia tài nữa, đủ thứ chuyện xảy ra. Ta đẻ con để làm gì?
[1:09:44]Nhớ nha, nhớ định nghĩa lại giùm. Ta đẻ con để cung cấp những công dân đạo đức cho quốc gia mình, chứ không phải đẻ con để lớn lên nó nuôi mình, không có chuyện đó.
[1:09:59]Giống như sư phụ vậy đó, sư phụ có nhiều đệ tử, nhưng sư phụ không bao giờ nghĩ rằng sau này sư già để cho đệ tử nuôi mình, không có chuyện đó, không bao giờ nghĩ. Sư chỉ mong một điều, sau này các đệ tử mình giỏi lên đi giáo hóa chúng sinh, còn sư phụ ở nhà một mình được rồi. Tự mình nấu miếng cháo mình ăn được, không nghĩ tới. Nên sư phụ ráng tập thể dục là vậy đó, để sau này không phải ai đỡ đần, không phải đi mà phải có người kè kè bên rất là mất thì giờ đệ tử mình. Đệ tử mình giờ đó nó phải ngồi thiền, giờ đó nó phải đi thuyết pháp, chứ không phải ngồi bên đây kè kè nuôi mình tội nghiệp. Phải để cho đệ tử mình được tung bay.
[1:10:33]Cho nên sư phụ cứ phải ráng, mỗi ngày đều ráng tập thể dục để duy trì cái sức khỏe, không làm khổ, không làm cực đệ tử mình. Chứ không phải là nuôi đệ tử để sau này đệ tử nuôi mình, không có chuyện đó. Thì trong cái chánh mạng cũng vậy, là ta mưu sinh để nuôi sống bản thân và gia đình nhưng nhớ đừng kể công, vì kể công rồi quả báo trở lại thảm khốc lắm. Cái quả báo thảm khốc thế nào thì thôi hôm nay ta không nói. Rồi còn cái chiêu này nữa: Khi ta làm đến cái tuổi nào đó thì ta nghỉ, nghỉ hưu. Nghỉ hưu là thời gian đó là làm sao, là làm cái gì? Không làm gì mà vẫn ăn lương. Và cái ăn lương đó là ở đâu ra?
[1:11:11]Là do cái công sức ta đã cống hiến trong cái quãng đời ta làm việc nên bây giờ ta được hưởng cái lương hưu. Mà nếu nói theo nhân quả là ta đang hưởng cái phước của quá khứ, là do quá khứ ta làm cống hiến được nhiều, bây giờ cái phước đó nó còn thừa để ta hưởng ở tuổi già cho tới khi chết, ý là như vậy. Nhưng mình là người Phật tử, mình có khờ dại mà ở không mà hưởng phước quá khứ không? Mình có khờ cỡ đó không? Không. Ai khờ khờ, mình không có khờ, tại mình là đệ tử Phật. Còn một hơi thở là dù mất việc làm rồi, tại tới nghỉ hưu rồi thì không ai cho mình làm nữa, nhưng lập tức chuyển qua cái gì, lui lại cái gì?
[1:11:50]Chánh nghiệp liền, làm phước liền, không bao giờ khờ dại ở không. Nhớ như vậy. Không chánh mạng, lui lại chánh nghiệp, lúc nào cũng cống hiến, lúc nào cũng làm phước, không ở không, như vậy. Mà tới cái ngày mà mình sắp sửa trút hơi thở cuối cùng để chết, cũng phải ráng kiếm một việc phước cuối cùng để làm. Nói lúc đó còn hơi đâu nữa mà làm, còn có sức đâu nữa mà làm? Ráng nghĩ ra. Nghĩ ra cái gì? Khều khều ai lại gần: Tắt bớt cái quạt cho đỡ tốn điện. Rồi rồi, lúc đó hãy trút hơi thở cuối cùng mà chết nha, cũng làm được một việc phước cuối cùng, lúc đó hãy chết. Còn chưa nói được một câu điều gì tốt đẹp thì khoan chết nha, nhớ như vậy. Mệt chưa?
[1:12:45]Chưa mệt. Nhưng mà nói mới mệt chứ nghe đâu mệt.
[1:12:53]Rồi bây giờ ta chọn nghề. Hồi nãy ta nói cái tiêu chuẩn của chánh mạng, chọn nghề là làm sao? Mấy cái tiêu chuẩn phải không? Đem cống hiến cho đời, thế này thế kia vậy. Thì khi mà cái nghề mà cống hiến cho đời đó, nhiều khi không phải là cái nghề ta thích. À, nên đây là chỗ mà ta phải vượt qua cái cảm tính, cái cảm xúc của mình. Nói thích làm gì? Nói thích ngồi vẽ tranh à. Coi chừng, vẽ tranh bán được mấy bức, có ai mua không, đem có lợi gì cho cuộc đời về cái cơm ăn, áo mặc, nhà ở, sự an toàn, dịch vụ sức khỏe hay không? Phải kiểm tra coi. Mình thích vẽ tranh, có cái mình thích, nhưng mà cái chánh mạng thì nó yêu cầu mình phụng sự.
[1:13:33]Nên đừng làm cái nghề mà mình thích, mà phải chọn cái nghề mà phụng sự, cống hiến, chứ không đừng có chọn nghề mình thích. Vậy cái nghề mình thích nhiều khi nó không phải là một cái nghề chánh mạng, nó không phải là một cái nghề đem lại lợi ích cho đời, mà nó chỉ mình thích thôi. Thì yếu tố mà mình thích thôi là yếu tố thuộc về cảm tính. Nói tới chỗ này, bỗng nhiên ta nói qua một chuyện phụ: Đừng lấy người mình yêu.
[1:14:01]Ta nhớ thế này nè. Hồi nãy ta nói đừng có chọn cái nghề mình thích, mà phải chọn cái nghề mình phụng sự được cho đời, tạo ra phước. Hồi xưa hồi sư còn nhỏ, sư quen với cái anh đó, anh đó có người vợ đẹp, có đứa con cũng dễ thương. Lúc đó đời sống xã hội còn nghèo lắm, mà sư thấy hai vợ chồng sống rất là hạnh phúc. Ảnh đẹp rồi chỉ cũng đẹp, mà con nhỏ đẻ ra cũng đẹp lắm, dễ thương. Thì sư phụ lại là người mà hay học hỏi nên nhiều khi nói chuyện với người lớn thì thích lắng nghe, lắng nghe mọi điều trong cuộc đời của người ta để học. Thì nghe chuyện này chuyện kia, nhưng có một cái điều làm sư phụ cứ nhớ hoài.
[1:14:41]Ảnh thì đẹp trai lắm nên bồ bịch ôi tung bay. Và tới khi mà chọn chỉ để tán, tỉnh chỉ, chỉ nói một câu này: "Em muốn tình yêu đến sau hạnh phúc."
[1:14:55]Cái câu đó rất là tinh tế: "Em muốn tình yêu đến sau hạnh phúc", không cần yêu. Anh đàng hoàng cái rồi em chọn, mà anh về anh sống làm sao để xây dựng hạnh phúc gia đình rồi em sẽ yêu anh sau. Tức là đạo đức đi trước một bước, rồi niềm tin đi sau, hạnh phúc, tình yêu sẽ đi sau nữa. Rất là lý trí. À và đúng là và nhìn chỉ thấy sợ thiệt, chỉ rất hiền lành, rất dịu dàng nhưng không ngờ là sâu sắc đến mức độ như vậy. Nên như vậy ta cũng vậy, thì cũng ta vậy, cũng dằn bớt cái cảm tính của mình trong nghề nghiệp, coi chừng những cái mình thích. Ta lúc nào cũng phải dựa trên nhân quả, trên lợi ích của cộng đồng, của xã hội để mà chọn lựa cái hướng đi của mình, vậy.
[1:15:42]Nhớ tuyệt đối tránh những cái nghề thất đức. Những cái nghề thất đức là những cái nghề mà chưa chết mà quả báo đã đến thê thảm. Còn sống thôi quả báo đã đến rất thê thảm nha. Tù đày, cô độc, bệnh tật, tai họa đủ thứ hết, vậy nên như vậy nha.
[1:16:02]Có một cái nghề mà rất khó nói, đó là những ngành nghề hoạt động bí mật. Ví dụ như những chiến sĩ an ninh, tình báo. Người ta không bao giờ được bộc lộ thân phận, nhưng cái công của người ta đối với cuộc đời rất là lớn. Lúc nào người ta cũng phải ở trong bóng tối, nhưng cái mệnh lệnh từ cái lòng yêu nước, cái mệnh lệnh từ cái cấp lãnh đạo luôn luôn dẫn dắt người ta để những việc người ta làm là giữ bình yên cho cho xã hội này. Đó cũng là một cái chánh mạng, nhưng cái chánh mạng này rất khó được liệt kê ra, rất khó liệt kê ra. Nhưng ta cũng phải hiểu, ta cũng không biết ai là người làm cái nghề tình
[1:16:45]báo an ninh này vì nếu ta biết thì họ bị lộ mất rồi, nên ta không biết. Nhưng trong lòng của chúng ta, nên trong trái tim của chúng ta nên chừa một khoảng vài xăng-ti-mét để yêu thương những người chiến sĩ bí mật đó nha, vậy.
[1:17:05]Thôi ta dừng cái bài Chánh mạng ở đây. Là ta biết rằng cái Chánh mạng là chuẩn bị là bước vào thiền định. Lần sau nói về Chánh tinh tấn là bắt đầu ta nói về về thiền định. Mà ta thấy trí tuệ của Đức Phật thật là là đáng đáng ngưỡng mộ. Vì thường nói tu tập không ai nói tới nghề mưu sinh, nhưng Đức Phật đặt cái nghề mưu sinh là một vấn đề quan trọng, là một tiến trình tu tập. Do đó ta phải cân nhắc chọn nghề cho kỹ. Mà chọn nghề thế nào để đúng với Chánh mạng thì nãy giờ ta bàn với nhau như vậy. Nhớ đừng làm nghề mình thích vì có khi nghề đó không phải là Chánh mạng, mà phải chọn cái nghề mà phụng sự, cống hiến, xây dựng cuộc đời được.
[1:17:48]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng
[1:18:17]sinh đều trọn thành Phật đạo.