[0:27]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta học về một cái tâm lý, tâm lý kính trọng, giá trị của tâm lý kính trọng.
[0:39]Không biết cái này sư đã nói đâu chưa kìa? Hả? Lòng khiêm hạ hả? À, cái lòng kính trọng. Tại vì sư giảng gần 2.000 bài đó, cứ soạn bài mới cái nhiều khi nó lại trùng với đề tài cũ. Rồi ở Pháp Vân cũng vậy, giảng ở bài hối hận thì ra là hai mươi mấy năm trước sư đã giảng rồi mà quên mất, rồi giảng lại. Ừm, vừa rồi ở đài truyền hình nó đến thăm mấy cụ Phật tử của mình, có cụ tới tám mươi mấy tuổi vẫn theo cái lớp học tiếng Anh, theo đạo tràng mình tổ chức. Bé Huệ An Dương á thì làm cô giáo, mấy lớp như vậy. Thì khi cái tiếng nó vang ra thì bên các báo đài họ ngạc nhiên lắm. Họ nói thường thường người ta lớp trẻ người ta mới đi học tiếng
[1:27]Anh để còn xin đi xin việc hoặc là làm nghề nghiệp, còn cụ già bảy mươi mấy, tám mươi mấy rồi đi học tiếng Anh làm cái gì? Mà các cụ siêng học kỳ lạ. Ví dụ cái cái khó nhất của ta là vấn đề phát âm cho nó đúng với cái người bản ngữ. Các cụ phát âm rất là vất vả, nhưng các cụ đọc tới đọc lui cái chữ có cái phần mềm Elsa để nó đo cái độ chính xác của ta, mới đầu cụ phát âm cái chữ đó nó chỉ năm mươi mấy điểm, cụ phát âm một trăm bốn mươi mấy lần tới khi nào được 100 điểm thì mới ngừng lại đổi qua chữ khác. Nên là quyết tâm hơn thanh niên ta, phát âm, phát âm hay hơn con đó. Mấy cụ, cụ phát âm.
[2:07]Tại vì cái tiếng Việt với tiếng Anh nó cứ lơ lớ nhau chứ nó không hoàn toàn giống. Mình học tiếng Anh mình hay nói mình nói tiếng Anh bằng cái âm của tiếng Việt, cho nên nghe rất là kỳ, mà nhất là người Bắc. Người Bắc ta đó mà nói tiếng Việt thì cực kỳ sang, vì đó là giọng thủ đô ta, giọng hay. Nhưng mà đem cái âm đó mà qua nói tiếng Anh lại rất là dở. Tại vì người người Mỹ, người Anh họ phát âm ở trong cuống họng họ đó, còn người Bắc của ta nói tròn vành rõ chữ ở ngoài môi á, ngoài môi và răng. Còn người Anh nói trong cuống họng à, hai cái cấu tạo âm nó khác nhau. Ta dùng cái âm tiếng Việt nói tiếng Anh nó trật hết trơn.
[2:43]Mà các cụ quyết tâm học đến như vậy. À và rất là siêng, có những cụ phải đạp xe mười cây số đến cái lớp học. Không ai biết lý do. Không ai biết lý do. Rồi sau đó thì ta mới thấy nó có thế này. Khi mà nhờ học tiếng Anh bỗng nhiên các cụ giỏi sử dụng cái smartphone. Chớ nào giờ các cụ là điện thoại reo thì reo, tới tắt là ai tắt chứ nó tự nó tắt chứ không biết tắt luôn. Chỉ biết nó reo lên là cầm lên: "Mi đó hả?" Rồi rồi rồi ngồi nghe thôi, còn khi mà nó không nói nữa thì tự nó tắt thôi, ai tắt tắt không làm gì không biết luôn. Nhưng ngày hôm nay các cụ biết quẹt, biết bấm rồi thì xèo hết trơn rồi,
[3:17]là bỗng nhiên đầu óc mở mang ra theo kịp cái công nghệ của thời đại. Rồi đặc biệt nữa là ông bà thì rất thương cháu, đúng không ạ? Thương cháu nội, thương cháu ngoại hơn thương con mình. Đây là một tâm lý mà người ta khám phá ra như vậy. Nghĩa là tình cách thân, ông bà thương con cháu thương cách một đời hơn là thương cái đứa con mình sát bên mình. Bởi vậy, có nhiều bố mẹ nghĩa là cứ ngày đêm hít hà, than thở, giậm chân, giậm cẳng, cầu nó đẻ cho được đứa cháu. Còn nó là cũ rồi, nha! Đứa cháu mới là mới, mà lúc nào người ta cũng thích cái mới. Nhưng mấy đứa nhỏ nó lớn trong thời đại này nó nó chạy theo
[4:09]khuynh hướng mới, đời mới, khuynh hướng mới, quan niệm mới, lối sống mới, nó rất sợ tiếp xúc với ông bà. Tại ông bà là cái gì cũ xưa nó không hiểu, nó tránh mà ông bà thì thương nó, mà nó thì cứ trốn ông bà. Cái tâm lý đó nó thật là day dứt. Nhưng từ khi ông bà về mở miệng nói tiếng Anh với nó, ồ bắt đầu nó quay lại nói chuyện với ông bà liền. Ồ, ông bà rất là đời mới. À, "How are you?", ha? Rất kỳ diệu. This is it. "This is a a cup of water.", ví dụ vậy cái ô nó thấy ông bà mình nghĩa là hiện đại quá, bắt đầu nó lại đến gần với ông bà tiếp xúc, làm cho ông bà cực kỳ ấm áp. Không ngờ không ngờ học tiếng Anh nó có thêm cái tác dụng đó
[4:51]nữa là bỗng nhiên các thế hệ kết nối lại được với nhau. Lợi hại như vậy. Có cái câu chuyện này, hồi thời Pháp, lúc Pháp nó cai trị mình thì nó đi lùng các Việt Minh nó giết, lùng các Việt Minh nó giết. Có cái ngôi chùa ở Bình Dương là chùa Tây Tạng, ông hòa thượng ổng ở bên Tây Tạng về ổng lập cái chùa, ổng đặt tên là chùa Tây Tạng. Thì ông giỏi tiếng Pháp, ông giỏi tiếng Anh. Để đi sang bên đó được thì ông phải giỏi tiếng Anh vì lúc đó là bên Ấn Độ là nói tiếng Anh, rồi từ Ấn Độ ông mới đạp lên trên Tây Tạng. Thì ông ở Việt Nam thì ông biết tiếng Pháp, học tiếng Anh để qua Ấn Độ, qua Ấn Độ xong ông học
[5:26]tiếng Tây Tạng lên Tây Tạng ông học đạo trên đó. Rồi rồi sau đó thì ông ông về nước lại và để ông lập cái chùa ở Bình Dương. Thì thầy trò đang sống êm ấm bình thường, bỗng nhiên ổng có lấy sách tiếng Khmer, tức là bây giờ ta gọi là tiếng Campuchia đó, ổng có học. Mấy đệ tử nói: "Thầy già rồi bỗng nhiên bữa nay thầy thầy đi học tiếng Campuchia làm cái gì?" Ổng ngồi ổng có nói tững tững: "Kệ tôi, biết đâu kiếp sau tôi đầu thai qua bên Campuchia, bây giờ học trước để nữa biết cho nó nhanh." Thì ổng cứ trả lời tững tững mọi người cũng không hiểu chuyện gì. Cho đến một hôm, không biết lý do gì đó, Pháp nó lùng sục vô, bắt hết các sư đứng xếp hàng, nó chĩa súng hết.
[6:09]Thấy nguy cơ rồi, hễ mà nó kết tội nó bắn liền. Thời đó là Pháp nó giết người không xét xử mà, kiểu giết kiểu diệt chủng mà. Mà nhất là các chùa, các chùa đều hầu như là nơi chứa Việt Minh, nên mà nó truy lùng Việt Minh là nó thường hay vô chùa nó bắt. Nhưng mà cũng may là các chùa đó thì thầy ổng lại lúc đó ổng lại quấn y nó giống giống như bên các sư. Ổng bước ra ổng không nói tiếng Việt, ổng nổ sổ toàn tiếng Khmer không: "Nói tụi bây vô làm cái gì đây?" Ổng chửi mấy lính Pháp. À mà lạ, lúc đó mình mới hiểu một điều đó là đối với cái bên thực dân Pháp á, cái xứ Campuchia là cái xứ ngoan của họ, không có phong trào chống đối Pháp.
[6:51]Cho nên các nhà sư Campuchia là đối với Pháp là vô hại, thì ra là vậy. Chỉ có Việt Nam bắt đầu mới có lùng sùng sục phong trào kháng chiến khởi nghĩa chống Pháp giành độc lập với cái tình yêu dân tộc như vậy, chứ bên Campuchia cực kỳ ngoan, họ theo Pháp hoàn toàn, không có gì thắc mắc hết. Lạ một điều nên các sư đó được xếp là ngoan. Đến khi có một ông mặc đồ giống như sư Campuchia ra, nói toàn tiếng Campuchia không, cái Pháp nó xin lỗi, xin lỗi, khúm núm rồi nó bỏ đi, cứu được nguyên cái chùa thoát khỏi cái họa mà mà thảm sát. Thì mới biết là ngài, hòa thượng Minh Tịnh ổng có thần thông. Đây là ổng biết trước có ngày Pháp nó vô tới đây nó đi tìm Việt Minh vô trong chùa.
[7:31]Không biết là ông có chứa hay không mình không biết, tại vì cái câu chuyện mà được ghi lại, chép lại thì không có ghi cái khoản mà ông chứa Việt Minh, nhưng chỉ ghi cái khoản là Pháp nó có nguồn tin nào nó lùng sục vô trong chùa để nó tìm cái người Việt Minh trốn trong chùa. Và nếu mà nó có dấu vết hoặc là cứ nói không không là nó đánh cho chết. Tại vì cái nguyên tắc của của của của của giặc bắt bớ mà, hễ càng nói không nó càng đánh, đánh chừng nào cho có thì thôi. Mà đánh có rồi phải chỉ cho ra, có mà không chỉ cho ra nó cũng giết luôn. May sao ngài đứng ra ngài nói toàn tiếng Campuchia giống như ông sư Campuchia
[8:06]thì nó xếp là cái chùa này là chùa ngoan, vì giống là gốc từ bên Campuchia qua đây thì chùa này vô hại, cái nó bỏ đi hết, cứu được cái chùa. Là câu chuyện cũng rất là cảm động, rất là hay, đặc biệt. Rồi bây giờ thì mấy cụ mình học tiếng Anh để làm gì? Mình theo cái chuyện ly kỳ thì không có, nhưng mà có cái điều này: lỡ một ngày nào mấy mươi năm sau các cụ chết, đầu thai lại, ví dụ không lên cõi trời được, trở lại cõi người, lúc đó cái thế giới người ta bỗng nhiên nói tiếng Anh thật nhiều, à thì các cụ sẽ nói tiếng Anh như gió và rất là nhanh. Vì mới vừa học xong mà, mới vừa học xong chết liền.
[8:50]Mang cái chủng tử đó còn mang theo. Tuy nhiên, cái mà ta ấm lòng nhất thế này là cái trí tuệ bỗng như khi học ngoại ngữ cái trí tuệ các cụ minh mẫn lên, nó không bị mờ, bị bị giống như bị bị đùi đi đó, bị cùn đi. Vì ta không làm gì, ta không học, không làm nữa, tất cả đầu óc cùn liền. Những cán bộ vậy, cán bộ ta đang đi làm việc á, ông nào cũng lanh lợi giỏi giang á, nghỉ hưu một cái qua năm sau thành con người khác liền, cùn, mờ, yếu suy đồ bỗng nhiên mất hết tinh thần, không còn gì hết, lạ như vậy. Thì ở đây vậy, các cụ học tiếng Anh bỗng nhiên hồi, nói chữ hồi xuân thì nó hơi kỳ kỳ, như nó trẻ lại, cái trí óc nó trẻ lại,
[9:34]minh mẫn lại, và hạnh phúc nhất là kết nối được với con cháu. Và bạn bè, bạn đạo gặp nhau ấm lòng rồi có có có chỗ để tương tác, để để đối thoại, để trao đổi, chứ còn ở nhà một mình thui thủi rất là cô độc. Con đi làm, mấy đứa cháu đi học, mỗi khi nó về muốn nói chuyện với nó, nó cứ lảng lảng à. Nó ừ ừ dạ dạ mấy tiếng nó chạy mất, cái đó cũng khổ tâm. Nên học tiếng Anh rất là hay. Đạo tràng Phật ở Nghệ An Phật Phật Quang ta có tổ chức các lớp tiếng Anh không? Có phải không? Mình nói tiếng Anh bằng giọng Nghệ An cũng không sao, cứ học. "How are you?" Nói nói vậy người ta cũng nghe được tuốt luốt hết trơn á.
[10:22]Phải không?
[10:26]Hôm nay ta nói chuyện nhau về cái đề tài là tâm lý của sự giá trị của tâm lý kính trọng một chút. Kính trọng là một loại tình cảm, tình cảm cao cấp dành cho cái người trên mình. Vậy kính trọng là cái gì? Ta không định nghĩa được. Kính trọng cũng giống như yêu thương, cũng giống như khinh bỉ, giống như rất nhiều loại tình cảm khác ta không bao giờ định nghĩa được, nhớ như vậy. Tình cảm là điều gì? Không định nghĩa được. Hỏi: "Thương là cái gì?" Không bao giờ định nghĩa được. Cũng giống như hố đen, có ai thấy hố đen? Không bao giờ thấy, nhưng chỉ thấy những cái vật thể chung quanh nó thì biết ở giữa đó có cái hố đen trong vũ trụ.
[11:15]Vì nó là một cái vật thể rất là nặng nên không cho cái hình ảnh nào thoát ra ngoài hết, nên ta không bao giờ nhìn thấy hố đen bằng bất cứ phương tiện nào. Tuy nhiên, với cái lực hấp dẫn của nó, nó cũng hấp dẫn một số vật thể vụ chạy quanh nó, ta thấy có một cái trung tâm vô hình và có nhiều vật thể chạy chung quanh thì ta biết ở giữa đó có một cái gì đó, chứ còn nó là cái gì, ta không nhìn thấy. Như tình thương yêu là gì, ta không nhìn thấy, nhưng chỉ biết rằng mình xa cái người đó mình nhớ, gặp cái người đó mình mừng, lúc nào mình cũng muốn thân cận, có gì ngon mình cho ăn, thì thấy có cái bánh mình lật đật
[11:56]mình chạy tới mình đưa người đó, mình bẻ nửa cái cho người đó. Thương nhiều thì mình bẻ phân nửa mà phần người đó hơi lớn, thương ít thì mình lấy phân nửa phần lớn, phần nhỏ mình cho người đó, đại khái là vậy, lúc nào cũng muốn chia sẻ, đó là tình thương. Rồi kính trọng là gì? Ta cũng không định nghĩa được, nhưng ta sẽ nhìn một số biểu hiện để ta biết rằng cái tâm lý kính trọng nó đang tồn tại trong tâm của một người. Nó gồm những điều kiện thế này đây. Thứ nhất rằng ta tin là cái người đó
[12:34]có tài hơn mình, có đức hơn mình, nó là niềm tin thì có vẻ là tâm lý kính trọng đang xuất hiện rồi đó, như thế, chứ còn chính kính trọng là gì ta nhìn không ra. Nhưng bây giờ hỏi, ví dụ bây giờ hỏi, hãy à mình gặp nhìn Nghiêm Chí Đức cái mình cứ khen: "Ồ, ảnh đẹp trai lắm!" Đẹp trai thì nó chưa phải là là đầu mối của sự kính trọng. Rồi thấy cái gì nữa? "Ồ, ảnh tài giỏi vô cùng, ảnh làm lợi cho cộng đồng, cho cho cho xã hội, cho bạn bè", nghĩa là bắt đầu nói về đạo đức, nói về tài năng. Thì khi mà ca ngợi về tài, ca ngợi về đức, tức là trong tâm ta đã xuất hiện cái tâm lý kính trọng, chứ còn hỏi kính trọng là gì, không bao giờ định nghĩa được.
[13:25]Nhưng hễ xuất hiện cái biểu hiện tin rằng cái người nào đó hơn mình về tài năng và đạo đức thì nghĩa là sự kính trọng đã hình thành trong tâm ta, ý là như vậy. Rồi nó biểu hiện qua một điều nữa là sự lễ phép, lễ độ. Là khi nói chuyện với một người nào đó mà ta cái cái giọng nói của ta
[13:56]à nó nó nó có cái nó có cái sự trân trọng. Ta có dùng những cái từ cần để biểu lộ sự kính trọng như: "Dạ, thưa, vâng." Ta thích cúi đầu trước người đó, ta thích ngồi thấp hơn, đứng thấp hơn, ta thích đứng sau lưng, ta thích nhìn với ánh mắt tôn trọng, vân vân, một loạt những biểu hiện của sự lễ độ thì tức là trong tâm ta đang có cái tâm lý gì? Kính trọng. Nó nó biểu hiện ra những cái sự cư xử đó. Và và đặc biệt nữa là
[14:37]ta hay dùng lời lẽ để ca ngợi. Ví dụ bây giờ hỏi: "Anh Vinh sao?" Ta nói: "Ôi, ông đó tuyệt vời! Anh đó là là thấy lo cho đạo, lo cho huynh đệ tu hành." Khi mà ta mà bắt đầu cứ kể tới kể tới mà cứ nghe ca ngợi thì ta hiểu rằng người này đã xuất hiện có cái tâm lý gì? Kính trọng anh Vinh. Nghĩa là thấy ca ngợi, mà hễ gặp anh Vinh ta thấy cái thái độ nói chuyện lễ phép. Đó, nó là nó là dấu hiệu biểu hiện của cái tâm lý tâm lý kính trọng. Rồi khen ngợi về tài, khen ngợi về đức, đó là dấu hiệu của sự kính trọng. Rồi ví dụ như bây giờ ta nói tại sao cái người cư sĩ tại gia ta phải kính trọng cái người xuất gia?
[15:28]Nếu mà hỏi thì ta trả lời à cái đó nó quy định ở trong đạo Phật, ở trong đạo Phật là quy định như vậy.
[15:37]Bị lạnh cổ sao ho ho quá. Có cái cách gì khắc phục, chứ để ho người chung quanh không nghe được bài giảng.
[15:52]Dù nói là người cư sĩ phải kính trọng cái người xuất gia vì lý do là tại quy định, thì quy định
[16:01]thì ta phải kính trọng, gặp phải chắp hai tay chào: "Dạ, thưa thầy, thưa cô", rồi xưng con,
[16:08]dùng cái đại từ con để hạ mình ép mình xuống biểu lộ sự kính trọng.
[16:17]Nhưng đó có phải thật kính trọng không? Phải thật không?
[16:28]Không chắc, vì nó là quy định và ta làm theo quy định. Cũng giống như là trong quân đội, cái người mà cấp dưới gặp là phải chào trước, phải không, rồi ông kia rồi mới hững hờ mới chào sau, đó là quy định để trên hình thức là bắt người cấp dưới phải kính trọng người cấp trên. Cũng như người cư sĩ phải kính trọng người xuất gia, đó là cái quy định, cái giao ước của một tổ chức, một cộng đồng, một xã hội quy định. Nhưng quan trọng cái thật lòng có kính trọng hay không là một chuyện khác. Chỉ khi nào, ví dụ ta đến chùa, ta tiếp xúc với các thầy các cô, ta nói chuyện một lát, mới đầu ta cũng theo quy định ta chắp tay ta chào,
[17:14]ta xá rồi ngồi uống nước cũng kêu bằng thầy xưng con là đàng hoàng hết, nhưng mà nói chuyện một lát rồi ta mới phát hiện thầy rất đặc biệt. À là có thể là bằng cấp thầy chưa cao, mình ở ngoài đời mình là thạc sĩ, cử nhân, thầy nghe nói cũng chưa xong đại học, ví dụ vậy, nhưng mà hỏi điều gì thầy trả lời rành mạch điều đó, nhất là những vấn đề về tu tập, về đạo lý, về sự cư xử rõ ràng là nhiều điều ta chưa biết. Ví dụ như nhiều khi nói chuyện cái nói: "Hôm nay con mệt quá, con đi chùa nghỉ xả hơi một chút" thì bình thường. "Ồ, vợ nó cứ cằn nhằn hoài." Gia đình có chuyện tức là vợ cằn nhằn. Thầy bảo:
[18:01]"Ông này không muốn vào hội", thành thử vợ cằn nhằn. Vợ cằn nhằn là để làm chi? Buộc ta phải vào hội, mà ta không chịu vào hội, vợ phải cằn nhằn. Hình như con chưa hiểu hả Dưỡng? Nói câu này con chưa hiểu. Chùa mình có bốn hội: một là hội Từ thiện, hai là hội Yêu rác, ba là hội, cái hội này khó nói tên quá, và bốn là hội Sợ vợ, nói thẳng câu vậy.
[18:33]Thì gia đình nhiều khi cứ hay xung đột, vợ chồng nhiều khi cũng cãi cọ, vợ cứ hay cằn nhằn, ông chồng ổng cũng phiền ổng đi chùa. Thì thầy mới nói câu này: "À, vợ anh cằn nhằn anh bởi vì vợ anh không bằng lòng cái điều gì đó, đúng không ạ? Bây giờ hai vợ chồng cũng trái ý chuyện này. Mà có nghĩa là anh không thuyết phục với vợ anh rằng anh đúng, cho nên vợ anh nghĩ rằng vợ anh đúng. Cho nên vợ cằn nhằn anh chứ gì?" Ngồi ngẫm nghĩ nói: "Dạ đúng, đúng là chưa thuyết phục được vợ nên vợ mới bất đồng ý kiến." "Vì vợ anh bất đồng ý kiến với anh là lỗi của vợ anh hay là lỗi của anh?" Nói: "Con không biết." Không biết.
[19:21]À không biết tại anh không biết, anh không biết là anh đúng hay vợ anh đúng, và chỉ dừng ngang chỗ bất đồng. Nếu anh xác định anh đúng, đúng trong cái sâu thẳm, đúng trong cái bề dày, đúng trong đời sống, đúng trong cư xử, đúng trong xử lý công việc thì vợ anh, anh đã thuyết phục vợ anh không phải bằng lời nói nữa mà bằng cuộc sống, bằng sự cư xử từ lâu rồi. Cho nên mỗi điều anh vừa nói ra, vợ chỉ có vâng lời thôi, vì đã bị thuyết phục từ lâu, chứ không phải đợi đến lúc này mà cằn nhằn mà cãi cọ. Tuy nhiên, anh có cái hay là anh không muốn có một cuộc cãi cọ kéo dài nên anh đến chùa cho nó thanh thản, cho thư giãn.
[20:03]Tuy nhiên, cái lỗi anh là cả một nhiều năm tháng qua, trong công việc, trong xử lý, trong cách nói, anh không thuyết phục vợ anh rằng anh luôn luôn đúng, cho nên vợ có ý kiến khác. Và điều này nó là một bề dày của cuộc sống chứ không phải là cái thái độ của mỗi ngày hôm nay. Cho nên vì vậy, anh cố gắng cũng tu dưỡng đạo đức, tu dưỡng trí tuệ để làm sao trong từng cái công việc đừng để sai lầm, thì tự nhiên gia đình không có bị cằn nhằn, xung đột, bất hòa. Vì lúc nào cũng có một cái điều đúng làm chỗ dựa cho cho nhau." Khi nghe nói vậy rồi cái anh này nói: "Ông thầy này hay." À, thấy ổng học chưa bằng mình nhưng
[20:49]mà rõ ràng chỗ này ổng hay, nên hồi nãy cái xá, cái xưng con là do quy định, đến khi về, chào về cái xá: "Thưa thầy con về." Cái xá đó và cái con đó nó xuất phát từ lòng kính trọng thực sự, vì lúc đó ta có cái tin rằng thầy sâu sắc hơn mình, giỏi hơn mình, dù ổng chưa có vợ.
[21:13]Dù chưa có vợ.
[21:17]Rồi mai mốt mình gặp bạn bè nói có chuyện mà cứ lên chùa Viên Quang, có mấy thầy nói chuyện hay lắm, là sự ca ngợi. Đó, ta thấy cái dấu hiệu vậy đó. Thứ nhất là gì? Niềm tin, nhận xét sao đó không biết, phải tin rằng cái người đó giỏi hơn mình về tài, về đức. Thứ hai, ta có niềm tin rồi ta biểu lộ ra sự lễ phép, lễ độ. Thứ ba là kính trọng, ấy là ca ngợi. Thấy những điều đó hiện ra thì ta biết rằng trong tâm lý ta có sự kính trọng ở trong đó, à. Rồi một biểu biểu hiện nữa của sự kính trọng nữa là thích vâng lời. À. Vì ta tin rằng người đó hay hơn ta, đúng hơn ta, ta rất thích vâng lời. Ví dụ đến gặp nói chuyện với thầy xong,
[22:05]à nghe thầy nói chuyện chí lý quá, cái bỗng nhiên cái thầy nói: "Hừm, ngày kia, Chủ nhật có cái khóa tu, anh ráng chịu khó về đây tu tập." Mặc dù mình đã lên chương trình trước rồi là ngày Chủ nhật mình có cái việc gì phải làm, nhưng khi mà thầy đề nghị là Chủ nhật về chùa tu, bỗng nhiên mình muốn hủy, cancel cái cái công việc ngày Chủ nhật mình đã plan, mình đã dự định đi để mà về chùa được tu tập. Thích vâng lời, đó là dấu hiệu của sự kính trọng. Còn kính trọng là gì ta không biết đâu, nhưng vâng lời là một biểu hiện của sự kính trọng. À, ví dụ bây giờ à ta vô chùa, huynh đệ với nhau, người già người lớn mình không biết,
[22:49]ta thấy có người lớn tuổi, tự nhiên có một người lớn ngoắc ta lại. Nói nói: "Con vô nhà bếp, con bê giùm cho o cái nồi kho qua đây." Người lạ hoắc à. Mình mới vô à, cũng không quen bà đó là ai. Bà nói: "Con con vô con con vô nhà bếp bê cái cái cái nồi nhà kho..." Nói: "Bê nhà kho qua đây cho o."
[23:12]Thì mình vâng lời. Tại sao à?
[23:18]Tại thứ nhất, mình thấy o đó lớn tuổi hơn mình, bỗng nhiên mình cũng có một chút kính nể vì tuổi tác. Thứ hai, trong cái cách bà nói nó có cái ôn tồn, nó có cái đàng hoàng, có cái siêng năng, có cái tận tụy và biết chắc rằng đây là cái công việc mà bà đang phụ trách và bà cần người giúp. Bà lớn bà không bê được cái cái cái nồi đó mà nhờ mình bê, lý do rất là chính đáng. Nhưng mà trong cái phong cách, trong cái lời nói, trong ánh mắt bà toát ra một cái đạo đức gì là mình nể trong chớp mắt, vâng lời liền. Chạy vô hỏi nhà bếp có cái nồi kho, có cái o kia nhờ con bê, cái nhà bếp chỉ mình bê ra. Mình rất vui lòng được vâng lời vì mình kính trọng.
[24:00]Nên cái yếu tố hễ mà ta vâng lời ai, tức là ta có cái tâm lý kính trọng người đó. Đó là tâm lý xuất phát cái cái sự vâng lời xuất phát từ tâm lý kính trọng. Nhưng có những cái vâng lời không phải từ kính trọng mà từ cái gì? Từ quy định. Quy định ví dụ như có người chĩa súng đầu ta: "Đưa tiền đây!", mình có vâng lời không? Có không? Dạ vâng, dạ, hả?
[24:30]Cũng như có tên kia nó cũng chĩa súng cái bà bán chè đó: "Giơ tay lên!", nó giơ tay lên. "Giơ tay lên cao chút nữa!", mà nó giơ tay lên cao nó hở cái eo lên nhiều quá, thôi để vừa vừa. "Móc tiền ra!" Như vậy, nói vừa giơ tay không có vừa móc tiền được, phải bỏ tay xuống mới móc tiền được. "Rồi bỏ tay xuống!", bỏ tay xuống móc tiền, ví dụ vậy. Thế là vì nó chĩa khẩu súng thì cái đó là vì sao ta vâng lời? Có phải kính trọng không? Không, mà đó là sợ hãi. Sợ nó làm tổn thương ta, sợ nó bắn ta cái bùm cái rồi xong chuyện à. Nên sợ hãi nên vâng lời. Hoặc là có một người thế này: nói à: "Mày qua kia, mày đốt cái nhà đó cho tao,
[25:15]tao cho mày một trăm triệu." Đi đốt nhà người ta để lấy một trăm triệu, thì cái vâng lời đó phải sự kính trọng không? Không, cái đó là cái gì? Đó là cái tham. Do ta tham mà ta vâng lời. Nên cái vâng lời thì nó có nhiều nguyên nhân để vâng lời, và trong nhiều nguyên nhân đó, có một nguyên nhân đặc biệt hôm nay ta nói là do kính trọng. Tức là người đó không đe dọa ta sợ hãi, người đó không mua chuộc ta bởi cái lòng tham của ta, nhưng chỉ bởi vì người đó làm cho ta kính trọng thì khi sai ta một điều gì, nhờ ta làm một việc gì ta làm theo liền, vì ta vâng lời. Nên cái vâng lời trong trường hợp này là do tâm lý kính trọng.
[26:04]Còn thế gian này, thế giới này nhiều cách bắt nhau phải vâng lời lắm, nhưng đó là những yếu tố khác, những điều kiện khác chứ không phải xuất phát từ tâm lý vâng lời... à xin lỗi, ách không phải từ tâm lý kính trọng, là vậy. Một cái biểu hiện nữa của tâm lý kính trọng nữa là sự trung thành. Trung thành, ta kính trọng với ai thì ta không có quay lưng, ta không phản bội, ta không mưu hại, ta không tính toán những cái xấu ở sau lưng người đó, không phản bội. Nghĩa là ta kính trọng ai thì ta trung thành với người đó. Nhưng mà dĩ nhiên cái trung thành này nó không phải riêng tâm lý kính trọng không,
[26:50]nó còn một số yếu tố khác mà nhiều tổ chức họ ta khai thác. Ví dụ như ngày xưa vào thời phong kiến, quân chủ vậy, cứ vào ngày đầu năm hoặc là mỗi tháng, vua đều yêu cầu quần thần đến thề độc ở trong cái cái đền thờ, các quan tướng phải thề trung thành với vua. Vì sao vậy? Bởi vì nếu mà bất trung cái là triều đình, triều đại nó bị xáo trộn và có thể đất nước nguy hiểm. Nếu anh làm tay sai cho giặc, giặc nó luồn vô nó móc được thì mọi việc gì của triều triều đình là bên ngoài nó biết hết và nó nó nó nó nó phá hoại, nó chống phá ta có thể làm hỏng cả đất nước, nó chiếm được. Sợ nhất là quan tướng thân cận mình mà lại theo giặc. Mà bây giờ làm sao kiểm soát?
[27:38]Đâu có cách nào đâu kiểm soát. Cái gì người ta suy nghĩ trong tâm bí mật người ta mình đâu có biết được. Nên chỉ nhờ thần thánh thôi. Cho nên họ có một cái lễ vậy đó, cứ mỗi tuần, mỗi tháng hoặc là mỗi năm một lần, các quan phải thề trước thần thánh là trung thành với vua. Vua cần như vậy để ổn định triều đại và đất nước. Chút xíu cuối bài ta nói lại điều này. À một số tổ chức cũng vậy, họ cũng bắt phải thề, phải trung thành, vì nếu không trung thành không ổn định được tổ chức của mình. Và cái điều quan trọng là vậy, là ta cần sự kính trọng, và kính trọng thì ta trung thành. Này, tuy nhiên, cũng giống như sự vâng lời hồi nãy vậy, có nhiều điều kiện để ta vâng lời:
[28:26]vì sợ hãi ta phải vâng lời, vì bị mua chuộc ta phải vâng lời, vì kính trọng ta vâng lời. Thì sự trung thành cũng vậy, sự trung thành mà thật tâm á, nó là xuất phát từ sự kính trọng. Nhưng nếu cái sự kính trọng nó mỏng quá, ít quá, mà cái mua chuộc bên ngoài hoặc là cái đe dọa bên ngoài nó lớn quá, ta có thể phản bội liền. Giống như trong một cái bộ phim của của Thụy Điển á, lúc đó Thụy Điển phát triển được một cái máy bay, một cái máy bay chiến đấu rất là lợi hại. Nhưng máy bay nó có cái đặc biệt thế này: là muốn khởi động và muốn điều khiển, nó phải cầm theo một cái hộp. Cái hộp đó giống như cái hộp phần mềm đặc biệt á.
[29:08]Phi công cầm lên máy bay, lắp vào đó rồi, bắt đầu mới khởi động và điều khiển được tất cả những tính năng ở trong đó. Đó là như bộ óc vậy đó. Mà khi xuống máy bay phải tháo cái cái đó ra đem về đem nộp, đem nộp vào trong kho, ký nhận đồ đàng hoàng kỹ lưỡng. Mà khi xuất phát, xuất kích thì phải người bên trong kho người ta mới giao ra, phải ký tên đàng hoàng rồi mới cầm mới chạy lên máy bay, ráp vào trong cái máy rồi bắt đầu máy bay điều khiển. Và đó là điều bí mật quốc gia. Nhưng giặc nó biết điều đó và nó liên lạc với một... lấy cái đó cho nó. Dĩ nhiên người này là lòng yêu nước, lòng tự tôn dân tộc,
[29:45]gọi là cái tinh thần trách nhiệm của một người sĩ quan chiến đấu thì không ai phản bội mà nộp, nhưng nó lấy gia đình nó đe dọa. Nó nói: "Cho nói chuyện với đứa con anh." Đứa con trong điện thoại kêu: "Bố ơi, bố!", bị bắt cóc mất á. Nếu trong hai ngày không vào cơ quan lấy được cái hộp đó thì nhỏ này xong. Cho nên vì thương đứa con, phải phản bội đất nước, rồi phải đi ăn cắp cái cái hộp hộp trí tuệ, bộ óc của máy bay đó đem về nộp để cứu đứa con mình. Không biết có cứu được hay không. Nhưng mà hoàn toàn là bị kèo dưới, bị nó khống chế bởi một cái bắt cóc, cái thủ thuật đó. Thì ở đây ta không bàn phía sau thì dĩ nhiên nhiều kịch tính để mà
[30:29]chiến đấu, phá án rồi tùm lum hết, nhưng mà đại khái là thế này: Lòng yêu nước, tôn kính đất nước, Tổ quốc mình thì làm cho ta trung thành với đất nước, nhưng cái tình thương đứa con lớn quá và cái sự đe dọa với đứa con này làm hai bên đem cân không bằng nhau. Thế là khiến người ta phản bội Tổ quốc. Cái tâm lý này rất nhiều người bị.
[30:58]Tất cả chúng ta đều phải bị. Vì sao vậy? Vì nếu suy cho cùng, tìm cho thấy, tìm cho tới, ta phát hiện một điều: ta yêu thương gia đình nhỏ bé của mình nhiều hơn yêu Tổ quốc mênh mông của mình. Tất cả chúng ta đều bị điều đó. Và thế nào là một người chiến sĩ kiên cường? Người yêu nước thật sự phải yêu đất nước mình nhiều hơn gia đình nhỏ bé mình. Nhưng ta chưa hề được học cái bài học này. Vì sao vậy? Vì luật pháp quốc gia, các quy định của chính trị, của Đảng đều tôn trọng tình yêu thương gia đình. Cho nên không ai nói điều này, không ai đặt vấn đề này. Tự mỗi người ta phải trang bị vào trong tâm hồn mình nếu một ngày nào xảy
[31:47]ra cớ sự, ta phải đặt quyền lợi của Tổ quốc cao hơn quyền lợi của của gia đình mình thì người đó mới có thể trung thành với Tổ quốc được.
[32:04]Cũng giống như với đạo pháp, đạo pháp là cái gì mênh mông, mơ hồ, vĩ đại, cao thượng nhưng mà không bao giờ rõ bằng bằng cái gia đình của mình. Vợ, chồng, con, cái mình là cái gì rõ. Bây giờ mà ai nó đem, nói yêu đạo, kính Phật, cũng nói nghe hay lắm, ai cũng yêu đạo kính Phật, nhưng mà nếu đe dọa đến quyền lợi của gia đình, ta có thể bỏ đạo đấy. Vì cái tình yêu thương gia đình. Rồi khi đem lên cân thì tình yêu thương gia đình nó nặng hơn là tình đạo. Chính cái chỗ này làm cho ta không tiến đạo được. Nên cái người Phật tử vậy, cũng giống như đối với Tổ quốc, ta phải xác định ta tôn kính Phật tuyệt
[32:52]đối, tình yêu đạo phải cao hơn tình tình yêu gia đình ta mới đi mãi trên con đường đạo được. Đây là vậy. Chứ còn yêu gia đình là bản năng, tự nhiên, không cần giáo dục là ta đã yêu gia đình mình rất là nhiều. Nhưng mà khi ta muốn vươn lên một điều cao thượng hơn, ta yêu đất nước mình, ta yêu đạo hơn thì vấn đề này phải suy xét rất là kỹ và ta phải xác định lập trường, phải xác định lập trường. Chứ để tự nhiên là bản năng luôn luôn nó thắng như vậy. Nên muốn là đó là cái trung thành. Rồi một cái yếu tố của sự kính trọng nữa là thế này: ta kính trọng ai, ta thích phục vụ cho người đó. Có không ạ? Thích phục vụ.
[33:47]Ví dụ bây giờ quý Phật tử có có kính trọng sư phụ, sư phụ nói, "Lấy giùm sư phụ miếng nước," là đi lấy liền, đúng không ạ? Đó. Vì mình kính trọng sư phụ mà. Lấy liền. Bây giờ sư phụ nói, "Lấy cho sư phụ cây vàng," là ngồi nghĩ lại đó, không có [cười]. Tại vì cái lòng kính trọng của đối với sư phụ nó không bằng một cây vàng. Cây vàng nó nặng hơn. Thế là khi sư phụ nói lấy cho sư phụ cây vàng, đứng ngơ ngớ liền, ngớ liền tại vì lòng kính trọng không đủ, nhưng mà kêu lấy một ly nước, lấy liền tại vì cái ly nước nó nhẹ, nó nhẹ hơn lòng kính trọng, ý là như vậy. Thầy sư nói đùa thôi, nhưng mà ý là thế này:
[34:24]là ta kính trọng ai, ta thích phục vụ cho người đó. Đó là điều vậy. Có khi người đó sai, ta vâng lời làm liền. Có khi người đó không sai, nhưng ta tự suy nghĩ ra để mà phục vụ cái người mà mình kính trọng. Đó là ý là như vậy. Ngoài ra, cái ý phục vụ này còn có khi là ta đóng góp công sức, tiền bạc, thời gian cho cái người mà ta kính trọng. Ý là như vậy. Nên vì vậy, ví dụ như là hồi nhỏ ta đi học, cái lòng thương và lòng kính trọng đối với thầy cô giáo của ta ít lắm. Tại vì hồi nhỏ cái đạo đức ta chưa có phát triển và trí tuệ ta còn kém, cái lòng kính trọng đối với thầy cô giáo ít, nên ta không quan tâm lắm về việc phục vụ thầy cô
[35:09]giáo, chỉ ráng vâng lời để đừng bị phạt thôi, ráng làm bài tập để đừng có bị điểm thấp thôi. Nhưng đến khi mà ta lớn lên rồi, ta lớn lên rồi ta mới nhớ lại cái ngày xưa cũ lúc đi học, nhớ lại từng thầy, từng cô ở trong trường. Lúc này ta mới có sự kính trọng. Nhưng mà đã không bao giờ gặp lại được nữa, vì ta đã đi xa, chỉ còn là hoài niệm, mà thầy cô mình giờ cũng chẳng biết ở đâu, không có liên lạc được. Mà bây giờ thì mình có khả năng để có thể phục vụ á, có thể đến thăm nè, có thể đỡ đần, có thể sửa lại cái nhà, sửa lại cái cửa, cái vách giùm cho thầy cô, thậm chí vào ngày Tết, ngày lễ có khi mình cũng tặng bao thư
[35:51]cho thầy cô, nhưng mà chuyện đó không làm được nữa. Khi có tâm kính trọng, khi mình muốn phục vụ thì cơ hội đã đã hết. Chỉ khi nào may mắn ta gặp lại thầy cô cũ, lúc này cái đạo đức ta đã tăng lên, cái lòng kính trọng nó xuất hiện, chứ hồi nhỏ học đang học nó không kính không xuất hiện. Mà bây giờ học xong lâu rồi, do đạo đức ta tăng trưởng, ta mới kính trọng. Gặp lại thầy cô cũ, ta mừng rỡ, ta thăm hỏi, ta tặng quà. Cái cách ta tặng quà cũng là một lối phục vụ, biểu lộ cái lòng kính trọng của ta đối với thầy cô giáo dù là muộn màng, nhưng có khi lại không tìm được nữa. Đó, bây giờ ta thống kê lại. Hỏi kính trọng là gì?
[36:35]Không biết, nhưng có những biểu hiện thế này: Một, ta có niềm tin rằng người đó giỏi hơn ta về tài, về đức, phải không? Thứ hai, ta biểu lộ cái thái độ lễ phép, lễ độ. Thứ ba, ta thích ca ngợi người mà ta kính trọng. Thứ tư, ta thích vâng lời, ta thích trung thành, ta thích phục vụ. Hễ có những yếu tố đó, biết rằng trong tâm ta đã có cái cái kính trọng.
[37:05]Và kính trọng là một điều kiện quan trọng của đạo đức.
[37:15]Nếu mà ta tìm hết trong tâm mình, ta không thấy ta kính trọng ai cả thì có thể kết luận một điều: ta chưa hề có đạo đức.
[37:26]Cứ tìm cho ra đi. Tại sao vậy? Tại vì chắc chắn giữa cuộc đời này có rất nhiều người hơn ta, mà ta không thấy. Tại sao ta không thấy? Tại ta không có trí tuệ và ta không có đạo đức. Chứ còn nếu ta có trí tuệ, có đạo đức, chắc chắn ta sẽ tìm được rất nhiều người hơn ta trong cuộc đời này. Và hễ thấy ai hơn ta thì ta phải xuất hiện điều gì? Tâm lý kính trọng. Đó là một nguyên tắc. Và đó là dấu hiệu của của đạo đức, đó là điều kiện của của đạo đức. Mà khi ta kính trọng ai, ta công nhận ai hơn mình, có nghĩa là ta thấy mình thấp bé xuống. Mà ta thấy mình thấp bé xuống, nghĩa là gì?
[38:14]Ta thành tựu được đạo đức gì? Khiêm khiêm hạ. À. Mà khiêm hạ là một điều gì cực kỳ tuyệt vời.
[38:25]Cái cái mà nguy hiểm của đạo đức là gì? Kiêu hãnh, kiêu mạn, tự cao, kiêu ngạo. Nên nếu ta có được cái tâm khiêm hạ, ta loại trừ cái tâm kiêu mạn, kiêu hãnh ra, là một ta có một cái nội tâm cực kỳ tốt tốt lành, tốt đẹp. Mà để có thể ta khiêm hạ được, thấy mình thấp bé được bởi vì ta thấy có ai hơn mình để ta kính trọng. Nên cái kính trọng là một điều kiện quan trọng của của đạo đức. Và đây một điều này mới quan trọng nè.
[39:06]Kính trọng, tâm lý kính trọng là nền tảng của văn hóa xã hội. À, cái này mới là cái quan trọng đây. Ta đi vào một cộng đồng,
[39:19]ta nhìn thấy mấy đứa trẻ nó kính trọng người lớn, ta nhìn thấy bạn bè kính trọng nhau, ta thấy một người già đi ngoài đường được rất nhiều người cúi chào, thì ta biết rằng một điều cái cộng đồng này là một cộng đồng có văn hóa, không phải là một cộng đồng sống xô bồ, bừa bãi. Thấy đó. Văn hóa được tạo thành bởi nhiều yếu tố, nhưng yếu tố nền tảng đầu tiên là tâm lý kính trọng. Nếu trong cái xóm đó không ai kính trọng ai, thì dù anh có đẹp bằng trời cũng vứt đi, không xài được. Ví dụ nói đây là một cái làng văn hóa, sao làng văn hóa? Con gái ở đây rất đẹp, ai mặc đồ cũng đẹp. Trời ơi, làng tôi nổi tiếng về thêu may,
[40:03]mặc đồ rất là đẹp nên đây gọi là làng văn hóa. Xin lỗi, chưa chắc. Nếu trong đây không có cái sự kính trọng lẫn nhau, không có người này kính trọng người kia là nơi này không có văn hóa. Anh đẹp cái gì kệ anh, mặt anh đẹp kệ anh, áo anh đẹp kệ anh, nhà anh đẹp kệ anh, chưa gọi là văn hóa nếu trong đó không có tâm lý kính trọng. Ví dụ bây giờ ta muốn xây một cái làng du lịch, ta tìm cách vừa thuyết phục người dân, vừa hỗ trợ người dân, ai cũng phải xây nhà đẹp. Bởi vì cái làng để mà đón khách du lịch quốc tế mà. Rồi ta xây dựng cái nghệ thuật nấu ăn cho cái làng đó, nghĩa là khi mà đoàn du lịch họ dẫn tới,
[40:43]họ vô bất cứ nhà nào thì nhà đó cũng đều chiêu đãi, dĩ nhiên là có lấy tiền, giống như ăn nhà hàng nhưng mà kiểu ăn ăn trong một không khí gia đình. Nhà nào cũng đẹp, có phòng, có ốc đẹp, có vườn rồi được chăm sóc đàng hoàng, quần áo ai mặc theo kiểu dân tộc cổ truyền nhưng mà đều rất là đẹp, và ta giương cái bảng lên đây là làng văn hóa, làng du lịch văn hóa, đến đó là được tắm trong cái văn hóa Việt Nam. Xin lỗi à, chưa phải. Nếu trong đó con người không kính trọng nhau, người nhỏ không biết kính trọng người lớn, gia đình không có sự tương kính thì mọi cái hình thức kia chỉ là phù phiếm, giả tạo.
[41:21]Chỉ khi nào con người ta có kính trọng nhau thật lòng thì cộng đồng đó mới là một cộng đồng có văn hóa.
[41:30]Người ta hay đề ra các tiêu chuẩn: thôn văn hóa, phải không ạ? Xã văn hóa, phường văn hóa. Nhưng mà phải xét coi cái tiêu chuẩn là cái sự tương kính ở trong đó đạt được mức độ nào, thì hãy xét cái tiêu chuẩn là thôn văn hóa, làng văn hóa. Vừa rồi Hải Dương có một cái xóm nổi tiếng luôn trên mạng luôn, đưa lên cái bảng luôn. Xóm gì? Mới đọc thì ta thấy là xóm sợ vợ, nhưng đọc kỹ ta sẽ thấy một cái chữ "không", có nghĩa là xóm không sợ vợ. Nhưng chữ "không" viết nhỏ quá, tại viết lớn quá thì rất là phiền lòng các bà vợ, cho nên đề dòm mới nhìn là xóm sợ vợ. Nhưng mà nếu mà ai mà chê thì họ chỉ có cái chữ "không" trước cái sợ vợ:
[42:14]xóm không sợ vợ. Thì làm cho người ta thấy khôi hài, cũng nổi tiếng trên báo. Tuy nhiên, thực sự nó phải vậy. Khi vô cái làng đó thì mọi người sống với nhau rất là vui vẻ, tôn trọng, dân làng họ đối xử nhau rất là tốt đẹp ha, và cái xóm rất khôi hài mà trong cái khôi hài tự chế giễu mình thì đề là mình là cái xóm sợ vợ. Sự thực không đến nỗi như vậy, nhưng cũng là một dấu hiệu. Và sợ vợ không biết có phải là văn hóa không ta?
[42:47]Sợ vợ với kính vợ là thế nào nhờ? Tâm lý này khó phân biệt ha, khó phân biệt. Sợ vợ với kính vợ, khó phân biệt. Thôi, sẵn đây sư phụ tâm sự này, định là không giảng cái điều này, nhưng mà thôi sẵn đây nói ra. Như hồi trưa ăn cơm sư phụ nói chuyện vậy. Thấy cái người này hay nói người kia sợ vợ, người nọ sợ vợ, thì mình nghĩ là một hiện tượng thôi, lâu lâu có một gia đình vậy. Tại vì quan niệm của cái cái phong kiến Á Đông là chồng chúa vợ tôi, nên cái chuyện mà đàn ông sợ vợ giống như lâu lâu có một người hay người chứ cũng không quan trọng. Cho đến khi sư phụ phát hiện chín hơn 90% đàn ông sợ vợ, sư phụ mới ngạc nhiên. Nói:
[43:43]"Ủa, sao kỳ vậy cà? Sao đàn ông lại sợ vợ hết trơn vậy?". Không có phê phán, mình chỉ thấy con số thống kê nó hơi lạ, nhưng mình không phê phán. Rồi từ từ sư phụ mới suy nghĩ, mới suy cái nhân quả, rồi mới phát hiện ra một điều: trong một gia đình bình thường, qua cái tuổi trung niên, từ từ đàn ông đều phải sợ vợ. Lạ vậy. Từ từ đều phải sợ vợ, cách này hay cách kia. Dù có oai phong lẫm liệt cái gì, nhưng thẳm sâu vẫn là người sợ vợ từ từ. Mới ngạc nhiên nói: "Ủa, sao kỳ vậy ta?". Ngồi, nhưng mà điều này giấu trong lòng không dám nói ra, tại nói ra sợ các ông phiền, cho nên hôm nay sư phụ nói đây
[44:31]là ở đây nghe thôi, đừng nói cho chỗ khác biết nha. Không biết à, khi mà sư phụ phát hiện một điều là cái tỉ lệ sợ vợ cao quá, phát hiện nhưng mà không hề dám nói ra điều này cho ai biết hết. Hôm nay nói là vì ở đây rất là thân nha. Chùa Viên Quang thân quá, nói ở đây nghe để bụng chứ đừng có nói ra, là vậy. Mới để bụng mới có một lần mới mới tâm sự mấy Phật tử á, nói sao sư phụ thấy cảm thấy là với cái nhân quả như vậy là từ từ qua trung niên người đàn ông nào cũng sợ vợ. Nói: "Sao vậy?". Tại người đàn ông nhiều khi đi ra ngoài đi làm việc kiếm tiền, thấy mình vất vả, mình là trụ cột. Người vợ ở nhà giống như không quan trọng,
[45:12]nhưng không ngờ cái cực khổ của người vợ nhiều khi hơn cả người đàn ông đi ra ngoài đi làm. Cái cực khổ, cái chu đáo, chăm sóc mà nhất là cái tình thương yêu của người vợ đối với chồng mình nó là một cái gì kỳ lạ. Và nó khiến cho so sánh giữa vợ với chồng, bỗng nhiên cái công của người vợ, cái phước người vợ nó lớn hơn người chồng hồi nào mà người chồng không hay. Người chồng cứ tưởng mình là trụ cột, mình là người làm ra tiền, mình nuôi gia đình thì cái công mình lớn. Nhưng cái tình thương sâu đậm của người vợ thương con cái, thương chồng, chăm lo mọi thứ, bỗng nhiên người vợ phước lớn hơn từ từ hồi nào không hay.
[45:51]Cho đến khi mà người vợ bảo chồng: "Anh ngồi xuống đi", chồng phải ngồi. "Anh đứng lên", ông chồng phải đứng. "Anh bước qua đây", bước qua đây. "Anh bước qua đây", bước qua đây. "Đi tắm đi", đi tắm nè. Nói đâu nghe đó là đã tới rồi đó, đúng hàng, là xong rồi. Là đã ông chồng đã vào hội rồi, chồng đã vào hội rồi mà không ngờ vào hội ngọt ngào, không tuyên thệ, không làm lễ, không có nghi thức nhưng vào hội mất tiêu. À, khi mà sư phụ phân tích ra thì có một cái người Phật tử mới nói, nói: "Thưa sư phụ, con thấy đàn ông mà không sợ vợ không có tốt". Sư phụ ngạc nhiên chứ. Mà đây là được nói ra bởi một người rất đàng hoàng, rất có trí tuệ.
[46:32]"Ủa, sao không tốt con?". "Dạ, đàn ông mà không sợ vợ thế nào cũng ra ngoài lăng nhăng. Sợ vợ về cho gia đình nề nếp ổn định". A, thêm một nguyên nhân để ta tự hào ta là người sợ vợ! A, thêm một nguyên nhân! Lạ. Thì ra là vậy, thì ra là vậy. À, thì sư phụ cứ ngồi lắng nghe. Vì sư phụ là thầy, mình đi giảng giáo lý, cho nên mọi điều trong đời này việc gì cũng phải lý giải ra hết, việc gì phải bằng cái Phật pháp mà phân tích ra tại sao, lý giải được hết, thấy không ạ? Mà không ngờ hôm nay đụng cái sợ vợ thành một vấn đề rất là lớn, không ngờ. À, không ngờ. Giờ sẵn hôm nay nói về bài kính trọng, nên cái người chồng mà sợ vợ cũng có nghĩa là đã rất kính nể vợ.
[47:20]Nể vợ mới sợ, mà điều đó là một cái gì nó nó hạnh phúc lắm. Sợ vợ là điều hạnh phúc, thì ra là vậy. Thôi, không nói nữa.
[47:36]Tuy nhiên, đây là một điều nè:
[47:41]nơi con người mà ta biết kính trọng người khác thì người đó có đạo đức. Giống như là cái người Phật tử mà vừa nói rồi đó: "Cái ông chồng mà không biết sợ vợ ra ngoài hư, sư phụ à. Ổng đi nhậu nhẹt tầm bậy tầm bạ". Hồi nãy như anh Long nói: "Bạn rủ con nhậu, con nói để tôi hỏi ý kiến vợ, vợ tôi cho phép tôi mới đi nhậu". Nghe thì thấy là sợ vợ, nhưng điều đó rõ ràng là vì anh có đạo đức và kềm được một buổi nhậu vô lý. Và anh nói: "Đây là điều cần thiết trong gia đình, để gia đình hạnh phúc thì phải phải có sự đồng thuận, nên tôi hỏi ý kiến vợ không phải là tôi sợ vợ, nhưng mà cái gì cũng phải đồng vợ đồng chồng".
[48:24]Đó là trong gia đình, bây giờ nói tới cái xóm làng. Một đứa bé nó đi ra ngoài đường, nó gặp một ông già thì nó biết ông già ở trong xóm: "Chào ông ạ", cúi đầu đàng hoàng, ta biết cái xóm đó đạo đức, xóm đó có văn hóa. Hoặc đứa học trò gặp thầy cô giáo giữa đường, khoanh tay cúi đầu chào thầy cô giáo, nó biết kính trọng thì chắc chắn đó là đứa đó học giỏi. Nhớ, kính trọng thầy cô giáo thì học giỏi. Tại sao vậy? Tại đây là một ví dụ.
[49:01]Sư phụ có cái tâm lý kính trọng thầy cô giáo dữ lắm, kính trọng và thương. Từ cái tâm lý đó cái nó xuất hiện một cái hệ quả kế theo là gì, là khi thầy cô giáo giảng bài cố gắng nghe không mất một chữ nào. Tại vì mình kính trọng mà, cho nên phải ráng nghe. Vô tình mình hiểu hết bài, hiểu không sót điều gì. Rồi bắt đầu thầy cô giáo kêu làm bài tập, có... lúc nào cũng phải làm đầy đủ hết, để vâng lời mà, vì mình kính trọng mà. Cộng với cái trong lớp mình nghe giảng rất kỹ, rồi ráng làm bài tập, vì vậy nên nắm bài, hiểu bài rất là, rất là kỹ. Và đó là lý do mình học giỏi. Thì ra học giỏi chỉ là gì, ráng kính trọng thầy cô giáo.
[49:45]Hồi mà đi học vậy á mà sư phụ... tự nhiên buổi sáng học trên lớp, thì thường hay có tổ chức phụ đạo, thì học học trò cứ tự phụ đạo với nhau. Buổi sáng học, buổi tối sư phụ tập hợp lớp lại sư phụ giảng lại liền. Nắm bài kỹ đến như vậy á. Hiểu chắc cái bài đó như một thầy giáo luôn. Dù bài đó mình mới học lần đầu tiên buổi sáng, tối lại là giảng lại nguyên bài đó từ đầu tới cuối, giải tất cả bài tập cho bạn bè mình liền. Chỉ vì sao, chỉ vì lòng kính trọng thầy cô giáo, nghe không mất một chữ nào, nghe chăm chú, tập trung hết tất cả tinh thần nghe không mất một từ nào, cho nên hiểu bài rất kỹ. Hiểu bài xong đến nỗi có thể phụ đạo lại bạn bè không sót luôn.
[50:24]Nhờ vậy là học giỏi, đơn giản chỉ là vậy. Nên ta thấy cái văn hóa của một cộng đồng xuất phát từ cái tâm lý kính trọng mà nó cũng là nền tảng để th- để cho một gia đình bền vững nè, nó là nền tảng để cho xã hội bền vững nè, nó là nền tảng để cho
[50:46]một quốc gia bền vững nè. À! Lạ như vậy. Nếu trong một đất nước ta không kính trọng người lãnh đạo mình, đất nước đó rất nguy cơ... bị bị bị bị rối loạn.
[51:08]Mà cái thời đại người ta cứ hô hào à dân chủ, bình đẳng, nhân quyền, cái làm cho người dân có cái ảo tưởng mình với lãnh đạo ngang hàng.
[51:25]Nói rằng mình với cái người lãnh đạo ngang hàng, thực sự là không công bằng. Là vì sao vậy? Làm sao mình bằng người lãnh đạo được. Thứ nhất, người ta rất tài giỏi người ta mới leo lên tới đó được. Thứ hai, trách nhiệm người ta đối với rất lớn. Mình chỉ lo cho một gia đình mình, lo cho một cơ quan mình vài người, mình đã bở hơi tai, lo toát mồ hôi. Còn người ta phải lo cho cả một đất nước mấy trăm triệu con người, lo mà lo rất nhiều phương diện cực kỳ khó khăn, phức tạp. Cái tâm, cái thế, cái đức của cái người lãnh đạo người ta vượt hơn mình cả triệu lần. Nhưng mình không biết điều đó, mình cứ bị ảo tưởng bởi những cái từ
[52:09]dân chủ, nhân quyền, bình đẳng, cái mình coi mình bằng với người lãnh đạo, mình không có tâm kính trọng, cái đất nước nó sẽ lụn bại. Tại sao cái thời phong kiến dâng- quân chủ chứ nó có cái hay của nó? Có cái hay của nó là gì? Việc kính trọng vị lãnh đạo, kính trọng người quan, kính trọng ông vua nó trở thành một cái tiêu chuẩn của luật pháp, của quy ước xã hội, coi vậy chứ xã hội nó bền vững. Nhưng mà trong cái quân chủ thì quân chủ của Đông phương nó hay hơn quân chủ của Tây phương. Khi ta học về luật pháp, về xã hội ta cứ lấy mô hình của Tây phương ta học, chứ sự thực cái mô hình quân chủ của Đông phương mới hay. Là sao vậy?
[52:55]Tại vì có bên cái Tây phương á, cái quân chủ của họ là tập quyền về cho ông vua một cách cực đoan, vô lý. Rồi sau này bị phản đối quá cái họ chia xuống giai cấp quý tộc. Nó vẫn làm xã hội không công bằng. Còn quân chủ ở Đông phương là làm sao? Thì ông vua là cao nhất rồi đó, ai cũng phải tôn tôn kính rồi đó. Nhưng đặc biệt có một điều thế này: cứ 3 năm vua mở một kỳ thi, thi Hương, thi Hội, thi Đình gì đó.
[53:30]Bất cứ ai, không phân biệt tuổi tác, tại có 12 tuổi đậu Trạng nguyên Nguyễn Hi- Nguyễn Hiền mà, ha? Không phân biệt tuổi tác, không phân biệt thành phần, gia đình không phân biệt, hễ thi đậu lên làm quan. Cực kỳ phóng khoáng. Cái quân chủ của Đông phương cái mô hình này Tây phương không so sánh được. Nhưng mà trong các tài liệu học ở đại học ta cứ lấy mô hình của Tây phương, ta không biết rằng cái mô hình của Đông phương rất là hay. Mà trong cái xã hội như vậy, trong xã hội có một cửa mở cho mọi người đều có cơ hội để vươn lên bằng cái tài đức thật sự của mình, cái mô hình nó rất là hay. Và trong cái mô hình đó cũng vậy, nó cũng đòi hỏi một điều:
[54:10]người thảo dân, người thảo dân phải gì? Phải kính trọng vua quan của mình. Và nó tạo thành một cái nền nếp của xã hội. Cũng giống như trong gia đình vậy: con cái phải kính trọng cha mẹ, gia đình bền vững; vợ phải kính trọng chồng, gia đình bền vững. Nói: "Ủa, sao Thầy vừa mới nói sợ vợ, bữa nay nói vợ kính trọng chồng?". Nguyên tắc là vợ phải kính trọng chồng, dù chồng rất sợ vợ. Nhớ chưa? Vợ phải kính trọng chồng, dù chồng rất sợ vợ.
[54:49]Cái sự kính trọng nó tạo nên một cái xã hội ổn định như vậy và phát triển như vậy.
[54:59]Thời gian gần đây cái tỉ lệ ly hôn của Việt Nam tăng lên, rồi người ta lý giải rằng bởi vì ta ảnh hưởng lối sống của Tây phương. Bên Tây phương nó ly dị dữ lắm, ly dị vèo vèo. Cho nên sau này không còn ai tin vào hôn nhân nữa. Và đó là lý do họ không thích kết hôn. Kết hôn chi để bữa ly dị phiền phức về pháp lý. Thương nhau nó ăn ở với nhau, hổng nào thích nữa chia tay, không có bị ràng buộc pháp lý. À, đẻ con thì ai đẻ nấy nuôi, xong. Rất là cay đắng, xã hội cực kỳ xáo trộn, không bền vững tí nào. Còn đối với Đông phương, cái văn hóa Đông phương của ta, cái việc thương nhau cưới nhau có con có
[55:38]cái, có trách nhiệm là điều cực kỳ hệ trọng. Hễ đã thành cái cơ cấu gia đình rồi nó là làm điều gì rất quan trọng, rất thiêng liêng. Nhưng mà tại sao ta bị dễ bị tan vỡ? Chỉ bởi vì ta thiếu sự kính trọng trong gia đình, thiếu sự... Tức là người phụ nữ thấy mình ngang với ông chồng, cho nên bày tỏ không cần kính trọng chồng. Và ông chồng thì có cái tự ái của người đàn ông, không chấp nhận cái người vợ xúc phạm mình. Vài lần thì thôi chứ làm mãi không ông nào chịu nổi, tình yêu thương từ từ biến mất. Chỉ bởi vì xúc phạm lẫn nhau. Nhớ như vậy. Xúc phạm nhau mãi rồi, dù ban đầu có thề hẹn, thề non hẹn biển cỡ nào tình yêu cũng biến mất.
[56:28]Và khi hết tình yêu rồi họ phải chia tay, không sống với nhau được nữa, chỉ vì xúc phạm nhau, không kính trọng nhau. Vậy thôi. Rồi con cái cũng không kính trọng cha mẹ. Tại sao vậy? Vì nó... bên Tây phương nó không có cái từ "con" xưng với "cha mẹ" mà nó chỉ có cái gì: "I" với "you", "je" với "tu", "wǒ" với "nǐ". Không có cái như Việt Nam mình là gặp nhau cái là phân tầng liền, vừa gặp nhau là phân tầng ra để xưng hô liền. Vừa người lớn lên, lớn tuổi hơn mình cái kêu bằng anh, đặt họ vào vị trí gia đình mình. Thấy cái người ngang ngang chú gọi bằng chú, đưa họ vào hệ thống gia đình mình để xưng hô liền.
[57:08]Cho nên...
[57:13]Cho nên thực sự người Việt Nam dường như không có người dưng. Ồ, gặp nhau cái là ráp nối nhau vào trong hệ thống gia tộc hết. Đây là một văn hóa của Việt Nam trên thế giới không nơi nào có, ta vĩnh viễn không tìm một quốc gia nào tuyệt vời như Việt Nam.
[57:36]Gặp một bà lạ hoắc đâu kêu dì dì dì, đưa bả vô làm dì mình liền. Dù không biết bả ra sao, đưa vào hệ thống gia tộc liền. Việt Nam có một cái từ xưng hô mà có vẻ như người dưng là gì? "Mày" với "tao", "mi" với "tau". Nhưng mà cả trong gia đình cũng dùng, và ngoài gia đình cũng dùng, và bạn bè thân nhau cũng dùng: "mày" với "tao". Và rất ít. Và nếu bình thường không gì hết, không phải đủ thân, dùng "mày tao" là một sự xúc phạm ghê gớm, cho nên không bao giờ ai dám dùng. Chỉ khi hai bạn thân quá, không bao giờ giận nhau được thì mới dùng "mày" với "tao" với nhau. Tức là quá thân quá thương rồi, không thể nào giận nhau được thì mới gọi là "mày tao".
[58:18]Còn không phải đưa vào hệ thống gia tộc có phân tầng liền, lạ lùng. Thấy ổng lớn lớn bố mình gọi bằng bác liền, mà thấy già xưng cái bằng ông xưng cháu xưng con liền. Tự nhiên ráp vào hệ thống gia tộc. Kỳ lạ cái đất nước Việt Nam này là kết nối cả một cộng đồng vào trong gì? Vào trong gia... gia đình hết, gia tộc hết. Nên cả đất nước như là chỉ một, một gia tộc mà thôi. Không có quốc gia nào được như vậy, lạ lùng.
[58:50]Và do phân tầng, cho nên bắt đầu ta phải có cái cái thái độ nó đúng mức trong cái sự phân tầng. Nếu mình là người thấp thì buộc yêu cầu có thái độ kính trọng. À, nếu mình là người trên thì yêu cầu phải có thái độ thương yêu, có trách nhiệm với người dưới mình. Hễ thằng bé đó nó nó xưng nó là em với mình, mình phải có trách nhiệm với nó, bênh vực nó, bảo vệ nó à, tại mình là anh mà. Còn họ đó, đó là người anh mình, mình phải kính trọng à. Tức là tha... xác lập thái độ liền, chứ không có ngang ngang gặp ai cũng I you, cũng "mày" với "tao", nǐ wǒ. Nó cực kỳ mình không hiểu, nên khi mà mình sống trong cái văn
[59:26]hóa của Việt Nam, một xã hội mà ráp tất cả mọi người vào trong gia tộc, đến khi mình đến bên nước ngoài ai cũng I you, nǐ wǒ hết cái mình không hiểu, mình rất là khó sống. Thấy nó nói chuyện với ba nó I you I you, rồi nó dịu giọng thì còn đỡ, nó căng giọng lên cái nó giống hình như bị đã dịch thành "mày tao" rồi đó. À ví dụ nó ví dụ nó xin tiền đó, là là là nó nó nó: "Please give me some... some some money", ha. Ví dụ là "Vui lòng cho tao tiền" vậy đó mà nó xin ba nó, vì I you mình cũng không biết dịch làm sao nữa. Bắt đầu nó nó ba nó: "Có tiền gì mà xài hoài vậy?", nó gằn giọng lên: "I need money!" Thì lúc đó không biết cái chữ I đó phải d...
[1:00:07]phải dịch cái gì nữa, phải dịch "tao" à: "Tao cần tiền!". Hồi nãy thì "Cho... cho con ít tiền", mà không cho ổng cự lên: "Tao cần tiền!", cũng chữ I đó mà mình không biết dịch cách nào. Nó sẵng giọng lên bởi vì sao? Vì trong cái ngôn ngữ nó đã cho phép nó một cái sự ngang ngang bằng luôn tuồng, không phân biệt. Còn mình đối với bố mình đố dám nói à. Kêu "mày tao" là coi là cả làng, cả xóm, cả đất nước này nguyền rủa mình rồi đuổi ra khỏi sàn, khỏi xóm, không còn xài được nữa, cái thứ hư thân mất nết, mất dạy, cái thứ mà dưới đất chui lên, trên trời rớt xuống ở đâu đó mà không ai xài, không ai ngó tới mặt nữa, không ai trong xã hội
[1:00:42]này dòm tới cái thằng đó nữa, nếu nó đã dám xưng hô như vậy. Cho nên trong xã hội Việt Nam mình, cái sự tương kính, cái tương tác với nhau trong hệ thống kỳ lạ. Và đây là điều mà các đạo khác họ thèm Việt Nam là vậy. Vì cái tô... tâm lý kính trọng nó được đưa vào tôn giáo, cái người tín đồ rất tôn kính người tu sĩ. Và làm cho cái cái đạo giáo họ ổn định, chỉ trừ khi cái người tu sĩ bê bối quá, cái mất niềm tin nó quá rõ, thế là từ từ cái tôn giáo nó nó nó... nó lỏng lẻo, nó rã rời là lý do tại người tu sĩ đánh mất cái cái phẩm hạnh của mình. Chứ nếu cái người tu sĩ đừng đánh mất phẩm hạnh, mình sống cho đàng hoàng thì người tín đồ nhất mực gì?
[1:01:30]Cung kính, tạo nên một cái nề nếp của tôn giáo rất là vững chắc. Mấy cái đạo khác về đây thèm đất nước Việt Nam vì cái văn hóa đặc biệt giúp cho ổn định cái tổ chức, giúp ổn định cái tôn giáo. Và ta cũng vậy, ta cần cái cái văn hóa đó, văn hóa tâm lý kính trọng á để ta giữ cái đất nước của mình. Trong cái giữ đất nước mình cần nuôi dưỡng cái tâm lý gì? Kính trọng. Nên khi ta rất biết ơn những nhạc sĩ hát những bài ca ngợi những lãnh tụ, viết những bài ca ngợi lãnh tụ, ví dụ nói về Bác Hồ. Không phải vì Bác Hồ sinh ra ở Nghệ An, rồi ta là dân Nghệ An rồi ta tự hào rồi ta yêu quý Bác Hồ nhiều hơn, không phải, mà chỉ bởi vì Bác Hồ vĩ đại thực sự.
[1:02:17]Một người mà giỏi trên cả hai phương diện: vừa là giỏi trên chính trị, quyền lực, vừa giỏi văn hóa. Điều rất là lạ, chứ thường người ta giỏi một cái à. Bác Hồ giỏi nhiều mặt mà cái văn hóa, cái gì nó thẳm sâu, ha, nó để đời. Quyền lực có thể tạm bợ, nhưng cái văn hóa là cái rất là thẳm sâu. Và Bác Hồ cả hai như vậy, nên khi ta nghe lại những bài hát về Bác Hồ, dù Bác Hồ đã mất nhưng lòng ta, ta rất là kính trọng và chính cái tâm lý kính trọng á nó giữ đất nước ta bền vững. Hoặc là bây giờ cũng vậy, bây giờ ta cũng có những lãnh những lãnh... những nhà lãnh đạo, những lãnh tụ tuyệt vời đang giữ gìn
[1:03:00]đất nước của mình, à đang thanh lọc, đang xây dựng lại, đang refresh, làm cho đất nước mình tốt đẹp hơn, bỏ đi những cái corruption, ha, những cái tham nhũng, những cái tiêu cực làm cho đất nước phải tốt đẹp lên. Người cán bộ vậy, là nếu anh không cảm thấy có thể sống một cách thanh bạch, trách nhiệm được, đừng làm cán bộ, công chức nhà nước. Còn nếu đã chấp nhận làm cán bộ, công chức nhà nước thì vui lòng phải trong sạch, vui lòng chấp nhận ít quyền lợi để phục vụ dân. Nó không giống như một doanh nghiệp, doanh nghiệp là anh làm được nhiều thì anh cứ lấy lợi nhuận nhiều, nó là sòng phẳng, cái thế giới của doanh
[1:03:49]nghiệp là như vậy, anh cứ làm có hiệu quả thì anh lấy lãi nhiều. Còn cán bộ, anh có phục vụ dân tới đâu thì phục vụ, quyền lợi anh phải luôn luôn thấp. Nếu chấp nhận được điều đó thì hãy vô làm cán bộ, đừng nghĩ vô làm cán bộ rồi để giàu thì có ngày, có ngày bị á, bị xét xử. Nên đây là giống như bây giờ ta đang có một cái bác Tổng Bí thư, bác cũng đang làm cái công việc đấy để giữ lại cái phẩm chất đó cho cái người cán bộ. Hễ làm cán bộ thì chỉ vì dân vì nước, không được trong đầu nghĩ đến quyền lợi riêng tư của mình. Và với có những cái người mà cán bộ hy sinh vì dân vì nước, có những người ta biết tên, có những người không ta biết tên,
[1:04:34]có những người trong bóng tối ta không biết, hoặc có những người làm những việc âm thầm, ta chỉ biết mặt này nhưng mà sự thật họ họ đã phụ trách, có trách nhiệm nhiều mặt khác, cái công của họ đối với đất nước rất là lớn ta không biết hết. Nhưng cứ yên tâm, ta hãy kính trọng các vị lãnh đạo của mình, kính trọng thật lòng. Điều đó giúp cho văn hóa đất nước ta thịnh vượng, giúp cho cái đất nước ta bền vững.
[1:05:01]Cái tâm lý kính trọng quan trọng như vậy.
[1:05:11]Cái nguyên nhân để đưa đến tâm lý kính trọng có khi nó bắt nguồn từ kiếp quá khứ, có khi bắt nguồn từ kiếp quá khứ. Ví dụ trong kiếp quá khứ ta đã chịu ơn ai, ta đã từng nể phục ai, bây giờ bất ngờ gặp lại, cái tâm lý kính trọng dễ khởi lên lại rất là nhanh, không cần phải đợi thêm thời gian. Còn nếu không phải là duyên xưa thì bây giờ cần thêm thời gian để người đó chứng minh rằng người đó hơn ta, lúc đó ta bắt đầu là kính trọng. Còn có duyên ngày xưa rồi, gặp kính trọng liền. Ừ. Gặp là: "rồi, đây thầy mình đây nè", tự nhiên thấy, nhận ra điều đó liền. À.
[1:06:04]Bây giờ ta nói về cái nhân quả này chút. Nếu nói về nhân quả thì cái tâm lý kính trọng dễ tạo ra phước cho ta.
[1:06:18]Tại sao ta thất bại trên cuộc đời? Xét kỹ sẽ thấy rằng ta ít kính trọng ai. Mình ta dễ thất bại là vì vì có một cái nguồn phước
[1:06:32]dễ dễ có nguồn phước rất dễ tạo, đó là tâm lý kính trọng. Cứ tìm những người trong cuộc đời này để ta kính trọng, tự nhiên phước ta cứ tăng dần, cứ dồi dào lên dần, rất là hay. Nhưng mà còn ta làm đâu cứ vỡ đó này nọ thì vì xét kỹ lại chỉ vì mình chả kính trọng ai cả, mình chỉ siêng thôi. Nhiều người cứ tưởng rằng là siêng năng sẽ thành công, hard work pays off, cứ siêng năng đi rồi sẽ thành công. Nhưng không, rất nhiều người siêng năng và càng siêng chừng nào càng nghèo chừng nấy, càng siêng chừng nào quần áo mau rách chừng nấy, càng gầy guộc, vất vả chả được cái gì cả, chỉ bởi vì không có phước.
[1:07:14]Mà trong các nguồn phước, đó là tâm lý kính trọng. Nên cái người nào mà ta thấy tự nhiên họ khiêm hạ, họ quý người này, họ kính người kia, từ từ cái tâm cuộc đời họ cứ phát triển lên dần dần dần dần, chính cái tâm lý kính trọng đó.
[1:07:29]Mà nếu ta kính trọng nhằm những người đáng kính, ta có phước rất là rõ. Ta kính trọng người đó chỉ bởi vì người đó có công lao với đất nước rất nhiều, ta kính trọng người đó bởi vì người đó là một nhà giáo chân chính, ta kính trọng người đó bởi vì người đó là một mẫu mực về đạo đức, ta kính trọng người đó bởi vì người đó giữ gìn kỷ cương phép nước hoặc là giữ gìn cộng đồng chúng ta, có lý do, có cái tài, cái đức gì để ta kính trọng thì ta có phước rất là nhiều. Đó là nói với xã hội, còn nếu nói với vấn đề tâm linh, nếu ta may mắn trong cuộc đời này, ta gặp một người là một bậc hiền thánh và ta nhận ra điều đó,
[1:08:13]chứ thường cái người mà là một bậc thánh thì người ta không bao giờ xưng ra, người ta không bao giờ xưng mình là thánh, đó là nguyên tắc. Đây là ta dựa vào nguyên tắc này để biết ai có thể là thánh hay là không. Cái người nào giảng đạo xong rồi gợi ý xa xôi rằng mình là thánh thì yên tâm rằng người đó không phải là là thánh, vì thánh không bao giờ nói, không bao giờ xưng. Còn người nào mà hễ xưng mình là thánh, xưng mình đặc biệt thì chắc chắn không phải là thánh, đó là điều như vậy. Còn người mà không xưng mình là thánh thì người đó mới là không phải thánh luôn.
[1:08:55]Cái người mà không xưng mình là thánh đó thì có thể là thánh và có thể là không phải thánh. Nhưng mà đặc biệt là nếu là thánh cũng rơi vào một trường hợp là không bao giờ xưng mình là thánh, còn người xưng mình là thánh thì chắc chắn không phải là thánh, đó là điều để ta xác định. Mà nếu ở những người mà họ không xưng mình là thánh mà ta bằng con mắt của ta, ta nhìn qua ta ngó lại, ta phát hiện hình như ông này ổng thánh á, cái ta có cái lòng kính trọng, phước ta rất là lớn luôn nếu ta may mắn, nếu ta may mắn như vậy. Mà làm sao ta biết ông đó là thánh?
[1:09:37]Vì thứ nhất là ông đó phải rất đẹp trai, không có xấu như vậy nha, đừng có nhận lầm nha. Trong bụng không có nói bậy ở trong á, ta mập mạp, ta khỏe mạnh rồi chứ không phải là ta gầy ốm như vầy. Thánh là phải vậy đó. Khi mà ta kính trọng được một bậc hiền thánh á thì ta có phước rất là lớn, mà bỗng nhiên ta ít phạm lỗi lầm. Nhớ giùm cái chữ giùm sư phụ là ít phạm lỗi lầm. Kỳ lắm, ta đọc báo, bây giờ có cái điện thoại là mình cũng ít mua báo, cứ mỗi ngày ta đọc vài tin ở trên đó cũng hết thời gian. Ta thấy cái ông đó ổng làm chuyện tồi bại,
[1:10:23]nhìn gương mặt thì nó cũng đâu đến nỗi gì, mà sao lại phạm cái tội? Chỉ vì vấn đề là gì? Không có một bậc thánh để cho ổng kính trọng, là tâm cứ tuột dần, tuột dần vào tội lỗi. Nhớ giùm sư phụ điều này: Nếu ta không có một bậc thánh để ta kính trọng thì tâm ta sẽ tuột dần, tuột dần vào tội lỗi. Sư phụ nhắc lại câu này một lần nữa: Nếu ta không có một bậc thánh để kính trọng thì tâm ta sẽ tuột dần, tuột dần vào tội lỗi, nhớ giùm vậy. Cho nên vì thế, giữa cái thế giới mà nó đầy cám dỗ, đầy cái trắc trở, ta rất dễ phạm lỗi lầm, ai cũng vậy hết. Nhưng mà có một cái níu ta không cho ta rơi vào lỗi lầm, cái đó là gì?
[1:11:17]Là ta có được một bậc thánh để ta kính trọng, nhớ như vậy.
[1:11:26]Ta có một cái móc để ta nắm mà ta không rơi xuống vào hố sâu tội lỗi, cái móc đó chính là cái tâm lý kính trọng một bậc thánh, nhớ như vậy. Rồi cái tâm lý mà kính trọng bậc thánh nó đưa đến một tâm lý gì nữa? Đưa đến thứ nhất là ta có lý tưởng sống cao đẹp, lạ như vậy. Khi ta tôn kính một bậc thánh, tự nhiên ta có lý tưởng sống cao đẹp, không muốn sống cho riêng mình nữa, không muốn muốn sống cho cái điều gì tầm thường quanh quanh mình nữa, mà thích sống cái gì cho nó lớn lao cho cộng đồng, cho nhân loại, cho đất nước, cho thế giới, không thích sống cho riêng mình nữa. Tức là khi ta kính trọng bậc thánh thì nó xuất hiện cái lý tưởng sống cao thượng.
[1:12:12]Và nếu cái bậc thánh nó rất là cao cả mà nếu tâm lý kính trọng ta rất là lớn thì nó xuất hiện thêm một cái tâm lý kế theo nữa là xuất hiện lý tưởng tu hành giác ngộ. Trước cái lý tưởng tu hành giác ngộ là cái lý tưởng sống cao thượng, không sống ích kỷ, tầm thường vì những điều nhỏ nhặt. Nhưng mà lớn hơn điều đó nữa, lớn hơn cái lý tưởng sống cao thượng đó là lý tưởng gì? Tu hành giác ngộ. Nên ví dụ như ta ngồi đây, do nhiều ngày tháng ta tôn kính Đức Phật thì rất nhiều người ở đây đã xuất hiện trong tâm mình lý tưởng sống cao thượng. Mỗi khi mình nghĩ một điều gì, một cái ước mơ gì cho riêng mình, bỗng nhiên mình thấy khó chịu rồi.
[1:13:00]Chứ hồi xưa mình mình ước mơ cho riêng mình nhiều lắm, nhưng từ khi mình tôn kính Phật, tự nhiên mình mình nghĩ đến cộng đồng, xã hội nhiều hơn hơn là nghĩ cho cá nhân mình. Hồi xưa thì mình mơ ước gì? Lớn lên bỗng nhiên có một hoàng tử cưỡi một con bạch mã dừng lại ngang trước nhà mình, đến quỳ xuống cầu hôn mình rồi bưng mình lên cái con ngựa để đưa mình về cung điện, bỗng nhiên mình trở thành gì? Công nương. Hồi đó mình mơ ước nhiêu đó. Nhưng lớn lên rồi, khi mình biết tôn kính Phật rồi, thì lỡ có một ngày có một hoàng tử dừng xe ngựa với đoàn tùy tùng dừng trước nhà mình xin cầu hôn mình, thì mình chỉ xin một điều là gì?
[1:13:43]Xin một điều là, nếu ngài thương em, hãy làm cho cái làng của em đừng còn ai nghèo khổ nữa. Mình đặt điều kiện liền chứ không cần là bỏ làng đi liền. Hồi nhỏ mơ ước có một hoàng tử tới đưa mình là mình bỏ làng mình đi luôn, lên làm về dinh về cung đi cung cung đình mình làm công nương liền. Nhưng mà lớn lên, khi mà mình biết kính trọng một bậc hiền thánh, tự nhiên mình có cái lý tưởng cao thượng, không nghĩ cho mình nữa. Nếu có cơ hội thì mình sẽ cố gắng làm điều gì đó cho nhiều người, chứ không phải làm cho riêng mình nữa. Đó là lý tưởng sống cao thượng xuất hiện. Mà nếu cao tột, mình gặp một bậc thánh giác ngộ
[1:14:25]như Đức Phật, mà Đức Phật thì ta mơ hồ do nhập Niết bàn, nhưng nếu mình gặp được một bậc thánh sống, lòng tôn kính dạt dào, ta xuất hiện một lý tưởng kế tiếp theo là tu hành giác ngộ, rất thích tu, rất thích đi vào tâm linh, rất thích đi tìm cái trí tuệ vượt khỏi cái thế gian tầm thường này để có thể cứu thoát được chúng sinh.
[1:14:58]Khi ta có cái tâm lý kính trọng, biết kính trọng người hơn mình, rồi cái tâm lý kính trọng người hơn mình đó nó phát triển lên thành cái tâm tôn kính những bậc rất đáng kính là như bậc thánh. Ta tôn kính những bậc thánh cao cả thì ta xuất hiện một điều trong tâm mình, đó là sức mạnh tinh thần. À. Sức mạnh tinh thần. Có biết gì đâu, chưa chưa giải thích mà vỗ tay cái gì? Sức mạnh tinh thần là cái gì?
[1:15:38]Sức mạnh tinh thần là cái gì?
[1:15:45]Ví dụ thế này,
[1:15:52]ví dụ như là trời đổ mưa
[1:15:57]thì thì ai cũng tránh mưa ở trong nhà. Nhưng mà bỗng nhiên có một cái tấm bạt nó gãy đâu ngoài kia kìa, mà nếu ta không ra lúc đó mà sửa lại thì cái nước mưa nó tạt vào nó sẽ hư thêm một số đồ trong nhà, nhất là trong chùa. Ai cũng nhìn thấy điều đó, nhưng mà nhìn thấy rồi ai cũng ngại mưa. Nhưng có một người không ngại mưa, dù người đó cũng gầy ốm, chấp nhận mưa lạnh để ra để sửa lại liền. Như vậy, sức mạnh tinh thần chính là gì? Khả năng vượt khó khăn, không sợ khó, không sợ khổ là sức mạnh tinh thần. Và như vậy ta thấy cái người sức mạnh tinh thần là người sao? Làm được nhiều việc hơn. Mà cái sức mạnh tinh thần đó là do do tâm lý tôn kính những bậc
[1:16:45]đáng kính, tự nhiên tâm tinh thần ta mạnh mẽ hơn người khác. À. Ta nói ví dụ vậy. Ví dụ như ta
[1:16:58]đi trên đường nắng chang chang muốn tìm một bóng mát nghỉ, rồi ta thấy một cái cụ già, hai người bạn cùng đi với nhau vậy, ta thấy một cụ già cụ chống gậy đi dưới trời nắng thì người kia thì ngại nắng mới cứ đâm đầu chạy cho vội về ngoài đường nắng quá, còn ta dừng lại, ta hỏi: "Cụ đi đâu giữa trưa nắng?" Cụ nói cụ về cái làng đằng kia. Nói: "Sao không ai đưa?" Cụ nói: "Không có ai đưa." Thế là mình chở cụ đi, đưa cụ về nhà, xong rồi mình mới đi tiếp. Cái mà không ngại trời nắng nóng, trong khi bạn mình nó ngại trời nắng nóng chạy mất rồi, nhưng mình không ngại trời nắng nóng để mình giúp cụ cái đã.
[1:17:35]Đó là một sức mạnh tinh thần. Mà cái sức mạnh tinh thần nó tiềm tàng, chìm tàng vô hình đó ở đâu ra? Đều từ tâm lý kính trọng bậc đáng kính. Nó vô hình vô hình nó tạo cho ta là người có sức mạnh. Rồi ví dụ như ta gặp một tên ăn cướp dí dao.
[1:17:54]Một người bị ăn cướp nó dí dao một cái là run lẩy bẩy. À. Còn ta nó dí dao thì dí nhưng mà cứ bình tĩnh. Ta tinh thần ta mạnh hơn cái người kia. Bởi vì sao? Bởi vì trước đây ta thường huân tập cái lòng kính trọng đối với người đáng kính.
[1:18:16]Rồi ví dụ vậy, có một người đến nói ta bây giờ có cái chỗ làm ăn này việc nhẹ lương cao, rủ ta đi. Thì cái đứa bạn ta nó hăm hở nó xách gói đòi đi liền. Ba mẹ cản gì nó đòi xách: "Ủa, việc nhẹ lương cao là thế giới này dễ tìm, đi liền." Còn mình bình tĩnh lại, không dao động, bình tĩnh lại. Cái bình tĩnh của mình để suy xét lại tại sao việc nhẹ lương cao? Làm cho mình thoát một cú lừa nguy hiểm cả một đời này cũng chỉ là vì do cái sức mạnh tinh thần, mình bình tĩnh không bị dao động ngay lập tức bởi cái lời hứa đường mật. Thì sức mạnh tinh thần đó cũng chính là gì? Từ tâm lý kính trọng những bậc đáng kính.
[1:18:57]Nên cái tâm lý kính trọng nó sản sinh ra cái điều nhiều điều kỳ lạ trong tâm hồn mà nó làm cho ta khác nhau hết. Làm cho con mọi con người khác nhau dần chỉ bởi vì cái lòng kính trọng nhiều hay là ít, như vậy, hay như vậy.
[1:19:14]Mà khi ta kính trọng những bậc đáng kính như vậy, có những người còn sống và có những người đã đã qua đời. Nhưng dù đã qua đời, lòng ta vẫn kính trọng thì tâm ta vẫn có cái sức mạnh tinh thần. À, ta nhắc lại những vị lãnh tụ hồi xưa, ta nhắc lại những anh hùng ngày xưa, ta nhắc lại những bậc thánh ngày xưa, và nhắc lại, không nghĩ rằng vị đó đã đã đi khỏi cuộc đời, lòng mình lúc nào cũng kính trọng như vị đó hãy còn sống. Tạo nên cái sức mạnh tinh thần kỳ lạ trong lòng ta vậy. Nên một đất nước nào, một tổ chức nào, một tôn giáo nào mà những thành viên trong đó họ có cái lòng kính trọng mạnh thì ta biết rằng đất
[1:20:00]nước đó là một đất nước mạnh, không dễ bị khuất phục bởi quân thù. Dù kẻ thù có mạnh tới đâu mà xâm chiếm nhằm một cái đất nước có cái văn hóa đó, cái tâm người ta kính trọng lẫn nhau thì trước sau gì cũng bị đánh bại, đánh văng ra khỏi đất nước của mình.
[1:20:23]Một cái tổ chức cũng vậy, mà họ tâm lý kính trọng bởi vì trong đó có những người đáng kính thì tổ chức đó bền vững vô cùng. Một cái tôn giáo mà những người tu sĩ và những người cư sĩ có cái lòng kính trọng kỹ lưỡng, tôn giáo đó sẽ phát triển bền bền vững. Như vậy.
[1:20:44]Nhưng mà thời đại ngày hôm nay
[1:20:50]Ủa, hết giờ rồi. Mệt chưa? Chưa hả? Nghe chút nữa nha, để cho hết bài, chứ nghe bỏ nửa chừng uổng. Thời đại ngày hôm nay, khi mà ta cứ kêu gọi dân chủ, bình đẳng, không cần ai phải kính trọng ai, con cái không cần kính trọng cha mẹ, học trò không cần kính trọng thầy, nên cái khái niệm về lòng kính trọng nó bị giảm dần, mất dần, yếu dần, bớt dần. Nên trong xã hội bây giờ chỉ còn có hai lĩnh vực mà có lòng kính trọng nhiều, đó là lĩnh vực tôn giáo với hai là một số quốc gia quân chủ. Mà quân chủ bây giờ cũng bị yếu rồi, nhưng mà những quốc gia mà quân chủ bảo thủ thì người dân họ vẫn còn thương kính cái người vua của họ,
[1:21:36]bởi vì họ xây dựng vua trở thành một cái biểu tượng quốc gia. Và những quốc gia đó họ cũng hơi bảo thủ, nên thì quốc gia đó vẫn còn nền nếp, vẫn còn nền nếp. Ta thì ta không phải là quốc gia quân chủ, nhưng cái may mắn của ta là ta có những lãnh tụ rất là anh minh, rất là vĩ đại để ta tôn kính, cũng là một cái may mắn của dân tộc ta. Cái may mắn của ta là ta có những lãnh tụ vĩ đại. Và ta cầu mong vậy, ta cầu mong là cái dân của ta có được những lãnh tụ vĩ đại để ta tôn kính mãi thì đất nước ta sẽ rất là bền vững. Cái yếu tố của lòng kính trọng nó là chất keo, nó là cái chất xúc tác để xây dựng đất nước rất là hiệu quả.
[1:22:25]Nên vì vậy, thật sự là nếu có một vị minh quân để mình tôn thờ, đó là một điều hạnh phúc lớn lao trong cuộc đời của mình. Nếu có một vị minh quân. Thì bây giờ không còn vua, không còn chế độ quân chủ nên ta không còn vua để tôn thờ một cách công khai thì ta cũng xem ai đó là vua để ta tôn thờ một cách âm thầm, được không ạ? Ừm.
[1:22:57]Bởi vì sao? Nếu mà ví dụ có người hỏi ta: "Ủa, bây giờ cái thời đại dân chủ rồi, mà tại sao bạn lại còn tôn thờ lãnh đạo của bạn như vua vậy?" Mình có thể trả lời một cách đơn giản, không cần phải giải thích nhiều, chỉ nói thế này: "Có được một vị vua để tôn thờ là điều hạnh phúc trong đời của tôi." Chỉ vậy thôi, họ hiểu sao đó họ hiểu.
[1:23:26]Giờ chọn ai là vua, nói coi?
[1:23:32]Nhớ như vậy, có một vị vua để ta tôn thờ thật sự là hạnh phúc trong đời của mình. Giống như mình có một nơi để nương tựa tâm hồn vậy. Và như vậy, vượt lên trên những điều đó vậy. Cho nhắc nó lại chút xíu vậy, nên trong một xã hội mà cứ dân chủ, bình đẳng, coi vậy chứ cái tâm hồn con người nó loạn, nó bất định, không hay đâu. Mình nghe nói tiêu chuẩn bây giờ là dân chủ thì ta cũng hiểu là tâm hồn của cái đất nước nó loạn, nó rối loạn, không có ổn định. Còn ở nơi một đất nước mà ta có những lãnh tụ để ta tôn kính, đất nước coi chứ bền vững, ổn định. Mà ta thích đất nước mình hỗn loạn hay là ổn định?
[1:24:18]Ổn định thì vui lòng chọn một người nào đó để ta xem như là vua, vua trong tâm hồn mình, vua của trong đất nước mình. Tự nhiên mình thấy hạnh phúc vô cùng. Tự nhiên mình thấy rất hạnh phúc nha. Và đặc biệt một điều,
[1:24:39]đặc biệt một điều, nãy ta vừa nói nếu ta có một vị vua để ta tôn thờ, đó là một điều rất hạnh phúc cho đời ta. Và nếu ta có một Đức Phật để ta tôn kính tuyệt đối... Thôi, tự hiểu nha.
[1:25:23]Nếu có ta có Đức Phật để ta tôn kính tuyệt đối thì đó là hạnh phúc không gì so sánh được.
[1:25:39]Nên ta thường hay nghe nói là ta bảo vệ đạo pháp, ta bảo vệ dân tộc là làm cái gì?
[1:25:49]Nếu mà bây giờ ta lý luận trên xã hội, trên quân sự, trên kinh tế, chính trị, làm thế nào để để bảo vệ dân tộc, làm thế nào để bảo vệ đạo pháp thì nó nhiều thứ lắm. Nhưng cái gốc nằm ở chỗ này: Ta phải bảo vệ cái cái tâm lý kính trọng trong lòng ta đối với lãnh tụ của ta, đối với Đức Phật của ta. Đó chính là ta bảo vệ dân tộc và bảo vệ đạo pháp, nhớ giùm cho.
[1:26:22]Và nếu có kẻ nào bằng một cái luận điệu gì đó để làm cho ta giảm lòng tôn kính với Đức Phật, giảm lòng tôn kính đối với lãnh tụ của ta, đó chính là kẻ chống phá đất nước này, chống chống phá dân tộc này, chống phá đạo pháp này. Nhìn ra liền nha. Vì sao? Vì cái tâm tôn kính, tâm kính trọng, tâm cung kính đó là tài sản vô giá trong lòng ta. Là chất xúc tác, là điều kiện tiên quyết để ta phát triển và bảo vệ đạo pháp, dân dân tộc ta nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.