[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm rồi, à chủ nhật tuần trước là ngày mà Sư Phụ giảng ở cái khóa thiền ở chùa Từ Tân, là đúng ngày 20 tháng 11, thì hôm đó Sư Phụ cũng kêu các thầy cô giáo đứng lên. Thì đứng lên nhìn mặt nhưng bị, thấy chùa tới ba tầng và đứng ở nhiều cái góc sân hết, cả lên sân thượng đứng đầy hết chùa, không đủ. Thế... thì lúc đó là có... có Ban Điều Hành Tổng Đạo Tràng, sau khi mọi người đứng lên Sư Phụ nhận rồi thì Sư Phụ kêu chuẩn bị cho mỗi người một món quà, gồm một bao thư, một ít tiền, với một gói quà. Thì sau khi Sư Phụ giảng xong mời tất cả các thầy cô giáo lên,
[0:45]những người đã đi dạy học và đang đi dạy học lên, tặng món quà đàng hoàng lắm, một cái gói và cái bao thư nữa. Hôm đó ai cũng cảm động, có nhiều người khóc. Bởi vì nhiều khi nghỉ dạy rồi cái từ từ mọi người quên mình, chứ không ngờ hôm nay cái... trong cái hội chúng, rồi trong đạo tràng như vậy cái mình được nhớ lại cái vai trò, cái thiên chức của mình, ai cũng cảm động. Đó, còn hôm nay thì Sư Phụ nghĩ nó qua ngày rồi Sư Phụ không quan tâm, tự nhiên cái ông này ổng lôi ra. Ổng lôi ra, đứng lên nói vội nói vàng, Sư Phụ không biết nên Sư Phụ chỉ có ít hoa cho vui thôi nha. Cầu mong là sang năm làm lại đàng hoàng hơn, như vậy.
[1:25]Tính ra như vậy đạo tràng ta, Phật tử ta thầy cô giáo cũng nhiều ha, cũng nhiều ghê, những người làm nghề giáo cũng nhiều. Vậy.
[1:55]Hôm nay Sư Phụ nói về một cái tâm lý, cái điều này Sư Phụ nói cũng nhiều lần rồi, hôm nay lặp lại nhưng mà ở một góc cạnh khác một chút, là cái sự tinh tấn của chúng ta. Cái tinh tấn trong... trong đạo Phật là điều quan trọng.
[2:19]Đừng ai nói gì nữa...
[2:24]Tại vì trong Bát Chánh Đạo thì chánh tinh tấn là một chi phần quan trọng, nên ta phải hiểu là cái sự tinh tấn là một điều tu... điều quan trọng trong sự tu hành trong đạo Phật, mà nhiều khi chúng ta ít hiểu. Thường thì chúng ta hiểu là chúng ta cần có ý chí, có nghị lực để sống, để phấn đấu, để làm việc. Nếu ta lên mạng mà ta nghe những diễn giả khắp thế giới, họ hay nói về cái sự thành công, nói về làm giàu, nói mọi điều, thì họ hay nói một điều là: Hãy kiên định với cái mục tiêu mà mình đã đề ra, mình theo đuổi. Và họ bằng nhiều cái hình thức ngôn ngữ khác nhau, họ đều khuyên chúng ta là cứ phải kiên định,
[3:18]giữ vững cái lập trường đi tới, bất chấp mọi cái trở ngại, mọi khó khăn, mọi lời ra tiếng vào. Đó, mà những cái lý luận cứ giông giống nhau như vậy. Và tùy cái ngôn ngữ mỗi người nó hay hơn hay là dở hơn một chút, nhưng mà đều giông giống như vậy, mà kiên định như vậy. Và trong cái kiên định lập trường đó, ta nghe ta sợ, sợ ở chỗ thế này: Cái... cái kiên định lập trường đó nó rất gần với cái lì lợm, ngang bướng. Khi một việc gì ta đã định làm rồi thì cứ phải mà đi tới, bất chấp trở ngại thì thôi cũng được, nhưng bất chấp ý kiến của mọi người là bắt đầu có vấn đề rồi đó. Nên mấy đứa nhỏ này học trong trường, cái nó được thầy cô giáo cũng dạy cái kiểu
[4:08]đó, rồi khi nó muốn làm chuyện gì rồi, nó muốn làm rồi thì trời mà cản nó. Bố mẹ nói nó không nghe, tại vì trong luật pháp là bố mẹ không được quyền can thiệp với mấy đứa đó. Có bực, có dọc, có tức, có giận gì ráng chịu, chứ nó muốn làm rồi là trời muốn. Cái văn hóa, cái lối sống ở bên Tây phương lần lần nó trở nên như vậy, cũng chỉ bởi vì cái lối giáo dục như vậy. Cứ kiên định lập trường, nghe thì hay, nhưng mà rồi tạo ra một cái phản ứng phụ, một cái hệ quả phụ là xây dựng những đứa nhỏ thành những con người ngang bướng, lì lợm, kỳ lạ. Mà cái ngang bướng, lì lợm, kỳ lạ của mấy đứa nhỏ đó nó mang theo suốt cuộc đời nó và nó đem vào trong
[4:53]hôn nhân luôn, đem vào trong hôn nhân. Nhiều khi ta thấy có những cái cặp ly dị, tìm hiểu nhiều khi không đủ tiêu chuẩn để ly dị. Ly dị cũng phải đủ tiêu chuẩn. Không đủ tiêu chuẩn để ly dị mà họ vẫn ly dị chỉ bởi vì sao? Chỉ bởi vì hai người vợ và chồng, ai cũng kiên định lập trường, không ai lắng nghe ai, không ai nhường nhịn ai, mỗi người chỉ thích làm theo ý mình, mà họ xem cái hôn nhân nhẹ hơn cái ý muốn của họ. Cái hôn nhân không quan trọng bằng cái ý muốn của họ, thế là hôn nhân tan vỡ. Có một lần thầy nói chuyện với một cái... cái con người nước ngoài đấy, nói thầy mới nói rằng: "Cái...
[5:39]cái giáo dục của các bạn, cái lối sống của các bạn bị một cái điểm sai là các bạn xem mọi thứ đều kém quan trọng hơn cái ý muốn của các bạn. Cái hạnh phúc các bạn không cần, cái sự bền vững gia đình không cần, cái relationship hay là cái sự tốt đẹp với mọi người không cần. Các bạn chỉ cần một điều duy nhất là giữ vững ý muốn của mình. Rồi các bạn chấp nhận đau khổ, chấp nhận thất bại, chấp nhận đủ thứ, miễn mình giữ được ý muốn của mình. Cái ý muốn của mình là cái gì mà nó quan trọng dữ vậy? Có cần phải như vậy hay không? Còn đối với chúng tôi, văn hóa Việt Nam chúng tôi ngược lại. Chúng tôi đi tìm cái ý muốn của người khác trước.
[6:26]Ở trong nhà, chúng tôi lắng nghe ý muốn của cha mẹ chúng tôi trước. Chúng tôi không xem ý muốn chúng tôi quan trọng, mà ý muốn của bố mẹ chúng tôi mới quan trọng. Rồi đến khi chúng tôi vào trường học, thì ý muốn của thầy cô giáo của chúng tôi mới quan trọng, chứ ý muốn của chúng tôi không quan trọng. Chúng tôi lắng nghe thầy cô giáo, thầy cô giáo bảo sao làm vậy. Ở Việt Nam chúng tôi, học sinh mà được thầy cô giáo đánh đòn, mừng lắm. Học sinh mà đi tới chừng đi ra trường rồi chưa bao giờ bị thầy cô giáo đánh, là những học sinh đó rất là khổ, rất là kém may mắn. Ở đây ai chưa bị thầy cô giáo đánh đòn?
[7:11]Chưa là dở lắm đó, phải bị thầy cô giáo đánh đòn rồi mới có hạnh phúc, mới ngấm cái hạnh phúc." Đó là vậy. "Rồi đến khi chúng tôi bước vào cái cuộc sống của cơ quan, của đội đoàn thể, của đội ngũ và thậm chí nhất là trong quân đội, chúng tôi cũng lắng nghe cái ý kiến của cái người chỉ huy của mình, chúng tôi không quan trọng. Vậy đó mà người Việt Nam chúng tôi đoàn kết, chiến đấu và thông minh, người Việt Nam chúng tôi thông minh."
[7:42]Nên cái người thông minh không phải là cái người mà giữ khăng khăng cái ý của mình, mà chính là người biết lắng nghe mọi người, cho nên người ta có nhiều cái dữ liệu để so sánh, để đối chiếu, làm cho người ta mở lòng người ta ra và người ta thông minh. Còn các bạn cứ khăng khăng giữ cái ý muốn của mình, các bạn tự đóng tâm hồn mình lại. Cho nên mình không nói người ta ngu làm chi nó phiền, nhưng mà không khôn. Chính ra người Việt Nam mình mới khôn vì mình lắng nghe ý kiến của mọi người. Mà trong cái lắng nghe đó chúng ta có sự tôn trọng, có sự thương yêu. Ví dụ mình lắng nghe ý kiến của bố mẹ mình,
[8:17]thì cái lắng nghe đó rõ ràng là sự tôn trọng cha mẹ, sự yêu thương đối với cha mẹ. Nên cái... cái lắng nghe mà ta bỏ cái ý muốn mình bớt đi, mà nếu đi vào trong cái sự tu hành của đạo Phật thì thật sự là mọi ý kiến của mình vất hết luôn. Ta không còn là gì nữa, không còn là ta nữa, mà đạt đến cái vô ngã đến tuyệt đối luôn, trong đạo Phật như vậy. Vậy mà ta thấy những người tu hành trong đạo Phật cứ đi dần đến cái vô ngã, lúc nào cũng thấy mình tầm thường như cát bụi, như cỏ rác. Trong tâm mỗi ngày đều tự tâm niệm, tự nhắc mình, tự xem mình chỉ là cát bụi, cỏ rác, không quan trọng cái ý nghĩ của mình, vất hết ý nghĩ của mình.
[8:59]Giống như là các tôn giả, các A-la-hán mà sống với nhau, ngài Kimbila cũng vậy, sống với nhau, nói: "Con không sống bằng tâm con, mà con sống bằng tâm của huynh đệ con." Đó là những bậc Thánh cao tột, họ sống như vậy. Thì ta thấy ví dụ như thầy cũng vậy, thầy cũng đang trên con đường tập tành để đi về vô ngã, cũng tập nghĩ mình là cát bụi, cỏ rác, cũng lúc nào cũng lắng nghe ý kiến mọi người, thầy có bị ngu không? Thấy mặt thầy có ngu không? Đâu có ngu đâu phải không, cũng hơi khá hơn chứ, phải không? Đâu có ngu chút nào đâu. Nên vì vậy, giữa một cái nền văn hóa mà cứ xem cái ý mình là quan trọng, kiên định đi tới, vô tình ta bị ngu mà ta không hay.
[9:47]Còn ta chọn con đường vô ngã, biết lắng nghe và buông bỏ ý mình xuống, vậy mà trí tuệ ta mỗi ngày một khai mở. Đó là cái... cái ý nghĩa của sự kiên định mà ta phải cẩn thận. Vì ta thấy một cái người họ thành công, rồi ta mới học hỏi cái sự thành công của họ, nhưng ta coi chừng cái lời khuyên của những người thành công sẽ là thuốc độc đối với ta. Ví dụ như ta gặp một người nhà giàu, ta hỏi họ cách làm giàu, coi chừng đó.
[10:24]Họ nói thế nào? Ta hỏi bây giờ, "Ông ông cho tôi biết ờ cái cách để làm giàu. Ờ chúng tôi cũng muốn làm giàu." Bắt đầu ổng sẽ nói, ổng sẽ thuyết trình cho nghe. Ổng thuyết trình nghe xong rồi mình mình mà làm theo ổng là mình chết hết á. Tại vì sao vậy? Tại ổng không hề nói cách làm giàu, mà ổng chỉ diễn tả cảnh giàu sang, ổng diễn tả đời sống giàu sang. Ổng nói sáng dậy thì mình phải như là ăn một đĩa cơm sườn gì đó, phải đi tắm nước nóng đồ, nghe hông, rồi đi dạo, rồi mặc áo đẹp, rồi đi ơ tức là toàn diễn tả vào đời sống giàu sang, không hề nói cái cách làm giàu. Trong khi chúng ta cần cái cách làm giàu,
[11:06]hỏi ông già giàu, ổng không nói cách làm giàu, ổng chỉ diễn tả cái đời sống giàu sang. Và nếu ta bắt chước ổng làm sao? Ta nghèo liền, tại vì ta không đủ điều kiện để làm như ổng. Có câu chuyện đùa. Có cái ông triệu phú được người ta phỏng vấn hỏi, "Ông hãy kể cho chúng chúng tôi nghe cái cái cái việc ông khởi nghiệp làm giàu thế nào." Ổng nói, "Ban đầu tôi đi đến chỗ cái cuối con đường á, tôi mua một cái trái táo. Tôi về tôi lau lại cho nó sạch sẽ, tôi bày trên cái đĩa, tôi đem lại đầu đường tôi bán, tôi lời được ba xu. Ờ rồi sau khi cái mua bán được rồi đó tôi chạy lại tôi mua hai trái, tôi cũng lau sạch sẽ để trên trưng đồ đàng hoàng tôi đem
[11:46]lại tôi bán, tôi lời được sáu xu." Ờ cái bắt đầu mọi người cũng sốt ruột á, cứ ba xu sáu xu làm sao làm triệu phú. "Rồi sao nữa?", "Dạ qua ngày hôm sau bác tôi chết để tôi một triệu đô."
[12:02]Có làm giàu gì không? Không, may mắn thôi. Ờ ơ nghĩa là cái khởi nghiệp của ổng. Thì mọi điều thành công như vậy nó ẩn chứa một cái may mắn ở phía sau á. Còn cái ổng lúc mà ổng kiên trì đi mua từng trái táo á, lúc ổng đang nghèo,
[12:24]làm việc vất vả, còn khi thành công bất ngờ nó tới thực sự là do may mắn. Ở đây vậy, chúng ta sống trên đời cần cái ý chí, cần nghị lực, cần kiên định, cần cố gắng, có cái chữ cố gắng. Vì nếu ta là người bạc nhược, không cố gắng thì ta vứt đi. Không tự lo cho mình được mà cũng không lo được cho cái người thân yêu của mình. Vừa rồi có câu chuyện ở bên Trung Quốc, ta nghe ta hoảng hồn luôn: Chàng trai hai mươi ba tuổi chết vì đói trong nhà, khỏe mạnh. Khi ổng chết rồi đến khi người ta phát hiện người ta bên cảnh sát họ mới đi tìm lại cái nguyên nhân tại sao chàng trai hai mươi ba tuổi này chết, thì mới liên lạc với bố với mẹ cậu.
[13:15]Cậu ở một mình trong nhà. Đi tìm, lục lại cái lịch sử hết thì hai vợ chồng này có một người con trai đó duy nhất, cực kỳ yêu thương. Và để bày tỏ cái tình yêu thương với con mình, hai người là cứ chăm sóc cái người con cho đến người con không cần làm gì. Chỉ cần đứa con khát, nước đưa tới, con đói, đưa cơm tới, tắm rửa, giặt giũ gì là cha mẹ làm hết. Thương quá và đứa bé bỗng nhiên nó mất luôn cái bản năng sinh tồn của nó luôn, mất luôn cái cái cái cái ý thức về sự cố gắng trong cuộc sống luôn, nó không làm gì. Cho đến khi nó lớn dần lớn dần rồi cái ông bố có việc phải đi, rồi bà mẹ có việc phải đi,
[13:56]nghĩ nó lớn rồi để nó một số vậy, rồi khi nó không làm gì được. Sau đó nó đói quá cái nó phải bán dần từng món đồ trong nhà để... nhưng mà không có gì nữa nó đi xin ăn. Xin ăn mà trời hơi rét lạnh quá cái nó làm biếng ở nhà và chết đói luôn. Tức là không hề có một chút ý chí gì phấn đấu cả. Cái này do cái lối giáo dục gia đình. Cái câu chuyện này ta sẽ phân tích sau, nhưng qua cái câu chuyện đó ta thấy một điều thế này: Ta xuất hiện giữa cuộc đời này, ta phải chấp nhận cái sự cực khổ, vất vả, vì không ai tự nhiên mà bỗng nhiên được sống, được ăn, được uống, được mọi điều sung sướng cả. Tất cả đều phải có cái giá phải trả nữa.
[14:38]Ta phải cố gắng rất là nhiều. Và để sống trong cuộc đời này vậy, nếu nói chưa biết đạo, ai cũng phải cố gắng học hành, rèn luyện, lao động, làm việc, phấn đấu, vượt qua nhiều trở ngại, kiềm chế mọi cái ham muốn của mình để đừng phạm sai lầm mà để có những thành tích mà bước lên trong cái cuộc sống này. Ý là như vậy. Còn khi ta biết đạo rồi thì ta ngỡ ngàng, cái sự cố gắng nó còn phải phi thường gấp nghìn lần trước đó nữa.
[15:16]Đức Phật có dạy Tứ Chánh Cần. Nếu ta chưa làm được điều thiện thì phải cố gắng làm điều thiện đi. Từ cái chưa bao giờ làm được một điều phúc mà bắt đầu làm một điều phúc là điều cực kỳ khó khăn, vì ta chưa quen. Ví dụ nói bây giờ, ta ở trong nhà mỗi lần đi ngang có cái con đường nó bị bị có cái ổ gà hư, rồi ta cứ lách nó mà đi thôi, ta không suy nghĩ gì. Cho đến khi ta biết đạo, ta nói ta phải lấp cái ổ gà này lại. Cái việc mà lấp cái ổ gà lại, cả một điều rất là lớn với cuộc đời ta, tại nào giờ ta chưa biết làm gì. Lấp ổ gà là lấp làm sao? Lấp cái gì? Lấy cái gì lấp qua? Lấy đất đá? Đất đá lấy ở đâu?
[16:03]Rồi dụng cụ nào để đưa đất đá từ đâu và đưa từ đâu về đó? Lấp rồi liên kết bề mặt nó lại bằng cái gì? Lấp vào giờ nào để đừng có xe đi qua đi lại vướng người ta? Bao nhiêu là việc, chỉ có một cái lấp ổ gà ta nghĩ không ra. Thấy ổ gà bắt đầu hiểu rằng mình phải lấp á, mà nghĩ đến việc lấp ổ gà rất nhiều vấn đề được đặt ra, ta chưa quen. Chỉ đến khi mà ta bắt tay vào làm, tìm đất, tìm đá lấp, rồi tìm xi măng hay nhựa liên kết lại bề mặt của nó, rồi giữ trong đêm, làm lui hui trong đêm để đừng bị vướng xe đông quá. Vậy chớ chỉ việc lấp ổ gà bé bé vậy thôi chứ nhiều cái phức tạp, khó lắm chứ không phải dễ. Đó là mới bắt đầu.
[16:44]Nhưng mà khi ta làm được một lần rồi thì sao, sao ạ? Sau đó thì nếu có ổ gà thứ hai nữa ta làm rất là dễ dàng vì đã quen rồi. Nên Đức Phật dạy, nếu chưa có làm được việc thiện thì hãy bắt đầu làm việc thiện. Cũng giống như giờ vậy, nào giờ ta đi làm việc rồi ta có có đồng lương, ta sống bằng đồng lương của mình, ta chỉ duy nhất dùng đồng lương để mua cho cái nhu cầu của ta, chưa bao giờ mình ngắt cái đồng tiền của mình ra để giúp ai cả, chưa bao giờ. Cho đến khi mình biết đạo, rồi Đức Phật dạy về cái hạnh bố thí, ta phải san sẻ cái mình có giúp người khác, dễ không? Dễ không?
[17:29]Vỗ tay là dễ hay khó? Khó lắm. Tại vì sao? Tại vì cái thu nhập của ta ta đã tính toán hết rồi. Chi phần này vào việc gì, chi phần kia vào việc gì, chi xong hết rồi, mà nhiều khi còn thiếu nữa. Dạ. Mà cái đồng lương của ta với cái nhu cầu ta là không bao giờ bằng nhau, nhu cầu ta luôn luôn lớn hơn cái thu nhập của mình. Nhớ tất cả mọi người đều như vậy. Kể cả người rất giàu, kể cả người giàu nhất thế giới, vẫn luôn luôn là cái thu nhập họ ít hơn cái nhu cầu họ cần, nhớ như vậy. Kể cả mấy đại gia, các đại gia rất giàu đều luôn luôn có những nhu cầu lớn hơn cái số tiền họ kiếm được, luôn luôn là như vậy.
[18:11]Nên vì vậy việc mà ngắt ra một cái đồng tiền của ta để giúp ai là điều rất khó khăn. Vậy mà nghe lời Phật dạy, ta phải tập cái bố thí đó. Nghĩa là khi bố thí, lấy tiền mình để giúp ai đó, ta phải tự bỏ bớt cái nhu cầu của mình. Điều này ta chưa bao giờ quen, chưa bao giờ quen. Từ bỏ cái ý muốn của mình, từ bỏ nhu cầu của mình, từ bỏ cái điều phục vụ phục vụ cho mình để lấy tiền cho người khác, điều ta không quen. Nhưng khi làm được một lần rồi, lần sau ta bắt đầu dễ làm. Mà Đức Phật mới dạy câu thứ hai, việc thiện đã làm rồi, cố gắng làm thêm, vẫn có chữ cố gắng. Tại vì nếu không cố gắng ta không làm được đâu.
[18:55]Là qua tháng sau có thu nhập rồi rồi cũng gặp người cần phải giúp, bỗng nhiên ta dễ giúp hơn lần lần đầu ta giúp đỡ.
[19:05]Mà tại sao ta giúp được một lần rồi lần sau ta dễ giúp? Vì hai điều: Điều thứ nhất, ta tin vào luật nhân quả Phật dạy, khi ta san sẻ, ta bố thí như vậy, ta sẽ gặp may mắn về sau, có cái quả báo lành về sau. Cái thứ hai, khi ta giúp người khác, bỗng nhiên tâm mình được hạnh phúc. À, bỗng nhiên tâm mình được hạnh phúc. Nói tới chữ hạnh phúc, sư ngừng ngang đây nói chút xíu cái này. Có một lần sư nói với các ông nước ngoài về nói về ý nghĩa cuộc sống, ổng nói rằng, "Sống trên đời, dĩ nhiên cuộc đời nó vất vả cực khổ quá và ổng cần cái enjoyment, joy, niềm vui. Sống trên đời là phải đi tìm cái niềm vui, vì nếu không có niềm vui sống làm chi.
[19:59]Cho nên bằng mọi giá phải làm sao cho vui. À, bày trò này bày trò kia cho vui." Thì sư mới nói với ổng thế này, nói, "Ông có biết cái cảm giác vui của ông từ đâu ra không?" Ổng mới nói rằng, cảm giác vui nó từ một cái hoá chất tên là dopamine ở trong não nó tiết ra. Của các tế bào não nó tiết ra. Khi tế bào não nó tiết ra cái chất dopamine đó, bỗng nhiên ta tràn ngập niềm vui. Cho nên cái niềm vui nó không có thật ở bên ngoài. Niềm vui thật sự chỉ là cái hoá chất tên gọi là dopamine tiết ra từ trong não.
[20:41]Và làm sao để ta được vui? Thì ta làm sao cho cái hoá chất nó tiết ra. Vậy làm sao để... để cho hoá chất nó tiết ra? Ta bày đủ trò: đánh bài, nghe nhạc nè, đi dự tiệc nè, đua xe nè, cá độ nè, đá banh nè, la hét nè, à
[21:03]entertainment, giải trí đủ thứ chuyện hết. Nghĩa là ta dùng rất nhiều việc bên ngoài, ta chi tiền rất nhiều việc bên ngoài để kích thích cái não tiết ra dopamine. Và nhờ có cái não nó tiết ra cái chất dopamine đó ta mới vui. Niềm vui chỉ là như thế mà thôi. Và một ngày nào đó, não nó không tiết ra được nữa vì nó đuối rồi. Nó có giới hạn chứ nó không tiết ra mãi cả đời, thì ông có làm cái gì nó cũng không vui. Ông có đi chơi, kể cả ông trúng số nó cũng không tiết ra nữa. Bây giờ lỡ ông trúng lottery trúng trúng triệu phú đi, não nó cũng không tiết ra cái chất dopamine đó luôn vì nó hết khả năng
[21:48]tiết ra rồi, thì dù ông có trúng số triệu đô ông cũng không cảm thấy vui nữa. Và cuộc đời còn lại cái gì? Bất cứ cái gì cũng thấy buồn buồn, buồn buồn không biết tại sao. Và tất cả mọi người rơi vào depression, trầm uất, trầm cảm, u buồn, không biết tại sao, vì não không bao giờ nó tiết ra dopamine nữa. Còn chúng ta bây giờ đang bình thường, chúng ta không rơi vào u buồn, u uất, chỉ bởi vì coi vậy chứ mỗi ngày não ta nó vẫn tiết một ít dopamine chừng chừng chừng chừng để để nuôi cái tâm hồn ta, nuôi cuộc đời ta, có một chút vui le lói le lói, không vui lớn lắm, không vui lớn lắm, nhưng mà le lói le lói.
[22:27]Hồi nãy các thầy cô giáo lên được tặng hoa thì dopamine nó tiết ra hơi nhiều hơn một chút, đúng không ạ?
[22:39]Vậy thôi, còn bình thường nó tiết ra ít. Còn bây giờ, ví dụ nếu mà não ta còn tốt đó mà lỡ... lỡ có một người nhắn vào tin điện thoại, nói: "Em có một tin buồn và một tin vui." Nói: "Tin buồn là gì?" "Bà dì của chị vừa mới mất." Bà dì: "Ồ, buồn quá." "Tin vui là gì?" "Trong di chúc bả ghi cho chị hai tỷ."
[23:07]Chưa kịp buồn đã làm sao? Dopamine nó tiết ra tùm lum liền. Vừa nghe tin đó là dopamine nó tiết ra đầy não hết, tràn ngập xuống cả cơ thể mình, mình vui vô cùng. Đó là dopamine nó còn tiết ra được, não nó còn hoạt động được. Nhưng mà nếu ta cứ lạm dụng nó, cứ cố gắng tìm vui, rồi đến lúc nào đó não nó không tiết ra nữa. Và ngay lập tức ta rơi vào trạng thái u uất liền. Nghĩa là sao? Bây giờ ta mới hiểu lời Phật dạy: Bản chất cuộc đời là đau khổ. Bản chất tâm hồn của tất cả chúng sinh là u buồn, nhớ giùm này. Bình thường nếu không có gì, ta là u buồn. Nhưng mà ta không u buồn chỉ bởi vì não mỗi ngày
[23:55]nó còn chậm chậm nó cứ tiết ra cái chất dopamine, giữ cho tâm hồn ta được thăng thăng bằng, được cân bằng, ta không thấy mình buồn, không thấy mình vui, vì não còn tiết ra dopamine. À! Nếu não hoàn toàn không tiết ra dopamine nữa, lập tức ta trở nên buồn u uất không biết lý do, gọi là bệnh trầm cảm. Cho nên cái người bệnh trầm cảm là gì? Là cái người não không tiết ra dopamine nữa, vậy thôi, chứ không gì hết, đố mà chữa được. Ai chữa được khen hay á. Não nó tê liệt rồi, không tiết ra dopamine. Các tế bào, các neuron thần kinh nó không tiết ra dopamine nữa, làm gì nhau? Mà chích dopamine bên ngoài vào, được một thời gian một hai tháng,
[24:40]rồi sau đó là cực kỳ đau khổ vì nó cũng hết tác dụng luôn. Cuộc đời hạnh phúc là như vậy, niềm vui chỉ là như vậy. Rồi cái ông cái ông nước ngoài mới hỏi thầy là: "Vậy phải làm sao?" Nói: "Chỉ có hai việc mà giúp cho bộ não của ông cứ tiết được dopamine lâu dài, chứ không phải các trò vui khác đâu, không phải là tiệc tùng, vui chơi đâu, không phải. Hai việc thôi: một, giúp đỡ người khác; hai, thiền định. Nếu làm được hai điều này..."
[25:14]Nếu làm được hai điều này thì não bỗng nhiên nó phục hồi lại, nó tiết ra dopamine trở lại, giữ cho tâm hồn mình được cân bằng lại. Nên khi ta bố thí theo lời Phật dạy vậy đó. Lần thứ nhất ta rất là khó bố thí vì ta chưa quen, nhưng mà ta cứ liều ngắt tiền mình ra giúp ai đó, một là ta tin vào cái quả báo ở tương lai, hai, ngay lúc đó dopamine trong đầu ta tiết ra liền. Lạ như vậy. Cái lúc đó ta có cái niềm vui và chính vì cái niềm vui khi ta giúp người khác làm cho ta có cái niềm tin với điều... với điều thiện, điều thiện, điều lành. Ta giúp người khác được, tự nhiên ta hạnh phúc trước á. Mà đúng như một ngạn ngữ của bên Tây phương nói vậy:
[26:03]"Bàn tay mà tặng ai chiếc hoa hồng, bàn tay đó thơm trước." Khi ta giúp ai, người kia chưa biết vui không chứ chính thực sự mình là người được vui trước vì não ta tiết cái dopamine trước á, đó là một. Cái thứ hai là với thiền định, khi ta có thiền định, cố gắng giữ tâm mình trong thanh tịnh, không suy nghĩ, trong bất động, não tiết rất nhiều dopamine. Đó là điều mà Phật dạy khi một người chứng được Sơ thiền, hỷ lạc tràn đầy toàn thân. Cái hỷ lạc này là do dopamine tiết ra rất mạnh. Nên cái người hành giả họ tu thiền, cân họ cân bằng tâm lý lắm, họ không buồn tầm bậy tầm bạ là bởi vì cái dopamine trong não họ nó sung mãn, nó không bị buồn tầm bậy tầm bạ.
[26:58]Nên nếu mà ta thấy mình cứ bị buồn vô cớ thì vui lòng làm hai điều: một, kiếm chuyện gì làm phúc, giúp đời, giúp người, đi vá đường, đi nhặt rác ngoài đường, vân vân, trồng cây vậy đó, làm điều gì có lợi cho cuộc đời; thứ hai, là đi ngồi thiền, đến với đạo tràng để tu tập thiền định. Ta an trú toàn thân, giữ thân mềm mại, bất động, biết hơi thở vào, biết hơi thở ra, biết thôi đừng có thở. Vậy thôi. Đừng cố ý thở, chỉ biết hơi thở thôi. Vậy mà khi tâm mình nó bớt vọng tưởng, não nó phục hồi cái sức mạnh nó lại, nó có thể tạo ra dopamine trở lại. Như vậy. Còn bình thường, mỗi một người ta có cái
[27:45]khả năng tiết dopamine tới lúc giới hạn nào đó là nó dừng lại không tiết nữa, và người ta từ từ chết hết. Ta nghe một ngôi sao bỗng nhiên tự tử chết. Thấy tìm không nguyên nhân. Đang thành công, bạn bè vui chơi, đàn đúm đủ thứ hết, bỗng tháng sau nghe tin ổng tự tử chết mất. Chỉ vì lý do gì? Lý do giờ cứ đi tìm vui đó, đi tìm mấy cái joy theo cái triết lý của Tây phương đó, lúc nào cũng muốn cái enjoyment, lúc nào cũng tìm vui tìm vui bằng cái tiệc tùng, đàn đúm, kể cả ma tuý, kể cả gì đó, tình dục, rồi đủ thứ trò bày ra để cho dopamine nó tiết ra. Đến khi nó kiệt sức nó không tiết nữa, lập tức rơi vào tâm trạng u uất liền,
[28:31]bởi vì bản chất của tất cả chúng sinh là đau buồn, nhớ giùm câu này. Cái câu mà Phật nói thật sự là thâm thuý mà ta phải hiểu khoa học tới tận cùng ta mới thấy lời dạy của Phật là giá trị. Đức Phật nói bản chất cuộc đời là đau khổ, đó là chân lý đầu tiên. Câu này không ai dễ hiểu đâu. Chỉ khi nào ta hiểu khoa học tới tận cùng là bản chất bộ não của tất cả chúng sinh là đau buồn mà ta chưa đau buồn chỉ bởi vì não ta còn tiết ra dopamine mỗi ngày một chút. Nếu mà não ta không tiết dopamine nữa thì tất cả chúng ta đều bỗng nhiên rơi vào tâm trạng đau buồn, không biết tại sao. Nhớ như vậy. Đó là Phật dạy bản chất cuộc đời là đau khổ chính vì chỗ này.
[29:15]Mà để chứng minh cái lời dạy của Đức Phật, ta phải cần đến cái kiến thức khoa học của thời đại ngày hôm nay và thế kỷ sau mới bắt đầu hiểu. Những điều thầy vừa nói ngày hôm nay, tất cả chúng ta ngồi đây là những người đầu tiên được nghe trên thế giới này.
[29:38]mà cũng phải có kiến thức của khoa học đến ngày hôm nay ta mới biết được điều này và mới biết được giá trị lời dạy của Đức Phật mình. Ơ vì vậy Đức Phật dạy ta, nếu chưa làm điều thiện cố gắng làm đi. Mà nếu đã làm được điều thiện rồi cố gắng làm thêm nữa, đừng dừng lại. Và cái chữ cố gắng á Phật gọi là cần, chữ cần cần cù á là cố gắng á cần, cố gắng làm. Đó là hai điều, hai điều ngược lại
[30:14]nếu chưa làm điều ác thì đừng làm, nếu đã làm điều ác rồi dừng lại. Đó là hai điều đối với điều ác Đức Phật dạy. Nếu chưa làm điều ác thì đừng làm.
[30:28]Dễ không? Chưa làm thì không làm cũng dễ thôi, nhưng mà đôi khi thiếu đạo lý chúng ta bị vấp á. À ví dụ như là chúng ta chưa từng đánh ai, nhưng mà trong một lúc ta bị cái lòng sân chi phối, ta giận lên ta có thể vung tay đánh người. Đó là chưa từng làm điều ác nhưng bắt đầu làm vì không kiểm soát được cái tham, cái sân của mình, cái ích kỷ của mình, vậy. Còn nếu đã làm rồi, dừng đi. Ví dụ ta đã lỡ là người có thói quen trộm cắp, chửi mắng bậy bạ, đánh hiếp người khác, vân vân, dừng đi, đừng làm nữa. Và việc dừng lại một thói quen xấu, một hành động xấu là điều không hề dễ dàng, không hề dễ dàng. Bởi vì sao?
[31:21]Ví dụ như ví dụ như trong một cái cộng đồng có một cái thằng nó vậy, nó tinh tướng, nó to con, và cái nó to con rồi ai cũng sợ nó. Nói nói là là nó sàng tới nó dọng mặt người ta một cái, đấm vào mặt người ta cái. Rồi nó đi thưa công an phiền quá. Có một cái đấm mà đi thưa rồi kiện ra toà rất là phiền, nên rồi thôi người ta nhịn cho nó yên. Và nó thấy rằng người ta cứ nhịn nó và sợ nó, nó cứ làm tới. Trong xóm nó thành cái thằng đầu gấu ở trong xóm á, rồi nó quen cái tật đó. Bây giờ kêu đừng đầu gấu nữa, tức là có chuyện gì thôi nhịn, lắng nghe, hiền lành, cười vui, đừng ăn hiếp ai nữa, làm được không? Không.
[32:03]Thói quen đầu gấu nó nó nó cuốn cái cuộc đời nó đi, cuốn cái cuộc đời nó đi. Và chắc chắn chết rồi là đọa địa ngục. Thầy đang nói đầu gấu mà con ngáp một cái thấy ham vậy đó. Trời ơi!
[32:21]Nghe tới đầu gấu phải sợ lắm á chứ, không không sợ gì hết trơn.
[32:29]Nghe nói tới việc đọa súc sinh à ta nghe thấy chuyện đâu đâu. Nhưng mà chuyện con người đọa thành thú và thú trở lại làm người cũng không phải là khó lắm. Như hôm nay a cô Tường Phổ cô mới a đi từ trong Nam ra cô mới kể với sư phụ một câu chuyện là có người đem đến cho cổ một đứa bé để nhờ cổ nuôi giúp. Nhưng mà cổ từ chối bởi vì đứa bé đó nó bốn tuổi rồi nó không biết nói, nó chỉ biết gầm gừ. Cởi áo nó ra thì từ vai xuống tới cái mông nó là một mảng lông hãy còn lông thú hãy còn nguyên. Một ngày chỉ ngủ hai tiếng và không ai dám ngủ ban đêm với nó bởi vì nó cứ gầm gừ, không biết nói. Lúc mới sinh ra còn có cái đuôi, bác sĩ đã cắt giải phẫu bỏ.
[33:14]Là cái hoàn toàn tính khí như là một con thú mà cái cơ vai của nó u nần lên giống như con báo trong rừng. Người ta nhìn là biết ngay là dấu vết của cái kiếp xưa là thú vẫn còn tồn tại. Bây giờ không biết lý do gì, không biết nguyên nhân gì bỗng nhiên nó được đầu thai thành người, nhưng mà cái tính chất thú, hình dáng thú vẫn còn in đậm nơi con người nó. Nên ta biết vậy, coi vậy chớ thú thành người, người thành thú không phải khó lắm. Mà nhất là thú mà thành người là thường nó trở lại làm người để nó đi tìm người đã giết nó mà nó trả thù, chứ không phải ừ tự khi không đâu. Ai ăn thịt nó rồi thì nó vào bụng gia đình đó nó làm con gia đình đó.
[34:02]Nên ta nhớ vậy, nhiều khi ta đẻ đứa con ta cưng, có khi chỉ bởi vì ta ăn thịt nó thôi. Nó vào bụng mình và mình mắc nợ cả một cuộc đời của nó. Ta ăn chỉ được một bữa ăn hoặc là hai ba bữa ăn ta hết cái con đó rồi, nhưng đối với con vật đó là cả một cuộc đời của nó. Nó chưa chết mà, ta bắt nó ta ăn thịt mà. Cho nên ta mắc nợ nó cả một cuộc đời, nó vào gia đình ta làm con ta phải nuôi nó. Và nuôi nó thường nó mang theo mối thù vì nó bị giết, cuộc đời nó oan trái như vậy, khó lòng lắm. Nên ở đây Phật dạy ta vậy, chưa làm điều ác, đừng làm. Cưỡng lại, kềm chế mình lại, cái đó cũng là một cái ý chí rất là lớn.
[34:46]Và nếu đã làm điều ác rồi, dừng lại đi. Cái đó cũng là một ý chí rất là lớn, không phải dễ. Vì nếu ta không dừng lại chắc chắn ta đọa địa ngục hoặc là súc sinh gì đó, đại khái vậy. Thì những cái cố gắng đó, cố gắng là chưa làm điều thiện thì ráng làm đi, cố gắng làm điều thiện rồi làm thêm đi, hoặc chưa chưa làm điều ác cố gắng đừng làm, đã làm điều ác rồi cố gắng dừng lại đi. Những cái cố gắng đó dễ thấy, những cái cố gắng đó là nghị lực, là ý chí hữu hình, dễ thấy mà không phải là sự tinh tấn, không phải là sự tinh tấn trong thiền định. Để hôm nay ta nói về cái thi cái tinh tấn khó hơn rất là nhiều.
[35:37]Cái tinh tấn và cái siêng năng cố gắng nó đều xuất phát từ cái sức mạnh tinh thần thẳm sâu bên trong của ta là ý chí, là nghị lực. Cả hai cái đều đều giống như vậy, đều là sức mạnh tinh thần. Ta nói ví dụ thế này,
[35:58]như thằng bé mà mới chết đói á,
[36:02]đáng lẽ nó đi làm nhưng nó không đi làm. Nhà có gì nó bán sạch tới không bán được nữa thì nó đi xin ăn. Thì lúc đó đói quá đáng lẽ nó đi xin ăn nhưng nó không còn cái cái sự thôi thúc để đi xin ăn. Nó thà nằm ở đó nó chết đói thôi. Cái thôi thúc để đi xin ăn chính là gì? Ý chí. Cũng giống như ông bố vậy, sáng ờ là
[36:35]đi làm, mẹ sáng dậy đi làm. Sáng dậy thật ra chả ai muốn đi làm cả, ngủ ngon hơn. Nhưng mà vì sao? Vì ta thương gia đình. Cũng lo cho bản thân mình và lo cho gia đình mình, nên họ có cái động cơ để cố gắng, rồi thôi mặc áo, rửa mặt, ăn vội vã qua quýt gì đó rồi đi làm. Rồi phải đi làm vào trong công khi đi vào công việc rồi rất là nhiều việc phải cố gắng xử lý. Cả cuộc đời ta cứ phải cố gắng cố gắng mà có sự thôi thúc ngầm ngầm ở bên trong á thúc đẩy để ta phải làm tới nữa, làm thêm chút nữa, làm thêm chút nữa. Giống như người đi trên một cái đường vắng vào buổi chiều tối giữa cánh đồng mông mênh không có không có chỗ dừng.
[37:19]Dừng lại không có chỗ nghỉ, không biết ăn đâu, ở đâu. Thì cứ hy vọng đi tới ở cuối đường kia ta sẽ bắt gặp một cái xóm làng nào đó mà ta đến ta hỏi ở nhờ hoặc mua một thức ăn, hoặc ở lại qua đêm. Còn bây giờ đang ở đồng không mông quạnh dưới con đường vắng không người qua lại lúc đó ta bị cái gì? Ta có một sự thôi thúc ngầm ở bên trong á, cứ bước tới nữa đi, bước tới nữa đi. Mỗi một bước chân đặt tới đều là cái gì? Sự thôi thúc ở trong tâm ta. Đúng không ạ? Cái sự thôi thúc trong tâm ta. Cái sự thôi thúc đó là cái gì? Là ý chí. Cái sự thôi thúc ngầm ngầm. Vì vì nếu không có ý chí để đi cho hết con đường,
[37:58]không tìm được một cái thôn nào ở cuối đường kia, nằm giữa đường rất nguy hiểm. Có khi mưa gió hay cướp bóc gì nửa đường bệnh rồi chết luôn không biết chừng. Vì lo sợ những điều đó, ta có một cái ý chí khởi lên cứ phải bước tới một bước nữa, bước tới một bước nữa, hy vọng cuối đường tìm thấy một ánh đèn dầu leo lét ở đằng xa là lúc đó có niềm hy vọng để sống. Thì chúng ta trong cuộc đời này là cũng như vậy, cứ phải có cái sự thôi thúc bên trong. Dầu có nhỏ giọt
[38:30]Cứ phải sự thôi thúc bên trong như vậy. Cái thôi thúc đó, ta gọi là ý chí, cái thôi thúc đó nó vô hình. Rồi bây giờ thế này. Ví dụ bây giờ ta lớn lên ta đi thi vào đại học.
[38:46]Cố gắng hết sức để thi, học bài để thi. Thi đậu rồi, đỗ rồi, cố gắng học để tốt nghiệp. Tốt nghiệp rồi, cố gắng đi tìm việc làm, có việc làm rồi cố gắng mà làm để có cái sự nghiệp. Chưa kịp có sự nghiệp rồi cái vướng vào tình yêu, hôn nhân, rồi cố gắng mà lấy cho bằng được, không lấy được sợ người khác giật mất cái người mà mình yêu, khổ vô cùng. Cứ cố gắng á. Cái cố gắng đó là sức mạnh tinh thần. Còn những người mà không có cái sức mạnh tinh thần đó, họ không cố gắng được nha. Có nhiều người nói, "Ráng học để thi tốt nghiệp phổ thông thôi", không cố gắng nổi. Mở cái bài ra nhìn nó nản gì đâu á.
[39:30]Thấy con chữ nó là cái gì mà mình đọc không ra. Ừm, thấy những phương trình, những hằng đẳng thức, những công thức toán đồ, thấy nó mệt quá đi. Mình không không có tập trung tư tưởng vào từng cái con số để giải cái bài toán đó nổi, vì ta không có cái sức mạnh thôi thúc bên trong. Còn cái người mà họ có sức mạnh thôi thúc bên trong, họ đọc từng cái con số, a + b nha, lũy thừa x, rồi đó, tích phân gì đó, đầu a mút b, vân vân, họ từng con số họ hiểu ra được cái nghĩa, họ chăm chú hết sức vào đó, hiểu ra từng cái công thức toán, mà cứ làm, hết giải bài này tới giải bài kia, cho tới ngày phải đi thi cho xong.
[40:07]Thì hai người, một người thì nhìn vô bài toán thấy nản liền, không cố gắng được, còn một người cố gắng liền, hai cái đó là do có sức mạnh tinh thần hay hay là không có sức mạnh tinh thần. Hoặc là một người thợ may cũng vậy, là cố gắng học cái nghề thợ may cho tốt, cho giỏi, rồi mở tiệm làm nghề may, cũng là cái cố gắng á. Hoặc là cái người học nghề đầu bếp, cố gắng học, trau dồi cái nghề đầu bếp cho giỏi để trở thành, hoặc là một võ sư, cố gắng luyện tập, luyện tập võ vất vả lắm á. Luyện tập võ là vất vả hơn mọi nghề lao động khác á. Tại vì cái nghề lao động khác á, mình không sao, nhưng mà tập võ mà hở một đòn đánh chết liền.
[40:46]Khi mà lên đấu đài, sơ sẩy một cái đánh chết liền, hoặc đánh gục ngã liền. Cho nên tập võ rất là cực. Nên cái cái ý chí của người tập võ nó mạnh hơn cái nhiều cái nghề nghiệp khác lắm chứ không phải là không. Thì những cái đó là sức mạnh tinh thần đó ta. Nhưng tại sao người chọn nghề may, người chọn nghề nấu ăn, người chọn nghề tập võ, người chọn đi học, người chọn lập trình? Tại sao vậy? Cũng là ý chí, nhưng mỗi người đi mỗi một cái hướng khác nhau trong cái xã hội này là đều do nhân quả cả. Trong đời trước, ta có cố gắng làm điều thiện theo một cách nào đó, thì bây giờ ta xuất hiện cái ý chí đi về cái hướng đó.
[41:32]Ví dụ trong một kiếp xưa vậy, à ta là người dệt vải. Ta cố gắng lúc đó là thấy cái nhà bên cạnh khó khăn, ta cố gắng dệt thêm một chút xíu nữa, thức thêm một chút nữa để dệt ra được một khúc vải đem tặng qua cái nhà bà hàng xóm, bả nghèo quá, bả thấy bả rách rách rưới quá. Thời đó ít rất ít có vải, không giống như bây giờ là vải thừa mứa đâu. Hồi xưa một tấm vải khó lắm á, cái cái công người thợ dệt vất vả. Và ta thấy cái bà kia bả rách rưới quá, ta thức thêm thâu đêm, cố gắng dệt cho tấm vải thêm một chút rồi sáng hôm sau cầm đem qua tặng bả. Thì cái ý chí của ngày hôm nay, ý chí mà để dệt, ngồi đó mà thức đêm dệt được tấm
[42:15]vải, nó đi qua kiếp sau trở thành một người có ý chí gì? Ý chí gì? Đi buôn vải. Không qua nghề khác, mà tập trung vào nghề vải, buôn vải và rất thạnh, rất thành công. Vì ta làm phúc bằng cái tấm vải giúp cho người nghèo, kiếp sau này tự nhiên ta cứ đi nhắm vào cái vải mà đi buôn vải thôi, và rất là thành công. Cũng như vậy, tại sao kiếp này ta cố gắng học làm nghề đầu bếp? Bởi vì kiếp trước ta cố gắng nấu ăn cho ngon để phục vụ ai đó, phục vụ những người đáng kính, phục vụ cha, phục vụ mẹ, phục vụ bậc Sa-môn, phục vụ những người lau công, những người lao động, vân vân, ta cố gắng cứ ráng nấu cho ngon,
[42:57]cho hài lòng mọi người, cứ mong là mọi người ăn được ngon miệng, để ăn được nhiều. Cái cố gắng, cố gắng đó kiếp sau thành ý chí. Biến thành ý chí là ta đi vào cái ngành nghề nấu bếp và rất thành công vì nó mang theo cái phúc của ta. Nên nhớ điều này. Cái sự cố gắng, cái ý chí của đời này là cái phúc của đời trước. Nếu ta không có phúc, ta không có ý chí, nhớ giùm thầy điều đó. Ta không có phúc, ta trở nên bạc nhược liền, không thích phấn đấu. Có ai có là có có cầm dao mà ép, ta cũng không cố gắng nổi nữa, "Thôi giết tôi đi, giết chứ tôi làm không nổi". À, nhớ như vậy. Hồi đó nhớ vậy, lúc mà thầy cũng đi học, rồi cái người ta thuê đi dạy kèm
[43:46]cho mấy đứa nhỏ, thì mình đi dạy kèm thêm để mình kiếm tiền học đó mà. Mà nhằm mấy đứa nhỏ con nhà giàu, trời ơi nó lười học quá đi. Thầy cứ đè xuống thầy đánh đòn, đánh gì đánh nó không học nó cứ không học. Thôi chịu không nổi nên thôi học nó học được nhiêu học thôi chứ không ép nữa. Chứ lúc trước là mình nghĩ mình học được thì nó phải học được. Mấy bài toán làm được thì nó làm được, nhưng nó không chịu học, không chịu chăm chú. Mà có đánh nó gì đánh, đánh đến nỗi mẹ nó giận luôn, mà nó cũng không chịu học là nó không chịu học. Nhưng khi mà ta không có phúc rồi, ta mất cái sức mạnh tinh thần, mất cái sức mạnh ý chí, nên ta thấy một người nào bạc
[44:25]nhược, không cố gắng, không phấn đấu, ta ép vô ích. Mà chỉ làm sao? Rủ họ đi làm phước thôi. Khi họ cố gắng làm phước, bỗng nhiên sức mạnh tinh thần nó xuất hiện liền, nhớ như vậy. Nhớ như vậy. Khi ta cố gắng làm phước thì cái cố gắng này nó sẽ liễm sâu vào nội tâm của ta thành sức mạnh tinh thần. Ta sẽ là người rất có sức mạnh tinh thần, có nghị lực, có kiên định, có lập trường, là như vậy. Chứ cái sức mạnh tinh thần á không phải do tự ta tạo ra được. Ta có cái sức mạnh tinh thần của ý chí không tự ta tạo ra được. Có hai cái mà nó thuộc về cái phước, thật ra tới ba, bốn cái lận, thầy nói là ký ức, trí nhớ cũng vậy.
[45:14]Tự nhiên ta học đâu nhớ đó, nhớ rất nhiều điều. Và xin nhớ thế này: Ký ức là một loại thần thông nha, chứ ký ức không phải là điều tự nhiên. Ví dụ như có ai hỏi ta một cái điều chuyện gì của quá khứ thì ngay trong tích tắc chuyện đó hiện ra liền. Ta có phải đi lục tìm không? Không. Ta hỏi người ta vừa hỏi tới nó hiện ra liền. Đó là thần thông. Nhớ, ký ức là một loại thần thông mà do phước mà có. Còn bình thường nó quên rồi thì đừng hòng mà tìm lại. Nhớ ký ức là một loại thần thông. Thì cũng do phước mới có. Hôm nay ta không nói về ký ức, hôm nay ta trở lại nói về cái ý chí, cái sức mạnh tinh thần ngấm ngầm đó.
[46:00]Ta đều biết rằng sống trên đời phải cố gắng thì ta mới làm được nhiều việc lớn, tốt đẹp và đạt đến thành công. Mấy đừng có nói bậy.
[46:13]Nhưng cái cố gắng, cái ý chí, cái nghị lực đó, cái sức mạnh tinh thần đó, xin nhớ là do phúc tạo ra chứ không phải ta muốn mà tự nó có, nhớ như vậy. Nên tự nhiên ta thấy một người rất là kiên trì, rất là nỗ lực thì phải hiểu đời xưa họ có làm phúc rồi, họ có cố gắng làm phúc rồi. Còn có một người ta thấy không kiên trì, không nỗ lực gì được chỉ bởi vì kiếp xưa chả cố gắng làm điều gì tốt đẹp cả. Nguyên tắc, nguyên nhân là như vậy. Nên khi thấy một người bạc nhược, chịu khó thương họ thì rủ họ đi làm phúc, vậy thôi. Thì đó là cái ý chí, cái cái sức mạnh tinh thần mà ta ta dễ thấy.
[46:58]Còn hôm nay ta nói về cái tinh tấn. Hôm nay mà nãy giờ nói hoài chưa tới nha. Chưa nói gì đâu á. Hôm nay ta nói về tinh tấn cũng là một sức mạnh tinh thần, cũng là một cái ý chí mà dành cho thiền định. Ừm, cái này cực kỳ khó bởi vì nó vô hình, nó êm như làn sương vậy đó, không thấy nó đâu. Giờ bây giờ ta nhìn thế này: À, một người bắt chân lên ngồi kiết già ở trong phòng lặng lẽ, một người ra ngoài đi gánh nước hùm hục, chẻ củi, nấu cơm, thì hai người ai là người có sức mạnh tinh thần hơn?
[47:40]Ta thấy cái người mà đi ra ngoài chẻ củi, gánh nước nấu cơm á, hùng hục á, là người có ý chí mạnh hơn, phải không ạ? Còn cái người bắt chân kiết già ngồi lặng lẽ, không nhúc nhích, không nói, không năng gì hết trơn, ngồi thầm thầm lặng lặng trong bóng tối, ta thấy nó làm sao? Có gì đâu. Nhưng vô ngồi thử thì biết. Vô ngồi thử rồi biết à, mới thấm thía cuộc đời. Vô ngồi thử mới biết rằng sau đó ta cho ngồi 5 phút thôi, buông ra, "Dạ, thầy, con đi chẻ củi, đi gánh nước, hổng ngồi nữa." "Thế sao vậy?" "Thì ngồi nó khó hơn rất nhiều lần." À, ta mới thấy rất là lạ, cái mà sức mạnh tinh thần đem đến sự
[48:22]tinh tấn thiền định nó vô hình không thấy, nhưng nó khó hơn rất nhiều cái siêng năng, nỗ lực của những công việc khác. Bởi vậy Phật mới đưa cái chánh tinh tấn vào một chi cần, một một chi phần để tu tập là như vậy, vì nó khó quá. Ví dụ bây giờ, bây giờ như thầy thầy đang nói nè, nãy giờ thầy nói hoài, thấy thầy hay không? Hay, ha? Ồ, sao đâu mà nói hoài. Thấy khó không? Khó. Ồ, ở đâu mà cứ nói hoài, hay à, người giỏi ghê. Nhưng nó không bằng người ngồi im đừng nói tiếng nào. Biểu bắt thầy ngồi im đừng nói tiếng nào.
[49:03]Thế là thầy năn nỉ, thôi cho thầy nói tiếp. Bắt thầy nín là chịu không nổi. Khó quá! À, cái mà ngồi im lặng đừng nói gì, cái đó mới khó, chứ ngồi nói hoài dễ lắm. Dễ vô cùng.
[49:17]Nên cái mà ý chí để ta đi vào trong tĩnh lặng, cái đó thật là phi thường, thật là khó. Cái đó là cái ý chí của bậc thánh á. Còn cái mà ý chí ta đi làm việc quần quật, vất vả, thậm chí là làm phúc, giúp đời, giúp người, cái ý chí đó là ý chí của loài người và của chư thiên. Còn cái ý chí mà đi vào trong tĩnh lặng, trong vô ngã, ý chí đó của bậc thánh nên rất là khó hiểu, rất là khó thấy. Mà đơn giản nhất là làm ơn bắt chân ngồi đừng nhúc nhích. Ta ngồi ví dụ ta thấy ai cũng ngồi nghiêm chỉnh vậy, nhưng có nhúc nhích không? Nhúc qua nhích lại chớ, làm sao không nhúc nhích được. À, khó vô cùng. Còn mà ngồi không nhúc nhích mới Như có một lần thầy nhớ vậy,
[50:03]vừa rồi thầy có kể, có một lần thầy mới phát biểu trong một cái buổi hội thảo. Lúc đó có bà Phó Chủ tịch nước bà Nguyễn Thị Doan, bà ngồi ở dưới á. Thì thầy được mời lên phát biểu. Hôm đó là phát sóng trực tiếp trên truyền hình. Thầy mới phát hiện ra là thì ra là nào giờ mình phát biểu rất là dễ. Ví dụ như đứng, như đứng lên vậy thì đứng đâu có ai thấy cái chân đâu, có cái bàn nè, nên khi mỏi thì bỏ chân này ra, nhích chân này, cứ cái đứng nói mọi người vui. Nhưng mà đứng trước mặt bà Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, chỉ có một cái cần micro đứng lên thôi, mọi người đều nhìn thấy nguyên thân
[50:40]hình của mình, mình đâu có đứng sổng soài vậy được, phải đứng nghiêm chỉnh. 10 phút không nhúc nhích nè, chỉ cái miệng nói, cái tay hơi nhúc nhích chút xíu thôi, toàn thân không được ẻo lả, không được uốn éo, cực kỳ khó nha. Mới phát hiện cực kỳ khó. Còn phát biểu đâu cũng dễ hết trơn á, có cái bục nó che, rồi cái cái chân ta mỏi cứ đổi. Nhưng mà đứng trước mặt, nhất là bà Phó Chủ tịch nước nữa, mình phải đàng hoàng nghiêm chỉnh, rồi bao nhiêu quan chức ngồi ở dưới, rất là khó. Thì cũng vậy đó.
[51:11]Ví dụ bây giờ vậy: Ta cố gắng học tập, à ta cố gắng làm một bài văn, nhất là những người học phải thường xuyên là viết văn, viết luận văn, viết luận án. Đầu ta phải suy nghĩ tìm ý tưởng mà viết ra. Cực không? Cực không? Cực lắm chớ. Phải tìm những ý tưởng mới, những điều chưa ai nói, viết suy luận, đối chiếu, so sánh mọi thứ lại cho nó chặt chẽ, khó.
[51:40]Cực quá, cái mình nói thôi bây giờ có cái này nó dễ hơn, ngồi yên đừng suy nghĩ. Đừng suy nghĩ gì hết, ngồi yên đừng suy nghĩ. Dễ không? Dễ không? Cực hơn gấp 1.000 lần cái suy nghĩ. Ta suy nghĩ đủ thứ đề tài ta viết ra, thấy là cực, thấy là cố gắng á, vậy mà tới khi đừng suy nghĩ gì khó hơn 1.000 lần. Mà chánh tinh tấn là chính là điều này. Chánh tinh tấn tức là ta dùng cái ý chí, dùng sự cố gắng, dùng cái sức mạnh tinh thần của ta để đừng suy nghĩ, đừng nhúc nhích, đừng dấy động bản ngã ta lên, đừng để động lên những cái ham muốn, rồi cái tâm thức ở bề sâu lần lần được kiểm soát hết. Cái ý chí đó khó gấp ngàn lần cái ý chí mà mọi người nhìn thấy.
[52:35]Khi ta bước vào tu thiền, ta cần có loại ý chí vô hình kiểu này, nó rất mạnh, nhưng mà không nhìn thấy. Khó hơn rất nhiều lần mà không nhìn thấy. Và cái mà Phật dạy ta ấy là chánh tinh tấn, một chi phần trong Bát Chánh Đạo. Vì nó quá khó, Phật mới đưa nó vào là một chi phần trong Bát Chánh Đạo, nó quan trọng đến như vậy. À, ví dụ bây giờ
[53:05]à nói có kẻ xâm lăng nước mình, thì ta làm sao? Ta là hăng hái lên đường mà tòng quân giết giặc, đúng không ạ? Dễ không? Không dễ đâu, bởi vì rất nguy hiểm tới tính mạng. Nhưng mà vì ta yêu nước, thế là ta xung phong lên đường, cầm gươm dẹp giặc, đi đánh nhau với giặc. Bắn qua bắn lại đùng đùng đùng, có thể trúng đạn, bị thương hoặc chết vân vân, đại khái vậy. Là ý chí đó đã phi thường rồi. À, nhưng mà đánh nhau với kẻ thù khó, nhưng mà không khó bằng đánh nhau với chính mình.
[53:47]Đánh nhau với chính mình. Chiến thắng được cái vọng tưởng của mình, chiến thắng được cái lỗi lầm thầm kín bên trong của mình, cái đó mới là khó, khó gấp vạn lần. Thế bởi vì Phật mới nói đó: "Giữa chiến trường chiến thắng ngàn quân địch, không bằng một bậc hành giả tự chiến thắng lấy chính mình" là như vậy. Cái đó cái cái đó mới là cái cái tinh tấn.
[54:16]Trong Bát Chánh Đạo, trước khi đi vào Chánh Niệm và Chánh Định, Phật dạy cái Chánh Tinh Tấn. Và cái Chánh Tinh Tấn để đó mãi chẳng ai hiểu gì. Mà nó quan trọng mà nó quan trọng đến nỗi Phật phải đặt nó vào một chi phần. Bởi vì sao? Bởi vì cái giai đoạn mà ta tu tập thiền định không có kết quả rất là lâu. Ta ngồi thiền đúng phương pháp rồi đó mà ngồi hoài không chứng đạo gì cả, không nhiếp tâm được gì cả, mà cứ phải ngồi không bao giờ được dừng, không bao giờ được bỏ thời khóa, cứ phải siêng năng tinh tấn. Cái đó rất là khó, giai đoạn này rất là khó và người ta rớt vì cái giai đoạn này hết á. Nếu không đủ phước đời xưa, không đủ phước lớn đời xưa,
[54:59]nhiều đời ta tôn kính các bậc thánh thì ngang cái giai đoạn chánh tinh tấn này ta bỏ cuộc ta lui lại hết. Thà làm một người cư sĩ, một người tu hành thường thường, làm phúc chơi chơi vậy thôi, dễ. Mà để đi qua cái giai đoạn chánh tinh tấn là cứ ngồi thiền, bắt chân lên ngồi không nhúc nhích, nhiếp tâm thiền định không hề nhiếp được, không có kết quả gì hết, chân thì đau, người thì mỏi, mà không cho nhúc nhích, không cho nói chuyện, không cho làm gì hết. Giai đoạn này rất là lâu. Có người phải đi qua 10 năm, 20 năm, cả một đời luôn, chưa chắc có được kết quả, mà không được bỏ. Cái sức mạnh tinh thần ở đâu ra vậy?
[55:35]Cái sức mạnh tinh thần ở đâu mà khiến cho ta tu không có kết quả mà cứ phải tu mãi? Chỗ này rất là phi thường, không đơn giản đâu. Có nhiều người chịu không nổi, nửa chừng bỏ. Nên cái người nào mà vậy đi qua được cái giai đoạn chánh tinh tấn, tu tập vất vả không kết quả gì mà cứ lì lì tu mãi, phải biết rằng người này có cái sức mạnh tinh thần rất là lớn, cái phước đời xưa rất là lớn. Mà cái phước đời xưa ở đâu ra mà đời này lì như vậy? Tu không có kết quả mà cứ tu hoài? Là do mình cung kính được một bậc thánh nào đời xưa đó. Vào những đời xưa thì cái đời sống người ta khó khăn, thiếu thốn. Thế là mình cứ thường đem vật thực tới mình cúng dường
[56:21]một một một vị tu hành chân chính, một bậc thánh nào; hoặc là ta tới công quả, ta không có tiền, không có vật thực, ta tới ta dọn cỏ, dọn rác, ta đi xách nước cho cái vị đó, cũng là dùng cái ý chí của mình. Mà cái may mắn của ta là ta cung phụng được một bậc thánh. Cho nên đời này cái phước ta rất là lớn. Cái phước ta lớn nên bắt đầu khi chính ta bắt đầu bước vào tu tập, ta phải đi qua cái giai đoạn chánh tinh tấn này, chẳng có kết quả gì cả, không thấy le lói một cái niềm tin, hi vọng gì ở cuối đường hầm cả, vậy mà cứ phải cố gắng mãi. Cái sức mạnh này rất là phi thường, không phải dễ chút nào.
[56:59]Thường thường là thế này: Trên đời ta gặp những người nhiệt tình, có không ạ? Làm việc gì cũng xông xáo, cũng năng nổ, cũng gánh vác, có không? Mấy người đó dễ được cảm tình của cộng đồng. Vì cái việc vất vả là nhào vào, à việc gì khó khăn là cứ dấn thân, gọi là những người nhiệt tình. Nhưng mà những người nhiệt tình lại bị một cái nhược điểm gì? Dễ nóng tính. Khi mình nhiệt tình, mình đóng góp mà có ai trái ý mình hay ai là phản bác cái công lao của mình là mình bực giận lên liền. Nên cái người nhiệt tình là người nóng tính, nổi nóng. Nên khi ta thấy một người nổi nóng, có khi họ là người nhiệt tình, cũng phải thương họ, tội nghiệp họ.
[57:45]Họ nóng bởi vì họ nhiệt tình quá, rồi họ chưa biết tu, vậy thôi. Còn cái chánh tinh tấn là một cái gì đó rất quyết tâm nhưng rất thâm trầm, nhẫn nại. À, cái này mới khó à. Cái người nhiệt tình họ cũng quyết tâm đó, nhưng mà đụng một cái gì trái ý họ nổi nóng liền. Đó là cái nhiệt tình của người phàm phu. Còn cái người tu chúng ta, cái người chánh tinh tấn về thiền định đó, cũng rất quyết tâm nhưng rất thâm trầm, nhẫn nại. Ví dụ như khi ta ngồi thiền đau, úi đau khủng khiếp, đau chân, mới ngồi đau dữ lắm. Mà có được giận không? Giận ai bây giờ? Hổng lẽ giận Phật à? Nói tại Phật bắt tui tu, hay giận thầy mình,
[58:30]thầy bắt tui tu nên bây giờ tui đau chân hả? Giận ai? Không giận ai được, không có ai để giận! Đau mà không có ai để giận. Còn bình thường trong cuộc đời này, hễ là ta đau thì ta có người để để giận, phải không? Thường là ta giận ai? Mỗi khi mình đau mình giận ai?
[58:50]Ta biết cái người nào thương ta nhất thì ta giận. À, để ý coi phải không? Nếu ta bị bệnh, nếu ta bị đau, trái gió trở trời, thì ta luôn luôn phải kiếm người để đổ thừa, để giận. Mà giận ai? Dòm coi chung quanh ai thương ta nhất thì ta sẽ giận cái người đó. Nha, vì họ sẽ năn nỉ ta. Còn mình giận nhằm cái người họ không thương mình thì họ chửi mình. Thì cuộc đời như vậy. Còn khi ngồi thiền ta đau chân mà không có ai để giận, và cũng không được giận, phải không ạ? Nên cái đó, cái mà đau không được nhúc nhích, không được rên, không được la, không được giận, không được hờn, đó là một cái sự nhẫn nại thâm trầm, vô hình, kỳ lạ. Rất là kỳ lạ.
[59:36]Cái tâm lý của cái người mà ngồi thiền mà đau mà không hờn, không giận, không được nhúc nhích như đó, rất là kỳ lạ. Nên ở đây ta so sánh vậy, cái người đời khi nhiệt tình họ nóng tính, còn cái người thiền cũng rất quyết tâm nhưng lại rất là thâm trầm, nhẫn nại. Mà ta để ý điều này, tất cả những vĩ nhân, tất cả những danh nhân trên thế giới này đều là những người quyết tâm, thâm trầm, nhẫn nại. À, họ gặp khó khăn rất là nhiều nhưng quyết tâm họ rất lớn và cái quyết tâm của họ nó chìm trong bóng tối, trong cái thâm trầm, trong cái nhẫn nại, bền bỉ, chứ nó không có bốc cho ta thấy. Đó là những người mà họ làm nên việc lớn của cuộc đời này.
[1:00:22]Những danh nhân, những vĩ nhân đều có tính chất đó cả. Quyết tâm nhưng thâm trầm và nhẫn nại. Nó khác với cái người nhiệt tình tầm thường, có quyết tâm nhưng đụng chuyện nổi nóng liền. Còn những bậc vĩ nhân trên cuộc đời, họ quyết tâm và họ thâm trầm, họ nhẫn nại. Và cái người ngồi thiền đó là đang rèn luyện cái đức tính của các vĩ nhân trên cuộc đời này. Cái người ngồi thiền không có kết quả gì, không được nhúc nhích, đau không được rên, không được la, không được giận, không được hờn. Họ đang rèn luyện cái phẩm chất quý giá của những bậc vĩ nhân là thâm trầm, nhẫn nại. Đó là như vậy. Ở đây ta thấy như vậy.
[1:01:02]Như ta biết cái cái công thức của cái tâm lý vậy, cái người nhiệt tình thường là người nóng nảy, còn cái người không nhiệt tình, cái người hiền lành thì đôi khi là người bạc nhược. À, ổng hiền như cục bột, đúng là cục bột thiệt, cũng không chịu làm gì luôn. Ai kêu lắm thì mới làm, còn không kêu thì không chịu làm. Nên hiền lành có thể là người bạc nhược, mà nhiệt tình thì lại là người nóng nảy. Cái thế giới này, cái tâm lý bình thường của con người là thường bị như vậy. Hễ hiền lành, bị một cái hệ quả phụ dễ là người bạc nhược; hễ là người nhiệt tình, bị một cái hệ quả phụ là người nóng nảy. Thì bây giờ, cái sự cái người mà tinh tấn
[1:01:45]lại là người tránh được hai cái nhược điểm đó. Cái người tinh tấn trong thiền định là người hiền lành nhưng mà không bạc nhược, quyết tâm cao mà không nóng nảy. Cái chánh tinh tấn là chỗ này, cái tâm lý chỗ này rất là khó.
[1:02:05]Cho nên vậy cái tinh tấn phải là do cái phúc rất là lớn ta mới đạt được điều này. Cái người tinh tấn là người hiền lành, không phải là người xốc nổi hay là người hung hãn, hung dữ lộ ra gương mặt. Họ hiền lành lắm, nhưng không phải là người bạc nhược vì họ làm gì làm tới cùng, sức mạnh tinh thần của họ rất là lớn nhưng lại rất là hiền lành. Và cái sức mạnh tinh thần rất là lớn, rất là quyết tâm nhưng lại không phải là người nóng nảy. Đó là cái tính chất của cái cái cái tâm lý tinh tấn của một người tu tập thiền định vậy.
[1:02:37]Và để ý điều này, một mai
[1:02:42]sau một thời gian rất dài ta tinh tấn thiền định rồi cũng phải có kết quả. Khi ta đúng phương pháp rồi bắt đầu có kết quả, tâm ta bắt đầu thanh tịnh, bắt đầu nhiếp được, niềm hạnh phúc bắt đầu dâng trào, não bắt đầu tiết dopamine. Vì khi tâm nhiếp được rồi, não bắt đầu nó tiết ra dopamine, ta thấy sảng khoái, ta thấy dễ chịu. Chuông gõ thì chuông gõ để xả thiền ta không muốn xả vì nó hạnh phúc quá do dopamine nó tiết ra. Não ta mà thanh tịnh rồi tự nó tiết ra dopamine làm cho ta rất là hạnh phúc. Nên người ngồi thiền vậy đó, tu thiền đúng rồi họ ghiền, ghiền giống như người ta ghiền ma túy vậy đó.
[1:03:28]Ma túy thì phải mua rất là mắc tiền mới có mà hút, chích, còn cái người ngồi thiền thì nó có cái dopamine hạnh phúc tự nó tạo ra, tự nó tạo ra nên ta cũng ghiền à ghiền. Nhưng mà cái cái người mà ghiền ma túy đó thì khi hết tiền rồi thì phải làm bậy bạ đủ thứ để kiếm tiền. Còn cái người mà thiền mà có dopamine á thì không có sợ hết tiền. Chỉ sao? Hễ muốn có hạnh phúc thì sao? Vô ngồi thiền. Còn cái ông mà ghiền đó muốn có hạnh phúc thì phải đi kiếm tiền mà mua, mua thuốc chích, hút, sợ công an bắt nữa. Còn ta muốn có hạnh phúc thì cứ việc mà ngồi thiền, sung sướng vô cùng, dễ chịu vô cùng.
[1:04:12]Nhưng nó có một số tà kiến xuất hiện có thể làm ta mất cái sự tinh tấn.
[1:04:22]Ta nhờ đi qua một giai đoạn tinh tấn vất vả rồi ta đạt được thiền định, nhưng khi ta đạt được thiền định, tâm bắt đầu yên rồi thì tà kiến có thể xuất hiện. Mà khi tà kiến là những ý nghĩ sai nó xuất hiện làm ta mất cái sự tinh tấn đó. Những tà kiến nào mà làm ta mất cái sự tinh tấn? Thứ nhất, kiêu mạn, ta thấy mình hơn người. Tâm mình nhiếp được, mình nhìn người khác loạn động mình biết liền. Thấy mọi người lóc chóc lóc chóc loạn động này kia, nọ, động tâm ham này hố kia, nhìn biết liền và cảm giác mình hơn người ta. Cái thấy mình hơn người là cái kiêu mạn làm cho ta tổn phước, ta mất sự tinh tấn.
[1:05:04]Tự nhiên mình ngồi thiền bị giảm đi, không ngồi nhiều được như lúc trước nữa. Cái thứ hai, cái cảm giác an lạc mà do cái dopamine nó tiết ra trong não á, cái cảm giác sung sướng á làm cho ta tự mãn. Thấy đủ rồi, đời là vậy thôi, không cần gì nữa. Đó là những loạt tà kiến xuất hiện. Thấy đủ rồi, được rồi, không cần gì nữa, không ham hố gì nữa, thấy giống như mình hết tham lam rồi á. Hỏi cần gì? Không. Cần tiền? Không cần. Cần danh vọng? Không cần. Cần nhà cao cửa rộng? Không cần. Tại vì cái hạnh phúc tự thân của ta nó đầy đủ rồi. Anh tìm tiền để làm gì? Để anh được an lạc hạnh phúc gì. Anh cần danh vọng là gì, để anh cảm thấy hạnh phúc chứ gì?
[1:05:49]Anh cần nhà cao cửa rộng để làm gì, thấy hạnh phúc cái gì. Còn tôi không có những thứ đó mà tôi vẫn hạnh phúc. Thì tôi không cần mấy thứ đó nữa. Tôi có hạnh phúc rồi, hạnh phúc tự thân trong thiền định rồi. Và vô tình cái không cần gì nữa bỗng nhiên ta mất cái phấn đấu. Mà quên một điều, thiền định và việc giúp người hai cái phải đi song song nhau mãi, chứ không được bỏ cái nào. Khi ta mất cái phấn đấu nhiều khi ta quên giúp đỡ người khác. Ta mất phước từ từ ta không hay, cũng là một loại tà kiến. Nên khi tâm an lạc, ta bỗng nhiên xuất hiện cái trạng thái tự mãn và không phấn đấu nữa cũng là một dạng mất tinh tấn. Đó.
[1:06:32]Rồi bắt đầu trong đó nó xuất hiện những cái kiến giải bí mật ở trong tâm ta đó. Khi tâm ta thanh tịnh, ta thấy nhiều cái triết lý mới ở trong đó lắm. Ta thấy nhiều cái triết lý mới mà những cái triết lý mới đó trong đó nó có một cái triết lý về lý tánh bình đẳng của muôn loài với nhau, ai cũng bình đẳng với ai. Cái triết lý này rất là nguy hiểm. Ví dụ như ngài Hoàng Long, thiền sư Hoàng Long là một tổ sư rất nổi tiếng của nhà thiền. Khi mà các thiền sinh đến hỏi ngài, ngài hay nói câu này. Ngài ngài duỗi cái bàn cái cái chân ngài ra rồi nói, "Chân ta sao giống chân lừa?" Mọi người không biết ngài nói đạo lý gì.
[1:07:16]Thấy ông thiền sinh còn ngơ ngơ cái ngài duỗi tay ngài ngài ra ngài nói, "Tay ta sao giống tay Phật?" Mấy ông thiền sinh ngơ ngớ không biết ngài nói sao chân ngài mà ngài so sánh giống con lừa, tay ngài sao dám nói giống tay Phật. Ờ không ngớ mà không ai ngộ được thì thôi, ngài không nói nữa. Mà cái đạo lý đó nó là trạng thái của một người ở trong định thẳm sâu, thấy được cái lý tánh bình đẳng. Nhưng mà cái lý tánh bình đẳng đó cũng là một cái nguy hiểm, nguy hiểm làm cho ta coi ai cũng như ai. Rồi mới xuất hiện thiền sư Đức Sơn. Thiền sư Đức Sơn ngộ ai hỏi ổng tới Phật pháp cái gì ổng nói bậy
[1:07:55]nói bạ không à, ổng nói giống như kiểu mà xúc phạm Đức Phật á. Thiền sư Đức Sơn là một hiện tượng rất kỳ lạ trong nhà thiền. Hỏi tới Phật ổng toàn nói những điều xúc phạm. Đây cũng là một cái dạng tà kiến khi tâm được vào định quá rồi nó xuất hiện nguy hiểm. Mà một cái tà kiến này Đức Phật cũng nói định nghĩa trong Nikaya, người nào mà thấy ai cũng như ai, cha hay mẹ hay Sa-môn, sư trưởng, những người đáng kính trong đời ai cũng như ai, không cần phải kính trọng ai, Phật dạy đó là một tà kiến. Còn các vị A La Hán ngài chứng tới tột cùng rồi, cái lòng tôn kính của Đức lòng tôn kính của các vị A La Hán đối với Đức Phật là tuyệt đối.
[1:08:38]Như vậy, buổi chiều vậy, các tỳ kheo sau khi mà đi ngồi thiền, đi khất thực về đi ngồi thiền rồi các ngài hay tụ hội trong cái pháp đường để nói chuyện đạo lý với nhau. Và có khi Đức Phật cũng tới thăm nói chuyện cho vui, thăm các đệ tử mình trong cái pháp đường. Thì ngài bước vào, khi Đức Phật bước vào rồi, các ngài tỳ kheo ngồi im phăng phắc á. Đức Phật ngồi xuống đó, ngài chưa nói gì. Các vị tỳ kheo ngồi không nhúc nhích luôn. Mà có khi Đức Phật ngồi im như vậy cả nửa tiếng. Rồi Đức Phật mới nói, "Ta biết trong lòng các ông rất kính trọng ta. Nếu Thích Như Lai ngồi im như vầy một kiếp, các ông cũng không nhúc nhích một
[1:09:18]kiếp luôn." Vì không dám bày tỏ một cái gì để bày tỏ sự kính trọng Đức Phật. Đức Phật ngồi yên đó, mình dưới này ngồi yên, có chết cũng ngồi yên luôn, không dám nhúc nhích. Khi nào Đức Phật cất tiếng, Đức Phật nói, Đức Phật hỏi thì bắt đầu ta mới có phản ứng lại. Tức là cái sự tôn kính của các vị đối với Đức Phật là tuyệt đối. Nhưng mà ta nhiều khi trong một chừng mực nào đó, khi tâm ta đạt được thiền định thanh tịnh, ta thấy một cái số triết lý ở trong cái cõi thanh tịnh của tâm ta, trong đó có cái triết lý về lý tánh bình đẳng Cái ta bị tà kiến, ta không phấn đấu nữa, ta bị mất cái ý chí, mất cái sức mạnh tinh thần là cái này.
[1:10:00]Và trong trường hợp những cái người mà khi tu tập thiền định vào được cái định sâu mà không được minh sư cảnh báo nhắc nhở ở những điều này, ta bị xuất hiện tà kiến liền. Vì nhớ một điều là cái thiền của ta tiến tới đâu thì tà kiến nó xuất hiện theo tới đó. Nguy hiểm vô cùng. Nên trên con đường thiền ta tu tập mà không có minh sư nhắc nhở, ta rất dễ bị tà kiến lèo lái giữa chừng mà không hay, lạc vào tà mà không hay. Trong khi tâm thì vào định mà thực sự đã bắt đầu đi vào đường tà. Vì tà kiến nó cứ phát, nó xuất hiện đi theo những mỗi bước tiến của ta. Ta tiến bộ tới đâu thì tà kiến nó đi theo tới đó. Nó vậy.
[1:10:43]Ừm. Ta so sánh hai cái loại ý chí nà.
[1:10:54]Một cái ý chí của siêng năng và một ý chí đưa đến sự tinh tấn. Cái ý chí siêng năng thì dễ nhìn thấy, mà cái ý chí của sự tinh tấn thì vô hình không nhìn thấy. Ví dụ thế này: cái người mà có ý chí siêng năng thì họ chịu cực, họ chịu vất vả làm lụng, nhìn thấy liền. Còn cái người mà ý chí của sự tinh tấn thì họ kiềm chế được cái ham muốn của họ. Cái đó mình có thấy không? Không thấy. Họ không ham muốn nữa. Cũng là một loại ý chí mà không ai nhìn thấy, còn cái ông kia đi ra ổng chẻ củi gánh nước ai cũng nhìn thấy. Cho nên là cái ý chí của sự siêng năng nhìn thấy được, còn cái ý chí của tinh tấn ổng không ham muốn,
[1:11:41]kiềm chế được cái ham muốn, không ai nhìn thấy. Nó vậy. Còn ví dụ bây giờ cái ý chí siêng năng là giỏi đấu tranh. Giờ đứng trước khó khăn, đứng trước kẻ thù, không sợ, đấu tranh cho lẽ phải, cho công bằng thì cái đó là ý chí của siêng năng. Nhưng mà giờ có cái ông đó, có người tới mua chuộc ổng bằng tiền bạc, ổng từ chối. Cái này có ai thấy không? Không. Nhưng đó là một loại ý chí của sự tinh tấn á, vô hình không ai thấy. Ổng không để cho kẻ xấu mua chuộc. Còn cái ông kia đứng lên đấu tranh chống kẻ xấu, cái đứng lên đấu tranh chống kẻ xấu dễ thấy, còn một cái ông trong cái thầm lặng ổng từ chối sự mua chuộc của kẻ xấu, khó ai thấy.
[1:12:26]Hai cái nó khác nhau như vậy. Hai cái ý chí, hai cái sức mạnh nó khác nhau là vậy. Còn bây giờ, cái người mà có ý chí siêng năng thì rất siêng làm phước, giúp đời, giúp người, làm mọi việc cực khổ hết, đó là ý chí siêng năng. Còn cái người làm phước rồi không chấp công, cái này là ý chí của sự tinh tấn. Vô hình, cái không chấp công nó lặng lẽ trong tâm mình không ai thấy, nhưng nó chính là một ý chí, ý chí còn lớn hơn cái ý chí làm phước nữa. Làm phước là cực rồi đó, nhưng cũng không khó bằng làm phước rồi mà không chấp công. Cái này mới là khó hơn.
[1:13:05]Cái ý chí của sự siêng năng á là ý chí của chánh nghiệp, chánh ngữ, chánh tư duy, chánh mạng. Còn cái ý chí của tinh tấn là thuộc về chánh niệm, chánh định, đi vào trong thiền định thẳm sâu của những con người lặng lẽ, bất động, bình an, vô ngã. Ý chí này khó hơn rất là nhiều. Hôm nay ta nói về cái cái vô hình, cái mầu nhiệm của cái ý chí của cái sự tinh tấn trong thiền định để ta thấy cái sự tinh tế của nó. Nào giờ ta nghe nói có ý chí, nghị lực, ta cứ tưởng nó giống nhau, không ngờ nó khác nhau nhiều lắm. Khác nhau, có những cái ý chí của sự siêng năng dễ thấy, nhưng có cái ý chí của sự tinh tấn trong thiền định vô hình khó thấy mà người
[1:13:51]tu theo đạo Phật, là người đệ tử Phật phải đạt cho được cái ý chí của sự tinh tấn vô hình này, ta mới đi vào trong thiền định, trong thánh quả được, nha. Thì ta nhắc lại những điều này chút xíu rồi ngưng. Cha mẹ thương con thì đừng có nuông chiều con mà rồi giết con mình. Nhớ như vậy, chiều con là giết con mình. Phải rèn luyện con mình từ bé để cho nó đạt được ba điều:
[1:14:22]một là dạy con mình được đạo đức, hai dạy con mình có trí tuệ, ba là dạy con mình có nghị lực. Mà muốn dạy cho con mình ba điều này, đạo đức, trí tuệ, nghị lực thì chính mình phải làm sao? Mình phải hiểu về ba điều này trước. Mình phải tu tập trước. Theo huynh đệ tu tập trong đạo tràng, đi làm bao nhiêu điều việc phúc, ngồi thiền để ta hiểu rất sâu về ba điều này: đạo đức, trí tuệ, nghị lực. Biết mà dạy con mình từ bé, đừng khờ dại nuông chiều con mình, đừng khờ dại làm giúp con mình mọi việc rồi con mình hư mất cuộc đời của nó giống như cái anh chàng trai 23 tuổi ở bên Trung Quốc á, nhịn đói rồi chết luôn.
[1:15:06]Thà chết sướng hơn chứ không đi xin ăn nữa. Mới ban đầu còn đi xin ăn, rồi thôi, thà chết luôn trong nhà luôn cho rồi. Mất hết ý chí, mất hết bản năng sinh tồn chỉ bởi vì từ bé bố mẹ làm giúp hết mọi việc, đầu không nghĩ ra được chuyện gì nữa tại vì việc gì bố mẹ cũng làm giùm, không bận tâm phải suy nghĩ. Cho nên bố mẹ thương con phải tập cho con mình nó tự phấn đấu, tự nó xoay xở, tự nó vượt qua, tự nó tìm tòi, vậy đó. Rồi tập cho nó biết thương người, tập cho nó biết giúp người, tập cho nó vượt qua những khó khăn. Đó là sau này con mình nó tự đứng trên đôi chân của nó được vì không cha mẹ nào đi theo con mình mãi được.
[1:15:46]Lúc nào đó cha mẹ cũng phải già yếu, lúc nào đó cha mẹ cũng phải từ giã cõi đời, con mình nó phải tự đứng lên đôi chân và nó còn lo cho gia đình nó tiếp tục. Và ai cũng phải cần ba điều này rất là dồi dào, rất là nhiều chứ ít ít cũng không đủ: đạo đức, trí tuệ, nghị lực. Cho nên ta thương con mình phải làm sao cho con mình có ba điều này rất là rất là nhiều vậy. Nên như các thầy, các cô mà xuất gia theo sư phụ cũng vậy, sư phụ cũng phải đày đọa, cũng phải hành hạ để cho các thầy có được ba điều này: đạo đức, trí tuệ và nghị lực để sau này không có sư phụ, các thầy, các cô vẫn phải giáo hóa được chúng sinh hết,
[1:16:30]cũng là những tấm gương sáng cho chúng sinh nhìn vào mà noi theo. Bây giờ các thầy có muốn đứng lên giảng đạo cũng phải giảng đạo từ cái nội lực tu hành của mình chứ không phải giảng đạo bằng cái ký ức, không phải giảng đạo bằng trí nhớ, không phải vì nhớ hồi xưa ông thầy tôi ổng giảng như vậy nên bây giờ tôi nói lại, không phải. Hồi xưa ông thầy ổng giảng vậy, tôi thực hành rồi bây giờ tôi mới nói. Tức là những điều mà các thầy nói đều phải đi xuyên qua sự thực hành của bản thân chứ không phải các thầy nói vì nhớ trước đây sư phụ có nói điều đó rồi, không phải, thì cái điều nói ra nó không có sức mạnh.
[1:17:04]Sư phụ có nói rồi đó, nhưng các thầy phải thực hành rồi các thầy mới nói thì cái lời nói nó ẩn chứa cái sức mạnh phi thường của một con người có thực hành. Nên các nên sư phụ bắt quý thầy làm việc cực khổ lắm. Để chi? Mới làm thầy thiên hạ được. Rồi những Phật tử cũng vậy, ai đi theo sư phụ cũng đều là những người phải vất vả, phải cực khổ, không ai sung sướng cả. Còn người nào mà nói làm đệ tử sư phụ mà chưa cực khổ là tại vì đệ tử đó ở xa sư phụ. Chứ còn ai mà lỡ xui lại gần sư phụ là chết. Sư phụ hành hạ, sư phụ đày đọa cho khổ thê thảm ra, nha, để làm chi? Để ai cũng có được ba điều: đạo đức, trí tuệ và và nghị lực, nha.
[1:17:56]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:18:03]Xin mời toàn thể hội chúng chúng ta cùng khởi thân trang nghiêm để đọc kệ hồi hướng.
[1:18:12]Nguyện pháp giới chúng sinh, cùng
[1:18:21]tinh tấn tu hành, thoát chốn ngã vô minh, đồng viên thành Phật đạo.
[1:19:01]Màn đêm còn giăng lối sương rơi nhoà.
[1:19:15]Người lang thang ngõ vắng đời hơn thua cay đắng, đắm luyến hạnh phúc đau mênh mang.
[1:19:36]Buồn vui như trong giấc mơ đêm trường.
[1:19:47]Tình yêu thương vắng bóng, người quên đi lẽ sống, con tim như gió đông xa vời.
[1:20:03]Rồi Phật đã đến như bình minh.
[1:20:53]Trọn niềm vui khắp nơi trên trần gian, vì lòng luôn kính yêu Đấng Huy Hoàng.
[1:21:10]Xin niềm tin nhiệm mầu được thắp sáng.
[1:22:19]Tình yêu thương vắng bóng, người quên đi lẽ sống, con tim như gió đông xa
[1:22:34]vời.
[1:23:20]Là đường đi đưa con qua lầm lỗi.
[1:23:41]Xin ngợi ca đời đời Người thắp sáng.