[0:01]Và phát hiện cái 100 đô la đó là lương một tháng của một công nhân. Cho nên cái việc mà ta bo một cách hào phóng, rơi vào cái lỗi phung phí. Và ta cứ nhìn những người doanh nhân mà bo bo kiểu đó, ta thấy không bao lâu họ tiêu, sụp luôn. Bo, ở đây có ai bo bo kiểu đó không ạ? Có ha. Và có một loại không bao giờ bo. Cực kỳ hà tiện, không cho ai đồng nào, có đồng nào gom đồng nấy, cũng tiêu luôn, từ từ tiêu luôn. Hà tiện làm cho cái cái đồng tiền đó nó trở thành tù ngục. Nó ở trong tù và nó cũng giam mình ở trong tù, không làm điều gì có lợi cho đời, phước ta cũng hết dần dần, hết tiêu luôn. Nên hai cái sai lầm là hà tiện và phung phí.
[0:44]Mà để đừng hà tiện một đồng nào cũng đừng phung phí một đồng nào, trí tuệ đó. Và cái trí tuệ này không ai dạy ta được. Tức là người nào đó chỉ đưa ra một số khuôn mẫu rồi ta nghiên cứu ta bắt chước thôi ha, nghiền ngẫm cho chính mình thôi. Chứ còn không có bài học về cái cái cái sự mà điều chỉnh đừng hà tiện đừng phung phí, cái này là trí tuệ tự thân của mỗi người. Ta có thể trong lúc hàn huyên chuyện vãn, ta bàn với nhau thì được. Ta nói, "À, về ví dụ như anh cái chỗ đó anh đã xài như thế nào, anh nói tôi nghe." Ông kia nói cho nghe thì mình thấy là à ông này nói hợp lý, thì ta học được cái khuôn mẫu đó một chút.
[1:18]Ta học lấy kinh nghiệm chút chút chút chút, rồi sau này trong trường hợp của mình tự mình giải quyết thôi. Lúc đó nên cho hay không nên cho. Mới cười, ví dụ như chúng tôi vậy, có nhiều khi mình đi tu thì trong cái người tu hành thì đặc biệt là phải không được bủn xỉn, thường phải rộng rãi và thương người. Nhưng mà bây giờ nhìn lại cuộc sống của mình đã nhiều cái mình thuộc loại phung phí, bo phung phí á, cũng bị chứ không phải không, cũng bị. Cứ nghĩ là là là của cải trên đời phù vân, là sống cứ bằng lòng yêu thương. Nên nhiều khi chúng tôi đang ở trong cốc ngồi tu, thấy có một cái người đến thăm.
[1:51]Người đến thăm họ chào, ra về họ để lại một bao thư cúng dường. Thật ra mình cũng chưa biết bao thư bao nhiêu tiền. Thì cái người kia vừa về, cái một ông sư đệ ổng tới. Người huynh đệ ổng tới ổng thì khi người huynh đệ tới thì ổng nói chuyện ổng đang gặp mấy khó khăn, thế mình đưa bao thư đưa qua luôn, chứ không đếm bao thư đó là gì. Và nghĩ mình sống vậy rất là thanh thản, không cần tiền. Nghĩa là mình miễn sống mà đem được niềm vui cho người khác thôi, chẳng biết. Thì cứ nghĩ rằng thôi sống vậy là đúng với đạo lý. Nhưng mà sau này mới nghĩ lại không chắc rồi nha. Không chắc á, tại không biết tiền trong đó bao nhiêu,
[2:22]mà không biết ông kia ổng cần số tiền ổng thật là bao nhiêu. Mà nếu ổng chỉ cần không đến số tiền đó và mình có thể chia đôi số tiền đó mình giúp người khác nữa thì nó hợp lý hơn. Chứ còn cái mà hào phóng rộng rãi kiểu đó hơi ẩu, chứ nó không phải là tốt, không phải đạo đức đâu. Mà nó là ẩu á. Cho nên khi nhìn lại cái cái cách mình dùng tiền mặc dù dòm thấy có vẻ ông này đạo đức, sự thật nó không đúng. Mà nói theo nhân quả là một sự sai lầm. Và chính vì sự sai lầm ấy cho nên tới giờ này chúng tôi vẫn còn nghèo ghê gớm lắm chứ không phải không. Cứ mong rằng là là quý vị không có không có bị cái cái này.
[2:53]Cho nên nhiều khi ta tưởng mình đúng chứ sự thật mình sai. Cũng có những người như hà tiện, cứ nghĩ là tưởng là mình tiết kiệm nhưng sự khi nó quá đáng nó thành hà tiện cũng là một cái sai. Chứ còn mà sống trên đời tiết kiệm là đúng, mà rộng rãi là đúng, nhưng mà phung phí là sai, rộng rãi khác mà phung phí khác. Ờ. Và đó là quy tắc thứ nhất để giữ cái phước của ta làm cho ta cái phước ta cứ phát triển hoài và doanh nghiệp ta sẽ từ từ lớn lên, nhớ giùm. Nên cái khâu mà chi tiêu tài chánh rất là quan trọng như vậy. Cái điều thứ hai nữa là cái thái độ giữa sự kiêu mạn và sự khiêm hạ, cái này lớn lắm nha, cái này quan trọng lớn lắm.
[3:36]Thứ nhất là cách dùng tiền, cái thứ hai là cái thái độ kiêu ngạo hay là khiêm hạ. Cái này nó ảnh hưởng cực kỳ lớn tới cái sự thành công của một doanh nhân. Coi nó không có gì hết trơn á, nó không đụng chạm tới vật chất hết á, nhưng mà giết người như không, phá hủy cả một doanh nghiệp như không. Ta cứ nhìn thấy một cái doanh nhân nào mà cứ lất cất, mắt nhìn trên cao, hống hách, ta cứ yên trí. Cứ yên trí ta chờ vài năm nghe tin ổng sập, phá tan tiêu sản, tài sản coi phá sản sạch sẽ, bankruptcy mất tiêu luôn, yên tâm. Thấy ổng hống hách rồi cứ yên tâm ngồi cười chờ chơi. Không phải mình trù ẻo mà sự thật là vậy đó. Cứ yên tâm mà chờ.
[4:15]Còn ta thấy một cái người doanh nhân ta nghe nói ổng giàu, mà khi ta lại ta chào ổng chào ta, ổng bắt tay ân cần hỏi han, cái lời nói ổng lễ độ, mà trong cái lễ độ ta nhìn thấy ổng thật chứ không có giả dối thì ta cứ yên trí, yên trí sau này ổng còn giàu nữa và giàu nhất nước. Cho nên cái thái độ giữa cái sự kiêu mạn và sự khiêm hạ thôi, nó là cái nút rất là lớn để người ta phát triển hay là suy tàn. Mà trong mọi lĩnh vực không riêng gì trong doanh nghiệp, ông thầy tu cũng vậy. Ví dụ ông thầy tu á ổng tu đang được, có danh có tiếng, có được nhiều người kính trọng, bỗng nhiên bữa nào ổng trở chứng ổng kiêu ngạo,
[4:49]ổng đi kênh kênh rồi cứ nghĩ không ai bằng mình thì ta cứ yên trí chờ vài năm nghe tin ổng lấy vợ mất tiêu à. Còn mà ta nghe nói ông ông này tu hành hay rồi có uy tín mà ta gặp ổng thấy ổng vui vẻ, khiêm tốn thật sự thì ta cứ yên trí chờ vài năm mai mốt ổng đắc đạo. Ổng đắc đạo, phát triển tâm linh liền. Nên cái giữa sự kiêu ngạo và sự khiêm hạ ảnh hưởng rất lớn đến sự nghiệp của một con người. Có một lần vậy, có lần chúng tôi gặp người cũng là bà con cái nghe tin người đó phát, bắt đầu giàu lên. Cái vô tình gặp cái phát hiện ra cái người này có cái thái độ hơi chớm chớm của cái sự kiêu ngạo. Nếu mà vừa mới giàu mà đã kiêu thì không giàu nữa.
[5:33]Còn nếu khi giàu rồi mà vẫn khiêm tốn thì sẽ giàu nữa. Nhắc câu thôi không nói nữa, tại họ đang kiêu khó nói lắm, đang kiêu khó nói. Mà đúng như vậy, 3 năm sau họ xẹp xuống mất tiêu. Nhắc rồi nhưng mà họ không kiểm soát nổi tại vì cái kiêu mạn nó mạnh, một loại tình cảm nằm sâu kín trong tâm khó kiểm soát. Nên vì vậy để làm một doanh nhân mà có bản lĩnh mà để cho cái sự nghiệp của mình cứ phát triển lên mãi, chúng ta phải kiểm soát cái sự kiêu ngạo của mình kỹ lắm. Mà để kiểm soát được cái sự kiêu ngạo đòi hỏi phải thông minh lắm, thấy được từng tâm niệm nho nhỏ nhỏ của mình. Khi mình gặp một cái người tự nhiên mình đánh giá cái người
[6:13]này doanh nghiệp người này cỡ nào, có bằng mình không? Thấy người ta thằng này doanh nghiệp chắc là nhỏ hơn mình, cái mình hơi lên giọng chút xíu là rồi. Cái sự kiêu ngạo nó cứ tồn tại trong lòng ta, phải biết mà sám hối. Nhưng mà những cái tâm lý nó bí mật đó ta chưa nói ra cái người ngoài không thấy, chính ta không biết và nó cứ phát triển là ta chết. Còn đến lúc mà nó nặng rồi đó, ai cũng nhìn thấy mà ta không nhìn thấy thì ta sắp tiêu rồi. Nghĩa là ai nhìn ta cũng thấy cái ông đó hống hách quá mà ta vẫn không thấy thì coi như doanh nghiệp mình sắp tiêu. Cái đây ảnh hưởng rất là lớn trong mọi lĩnh vực.
[6:48]Có một lần cái báo chí họ thống kê ra nói có một cái điều lạ là những người mà đoạt giải Nobel xong rồi tiêu tan, không ai làm gì được nữa. Nhất là những nhà văn, khi họ đoạt được cái giải Nobel rồi về hết viết luôn. Nói ủa sao vậy? Tại vì mừng và trong đó họ cái tự hào mạnh quá, cả thế giới công nhận mà, thế rồi tiêu luôn, hết. Kì này tự nhiên Obama ổng được cái giải Nobel hòa bình không biết ổng có tiêu không biết nữa, cầu cho ổng đừng có kiêu ngạo, ổng mà kiêu là ổng tiêu luôn á. Nên mấy cái giải thưởng rất là độc hại. Cái sợ nhất là người lên trên đứng trên bục để nhận giải thưởng, nhận rồi tiêu.
[7:19]Sợ ghê. Thì có một cái ông doanh nghiệp vậy cũng cùng họ, ổng cũng được lên bục giảng để mà vinh danh thì hôm rồi cái ổng mời tới nhà chơi, mới thú thật, nói, "Thưa thầy, con đang điêu đứng. Nhờ thầy lại coi giùm cái nhà cửa phong thủy." Thì chúng tôi cũng không biết, biết sơ sơ thôi, chứ cũng không rành. Nhưng để nhìn qua nhìn lại thì thấy lỗi phạm nó không có nhiều về phong thủy. Nhưng mà do tình hình khách quan nhưng mà trong cái khách quan đó, nhìn mặt anh này tức cười nhất, ảnh là người được đứng lên bục giảng mà được vinh danh nhất, nhưng mà rồi bây giờ là đang điêu đứng. Sợ nhất là những cái cơ hội để làm cho ta kiêu mạn đều phá tan sự nghiệp của ta.
[7:56]Cho nên vì vậy khi ta có bản lĩnh rồi lỡ mà ta được vinh danh thì sao? Ráng mà dằn cái lòng mình lại và nghĩ rằng sao? Nghĩ làm sao để dẹp cái kiêu mạn nó đi. Nghĩ làm sao không biết, tự mỗi người nghĩ không biết. Nghĩ làm sao đừng nghĩ là mình hay. Bây giờ làm sao để đừng nghĩ mình hay khi mình được vinh danh? Ai có ý kiến gì ạ? Ví dụ bây giờ ta được trao giải thưởng là doanh nhân Sao Vàng Đất Việt gì đó, lên đây đứng trước mặt mọi người, truyền hình chiếu, báo chí đăng tùm lum. Giờ làm sao đừng nghĩ mình hay?
[8:26]Thứ nhất, còn nhiều người khác giàu hơn, hay hơn mình. Rồi, đó là một ý. Ai nữa? Ý gì nữa? Mình còn có thể làm tốt hơn chứ chưa phải nhiêu đây. Tốt, hai ý kiến, cho hai cái vỗ tay đi. Ai còn ý kiến gì nữa? Rồi, mời em.
[8:52]mình không có cơ hội biết họ, phải không? Ừ, tức là còn nhiều người thành công hơn mình, nhưng mà vì lý do gì đó, họ đã không có ra mặt để cho ta biết, cũng là một ý kiến hay để ta khiêm tốn. Rồi, hay. Chứ chưa phải mình được giải thưởng là ngon. Rồi, ai có ý kiến gì nữa? Nghĩ cái nào để đừng kiêu ngạo lỡ mà mình được vinh danh? Đúng rồi, phải lo sợ trước, chuyện đời vô thường ha. Có nhiều khi bữa nay mình đang vinh danh, mai mốt họ đi vô thăm mình ở trong tù cũng có, vì lý do trả nợ ngân hàng không kịp. Nó cũng là một cái lo sợ để mình khiêm hạ, ý kiến cũng hay. Xin cho tràng vỗ tay cho hai ý kiến vừa rồi.
[9:26]Ai còn ý kiến gì nữa ạ? Mời mời mời mời chị, mời mời chị.
[9:34]À à, ta tin vào nhân quả nên ta bớt kiêu mạn, ý này rất là hay. Rồi, cảm ơn. Cái người vừa mới giơ tay? Dạ vâng, dạ. Tuyệt vời! Đây mới là ý chính mà thầy muốn nói. Được vinh danh, xin vinh danh, vinh danh rồi cái kiêu ngạo rồi nha. Nó sợ nhất, đó, thầy tổng kết được những ý kiến của những người, đúng là đúng là doanh nhân thiệt, thông minh, ai nói cũng cũng rất là hay. Thầy cũng hy vọng là những người mà đã ngồi đây nghe, dù đưa ra ý kiến hay không đưa ra ý kiến, đều là những doanh nhân giỏi, vì cái suy nghĩ rất là tốt. Và đó, khi lỡ có cái điều gì thành công mà cái thành công này tự ta biết hay
[10:12]là được nhiều người biết thì ta phải có cái suy nghĩ gì đó để giữ cái tâm mình khiêm hạ lại, đừng cho nó quậy, đừng cho nó trở nên kiêu mạn. Vì kiêu mạn nó đốt sạch phước ta liền, chưa có nói gì, đốt sạch. Giờ một năm cái người quan chức cũng vậy, nắm ở tay cán bộ chức quyền lớn rồi mà kiêu ngạo, ta yên trí họ sẽ rớt liền. Cho nên cứ phải khiêm tốn trong mọi lĩnh vực thì ta tự nhiên sẽ sẽ phát triển, nó vậy. Một cái yếu tố để ta giữ cái kinh doanh mình vững bền nữa là thế này: là cái quy mô kinh doanh của ta phù hợp với phước của mình, đừng vung tay quá trán, liệu cơm gắp mắm. Có những người mà phước mình năm
[10:49]nhưng mình vì tham vọng, mình đầu tư tới mười, yên tâm, vỡ liền. Vì cái hào nhoáng ở bên ngoài nó lớn hơn cái phước của mình có thì cái doanh nghiệp đó sẽ sẽ thất bại, vì đi quá cái phước của mình. Nhưng mà có người sẽ hỏi, nói: "Thưa thầy, làm sao biết được cái phước mình nhiều, ít? Nhưng mà đầu tư ở mức độ nào?" Thì cái này cũng không ai đánh giá giùm mình được đâu, tự mình phải dùng trực giác để cảm nhận, biết rằng mình ngang chỗ đó vừa, đừng có vung tay quá trán. Biết liệu cơm gắp mắm thì cái doanh nghiệp mình ổn định đi lên dần dần. Sợ nhất là những người mà vung tay quá trán, phước mình ít mà đầu tư quá lớn,
[11:27]quy mô kinh doanh quá lớn, phước ta tiêu rất là nhanh. Ví dụ, ví dụ như mình không có vốn để đầu tư, nhưng nghe ai rủ điều gì đó cái mình đem nhà mình cầm, mình lấy vốn mình góp vào. Và khi mình lấy vốn mình góp vào đó thì mình trở nên nằm trong hội đồng quản trị, mình được phong cái chức phó giám đốc hay giám đốc gì đó. Thì bây giờ mình đang hưởng hai cái phước trong khi thực sự mình chỉ có một cái phước. Mình chỉ có một cái phước là có căn nhà tốt để ở, nhưng sau khi mình xách căn giấy tờ căn nhà đem cầm rồi, mình góp vốn vào cái công ty rồi thì mình đang có hai cái phước: một là vẫn còn căn nhà để ở và thứ hai bỗng nhiên
[12:00]trở thành một cái người lãnh đạo doanh nghiệp. Mình hưởng hai cái phước, vượt gấp đôi cái phước mình có, đúng không ạ? Đúng không? Và cái sự bù trừ của phước là gì? Ta phải rớt trở lại để không còn gì nữa, chỉ còn cái chòi để ở mà thôi. Đó là nhân quả. Hồi đó có một lần chúng tôi cũng giảng về cái đề tài kinh tế, chúng tôi có nói điều này. Tôi nói là: hầu hết những người đem nhà cầm để làm ăn đều mất nhà, kiểm lại đi. Nên sau đó một số người họ kiểm lại họ đều gật đầu đúng vậy, tụi con cầm nhà đi làm ăn mất nhà hết. Vì ta đang hưởng gấp đôi cái phước mình có, cho nên vì vậy là ta phải liệu cơm gắp mắm, cứ xách nhà mà đem cầm là mất hết.
[12:46]Bây giờ ta cứ vào các ngân hàng, ta cứ vào ngân hàng Vietcombank rồi Incombank, Á Châu, Đông Á, ta sẽ hỏi là cái số nhà đất mà họ đang quản lý thế nào, họ nói: "Dạ, những người mà họ đem nhà đất cầm để thế chấp bây giờ bỏ sạch! Bây giờ bắt đầu phải tìm cách mà đấu giá để lấy vốn lại." Mà vất rất là cực, vì đâu phải là cái số nhà đất đó dễ đem bán đâu, không có dễ. Là vì sao? Vì đem nhà đất đem cầm làm ăn, xin thưa sẽ mất hết, không lấy lại nổi. Vô ngân hàng đầy! Quá chừng hồ sơ mà cầm cố, thế chấp mất bây giờ người ta bỏ chạy luôn. Rồi ngân hàng làm gì đó làm, đưa ra tòa, xét đấu giá rồi chia thế nào đó chia.
[13:24]Mất luôn, bị nhiều lắm, vì ta đã hưởng gấp đôi cái phước mình có. Cho nên vì vậy là trong cái việc mà xây dựng cái quy mô kinh doanh thì ta phải hết sức cẩn thận và đánh giá cái phước mình chỗ nào mà dựng quy mô từ đó mà đi lên mà thôi. Như Minh Phụng là một trường hợp, Minh Phụng là một trường hợp là ông đầu tư tràn lan, đầu tư lớn quá chừng rồi cứ phải vay ngân hàng. Mà vay ngân hàng trở thành cái dùng cái thủ đoạn để vay, chứ không còn là vay bình thường nữa. Vay một cách thủ đoạn là mua chuộc nhân viên ngân hàng, mua chuộc lãnh đạo ngân hàng để mà vay vay số tiền đến nỗi mà chiếm dụng cái số vốn của quốc gia lên tới ba, bốn ngàn tỷ.
[14:02]Mà ba, bốn ngàn tỷ ngày xưa là bằng gần bằng cái thu nhập cả nước. Nên cái hậu quả là là trở thành một cái vết dơ, vết đen trong cái hệ thống kinh doanh của Việt Nam là vì cái mở rộng lớn quá ngoài cái phước của mình. Cho nên vì vậy là ta phải cảm nhận được cái phước mình cỡ chừng nào mà duy trì ở mức độ đó. Rồi trong cái mức độ vừa của ta đó, ta làm phước, ta sống cho tốt. Ta sống cho tốt, ta làm phước, sử dụng tiền cho đúng, mà phước có rồi cái doanh nghiệp ta sẽ từ từ nó nở ra, nó nở ra dần dần, chầm chậm, rất là hợp lý. Đừng bao giờ mà ồ ạt đầu tư, hễ có ai rủ rủ là nhảy vô, ai rủ rủ nhảy vô là chết á.
[14:37]Vì cái món nợ ngân hàng nó là cái hào nhoáng của ta, không phải là cái phước thật của ta, mà ta hưởng cái phước không phải thật của mình, ta sẽ bị đền bù trả lại, ta sẽ trả lại bằng một sự thất bại thê thảm. Cho nên vì vậy là trong những yếu tố để giữ cái sự bền vững kinh doanh thì đừng đầu tư quá cái cái phước của mình, cái quy mô phải phải vừa chừng. Một yếu tố nữa ta quan tâm đến sự thành bại của doanh nghiệp là thế này: là sự thành bại doanh nghiệp là phước chung của cả chủ và nhân viên. Ví dụ như cái doanh nghiệp đó bể thì nhân viên sao? Ra ngoài đường chứ sao. Mà cái doanh nghiệp thành công thì là cái người nhân viên sao?
[15:17]Cũng vẻ vang, cũng ấm êm theo. Cho nên đây là phước chung, và như vậy nếu ta là người có đạo đức kinh doanh, ta biết làm phước thì ta còn phải lo cho nhân viên mình. Nếu họ không có phước thì hoặc là cái công ty ta bể để ta xây dựng công ty khác, còn những người đó loại ra hết, hoặc là những người đó sẽ bị đuổi trước, không còn tồn tại trong cái công ty nữa vì họ không có xứng cái phước này. Phước hai bên không phù hợp nhau thì phải chia tay nhau. Cho nên vì vậy, nếu ta thật lòng yêu quý những nhân viên của mình, ta phải làm sao cho họ có phước, làm sao cho họ có đạo đức, họ có lý tưởng trong cuộc sống để chủ và nhân viên đều cùng có phước.
[15:56]Và cả hai cùng có phước, phát triển đồng bộ như vậy thì doanh nghiệp mới đi lên, đây là yếu tố rất là quan trọng. Còn mình chỉ lo đi chùa, làm phước, làm từ thiện đủ thứ mà nhân viên mình không bao giờ để ý để mình giáo dục cái lý tưởng sống cho họ thì mai mốt chia tay nhau. Mà cái chia tay đó thì ta không hiểu hình thức chia tay nó là gì: hoặc là ta đuổi họ sạch, hoặc là công ty ta phải vỡ ra để chia ra, tất cả cũng đều là xáo trộn. Bây giờ ta không muốn có sự xáo trộn đó thì ta phải xây dựng cho nhân viên của mình cùng với mình có cái phước giống nhau. Thì đây là cái cái trách nhiệm chung như vậy, không có cách nào khác hơn được.
[16:30]Nên cái mà giáo dục đạo đức cho nhân viên, giáo dục cái triết lý kinh doanh hay nói thẳng là giáo dục cái đạo kinh doanh cho nhân viên là điều quan trọng. Nên vừa làm ông chủ, bà chủ nhưng phải vừa làm nhà giáo dục, ta không được quên điều này. Là ta vừa tự rèn luyện bản thân mình, nhưng ta cũng phải biết giáo dục cho nhân viên của mình. Trong cái chiến lược mà xây dựng đội ngũ nhân viên, xin vui lòng đưa vào đó cái chiến lược đào tạo đạo đức con người. Thì nếu mà họ kém phước hơn mình, họ phải đi ra, làm xáo trộn; còn nếu phước đồng khớp, cả doanh nghiệp cứ phát triển dần lên. Nên rồi cái yếu tố để làm cho doanh nghiệp phát
[17:11]triển nữa là sự phân chia quyền lợi hợp lý. Cái chữ hợp lý thôi chứ không phải là bằng đều nhau nha, chữ hợp lý. Hợp lý này nó khó định nghĩa lắm. Thế nào là hợp lý? Hợp lý là thế này: ví dụ như ban đầu á, để xây dựng một doanh nghiệp thì ta cần hai yếu tố. Một á là vốn, và hai là cái hệ... cái ban lãnh đạo, ban điều hành, ban giám đốc, ban quản trị. Phải có hai cái yếu tố này là bắt đầu mới hình thành cái doanh nghiệp cái gì đấy kia. Cái vốn thứ và người điều hành lãnh đạo, hai cái này là quan trọng. Nhân viên coi vậy phụ, tại buổi ban đầu nhân viên là cứ phải lệ thuộc mà làm thôi và công sức họ chưa có nhiều.
[17:51]Còn cái người mà góp vốn vào, tức là họ đem cả cái bề dày của cuộc đời họ. Họ cầm đống tiền, cái tiền đâu phải trên trời rớt xuống. Cái tiền mà họ đem góp vốn vào, nó là cả một quá trình tích lũy, quá trình làm ăn vất vả của họ. Cho nên khi họ cái điểm khởi đầu của công ty, nhưng sự thật nó là cả một quá trình của cá nhân con người góp vốn. Đúng không ạ? Nó là khởi đầu chứ sự thật nó là cả một quá trình rất lâu người ta mới đem vốn bỏ vô được. Cái thứ hai là cái hệ thống những người điều hành là họ phải có cả bề dày kinh nghiệm, học hỏi, tri thức, tích lũy từ đâu đó. Và cũng là tuy là khởi đầu của doanh nghiệp,
[18:28]nhưng nó là cái hệ quả từ rất lâu của cá nhân của những người này. Và chính vì có vốn ban đầu, có những người điều hành ban đầu, doanh nghiệp mới bắt đầu phát triển. Và những yếu tố nhân viên là phụ. Cho nên trong giai đoạn ban đầu như vậy mà chưa thu hồi vốn được thì cái nói về quyền lợi mà chia hợp lý đó, ta có quyền chia nhiều cho cái người bỏ vốn, chia nhiều cho những người điều hành lãnh đạo. Đó là hợp lý. Tại vì người nhân viên không quan trọng lắm. Nhưng lâu năm, khi doanh nghiệp đã đứng vững, vốn cũng đã thu hồi gần hết, thì những người nhân viên mà làm với ta bao nhiêu năm á, vai trò họ lại rất là
[19:03]quan trọng vì công lao họ đã bỏ vào đó rất nhiều. Và lúc này cái quyền lợi phải được phân chia lại, tái phân bổ lại hợp lý hơn. Tức là phải nâng lương nhân viên lên liền, là nâng cao quyền lợi họ lên liền và giảm bớt cái lãi, cái lợi nhuận của những người mà đã góp vốn và những người điều hành lại. Đó là hợp lý, đó là bắt buộc, và đó đúng là sự công bằng. Mà nếu ta làm được như vậy, doanh nghiệp tự nhiên phát triển. Vì ta đã phân chia quyền lợi hợp lý. Ở ngoài Hải Phòng có cái anh Tính, anh cũng là chúng trưởng của một cái đạo tràng của ta, thì anh có một cái doanh nghiệp về vận tải gì đó, không biết nữa. Hỏi anh:
[19:42]"Anh điều hành sao?" Nói: "Dạ, con điều hành cũng nhẹ nhàng. Tại vì con đã qua giai đoạn thu vốn, cho nên bây giờ là toàn bộ lãi con chia đều sạch cho anh em từ trên xuống dưới. Và doanh nghiệp con rất phát triển, ai cũng tự ý, tự giác làm." Ngạc nhiên liền. Thấy ông này ổng chưa có hiểu đạo nhiều, ổng mới đến đạo không lâu mà ổng đã có cái nhìn độc đáo này là phân chia quyền lợi hợp lý theo hai giai đoạn hẳn. Ta tạm chia hai giai đoạn chứ sự thật nó cũng nhiều giai đoạn nhỏ nhỏ hơn, mà ta cứ tạm chia vậy. Giai đoạn đầu là vai trò của người góp vốn và người điều hành rất quan trọng. Nhân viên chưa quan trọng nên quyền lợi then về
[20:15]cái người góp vốn và cái người điều hành. Nhưng giai đoạn lâu dài thì những người nhân viên cấp dưới lại là người quan trọng, tại công lao bề dày của họ trong nhiều năm mới làm cho cái doanh nghiệp phát triển. Mà nếu ta nhìn được điều này, cái phân chia quyền lợi hợp lý này, ta có phước khiến cho cái doanh nghiệp cứ lớn lên, lớn lên dần dần. Đấy. Một cái điều này nữa là cái người chủ mà hưởng lợi quá đáng, xài sang phung phí, con cái rủng rỉnh tiêu hoang thì sẽ gây bất mãn liền. Cái người làm công của ta đó, họ vất vả ngày đêm vì ta, một ngày họ làm tám tiếng, họ dồn công dồn sức để góp phần vào phát triển doanh nghiệp.
[20:51]Còn đứa con mình không bao giờ nó làm cái gì hết trơn. Nhưng mà nó lên xe xuống ngựa, bữa nay mua chiếc SH mai mua chiếc ô tô, búng tay cái là điện thoại đời mới, xài tiêu hoang vào nhà hàng này, nó bỏ vô cái cờ bạc kia. Thì cái công sức mà con mình nó xài là nó xài cái công sức lao động của những người nhân viên. Và ta biết rằng nó đang giết chết cái phước của cả doanh nghiệp, giết chết phước của cả ta luôn. Vì đồng tiền đã bị xài sai chỗ. Và đây là hầu hết tất cả chủ doanh nghiệp đều bị phạm. Cái tiền lãi ta có được từ mồ hôi nước mắt của nhân viên ta, cho con ta xài thoải mái, đưa đi nước ngoài qua bển quậy bển.
[21:29]Bên ngoài thì vẫn là nói là đi học, đâu có ngờ là bên kia quậy tưng bừng ăn chơi không? Mà tiền đó là từng giọt mồ hôi của những người nhân viên đang làm với ta. Và đây là cái mà phước đốt cháy tiêu sạch hết. Cho nên vì vậy, ta hãy yêu thương cái người nhân viên mình như thương con mình. Nói câu này nghe hơi quá, nhưng nếu ta hiểu được điều này thì doanh nghiệp mới phát triển được. Con ta, ta nuôi, ta thương yêu, sự thật nó chưa đóng góp gì cho doanh nghiệp đó. Mà chính những người nhân viên quê mùa, khù khờ, mặt mày xấu xí, lam lũ đó, mồ hôi nước mắt đó, chính là những người làm nên sự thành công của doanh nghiệp.
[22:06]Mà cùng với ta để xây dựng cái xã hội này, cùng với ta có những đồng thuế đóng góp cho đất nước này. Còn thằng con ăn hại ta chưa có gì mà nó quậy, mà nó lì, nó bướng.
[22:18]Bữa nào không kịp cho tiền nó, nó la bai bải. Đúng mắc nợ nó đâu kiếp nào. Nên ai dám nghĩ rằng mình thương nhân viên mình như thương con mình, doanh nghiệp đó sẽ phát triển. Vì ta đã công bằng. Nhưng mà khó có sự công bằng vì con mình là dòng máu huyết thống của mình nên mình có sự thiên vị kỳ lạ. Thiên vị kỳ lạ, còn con người nhân viên ở đâu tới, họ làm cực khổ ta không thương. Và đó là điều mà mầm mống của sự hết phước và doanh nghiệp dễ tan vỡ. Ở bên Mỹ á, mấy cái doanh nghiệp lớn có cái lạ lùng là chết họ không để gia tài lại cho con. Chúng ta biết điều này chưa? Không để lại. Khi mà hỏi nói nói thằng đó đâu có đóng góp gì đâu doanh nghiệp này đâu.
[23:00]Có những người nhân viên của tôi, và từ thiện xã hội không, đem để tiền để từ thiện xã hội hết trơn. Họ để lại con cái để rất ít. Có những loại hình kinh doanh tự nó tạo ra phước từng ngày. Người ta khỏi làm phước nữa, cứ làm cho tốt thôi là cứ từ từ có phước. Ví dụ giáo dục, ta giáo dục ta đào tạo con người có đạo đức, có tri thức mà ta làm tận tụy, cứ phước cứ tăng lên từ từ, khỏi làm gì thêm. Hoặc là cái người mà đầu tư về cái chữa bệnh, y tế mà đừng có bóc lột quá, đừng lấy mắc quá. Nghĩa là mình sự thật là có lòng mà muốn cho mọi người có sức khỏe thì cũng lời lời vậy chứ cũng đừng có quá.
[23:35]Thì cứ làm cho tốt thôi là cứ phước cứ tăng dần, tăng dần. Hoặc là cái người đầu tư về xây dựng cầu đường cho người ta đi qua đi lại thì làm cho đúng chất lượng, đúng phẩm chất thì cứ từ từ mà có phước đi lên. Chưa cần cái gì, hoặc là người đầu tư cái nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp mà vẫn tốt, vẫn bền để cho những người thu nhập thấp họ dễ có được thủ đắc một căn nhà, mái ấm cho họ, thì cái đó lời không nhiều đâu, nhưng mà phước cứ càng ngày càng lên từ từ, từ từ. Vân vân, là có nhiều cái nghề, nhiều cái loại hình kinh doanh mà cứ từ từ có phước không cần làm gì thêm thì thôi ta cứ yên tâm,
[24:09]ta cứ chăm chỉ, tận tụy làm đúng cái nghề của mình và phước cứ phát triển. Ta cái phước đó ta còn để lại nhiều đời cho con cái ta. Cứ như vậy mà phát triển, đừng xài phung phí, đừng kiêu ngạo, cứ tận tụy làm thì doanh nghiệp cứ từ từ lớn ra, lan rộng ra nhiều lĩnh vực. Rất là hay. Còn có những cái nghề mà nó không tạo ra phước thì coi chừng à, phải ráng mà tạo phước. Nghĩa là hễ kiếm được đồng lãi thì phải chia ra mà làm từ thiện để kiếm phước, vì không có phước ta không phát triển được. Mà có những nghề gì mà không làm ra phước? Có cái nghề gì mà không làm ra phước á? Thứ nhất: đầu tư chứng khoán. Ai cũng bị hết.
[24:52]Không làm ra phước. Thứ hai: vàng, bạc, đá quý. Ba cái trang trí tào lao, có nhiều cái không có làm ra phước. Mà có lời dữ lắm chứ không phải không, nhưng không có phước. Thì phải nếu mà có lời phải làm ơn mà đi làm phước giùm, kiếm chuyện từ thiện mà làm cho nhiều. Mà trong đó đệ nhất là chứng khoán. Chứng khoán là một cái gì nó hoàn toàn không có phước mà rất dễ có tội khi ta có lời. Tại sao vậy? Tại vì thế này: mỗi cái cái cổ phiếu á nó là một phần vốn của cái công ty. Rồi có khi nó khi cái giá trị cổ phiếu khi nó tăng lên, khi nó giảm xuống. Nó tăng lên mình bán có lời, nó giảm xuống mình lỗ ráng chịu.
[25:33]Nhưng mà ta mua là ta hy vọng nó tăng lên. Ta mua rồi ta ngồi ta canh, ta chờ nó tăng lên ta bung ra ta bán ta lấy lời. Mà ở đâu nó tăng lên? Ở đâu nó tăng lên cho mình bán mình lấy lời? Uy tín của công ty đó, uy tín của tập đoàn đó. Hễ uy tín nó lên cái giá cổ phiếu lên, đúng không ạ? Ở đâu uy tín nó lên? Tất cả những từ cái điều hành cho tới nhân viên của công ty nó làm ăn cật lực, làm đầy trách nhiệm, đầy vất vả, công ty đó mới có uy tín. Nhưng mà uy tín nó lên, giá cổ phiếu lên, mình không bao giờ bỏ một giọt mồ hôi trong đó, mình bán lấy lời. Nên cái chứng khoán là cái phi đạo đức bậc nhất, hoàn toàn không có chút phước nào.
[26:15]Và hoàn toàn là sự lợi dụng, sự bóc lột. Cho nên ta thấy rất nhiều người phước kém đầu tư chứng khoán tan nhà nát cửa. Bởi vì nó tiềm ẩn trong cái đầu tư chứng khoán là sự lợi dụng và sự bóc lột công sức của người khác. Nên ai mà mê chứng khoán thì xin hãy xét lại. Hãy xét lại. Cái nghề đó coi thấy là trí thức nhưng đó là nghề độc ác. Có một yếu tố nữa là ví dụ có lúc nào đó cái doanh nghiệp ta đi qua cái khó khăn thì ta đừng vì sĩ diện mà che đậy để kéo dài cái tình trạng suy bại là ta tiêu luôn á. Vì có thể vô tù luôn. Nên ở đây là thường thường ông bà mình nói là xấu thì che, tốt thì thì khoe.
[27:02]Nhưng mà ta khôn ngoan thì ta làm ngược lại. Cái thành công của ta ta giấu bớt. Còn cái cái mà dở ta cứ hơi đưa đưa ra. Nhưng mà trong kinh doanh nhiều khi nói ngược lại không được. Nói mình phải làm ra vẻ vậy người ta mới tin tưởng mình và người ta đầu tư hợp tác, còn mình nói mình chê chê thì người ta không đầu tư hợp tác. Nhưng xin thưa, cái quy luật của kinh tế đó nó ngược với quy luật của nhân quả. Nghĩa là ta không phô bày, ta thực lòng không phô bày những cái hay. Vậy mà đến khi mà họ biết được thật sự của mình rồi họ tin đến chết đến sống luôn. Còn cái ta hơi nhá nhá, giả giả chút xíu để họ tin mà hợp tác á,
[27:39]đến khi họ phát hiện được một chút rồi họ xa lánh ta liền, không thích. Vì trong cái thương trường, trong kinh doanh cái chữ tín cực kỳ quan trọng. Cái chữ tín nó là một loại vốn vô hình mà rất quan trọng trong yếu tố của kinh tế học. Trong kinh tế học á, thấy bao nhiêu yếu tố để làm nên một doanh nghiệp, trong đó có chữ tín là một tài sản vô hình. Mà để thành được cái chữ tín thế này thì ta phải khôn ngoan đi theo đúng nhân quả, cái tốt giấu lại để cho họ tự họ biết. Cái tốt của ta, cái thành công của ta, cái hay của ta, cái lợi thế của ta, ta giấu giấu lại một chút để cho đối tác của ta tự tìm mà biết, họ mới nể ta.
[28:16]Vì khi họ muốn làm ăn với ta, họ luôn luôn tìm hiểu. Mà gặp ta thì ta không nói nhiều, họ phải đi mày mò, đi hỏi tùm lum. Đến khi họ biết rằng là ta nói ít hơn cái thành công của ta, họ kính trọng ta vô cùng. Họ nói: "Con người này làm ăn lâu dài được." Còn cái họ đi vòng vòng họ điều tra, họ tìm hiểu xong rồi phát hiện ta toàn nổ thì họ rút lui lại bớt liền, họ đầu tư mình một chân nhỏ thôi, không có nhiều. Và ta lại ít bạn đi, ít những đối tác tốt. Nếu có những đối tác họ biết ta nổ mà họ vẫn nhào vô thì đối tác đó nổ hơn ta.
[28:52]Bây giờ chúng ta nói về thuế má và luật pháp một chút. Hồi nãy ta nói đóng thuế là một việc làm công đức, lợi ích quốc gia và khi ta đóng thuế đều đặn, tự nhiên ta có phước, vì ta đây là một việc làm phước rất là lớn chứ không phải không. Nhất là khi mà nhà nước sử dụng đồng thuế của ta đúng chỗ, đúng lúc, đúng nơi nữa thì phước của ta càng tăng lên. Mà nếu mà nhà nước mà sử dụng thuế của ta sai, dùng ngân sách sai hoặc là tham lạm hoặc là dùng phung phí thì cái ông nhà nước sẽ bị hết phước, mà ta cũng bị kém phước theo. Chứ còn thiện chí mà khi ta đóng thuế là ta đã là có phước, ta đã có đạo đức rồi.
[29:24]Nhưng mà đóng nhiều quá thì sao ạ? Thì doanh nghiệp ta tiêu tan. Vì vậy, ta phải đóng làm sao mà phải duy trì được doanh nghiệp của mình. Mặc dầu biết đóng thuế là đạo đức, là tốt á nhưng mà đóng nhiều quá không được, đóng nhiều quá mình tiêu. Nói vậy: "Thưa thầy, vì cái luật pháp bắt đóng nhiều." Nói thì mình phải lách luật một chút, lách luật một chút. Nói: "Ủa, sao lách luật? Lách luật thì không thượng tôn pháp luật thì làm sao là đạo đức?" Nói: "Không, không phải. Bởi vì luật pháp nó thay đổi xoành xoạch à, luật pháp chưa phải là chân lý. Nay ổng nói vậy mai ổng nói khác. Cho nên ta tin luật pháp tin vừa vừa thôi, mà ta phải dùng cái lương tâm
[30:00]và trí tuệ của mình, ta phải đoán trước cái luật này mai mốt thay đổi. Cho nên ta lách trước á. Lách trước mấy ổng đổi xong cái mình vừa vặn hợp luôn. Nói không, tôi tôi tôi đoán trước rồi mà, mai mốt thế nào ông cũng bỏ thuế này cho nên tôi lách trước." Chứ đóng theo mấy ông là doanh nghiệp tui bể luôn, mà doanh nghiệp vỡ là ảnh hưởng cả xã hội. Cho nên ta lách luật, đôi khi ta lách luật chút, ta trốn thuế chút đỉnh là không phải vì cái cái cái ta tham đâu, mà vì sự tồn tại của doanh nghiệp, nó kéo theo cái công ăn việc làm bao nhiêu người. Và có những lúc nhiều khi luật về thuế má nó không hợp lý, nhà nước cũng phải đổi hoài mà. Luật chưa phải là chân lý.
[30:35]Nhưng mà có một số quốc gia Tây phương á, họ xem luật như là chân lý tuyệt đối mà sai luật cái họ giết chết mình liền, công an tới nhà còng mình đi liền. Nhưng mà sự thật không phải. Giống như ngày xưa á, hồi trong cái thời mà chủ nghĩa miền Bắc có ông bí thư ở tỉnh Vĩnh Phúc tên là Kim Ngọc á, trong khi mà cả nước đang hợp tác xã thì ổng chơi ổng làm khoán. Ổng điều tra đã đời rồi cái ổng cho khoán hộ nông dân á. Khoán hộ nông dân là dân đủ ăn liền. Lúc đó làm coi như bên Trung ương là xuống kết tội ổng là người đang muốn ngả theo khuynh hướng tư bản. Nhưng mà ngày hôm nay thì sao? Ngày hôm nay thì phong ổng anh hùng liền,
[31:11]vinh danh ổng liền, vì cái con người dám lách luật. Cho nên đừng sợ, đã có con người lách luật mà được vinh danh. Mà vì sao mà ta mạnh miệng ta nói? Vì sự thật là luật chưa phải là hoàn hảo, nay thế này mai thế kia. Và cái quan trọng là thế này: là ta không tham, ta không ích kỷ. Doanh nghiệp của ta là sự sống của bao nhiêu người. Ta còn đóng thuế là còn đóng góp quốc gia, nhưng mà luật là cái gì rất là tương đối. Ta không thẹn với lương tâm của mình, nhưng mà ta phải tồn tại để ta ta làm việc, làm ăn. Ta phải tồn đó, cái đầu tiên là phải tồn tại cái rồi muốn làm gì làm. Còn nếu mà ta không tồn tại thì mọi chuyện vô nghĩa,
[31:53]không có, luật pháp cũng không cần phải nói nữa. Cho nên đầu tiên, trách nhiệm đầu tiên của một doanh nghiệp là anh làm sao cho doanh nghiệp anh tồn tại. Đó là bổn phận đầu tiên, trách nhiệm đầu tiên, lý tưởng đầu tiên là doanh nghiệp phải tồn tại cái đã, để cho bao nhiêu con người đang sống nhờ cái doanh nghiệp đó được ổn định cuộc sống của họ. Và để mà doanh nghiệp được tồn tại thì trong đó ta phải bằng cái lương tâm và bằng trí tuệ của mình, còn luật pháp coi vậy chứ còn có sự thay đổi. Nên đây là cái can đảm với gan dạ, nhưng mà có điều là khi ta đem vấn đề này ra mà ta nói quá thì có khi giống như là ta xúi sự vi phạm pháp luật.
[32:30]Ta xúi, nhưng mà ta nói thẳng: luật pháp thay đổi hoài. Cho nên thấy bữa nay các anh thấy tôi vi phạm, nhưng ngày mai các anh sẽ thấy tôi đã đúng giống như ông Kim Ngọc, Bí thư tỉnh Vĩnh Phúc. Cho nên vì vậy, cái gọi là cái luật đầu tiên của tôi, cái trách nhiệm đầu tiên của tôi là phải giữ doanh nghiệp cho tồn tại và các anh phải hỗ trợ vì điều này. Thì luật phải thay đổi. Như có một lần về ở trên chùa của tôi, cất cái chánh điện thì xin giấy phép đàng hoàng, mà xin được giấy phép chánh điện thôi chứ còn bao nhiêu cái nhà ở thì ở trên núi không xin giấy phép được tại đó là trồng rừng phòng hộ.
[33:01]Các anh công an lại nói: "Thầy chỉ có cái giấy phép chánh điện thôi, còn tất cả những nhà khác của thầy đều là xây dựng bất hợp pháp." Cái nói thế này biểu tôi cất cái chứ, mới trả lời với ảnh là: "Tôi cất chánh điện xong rồi bây giờ tôi ra rừng tôi ở hả?" Nói: "Nhưng mà dù sao cũng là luật pháp là thầy..." Nói: "Không, anh đổi luật pháp của anh lại. Luật pháp là để phục vụ nhân dân chứ không phải để làm khó nhân dân. Anh về anh nói anh thay đổi luật pháp lại cho hợp đi." Dám nói liền, cứng họng liền. Đó, cho nên cũng vậy, luật pháp là để phục vụ con người và giúp cho doanh nghiệp tồn tại chứ không phải là để tiêu diệt doanh nghiệp.
[33:34]Cho nên khi có những điều gì đó, đôi khi ta cũng phải phải khéo léo một chút để tồn tại doanh nghiệp ta mới đóng góp được cho xã hội. Và ta, dĩ nhiên là ta không làm căng, vì ta làm căng như vậy mình giống như phản động, không nên. Mà ta trong khi mình chủ trương mình yêu nước, mình chỉ mong là mình đóng góp cho quốc gia thôi, chứ mình không phải là phản động. Mình chỉ làm sao xây dựng ấm êm con người, đóng thuế xây dựng quốc gia. Tuy nhiên, có những lúc là ta phải đóng góp cái ý kiến với nhà nước trong việc điều chỉnh luật để cho cho cho giúp cho doanh nghiệp được tồn tại và phát triển. Ta nói cái câu này là như vậy chứ mình không
[34:09]làm căng, không làm căng nhưng như vậy. Bây giờ ta nói về những yếu tố mà tạo nên một doanh nghiệp thành công ha. Thứ nhất là vốn liếng. Không có vốn thì không có chuyện làm doanh nghiệp, hoặc là vốn của ta hoặc là vốn vay. Mà vốn vay thì cẩn thận là ta rơi vào cái mà hưởng gấp đôi cái phước như hồi nãy ta nói, cẩn thận cái đó. Nên vốn liếng của mình có thì vẫn hay hơn. Thứ hai là bản lĩnh tổ chức kinh doanh. Thì cái này là cái vốn vô hình, cái này là cái phước vô hình, thì không nói được. Thì người do cái học và có những người do cái thiên tài bẩm sinh nào đó thì họ tự nhiên họ có bản lĩnh tổ chức kinh doanh rất là giỏi.
[34:43]Cái này thì ta thì ta không có kể chi tiết được vì rất là nhiều, rất là đa dạng trên khắp thế giới này. Thứ ba là ta có những người hợp tác tốt, gồm có ban điều hành và những nhân viên. Nhưng làm sao coi chừng cái tốt, nên phải kiếm những người đối tác và tuyển nhân viên buộc là phải tốt. Ta biết rằng nhiều người trên cuộc đời này cần công ăn việc làm, nhưng mà ở ban đầu để xây dựng cái doanh nghiệp thành công, ta không dám tuyển tràn lan. Tại vì cái doanh nghiệp không phải là cơ sở từ thiện mà đụng ai ta cũng cho một việc làm để cho họ sống được. Vì ai ta cũng tuyển tùm lum, doanh nghiệp chết liền.
[35:15]Cho nên buộc chỉ tuyển những người có năng lực và có đạo đức. Đó là ban đầu như vậy, còn sau này khi mà mình giàu lên rồi muốn làm từ thiện thì mình sẽ mở rộng ra thêm cách khác, nhưng ban đầu là buộc phải như vậy. Rồi một cái nữa là môi trường xã hội tốt. Môi trường xã hội tốt là gồm cả luật pháp tốt nè, cái hoàn cảnh kinh tế chung cũng cũng ổn định thì là ta sẽ phát triển được. Rồi một yếu tố nữa là cái đạo đức kinh doanh. Như nãy ta nói nãy giờ về những đạo đức trong cái sự kinh doanh. Một yếu tố nữa là sự gia hộ của thần thánh, bắt đầu yếu tố tâm linh. Nếu ta hiểu lầm, ta sẽ rơi vào mê tín ở chỗ này,
[35:54]nhưng mà nếu ta hiểu đúng thì đây là một nguồn lực lớn để ta ta khai thác, ta nương tựa cái sự gia hộ của thần thánh rất là quan trọng.
[36:08]Không ai được nghĩ rằng mình thành công trên đời này chỉ do sức của mình. Ta còn có những thế lực ngầm ngầm đang theo bảo vệ ta. Những thế lực ngầm ngầm bảo vệ ta đó có khi là cha ta, ông ta, người đã mất; có khi là một vị thần linh nào đó họ yêu thương vì đạo đức của ta họ theo hộ trì cho ta; có khi vì kiếp xưa ta có cái nhân duyên ta làm người thân tình nào đó có ân nghĩa với cái vị nào đó mà vị đó họ tu tốt họ lên cõi trời họ ở. Và bây giờ cái duyên xưa còn mà thấy ta lăn lóc ở cái bụi đời này đi làm ăn, họ bí mật theo phù hộ cho ta. Nên sự thật trong cuộc sống này thường ít ai mà cô độc lắm, thường thường ta đều có bí mật cái người nào đó ở
[36:50]trong cái cõi kia vẫn theo ta chứ không phải không. Nhưng mà nếu ta phước ta thấp á thì những người theo ta là những cái vong thường thường thôi, vong thường thường anh em, cha mẹ chút đỉnh họ không không có phước lắm, không giúp gì ta được nhiều lắm. Còn nếu ta có phước, đời xưa những ân nghĩa của ta là lớn, cái mối quan hệ của ta là đặc biệt thì những người mà theo gia hộ của ta là những vị thần thánh có uy lực lớn. Những uy lực lớn nên họ giữ gìn, bảo vệ ta đi qua nhiều sự khó khăn và đôi khi có những lúc họ tiếp cái trí tuệ cho ta. Cái này nghe rất là lạ. Tiếp trí tuệ cho ta là sao? Bởi vì trong cái việc kinh doanh nó có một cái khó nhất là phán đoán tình hình.
[37:28]Tình hình nó chưa xảy tới mà mình phải biết trước nó đi về hướng nào để mình đón đầu mà kinh doanh, đúng không ạ? Cái khó nhất của kinh doanh là nhiêu đó chứ mấy, cái gì cũng làm được hết, nhưng mà phán đoán tương lai nó sẽ ra sao để mình đầu tư cho đúng, đó là cái khó nhất. Thì cái người nào mà phán đoán đúng thì doanh nghiệp thành công, người nào phán đoán sai, doanh nghiệp sẽ thất bại. Mà phán đoán làm sao cho đúng? Thì ở đây có hai yếu tố mà làm cho ta phán đoán đúng: một là cái trực giác của chính ta, ta phán đoán đúng; hai là có sự tiếp trí tuệ của thần thánh khiến họ gửi vào tâm ta một thông điệp
[38:06]làm cho ta hiểu ra, à, ta hiểu à vàng nó sẽ lên giá. Không phải nói đùa đâu. Tôi nói vàng nó còn lên tới 25 chứ không phải là ngừng ngang đây đâu. Vàng còn lên nữa, chưa hết đâu. Và khi ta đoán như vậy thì ta điều chỉnh cái vốn liếng của ta lại cho nó phù hợp và làm sao việc trong việc mua việc bán nó cân đối để mà không bị mất mát. Thì khi mà ta đoán được như vậy thì không phải là mình để kinh doanh vàng lấy lời, nói mình làm doanh nghiệp lớn ai mà canh canh vàng lên giá bán lấy lời, không có đâu, không ai làm chuyện lặt vặt. Nhưng mà một yếu tố của việc vàng lên giá nó ảnh hưởng rất nhiều tới những cái mặt hàng việc mua việc bán và ta dựa vào yếu tố
[38:43]ta phán đoán được như vậy, ta điều chỉnh cái cái sự kinh doanh của ta làm cho ta đỡ bị vấp ngã và được thuận lợi hơn. Thì cái việc mà phán đoán được như vậy nó là cái vốn mà không ai có thể mua được, vốn nó quý hơn tất cả mọi thứ vốn trên đời. Cái mà phán đoán đúng tình hình. Mà cái đó là một là trực giác của chính ta, hai là có sự tiếp trí tuệ của Thần Thánh. Mà cái khi mà ta nói tới yếu tố của Thần Thánh, nãy giờ ta nói yếu tố của phước của chính ta, giờ ta nói yếu tố của Thần Thánh là yếu tố quan trọng không kém đâu. Nhưng mà đôi khi ta mê tín, ta thờ tầm bậy tầm bạ không đúng người, cứ thờ ông Thần Tài để góc nhà ngày nào cũng thắp thắp thắp thắp cho ổng điếu
[39:22]thuốc 3 số 5 gì rồi hi vọng ổng phù hộ cho mình, cái đó vô lý và mê tín. Có không ạ? Ai cũng có cái ông Thần Tài để đâu góc nhà, đang đi qua đi lại ông dòm thấy chân mình không, không thấy mặt mình đâu hết trơn á. Lâu lâu cúi xuống cắm cho ổng điếu thuốc 3 số 5 rồi cầu đủ thứ, nói: "Nay con mua chứng khoán cho trúng" này nọ, đủ thứ chuyện. Mấy đó thành mê tín, nó không, nó không phải là cái ngành chính chắn. Nhưng mà ta phải hiểu sự thật là đôi khi ta có nhân duyên, ta được sự gia hộ của Thần Thánh chứ không phải không. Mà bây giờ hỏi làm sao tôi biết Thần Thánh nào để mà tôi yêu kính, tôi phụng thờ, tôi đền ơn thì sự thực nó khó biết lắm, ta khó biết.
[39:58]Chỉ trừ trường hợp là là có nhân duyên gì mà họ họ xuất hiện một cách hơi rõ ràng, còn bình thường ta rất là khó biết. Nhưng mà Thầy thì Thầy giới thiệu một vị Bồ Tát mà thường là hay phù hộ cho ta khi ta làm ăn chính đáng. Thì khi ta cầu nguyện với vị đó, vị đó sẽ tiếp trí tuệ để giúp ta phán đoán tình hình. Để ta biết người nào ngay, người nào gian mà ta hợp tác. Và biết tình hình sắp tới có thể là là cái mặt nào đó sẽ xảy ra và ta lách, ta tránh, ta phát triển, ta tận dụng cơ hội thì Thầy tin vị Bồ Tát đó là Bồ Tát Di Lặc. Đó là một vị Bồ Tát dạy đạo thôi, nhưng mà thường là Ngài cũng là vị Bồ Tát của cái sự may mắn, sự hoan hỷ.
[40:36]Nên nếu người nào mà hay thờ Bồ Tát Di Lặc và hay tu hành, bản thân mình phải tu tập và biết kính thờ vị đó, lễ lạy, thắp nhang, cúng hoa quả và chính mình phải làm điều lành thì khi mà đụng chuyện cần phán đoán, bỗng nhiên mình rất là nhạy, bỗng nhiên mình rất là nhạy, không tin làm thử. Nếu mà mình thờ Bồ Tát Di Lặc thành kính, mình sống tốt mà mình chuyện sắp tới mà mình phán đoán trật thì hãy đến VCCI này bắt đền chị Tuyết chứ đừng bắt đền Thầy, lúc đó Thầy đi về núi mất rồi. Đây là là một yếu tố như vậy. Bây giờ ta nói cái phần gần gũi một chút. Có những người sau khi làm doanh nhân xong rồi, bắt đầu mới phân vân giữa hai điều:
[41:14]mệt quá muốn nghỉ, nhưng mà nghỉ thì không được, bị ghiền. Thầy, Thầy nói nó có tính nghệ thuật á. Cái sự thăng trầm của lợi nhuận làm cho ta có cảm xúc nên nó tạo cái cảm giác ghiền ghiền như đánh bài á. Bây giờ bỏ, bỏ không được, mà làm thì mệt quá. Làm thì ngày đêm bữa nay thấy thấy Huy xơ xác, phờ phạc kìa. Thấy không? Nên cái cái gọi là áp lực tâm lý của người doanh nhân rất là nặng, gọi là stress. Có nhiều điều mà làm nên cái áp lực tâm lý của ta lắm. Thứ nhất là gì? Phải theo dõi diễn biến công việc, mà theo dõi diễn biến từng việc nó nhỏ nhỏ, từ tính tình nhân viên chút chút cũng phải biết,
[41:46]mình hở ra chút xíu người ta làm sai liền. Rồi phải trù tính sách lược mới, cái phán đoán nãy Thầy nói á, rất là cực. Rồi những công tác ngoại giao, hội đoàn, đối xử với quan chức thành áp lực rất là nặng. Rồi cái việc gia đình gia đình riêng á, vợ chồng, con cái, giáo dục, lễ nghĩa, ông bà, đủ thứ chuyện: "Ủa, sao nay anh làm về trễ vậy?" thì nói vào họp nữa đó, "Họp hay có bồ?" Đó là nội mà cãi không, mình đã mệt rồi còn về mà phải giải thích nữa, rất là đừ, không biết có không ta? Không biết có không? Còn nếu những người nào thực sự có bồ nữa thì còn khủng hoảng nữa. Thì phải đối phó hai ba bên,
[42:18]mệt chết mồ luôn, không biết sao, không biết có không ta? Hỏi mấy ông giùm, không biết có không. Nên rất nhiều tạo nên cái áp lực tâm lý, người ta gọi là stress. Và nhiều người đã giải tỏa cái stress này bằng những trò vui rất tai hại là rượu chè, cờ bạc, trai gái. Nhưng mà đâu biết rằng những cái lối giải trí nó phá luôn tâm hồn ta luôn, phá luôn bộ não ta luôn, ta rất dễ bị điên, rất dễ dễ rơi vào khủng hoảng thần kinh, bị gọi là suy nhược thần kinh luôn. Rất là nguy hiểm. Vì vậy là ta phải có cách giải tỏa stress khác mà Thầy xin giới thiệu là thiền định. Thiền định là tương lai của nhân loại.
[42:54]Tương lai cả nhân loại đều phải được học thiền từ trong trường học. Và hôm nay là cái trường Sao Việt là một cái loại trường cao cấp gần như quốc tế đã bắt đầu mời quý thầy quý cô về dạy thiền cho học sinh, đã được hai buổi. Mời hai cô của trường giám đốc của trường Sao Việt đứng lên cho mọi người nhìn chút. Xin cho tràng pháo tay mọi người. Hai cô đầu tư cái trường Sao Việt rất là lớn, rất là cao cấp. Mấy đứa nhỏ là con nhà giàu không, vô ôi lì sợ luôn. Nhưng mà các cô là mời quý thầy lại dạy thiền. Thế có lẽ đây là trường học đầu tiên ở Việt Nam mà đem cái môn thiền học vào dạy chính thức. Nên đây là điều rất là đáng hoan nghênh, Thầy rất là tán thán hai cô như vậy nha.
[43:38]Và khi mà nói về thiền định như vậy á, ban đầu ta sẽ vất vả vì rất là khó lắng tâm. Tâm mình nó suy nghĩ hàng ngàn chuyện, cả ngủ nó cũng nghĩ, thức cũng nghĩ, mà không có chuyện gì nó cũng nghĩ. Tự động nó phải suy nghĩ, bộ não nó tự vận hành nó thành cái quán tính, dừng không được. Vì ta muốn dừng, nói: "Thôi, cái đầu tao muốn dừng" mà không dừng được. Nên vào thiền, vô thiền cũng không dừng được, vì mới quá, rất là vất vả. Ngồi thì nó mỏi lưng không nhúc nhích, tê tay, tê chân, đủ thứ sự khó chịu. Vừa là tâm loạn, vừa là người không nhúc nhích được thoải mái, rồi tê tay, tê chân, đủ thứ hết.
[44:12]Bước vào thiền rất là vất vả. Nhưng nếu ai có căn lành, có sự kiên nhẫn, cứ kiên nhẫn luyện tập lâu ngày, bắt đầu từ từ mình làm chủ được cái tâm mình thì mới thấy rằng đây là hạnh phúc lớn. Mà thiền á, ngoài cái đem đến cho ta cái an lạc, cái hạnh phúc, còn đem đến cho ta trí tuệ nữa. Khi tâm ta lắng xuống một cái, trực giác phát sinh ra liền. Đây là điều rất là lạ. Tâm mình lắng xuống tới đâu là trực giác phát mạnh ra tới đó. Và cái trực giác này cực kỳ cần cho kinh doanh. Nãy giờ ta nói đến cái mà phán đoán tình hình thì xin thưa là ngoài cái phước của ta tạo nên trực giác, ngoài sự gia hộ của Thần Thánh,
[44:51]bây giờ ta nói đến cái trực giác phát sinh được trong thiền định. Khi tâm ta yên rồi, tự nhiên ta nhìn vấn đề rõ như ban ngày. Có những vấn đề ta chưa cần học đâu nhưng mà ai vừa nói với ta một câu thôi là toàn bộ vấn đề mở tung ra hết như là cả cuốn sách mở ra trước mắt mình luôn, không cần phải học nữa. Cái thiền định đem đến cho ta cái trí tuệ dữ dội như vậy. Ở bên ngoài thấy bình thường, mà liếc vào vấn đề là mở toang hết ra liền trong chớp mắt. Nên vì vậy là cái người mà làm doanh nhân, kinh doanh, doanh nghiệp phải biết ngồi thiền để giữ bảo vệ cái tâm hồn mình, bảo vệ thần kinh não, bảo vệ tâm lý của mình
[45:29]và cũng góp phần ta có cái trí tuệ, cái hạnh phúc, cái an lạc là những yếu tố mà để xây dựng tiếp cái doanh nghiệp của ta được thành công. Nhưng mà bước đầu ta phải hiểu thiền rất khó, bước đầu tập rất là cực. Nhưng nếu kiên nhẫn, lần lần ta sẽ có những kết quả. Và khi nó có kết quả rồi, ta mới thấy đây đúng là lẽ phải. Mà có khi cái kết quả nó đến tốt quá, có khi nó đến tốt quá, nó đến tốt quá thì thì có khi ta dám đi tu luôn chứ không phải không, dám đi tu luôn. Nhất là cạo đầu sẵn như vậy là gọn lắm nè. Hạnh phúc đến từ đâu? Hạnh phúc đến từ đâu? Ta đã quá vất vả vì cái việc làm ăn rồi, nãy giờ mình nói đủ thứ chuyện về làm
[46:12]ăn vất vả, đủ thứ yếu tố này, yếu tố kia bắt mình phải thế này, thế kia. Vậy sống trên đời hạnh phúc ở đâu? Mà ta xác định hạnh phúc không phải là những lạc thú tầm thường, sa đọa của thế gian, thứ đó vứt đi, không nói. Hạnh phúc thực sự nằm ở đâu? Hạnh phúc thực sự nằm ở một đời sống lành mạnh và có ích cho đời. Lành mạnh và có ích cho đời. Ta sẽ thấy hạnh phúc cao thượng toát lên từ đó. Có thể ta vất vả đó, nhưng mà nếu ta sống lành mạnh và có ích cho đời, ta thấy hạnh phúc mỗi ngày một lớn lên. Thần Thánh yêu mến ta, mọi người yêu mến ta. Một ngày nào đó ta từ giã trần gian này trong tiếng khóc của mọi
[46:49]người và trong sự hân hoan đón mừng của các thiên tử cõi trời, chứ không phải ta ra đi trong sự nguyền rủa của mọi người. Nói: "Nó chết rồi, tôi cúng con heo liền" không phải. Mà ta đi, mọi người tiếc nuối, thương nhớ mà trong kia thì chư thiên giang tay đón ta. Khác nhiều. Bởi vì ta sống lành mạnh và có ích cho đời, nên ta phải xác định điều này. Đêm ngày ta phải xác định điều này. Trước khi mở mắt ra, trước khi làm gì đó, nói: "Xin nguyện sống có lành mạnh và có ích cho đời". Rồi hãy đi làm gì làm. Và cái cái phương châm này, cái lý tưởng này nó phải trở thành cốt lõi trong cuộc sống ta, trong tâm hồn của ta. Phải như vậy.
[47:25]Và ta lan truyền cái lý tưởng này cho mọi người: sống lành mạnh và có ích cho đời, phải xác định điều này. Và để sống lành mạnh và có ích cho đời thì ta chấp nhận vất vả để lo cho đời, nhưng bản thân mình phải biết tu dưỡng, tránh xa những lạc thú tầm thường của trần gian và nhất là phải chuyên sâu vào trong trong thiền định là bắt buộc thôi. Không còn con đường nào để có thể có hạnh phúc mà vẫn lành mạnh, vẫn có ích cho đời là chỉ có con đường thiền định sẽ cho ta tất cả những điều đó. Trước tiên, ta cũng phải tập vài động tác khí công rồi ta sẽ bắt chân ngồi đúng tư thế kiết già, rồi ta sẽ suy nghiệm về thân thể, biết rõ toàn thân mình.
[48:04]Khi ta ngồi thiền, thiền là điều phục tâm cho đừng suy nghĩ lung tung. Nhưng mà bước ban đầu á thì ta lại phải biết toàn thân, ngồi đúng tư thế và biết toàn thân, ngồi đúng như Đức Phật á. Đừng có ngồi để hai tay ra ngửa đầu gối mà phải hai tay xếp vô thế này là vì sao vậy? Trong cái thế ngồi đó là hai lòng bàn chân, hai lòng bàn tay và đan điền gom lại một chỗ. Chỉ có thế ngồi như Đức Phật mới được cái đặc tính là hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân và cái bụng ta tập trung một chỗ, còn những thế ngồi khác lại không được đặc tính đó. Mà khi hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân và cái bụng gom lại một giữa thì cái đầu ta yên lại. Vì sao vậy?
[48:42]Tại vì mỗi vùng của một cơ thể nó phản ánh một vùng ở trên vỏ não. Cái bàn chân ta nằm đâu, bàn tay ta nằm đâu là trên vỏ não nó phản ứng hết, nha. Cho nên khi mà hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân và cái bụng gom lại một chỗ thì ta tự nhiên ta ổn định trên não trước, nó vậy. Ngồi thẳng lưng, rồi bắt đầu ta suy nghiệm về cái sự vô thường của cơ thể này. Thân thể này ngày nào đó sẽ chết, sẽ tan hoại thành cát bụi. Cứ suy nghiệm như vậy và biết rõ toàn thân, thì bỗng nhiên ta đạt được hai cái yếu tố: một là sự trầm tĩnh, và hai là cái bản ngã ta nhẹ ra đi. Trước đây có thể ta hống hách, ta kiêu ngạo,
[49:21]ta chấp thủ, nhưng mà khi ta biết rõ toàn thân và ta suy nghiệm cái sự vô thường của thân, tự nhiên là ta ta sống với mọi người bỗng nhiên chan hòa, yêu thương liền. Họ nhìn ta khác liền. Hôm trước họ thấy mình làm ông chủ khác, bà chủ khác, nhưng sau khi một tuần ta ngồi thiền đúng phương pháp, họ nhìn ta khác liền. Ta không biết, ta không thấy mình thay đổi, nhưng mà chung quanh ta mọi người thấy ta đang thay đổi. Họ yêu kính ta thầm thầm từ từ theo từng ngày mà ta không hay. Chỉ có một cái là ta thấy mình là không là gì cả. Ta thấy thân này là vô thường, sẽ tan vỡ vào trong cát bụi, chứ ta cũng không ta chẳng cần làm gì cao siêu.
[49:57]Nhưng ta đâu hiểu rằng chỉ cần cái ta của mình bớt đi, bản ngã mình bớt đi, trong cuộc sống, trong đối xử nó đã khác rồi mà ta không hay. Ta cứ thấy điều đó bình thường, ta không ngờ là nó đã khác. Và nhân viên ta yêu kính ta dần dần, họ nói sau lưng cái ta không biết. Và trong một vài năm mà ta tu thiền đúng như vậy, thì đúng là ta chết họ khóc bù lu bù loa hơn cha mẹ mình nữa. Nhưng mà thôi khoan chết đã, từ từ. Rồi sau đó bắt đầu ta tập theo dõi hơi thở. Bây giờ để ý hơi thở giùm chút coi. Nãy giờ ta quên, giờ để ý lại. Khi ta để ý hơi thở, ta thấy hơi thở tự nhiên nó mạnh hơn bình thường, đúng không ạ?
[50:33]Mình không để ý thì nó thở sao mình không hay, nhưng mình vừa để ý tới nó, bắt đầu nó thở có vẻ mạnh hơn. Và trong cái mạnh hơn đó ta bắt đầu ta có cái cố ý ta điều khiển: "À, mình thở vào, bây giờ mình tới phiên mình thở ra." Cố ý mình thở vào, mình cố ý thở ra. Thì cái biết ta đang thở là đúng, mà cái cố ý điều khiển thở ra thở vào là sai. Thì cái người tu thiền ở chỗ này khéo là chỗ này: biết hơi thở vào, biết hơi thở ra, không điều khiển. Đây là bản lĩnh của người tu thiền. Chỗ này nó đòi hỏi khéo. Vì ta không cần điều khiển, cơ thể ta vẫn phải tự thở ra, tự thở vào. Vì nếu nó không thở nó chết thì sao, phải không?
[51:10]Buộc nó tự thở, ta chỉ cần biết mà thôi. Đó là yếu chỉ của thiền. Và đó là điều mở ra mọi điều tốt đẹp trong thiền định. Đức Phật đã nói như thế. Đây là cái mà, nhưng phải thực hành lần lần ta mới thấy. Khi mà ta ngồi thiền lâu ngày như vậy á, nếu mà ta ngồi đúng, trong đời sống ta có đạo đức, bắt đầu ta có kết quả, tâm ta nó yên lắng. Mà khi tâm ta yên lắng rồi nó nhiều hiện tượng lạ nó xuất hiện thì ta phải đến hỏi. Ta hỏi thì chúng ta, chùa mình Chùa Phật Quang có mở khóa thiền ở Từ Tân mỗi tháng. Nếu mà quý vị có thể sắp xếp được thì mỗi tháng đến Chùa Từ Tân ngồi thiền chung với mọi người để mà nghe những câu hỏi đáp,
[51:49]cũng như mình có thể nêu ra những thắc mắc thì quý Thầy sẽ trả lời, mà ta biết là ta đang đi đúng hay không đúng để điều chỉnh cho kịp. Thì như vậy rất là tốt. Mà hỏi cái cái thời điểm để đến mà tham dự khóa thiền thì lát nữa hỏi quý Thầy, quý Cô giùm nha. Và cái mục tiêu của thiền đưa đến đâu? Mục tiêu của thiền là nhớ đưa đến là vô ngã nha, không có đưa đến đâu hết. Tu làm sao đến không còn có ta nữa là thành công. Nói thì không có gì hết mà động hết cả trời đất. Cái người không còn gì là mình nữa, chính là người đó mà cả trời đất này phải phải cung kính. Nhưng mà người đó lại không thấy mình là gì nữa,
[52:22]tu đến mức độ không còn thấy có cái ta. Cái người đó là cả trời đất phải cung kính. Mục tiêu của ta là vô ngã nhưng ta không cần trời đất cung kính, miễn sao đừng còn cái ta nữa. Và khi không còn cái ta nữa, cái tình yêu thương tràn ngập khắp muôn loài. Trí tuệ biết thấu suốt tất cả mọi điều trong cuộc đời này. Là khi không còn cái ta. Mà ta thì không cầu mong những cái đó, ta chỉ cầu mong đừng còn cái ta thôi. Và khi ngồi thiền, theo dõi hơi thở như vậy, biết thân vô thường như vậy, bỗng nhiên cái ta của ta mỏng dần, mỏng dần. Và trong cuộc sống, bỗng nhiên ta nhân ái hơn với mọi người mà ta không thấy.
[52:55]Ta trầm tĩnh hơn, xử lý công việc khéo léo hơn mà ta không biết. Nhưng mà người chung quanh ta họ biết, họ thấy ta đã sâu sắc hơn, tinh tế hơn, hiền hơn, từ ái hơn. Họ kính trọng ta nhiều hơn mà ta không biết. Nhưng mà đó là cái hiệu quả mà thiền định đem lại. Nhưng đặc biệt nhất là nó giúp cho ta có cái trí tuệ trong việc kinh doanh rất là lớn. Ta đánh giá được vấn đề mà ở mức độ nhỏ đó thì ta đánh giá cái người đối tác với mình, ta đánh giá diễn biến gần gần. Nhưng mà nếu cái người mà có trí tuệ lớn, họ đánh giá được tình của cả thế giới luôn. Họ đoán trước thế giới sẽ đi về đâu. Khiếp như vậy!
[53:27]Khi mà trực giác mạnh rồi, đánh giá được như vậy, ừm. Thì nói gì thì nói, cuối cùng của đạo kinh doanh là gì? Là ai rồi cũng phải từ bỏ cõi đời, tiền bạc cũng phải để lại hết chẳng đem theo được đồng nào. Chỉ đem theo được cái gì? Cái phước mà thôi, đem theo được cái phước và cái trình độ tu tập thiền định mà thôi. Ta đi về một cõi khác, một cõi mà đầy cái an lạc, hạnh phúc của những người cũng đã sống thánh thiện như ta, họ đang chờ ta đó, cuộc sống có ý nghĩa hơn. Và ta sẽ tu tập mãi trong cái thế giới tâm linh đó. Còn cái cõi trần này ta đã đến, ta đã sống xứng đáng, ta đã đem được niềm vui hạnh phúc cho rất nhiều người,
[54:09]và ta đã ra đi trong sự thanh thản vì mình đã làm xong trách nhiệm, chứ cuộc đời không phải là chỗ mà ta đắm luyến lâu. Đó, cái hạnh phúc của doanh nhân là như vậy. Ta làm tất cả mọi trách nhiệm của mình để cho doanh nghiệp được thành công, để cho nhân viên ta được êm ấm, nhưng đây không phải là chỗ ta đắm luyến. Hạnh phúc của ta, chỗ đến ta chỗ khác, chỗ mà ta ta tu tập được cao siêu, vượt khỏi cái trần thế này. Còn một chút cái đạo đức của doanh nhân nữa là thế này: là cái sản phẩm mà ta cung cấp cho cuộc sống này
[54:44]thì thường là khi mà ta bán được sản phẩm xong rồi ta hết trách nhiệm vì ta có lời rồi. Nhưng đó là chưa có đạo đức. Thế giới hiện nay đang bị như vậy, nhưng bây giờ người ta đã nghĩ lại. Cái sản phẩm đó được đem về, họ mua xong rồi, họ trả tiền mình rồi, hết trách nhiệm rồi, nhưng khi họ đem về họ sử dụng, sau khi họ sử dụng xong, cái gì còn lại?
[55:07]Vẫn còn là cái trách nhiệm của doanh nhân. Cái gì còn lại ạ? Rác thải. Ta cung cấp sản phẩm rất là tốt, rất đẹp, ta lấy lời rất nhiều, nhưng mà ta cũng cung cấp rác thải rất nhiều cho môi trường. Đó cũng là một cái làm cho ta bị tổn phước. Vì cái môi trường bị tàn phá ảnh hưởng hết cả thế giới này. Cho nên sau này lần lần đã tới lúc mà ta suy nghĩ lại cái sản phẩm của mình, làm sao mà sau khi sử dụng rồi ít rác thải nhất, hoặc là nếu thu hồi cái phế phẩm nó dễ dàng nhất. Đó là cái đạo đức, trách nhiệm đối với môi trường của toàn thế giới này. Và ta phải được đưa cái điều này vào trong đạo đức của doanh nhân, là đạo đức của kinh doanh.
[55:52]Cái tác động tới môi trường. Hôm nay gần 2 tiếng đồng hồ chúng ta trao đổi với nhau về những đề tài về đạo đức và triết lý kinh doanh, thì chúng tôi nói trên cái quan điểm, trên góc nhìn của Đạo Phật nên nói nhiều về tội phước, nghiệp báo. Và nếu có cái sự khôn ngoan, cái sự khôn ngoan đó cũng phải dựa vào đạo lý và đạo đức. Thì có thể là nó không phải là chuyên sâu trong kinh tế học, nhưng mà đây là một cái góc rất là quan trọng vì nó ảnh hưởng rất lớn đến cái sự vận hành doanh nghiệp của ta. Thì chúng tôi có thành thật đề nghị là mong rằng các vị mà làm doanh nghiệp như vậy hãy cố gắng dành thời gian để tu tập thiền định,
[56:34]vì để tránh bớt cái stress, cái áp lực tâm lý mà ta đã chịu đựng quá nhiều. Trong khi là bây giờ là cái người doanh nhân là người được xã hội tôn trọng, Nhà nước tôn trọng, thì ta phải tự bảo vệ mình, bảo vệ bộ não mình, bảo vệ cái tâm hồn của mình. Và khi bảo vệ được mình tồn tại, mình mới làm cho doanh nghiệp mình tồn tại. Mà doanh nghiệp mình tồn tại thì mới nói tiếp chuyện đạo đức kinh doanh, lợi ích kinh doanh, vân vân, mọi chuyện. Nên mong rằng quý vị cố gắng ngồi thiền, vì cái lợi ích rất là lớn. Và cuối cùng là chúng tôi xin gửi đến quý vị những lời chúc. Tất cả những quý vị ngồi đây đều là những người có tâm.
[57:14]Vì nếu không có tâm, không ai mà chịu khó đến đây nghe cái chữ đạo đức này. Nghe cái chữ đạo đức mà tới, người này đã có tâm. Và tuy quý vị có tâm, nhưng có thể có quý vị thì đang suôn sẻ, nhưng có quý vị đang rắc rối, chứ không phải là ai cũng suôn sẻ hết. Nhưng mà vì quý vị có tâm nên chúng tôi yêu quý các vị. Và tôi cầu nguyện trên Tam Bảo, Thần Thánh gia hộ cho quý vị trong cái việc kinh doanh của mình được thành công tốt đẹp, rất thành công, thành công mãi, phát triển lớn hơn nữa những gì mình đang có, để làm gì? Vì không phải quý vị làm cho quý vị, để quý vị đem lại cái công ăn việc làm cho nhiều người,
[57:59]góp vào cái cái sự ấm êm, hạnh phúc cho đất nước này, cho thế giới này. Xin cảm ơn đã lắng nghe.