[0:00]Mà nếu không có lòng biết ơn, ta mất một cái khoảng lớn trong đạo đức của mình, trong tâm hồn của mình. Nhưng ta đo cái tình nghĩa của một người đối với mình có thật hay không, xem xem họ đối với bố mẹ họ như thế nào cái đã. Mà cái người nào không thấy mà vẫn yêu thương, vẫn biết ơn thì người đó là sao?
[0:30]Nam
[0:38]Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Đại đức Quảng Bảo, Đại đức Châu Phong cùng chư tôn đức. Kính thưa anh Lưu Cung Vinh, anh Sơn hả, anh Sơn... mình nhớ anh Sơn là Phó Bí thư Huyện. Rất là cảm ơn các anh đã về chùa dự lễ Vu Lan, là một cái cái tấm gương lớn để cho các Phật tử noi theo, đã thấy các vị cán bộ lãnh đạo lo bao nhiêu việc dân, việc nước mà cái lễ tâm linh của dân tộc, các anh chị không có bỏ sót, cùng về với chùa dự lễ với chúng ta, thắp cho Phật nén hương, tụng một lời kinh, một tiếng kệ, dâng lên cái lòng thành. Thấy như vậy, người Phật tử của chúng ta hết sức là ấm lòng.
[1:38]Như vậy, mình cố gắng đi theo con đường mà Đạo pháp - Dân tộc, nhớ như vậy nha. Hôm nay Vu Lan là ngày biết ơn, tức là ngày mà ta đem cái đạo lý của Phật soi vào cuộc đời này. Vì khi ta nghe đến đạo Phật, là ta nghĩ đến một cái con đường giúp cho chúng sinh được giác ngộ, giải thoát, vượt khỏi trầm luân sinh tử. Và cái ý nghĩa đó làm cho chúng ta nghĩ rằng là đạo Phật là một đạo xuất thế, quay lưng với cuộc đời, từ bỏ thế gian. Có nhiều người đã hiểu lầm chỗ này, hiểu bị thiếu sót chỗ này, rồi thờ ơ với mọi điều nghĩa tình trong cuộc sống. Mà ta đâu ngờ rằng Đức Phật dạy ta lòng biết ơn rất là kỹ lưỡng.
[2:49]Đức Phật dạy ta về lòng biết ơn ít nhất trong hai sự tình. Một cái sự tình là sau khi Đức Phật đắc đạo,
[3:02]trước khi rời khỏi cái Bồ đề Đạo tràng, nơi mà Đức Phật đã nhập định suốt 49 ngày đêm để bắt đầu cuộc đời giáo hóa độ sinh, Ngài sau khi đi rời khoảng 20 bước chân, Ngài mới quay lại nhìn cái cây bồ đề sum sê tàn lá, cái cội cây mà đã che chở mưa nắng, sương gió cho Ngài suốt 49 ngày đêm nhập định. Ngài lặng lẽ đứng nhìn cái cây đó một tuần lễ suốt bảy ngày, đứng bất động nhìn cái cây đó.
[3:41]Chúng ta không hiểu, chúng ta không hiểu tâm của một bậc Thánh.
[3:47]Ví dụ như chúng ta có ghé nhà ai nghỉ lại qua một đêm, hoặc là trời nắng dừng xe lại bên đường đứng dưới bóng mát một cội cây, hoặc là nhiều khi lỡ cái chân mình bị giẫm nước sình cái ghé vội ven đường nhờ ai xin miếng nước để rửa. Rồi chuyện đó nó trôi qua lặng lẽ trong cái cuộc sống của mình, rồi ta quên, ta quên. Những cái điều ân nghĩa chút chút chút chút đó ta quên ta không nhớ nữa. Hoặc là ta đi đến một đoạn đường, lúc đó Nhà nước vừa đầu tư để cải tạo, nâng cấp, sửa chữa, mở rộng một khúc đường thì có xe cơ giới, có những người thợ, người công nhân, người đó đang người sếp công trình, người kỹ sư đang chỉ đạo làm.
[4:44]Ta rất khó chịu vì làm cho con đường nó chật chội, làm cho cái chuyến đi này của ta qua đó cái bị phải chậm chạp lại. Chúng ta không hiểu, chúng ta không biết, chúng ta không biết những cái ân nghĩa mà chúng ta đã mang trong cuộc đời. Những điều đó ta xem như là những điều nhỏ nhặt, vụn vặt. Nhưng đối với người có đạo đức, không có chuyện gì là nhỏ nhặt, vụn vặt cả. Tất cả đều là thiêng liêng, tất cả đều là đáng yêu, đáng quý. Chúng ta không hiểu nổi tâm của một bậc Thánh, nhất là tâm của một bậc Giác Ngộ phi thường như Đức Phật. Ngồi dưới cội bồ đề 49 ngày đêm, mà ta cứ gọi cái cội cây là vô tri, vô giác để chúng ta có thể thờ ơ, hững hờ rồi quên vội.
[5:44]Nhưng Đức Phật đứng nhìn cây đó bất động bảy ngày đêm. Dĩ nhiên ta không đủ định lực, ta không đủ thần thông để có thể đứng bất động bảy ngày bảy đêm, chưa nói gì khác. Còn Đức Phật đứng bất động biểu tượng cho cái lòng biết ơn đối với cội cây mà ta gọi là vô tri, vô giác này. Rồi sau đó, Đức Phật mới quay lưng và cất bước đi mãi. 10 năm sau, hơn 10 năm sau Đức Phật mới quay lại chỗ đó một lần nữa để an cư kiết hạ 3 tháng trong mùa mưa. Đó là lần thứ nhất. Còn cái sự tình thứ hai được viết trong Tăng Chi Bộ kinh. Lúc đó có ai hỏi gì về Đức Phật về lòng biết ơn á. Cái bộ Tăng Chi Bộ kinh nói lại rất là ngắn gọn, không có nói hết.
[6:41]Lúc đó Đức Phật mới dạy các vị Tỳ-kheo về lòng biết ơn. Này các Tỳ-kheo, lòng biết ơn được tu tập, được giữ gìn, được phát huy, đó là một tính chất của một bậc Thánh Giác Ngộ. Ngài nói câu đó trong Tăng Chi Bộ kinh làm cho ta ngỡ ngàng. Ta cứ tưởng người tu hành giải thoát là buông xả mọi việc, chóng quên mọi việc. Nhưng không ngờ Đức Phật khẳng định cái lòng biết ơn là một thuộc tính của một bậc Thánh. Vậy thì chúng ta cũng vậy.
[7:18]Chúng ta chưa phải là Thánh, nhưng chúng ta học cái hạnh của bậc Thánh. Và trong vô số cái hạnh của bậc Thánh đó, có một cái hạnh rất đặc biệt là hạnh biết ơn. Và để cụ thể hóa, gây ấn tượng cái lòng biết ơn đó, cái hạnh biết ơn đó, trong đạo Phật chúng ta đã lập nên cái ngày lễ Vu Lan này. Cái ngày lễ Vu Lan này kết hợp với nhiều cái ý nghĩa. Cái ý nghĩa thứ nhất là ngày mà chư Tăng tự tứ sau 3 tháng an cư kiết hạ. Ở trong đạo Phật, chư Tăng có cái truyền thống là thúc liễm tu tập trong 3 tháng. Sau đó mới vừa làm việc mà vừa tu, còn riêng là phải có 3 tháng chuyên tu mà bớt làm việc. Thì đó, bởi vì là Đức Phật cho rằng
[8:19]phải có những thời gian mà ta thúc liễm, nghiêm thân thì mới tiến đạo được. Cái cách tu như thế nào thì thôi, cái đó là chuyện của chư Tăng. Thì sau 3 tháng, chư Tăng làm lễ tự tứ là khai hạ, bắt đầu trở lại cái cuộc sống mà làm việc, giáo hóa bình thường trở lại. Thì cái ngày đó là cái ngày mà mọi người vui mừng, chư Thiên vui mừng vì nghĩ rằng sau 3 tháng ắt hẳn rằng chư Tăng có một sự tiến bộ trong cái đạo lực của mình, nên cái việc mà Giáo hóa hoặc là hoạt động phụng sự của chư Tăng sẽ thêm cái chiều sâu, thêm cái sự lợi ích cho chúng sinh là như vậy, nên ai cũng vui mừng. Cái ý nghĩa thứ hai là ý nghĩa là
[9:11]xá tội vong nhân, là trọn nghĩa là cái thế giới của người thế tục là trọn cái ngày tháng bảy, những ngày tháng bảy là cái ngày xá tội vong nhân. Vong nhân là người mất, xá tội là tha tội. Là có nhiều người trước kia lúc sống đã làm những điều tội lỗi. Rồi họ si mê, họ tham lam, họ sân hận, họ tự cao, khoe khoang, rồi họ xúc phạm nhiều điều nên khi chết họ bị mang tội và đọa vào những cảnh giới giới đau khổ. Những cảnh giới đó hoặc là hoặc làm các vong đói khổ, vất va vất vưởng ở bụi bụi cây, bờ cỏ, lâu lâu mới được một miếng ăn. Thậm chí có những cái vong đói quá phải ăn phân của những con vật.
[9:58]Ví dụ như một bãi phân bò đổ xuống như vậy, ta thấy ta lật đật ta tránh ra. Nhưng mà cái bãi phân bò đó nhiều khi là thức ăn của một số cái vong mà ta gọi là ngạ quỷ đói khổ, đói quá thấy miếng phân bò đó vui mừng chạy lại cắm đầu vào ăn. Đó là những cái chúng sinh đau khổ đến vậy. Mà tệ hơn nữa, có những chúng sinh đọa sâu trong địa ngục. Là cái tội của họ hoặc họ che giấu được pháp luật ở thế gian nên pháp luật không xử được. Nhưng khi chết rồi thì không có cái tội nào mà không bị phơi bày nên họ bị giam vào ngục tối, bị đày đọa, bị trừng phạt. Hoặc có những người đã chịu tội ở thế gian rồi,
[10:42]nhưng mà luật pháp thế gian trừng trị chưa hết tội. Vì sao? Vì luật pháp thế gian coi vậy chứ nhân từ. Ví dụ như đọc cái tội đó, ta thấy cái tội này đáng lẽ đem bắn nó mà bắn đi bắn lại 10 lần chưa hết. Nhưng mà nhà nước nói xét điều này xét khoản kia tội này tuyên án 12 năm. Mọi người nói: "Ông quan tòa này ổng ăn hối lộ sao mà ổng xử nó nhẹ vậy?". Nhưng đâu biết rằng là các quan tòa phải làm theo luật, mà luật thì được cả Quốc hội thông qua, mà Quốc hội là cơ quan quyền lực lớn nhất của quốc gia này. Cho nên khi Quốc hội đã ban hành ra đạo luật rồi thì không ai được làm khác đi. Cho nên cái luật đó nhiều khi nhân từ.
[11:27]Thì luật thì nhân từ, họ ở trong tù 12 năm xong, chết rồi xuống địa ngục liền, bị chịu trừng phạt tiếp vì cái tội họ nặng quá. Cho nên vậy có những chúng sinh chìm trong cái u tối đọa đày như vậy. Cho nên mà thì trong đạo Phật có cái ngày xá tội vong nhân vì nghĩ rằng tội thì đáng tội rồi, nhưng mà khi mà họ chịu đọa đày ta cũng xót xa. Đó, cái xót xa mà khi họ chịu quả báo đó là cái đạo đức, là lòng từ bi trong nhà Phật. Ví dụ bây giờ ta thấy ở trên báo đăng hình đứa bé đầu nó to, nó méo, hai mắt muốn lồi ra và nó đau đớn, vật vã nó cứ khóc. Người mẹ ôm con vào lòng bó tay, bác sĩ không biết bệnh gì.
[12:19]Bác sĩ đem bệnh viện bác sĩ cứ rồi bác sĩ chỉ chữa mò mò. À bệnh này thôi thử cho nó vitamin, thử cho nó thuốc giảm đau, thử cho nó kháng sinh, cứ thử thử thôi chứ bác sĩ không biết bệnh gì, chúng ta nhớ điều đó. Có rất nhiều bệnh mà ta đến bệnh viện, ta thấy bác sĩ khám khám, siêu âm rồi cho thuốc, đừng tưởng ông bác sĩ đã biết hết về cái bệnh của ta đang mắc. Thực sự ông bác sĩ ổng đang mò á. Và chữa không ra. Rồi đứa bé nó khóc lóc vật vã, rồi gia đình thì nghèo khổ, chữa không được. Ta nhìn cảnh đó ta đau xót. Thì cái đau xót ra đó là cái đạo đức của một người con Phật. Nhưng ta cũng hiểu rằng cái thằng bé này kiếp trước nó cũng
[13:04]quậy cái gì đây, cũng làm cái điều gì nên tội đây, nên giờ mà cả mẹ cả con rơi vào cái tình cảnh bế tắc như vậy. Nhưng cái đạo đức của ta là ta vẫn thương xót. Thì cũng vậy, nghĩ đến những chúng sinh vô hình, ta không thấy nhưng Phật dạy ta biết, ta tin. Ta tin có những chúng sinh đang đau khổ trong cái cảnh giới kia, nên ta có tổ chức những ngày tháng bảy cúng, sám hối, cầu siêu để mong rằng những người tội nhân trong cái cõi đó được thoát khổ, gọi là ngày xá tội vong nhân, tha tội cho người đã mất. Cái ngày xá tội vong nhân này cái ý nghĩa nó lớn lắm á. Vì thế này: Ta thương được cái chúng sinh mà mắt ta không thấy
[13:59]thì rất là lạ, mà trong đạo Phật ta tin chắc vào điều này. Nhiều khi ta làm một điều mà nhiều người nghĩ như là vô bổ, là huyền hoặc, có thấy đâu mà biết họ khổ. Nhưng mà năm nào đến tháng bảy, tất cả những người con Phật đều long trọng sắm lễ, cúng bái để cầu cho cái người đã mất được thoát khổ. Cái khổ mà ta không nhìn thấy. Vậy ở đây chúng ta hiểu thế nào? Cái người thương xót cái cảnh khổ mà mình nhìn thấy được với cái người thương xót cái cảnh khổ mà thậm chí mắt mình không nhìn thấy được thì ai đạo đức hơn ai?
[14:50]Ai đạo đức hơn ai?
[14:54]Rõ ràng là ta thương được cả những cảnh khổ mà mắt mình không nhìn thấy thì rõ ràng là ta đạo đức hơn, đúng không ạ? Và đạo Phật xây dựng cho ta cái đạo đức này, nâng lên một tầng bậc cao hơn nữa cái đạo đức thông thường của con người. Vì cái đạo đức thông thường của con người chỉ là gì? Ta thương xót ai trong cảnh khổ mắt mình phải nhìn thấy, cái chân người đó phải cụt cho mình nhìn thấy, người đó vừa mới bị xe cán qua, nghĩa là gãy cánh tay, máu chảy đầm đìa mình phải nhìn thấy. Hoặc là cái người đó nghĩa là nhà cửa bị một cơn lũ trôi qua, bay hết, bây giờ đang khóc than đói khổ, mình phải nhìn thấy, thì cái thương xót trong cái cảnh
[15:39]khổ mà nhìn thấy là đạo đức căn bản của con người. Còn người nhìn thấy cảnh khổ mà không thương thì cái người đó không phải loài người nha. Thấy người ta khổ mà không thương thì ta yên trí rằng người đó phải đi khỏi thế giới loài người. Nghĩa là sao? Chết rồi chỉ có con đường đọa làm thú mà thôi. Họ không xứng đáng sống với loài người. Còn những người nào mà nhìn thấy cảnh khổ của người khác mà động lòng thương xót thì con người đó sẽ trở lại được tiếp tục làm người, một làm một người sáng giá. Vì những người này kiếp trước của họ là nhìn thấy người ta khổ mà động lòng thương xót vậy.
[16:26]Nhưng một tầng bậc cao hơn nữa là có những cảnh khổ ta không thấy mà vẫn động lòng thương xót thì cái đạo đức này cao hơn một bậc nữa. Nghĩa là tới cái ngày xá tội vong nhân, ta cúng bái, cầu nguyện cho họ. Hoặc là có nghe ai nói thôi, nói: "Trời ơi, vừa rồi cái trận lụt quá chừng ở ngoài Hà Giang, cái dân đói khổ quá, ở Mù Cang Chải cái cơn lũ nó tuôn xuống nó quất." là chẳng thấy, cứ nghe nói rồi mình nhìn qua báo đài sơ sơ, không thấy tận mắt nhưng mà lòng bỗng nhiên động lên cái lòng thương xót, rồi thôi cái động rồi cái mọi người cùng góp nhau một ít tiền, ít quần ít áo gì đó để tìm cách gửi ra cứu trợ thì cái người đó kiếp sau làm gì ạ?
[17:15]Thấy cảnh khổ mà thương, kiếp sau ngồi bên đó. Còn mà không thấy tận mắt mà vẫn tin vẫn thương thì kiếp sau làm gì ạ? Kiếp sau ngồi bên đây.
[17:32]Là những người đó phải đi xuất gia, vì sao? Vì, thầy nói này mấy anh đừng buồn nha, đạo đức cao hơn một bậc.
[17:42]Không thấy mà vẫn thương, đạo đức cao hơn một bậc. Cho nên ý thầy nói vậy không phải là nói bên đây đạo đức cao hơn bên đây, nhưng mà...
[17:58]Thực sự, còn cái người mà đã làm cán bộ rồi
[18:04]mà lo cho dân, cho nước mà mộ đạo, sùng kính Phật, kiếp sau làm gì ai biết?
[18:14]Cái người mà đã làm cán bộ rồi mà lo cho dân, cho nước, thương dân, thương nước rồi lại sùng kính Phật, mộ đạo thì kiếp sau là một vị cao tăng, hòa thượng đệ tử rất đông.
[18:33]Thầy không nói đùa, thầy không hề nói đùa. Thầy không hề nói đùa chút nào. Có nhiều vị quan trong cái thời gian, cái kiếp mà mình làm quan á, thương dân, thương nước, lo cho dân cho nước rồi cái xây chùa, lễ Phật, với lại hộ chư Tăng. Kiếp sau trở lại đi tu là một vị Hòa thượng đầy uy đức mà đệ tử theo rất là đông. Đệ tử theo đông là vì sao vậy? Vì cái vùng mà mình cai trị á là tất cả những người dân đó đều hưởng cái ân đức của mình. Kiếp sau gặp lại, tự nhiên họ thương, họ mến, họ kính, họ tin, họ theo làm đệ tử hết. Đó là nhân quả công bằng, nên thầy không nói đùa, không nói dóc. Nên cái đạo đức mà thứ hai trong cái ngày tháng Bảy là ngày
[19:25]xá tội vong nhân, thực sự là một đạo đức cao hơn một bậc. Và tập cho ta cái từ bi nó sâu sắc, mênh mông, không còn giới hạn. Ta thương được cảnh khổ trước mắt mà thương được những cảnh khổ không nhìn thấy. Nên đây là ý nghĩa rất là sâu sắc, làm cho ta hiểu sâu hơn về cái thế giới vô hình, thế giới của những người đã mất. Và một điều thế này: Trước sau gì ai cũng phải... Ai cũng phải... Ai cũng phải? Chết. Ta cũng phải đi về cái thế giới vong nhân đó, thế giới của người mất đó. Và xin thưa, về tới đó rồi bắt đầu ta mới tính sổ nợ một lần nữa.
[20:14]Ta mới tính sổ nợ một lần nữa, chưa hết chuyện đâu. Chết rồi, khi mà hồn lìa khỏi xác, cái chữ hồn lìa khỏi xác là một điều mà được khoa học đã bắt đầu mấp mé công nhận rồi, vì cái hiện tượng mà hồn lìa khỏi xác nó đầy hết cả thế giới rồi. Nên trước mà ta hồn lìa khỏi xác rồi thì bây giờ mới tính sổ nợ một lần nữa. Lúc đó ta mới gặp một cái ông thần, ổng chụp đầu ta, ổng đánh mấy bạt tai. Mình mới nói: "Ủa tôi có gì lỗi ngài?" Nói: "Không. Lúc hồi mày còn sống á, cái cây đó là tao đang ở mà mày lại mày cưa mất, mày không hề hỏi ý kiến tao." Giờ bắt đầu là ổng xử tội mình, bắt đầu tính lại hết.
[21:02]Rồi lúc đó vậy, nói có một người lại giận dữ, xúm nhau trói lại, lại gặp lại, trói mình lại và đánh mình quá chừng, đánh đau đớn vậy, mình hỏi: "Tại sao?" Nói: "Lúc đó, à, mày nhìn thấy cái có cái hàng mộ của tụi tao, nhưng mà mày đã làm lơ, cho xe ủi luôn để làm nhà luôn, không cần biết là hài cốt tụi tao tao còn ở đây và tụi tao chưa đầu thai vẫn còn ở đây. Tụi mày xúc phạm làm tao khổ sở thêm sau hồi đó." Tất cả những điều ta không biết. Vì vô minh, ta không biết những điều bí ẩn của trời đất, ta xúc phạm rất nhiều trong cái thế giới vô hình, tới khi chết gặp lại hết. Còn những người mà đệ tử của chùa Viên Quang khi chết thì sao?
[21:54]Hồn vừa lìa khỏi xác, tự nhiên thấy đứng ngoài cửa đầy quá chừng bao nhiêu người vỗ tay reo mừng: "Ngày nào anh sống, anh cũng cúng thí thực cho tụi em ăn, anh cũng tụng kinh cho tụi em nghe, cho nên em vui vẻ đón mừng và rồi chuẩn bị chia tay anh, vì sao vậy? Vì anh sắp sửa lên cõi trời, còn em phải nương chùa Viên Quang tu tập thêm một thời gian nữa." Thấy vậy.
[22:23]Lúc mà hồn lìa khỏi xác rồi, ta đối diện lại với nhiều sự thật mà ta không biết. Nên cái ngày xá tội vong nhân của rằm tháng Bảy làm cho ta quan tâm đến cái còn một thế giới rất lớn mà mắt ta không thấy. Mà nếu ta hiểu đúng, cư xử đúng thì cái phước rất lớn đang chờ đón ta ở mai sau. Nên vì vậy, mà người con Phật, khi ta đến với Phật pháp, học những lời kinh Phật, ta quan tâm đến thế giới đó, yêu thương cái thế giới đó thì nhớ một điều này: chỉ có lợi mà thôi. Cho nên là lúc mà làm cái những ngày lễ trong ngày tháng Bảy này, cúng cái lễ xá tội vong nhân ngày tháng Bảy này, lòng của ta cũng vô tư, cũng chẳng ai hiểu rằng mình sẽ được cái
[23:09]điều gì sau khi này mình chết, chẳng ai nghĩ về điều đó thôi. Nhưng lợi ích, phước báo cũng rất là lớn về sau. Đó là ý nghĩa thứ hai của cái ngày tháng Bảy này. Ngày thứ nhất là gì? Quên rồi. Ý nghĩa thứ nhất của tháng Bảy là gì? Ngày Tự Tứ nha, chư Tăng Tự Tứ. Thứ hai là gì? Xá tội vong nhân. Thứ ba là gì? Bây giờ mới nói đây, là nội dung của bài giảng hôm nay, là lòng biết ơn. Chúng ta thực hành lời Phật dạy lòng biết ơn trong ngày Vu Lan này, lòng biết ơn. Bởi vì cái đạo đức của về cái sự biết ơn nó sâu sắc, tinh tế và coi vậy chứ khó thực hiện. Tại sao cái lòng biết ơn, cái sự đền ơn là điều khó thực hiện?
[24:00]Chỉ bởi vì thế này, chỉ bởi vì thế này: Chúng sinh, hầu hết chúng sinh bị một cái bản năng tự nhiên, cái bản năng này rất tự nhiên, tự nhiên như hơi thở, đó là giúp ai thì ta nhớ mãi, thọ ơn ai, quên liền.
[24:25]Đó là điều hết sức tự nhiên, ai cũng vậy hết, tất cả chúng ta đều bị điều này. Chỉ có khi đến với Phật pháp, ta mới lật ngược cái bản năng đó lại một cách vất vả, là khi giúp ai, ta quên liền, gọi là Đạo Phật gọi là không chấp công, không chấp công, giúp ai quên liền, không nhớ nữa. Mà thọ ơn ai, không bao giờ quên. Điều này thực sự không dễ, vì đây là một điều đi ngược lại cái bản năng tự nhiên của chúng sinh, tất cả chúng sinh đều như vậy. Có một số loài gọi là loài thú,
[25:11]mà loài thú thì đạo đức nó kém và thường sống theo bản năng. Nhưng có một số loài hoặc là một số con vật đặc trưng, nó cũng có cái đạo đức kỳ lạ: nó biết ơn cái người mà đã giúp nó. Thế giới người ta ghi nhận một số trường hợp như thế này. Ví dụ có một con con chim hải âu, nó được một cái người, một cái người công dân đó họ cứu nó trong một lần nó bị thương tật á, ổng giữ nó lại ổng chữa vết thương, ổng thả về biển, cứ mỗi năm bay lại đúng cái nhà ổng thăm ổng lại. Thế giới người ta ghi nhận trường hợp đó. Hoặc là những con cọp, có lần nó bị bẫy
[25:58]mà lúc đó nó còn bé, rồi một cái người tiều phu đã tháo cái bẫy đó, băng bó chữa vết thương rồi thả nó về rừng. Vậy mà cứ lâu lâu nó đi săn được một con mồi nó không ăn, nó ngoạm, nó đem đến trước cửa nhà người tiều phu nó thả xuống như là một sự đền ơn. Đây là những trường hợp mà con vật mà cái linh giác của nó, cái linh tính của nó, cái đạo đức của nó lật ngược được cái bản năng tự nhiên của chúng sinh là vô ơn. Còn loài chó thì được tạo hóa sắp xếp một bản năng là trung thành, biết ơn, mà nó trung thành, biết ơn theo cái bản năng được ghi trong gen, chứ nó không ý thức. Tức là hễ là chó thì nó cứ trung thành,
[26:43]ai cho nó ăn thì nó trung thành, mà không cho ăn nữa thì từ từ nó cũng quên. Mà còn trên thế giới ghi nhận được rất nhiều trường hợp những con sư tử nhớ thương người chủ cũ. Sư tử là cái giống loài dữ, ác, ăn thịt sống, tàn bạo, săn mồi khủng khiếp. Nhưng rất nhiều trường hợp có những con sư tử con cái được cái người ta nuôi, nuôi nấng, yêu thương rồi thả nó đi. Vậy mà cả năm năm sau khi nó lớn to lên rồi, nó gặp lại cái người chủ đó nó phóng tới, người ta cứ tưởng là nó phóng tới nó ngoạm cổ, nó bẻ cổ người ta, không, phóng tới nó ôm, nó ôm và nó vui mừng nó cất tiếng kêu lên. Người ta mới biết rằng à, đây là cái con
[27:32]sư tử mà ngày trước đã được cái người đó họ nuôi, nuôi dưỡng. Nên đây là một vài trường hợp của thú mà ta ghi nhận được. Còn trong con người của chúng ta cũng vậy, cái số người mà khi thọ ơn rồi nhớ ơn, ít, nhớ như vậy ít, vì thông thường ta nhanh chóng quên ơn. Nếu một người nào trong chúng ta ngồi đây mà ta thỉnh thoảng trong một tuần, một tháng, ta nhớ lại cuộc đời của mình, nhớ lại những lần mình đã chịu ơn ai đó mà lòng cứ ngậm ngùi tiếc là ta không còn giữ liên lạc được với ân nhân.
[28:18]Trong lòng cứ day day dứt dứt rồi sau đó lại quên tiếp tại vì ta bị bận công việc, thì đó là những người có đạo đức. Đó là những người mà thắng được cái bản năng tự nhiên của con người. Mà những người đó là những người ta nên giao du, kết bạn, kết tình, kết nghĩa, vì người đó sống có hậu, chung thủy, có trước có sau. Còn những con người nào mà trong đời của mình, ít khi mình ngồi ngẫm lại những ân nghĩa mà mình đã thọ thì người này khó chơi, không giao du được, vì trước sau cũng phản. Mình giúp họ một ngàn lần, chỉ một lần mình không giúp được là họ tức giận, căm thù liền. Đây là cái khó, rất là khó trong việc thay đổi cái đạo đức con người nơi cái lòng biết ơn này.
[29:14]Nên trong cái ngày Vu Lan này, ta tổ chức một ngày lễ Vu Lan trọng thể để nhắc nhau về cái lòng biết ơn, để chiêm nghiệm về cái đạo đức biết ơn vốn là rất khó, không dễ chút nào. Mà nếu không có lòng biết ơn, ta mất một cái khoảng lớn trong đạo đức của mình, trong tâm hồn của mình. Nên vì vậy, ta cần có cái ngày Vu Lan này, cái ngày mà ta học cái hạnh biết ơn. Mà thường ta biết ơn ai nhiều nhất?
[29:48]Thường ta biết ơn ai nhiều nhất?
[29:53]Cha mẹ, đúng như vậy, bởi vì cha mẹ sinh ta ra, nuôi ta lớn.
[30:01]Cái ân nghĩa mà của bố mẹ mình đối với mình thực sự không không tính kể được, không tính kể được. Ta nói đơn giản thế này: ví dụ như hôm đó ta đi đường, mình hết tiền. Bây giờ mà nghe nói hết tiền hơi lạ, chứ hồi cách đây 30 năm cái việc mà đi đường không còn đồng nào trong túi là chuyện bình thường, vì lúc đó xã hội, đất nước ta còn nghèo. Nhưng mà qua 30 năm với sự phấn đấu, xây dựng của Đảng, Nhà nước, ngày hôm nay mà nói: "Đi đường túi hết tiền", là chuyện nghe nhiều khi mấy đứa nhỏ không hiểu, chứ 30 năm trước chuyện mà đi đường không có còn đồng nào trong túi là chuyện bình thường. Rồi cái lỡ lúc đó mình đói khát, cái mình ghé ven đường mình xin miếng
[30:50]nước uống, chỉ xin được miếng nước đỡ khát thôi chứ không mơ ước gì, nhưng mà cái người chủ nhà họ tinh tế họ nhìn cái mặt xanh lè xanh lét của mình, rung rung của mình họ biết mình đang đói. Cái họ lấy ra cho mình củ khoai sắn, trái chuối để mình ăn đỡ. Rồi mừng quá mình ăn mà là chỉ thường thường mình ăn một củ khoai sắn và một trái chuối như vậy trong khoảng hai phút mới hết, nhưng mà hôm đó: một hai ba, ba giây bay hết luôn cả củ sắn và khoai chuối luôn vì nó quá đói nè, bay hết luôn mà mất tiêu luôn, liếc liếc còn nữa không, nhà người ta cũng hết rồi, cái mình đi, mình nhớ cái ơn đó suốt đời, phải không ạ?
[31:28]Chỉ miếng khoai, miếng sắn vì mình là người đạo đức mà, mình nhớ: "Trời, bữa đó mà nếu không có miếng khoai, miếng sắn, lội bộ về nhà không nổi á". Mình nhớ mình thương, nhưng mà thử nghĩ miếng khoai, miếng sắn của một ngôi nhà bên đường có sá gì với cái công ơn mà bố mẹ mình nuôi mình, phải không ạ, sinh ra bồng ẵm, cho bú mớm, chạy cho mình từng cái manh áo, tấm quần, miếng cơm, miếng cháo, miếng thuốc, miếng thang. Biết bao nhiêu năm trời như vậy, cái điều đó nó vượt hơn tất cả những ân nghĩa mà người khác lo cho chúng ta. Chỉ trừ một cái ơn mà tính ra có thể vượt hơn ơn cha mẹ, đó là gì? Ơn Phật thôi, vì Phật cho ta
[32:11]cả một con đường giác ngộ để ta đi hết kiếp này sang kiếp khác. Nếu mà nói trên tinh thần, đôi khi ơn Phật lớn hơn ơn cha mẹ, còn bình thường ơn cha mẹ là số một. Do đó, cái ngày Vu Lan ta cứ phải nhắc ơn cha mẹ trước cái đã, vì nếu ơn cha mẹ mà không nhớ được thì sao? Đừng nói tới những ơn khác. Nếu anh nói tới những ơn khác, anh là giả dối. Cha mẹ ở nhà không thương được, đừng nói: "Tôi thương bạn lắm, tôi kết bạn trên Facebook rồi bạn là tất cả cuộc đời tôi", hoặc là cái người nói: "Anh yêu em trong cuộc đời này không có em anh chết liền", toàn là xạo hết á. Nói: "Vậy nếu không có bố mẹ anh sống được không?
[32:53]Anh có nhớ bố mẹ anh không khi anh nói như vậy?". Cho nên những cái lời yêu thương, những cái nghĩa tình mà người ta thêu dệt với nhau trong cuộc sống chỉ là đúng khi nào người đó có cái lòng hiếu kính, biết ơn bố mẹ. Còn không thì mọi tình nghĩa khác trên đời đều là giả dối. Nên ta đo cái tình nghĩa của một người đối với mình có thật hay không, xem xem họ đối với bố mẹ họ như thế nào cái đã. Đối với bố mẹ mà chưa tốt thì tình gì cũng là giả dối. Như vậy, nên chính vì cái quan trọng trong cái đạo đức con người là cái lòng hiếu kính với bố mẹ mà ta có cái ngày Vu Lan. Cái ngày Vu Lan là cái ngày gì?
[33:38]Đặt lại cái nền tảng đạo đức quan trọng nhất của con người là lòng hiếu kính với với bố mẹ, đó là quan trọng. Nên cái ngày lễ Vu Lan như vậy, đáng lẽ các anh chị bắt các con mình về chùa hết để nghe những điều này mà cho chúng biết ơn bố mẹ, vì ở cái tuổi mới lớn của chúng, chúng sao? Mải chạy theo bạn bè, theo những cuộc vui của tuổi trẻ mà quên một cái bếp lửa ở nơi cái góc nhà, mái ấm ở đêm đông, chiếc chăn đắp lên trong ngày mưa bão, miếng cơm, miếng cháo, miếng sữa, miếng thuốc, sự nâng niu, cái bồng, cái ẵm của bố mẹ ngày nào, chúng quên. Vì vậy, những ngày này chúng ta phải đem con, đem cháu mình về chùa.
[34:32]Vì mình lớn rồi, mình đủ đạo đức để hiểu rồi, nhưng con cháu mình chưa hiểu điều này. Đó là cái ơn rất là lớn quý vị, cái lòng biết ơn này không thể tính kể được. Rồi sau bố mẹ ơn gì?
[34:52]Sau bố mẹ ta có rất nhiều cái ơn nghĩa mà tính ra cứ gần gần gần gần bằng nhau. Ví dụ như ta nói: "Ơn thầy cô giáo", được không ạ? Cũng được. Bây giờ ta nói ơn những người lãnh đạo, được không ạ? Cũng được, những ơn đó đều thiêng liêng gần gần nhau cả. Mà Khổng Tử á thì đặt theo cái thang: quân, sư, phụ. Lãnh đạo là quân, cao nhất. Kế đến ông thầy thứ hai, cha mẹ mới thứ ba, ta không hiểu. Đó là cái quan niệm của Khổng Tử. Vua, cái người lãnh đạo là ơn cao nhất. Thì nếu mà nói theo cái đời sống bình thường ta nói với nhau thôi ơn Phật là nhất thì thôi không nói, nhưng trong đời sống này thì cha mẹ là nhất.
[35:39]Vậy mà Khổng Tử nói ngược lại người lãnh đạo đất nước mới là nhất. Ta nghe hơi kì kì.
[35:47]Nhưng ngẫm cho kĩ, những tư tưởng lớn gặp nhau. Không vô lý, Khổng Tử không vô lý là ở chỗ này: Bố mẹ ta thương yêu ta, nhưng mà xét trên tổng thể xã hội, bố mẹ thương có mấy người con thôi phải không ạ? Nhưng cái người mà quan chức á, cán bộ á, ngoài cái gia đình nhỏ bé của mình trong lòng họ còn cái gì? Cả một xã hội, cả một cộng đồng họ phải lo. Đêm anh ngủ anh nghĩ cái gì? Anh Hùng, đêm anh ngủ anh nghĩ cái gì? Sự thực là nghĩ: kế hoạch này chưa thành, dân chỗ này chưa đấy, con đường này chưa lát xong, vân vân, đủ thứ cái áp lực, mà nhu cầu phải xây dựng làm sao cho dân được ấm no, hạnh phúc.
[36:40]Chỉ nghĩ cho dân thôi. Chúng ta nhớ mà dân là bao nhiêu người, nó khác hẳn với cái gia đình vài người của chúng ta. Chính vì nhìn ra cái chỗ này mà Khổng Tử đặt cái ơn vua lên trên đầu. Vì sao? Vì những cái người lãnh đạo đó họ lo cho nhiều người quá, cái ơn rất là lớn, đó. Cái ơn rất là lớn. Cho nên bây giờ ta cứ nghe nói là ơn Đảng, ơn Bác, cái mình nói này là chính trị mà, chính trị bắt cái dân phải ơn Đảng, ơn Bác, nhưng sự thực những điều đó hết sức trùng hợp với Khổng Tử ngày xưa. Hết sức trùng hợp. Mà đây không phải là mà Khổng Tử thì không phải là chính trị, mà Khổng Tử là đạo lý á, Khổng Tử là đạo đức á.
[37:23]Mà cái cái đạo đức, đạo lý của Khổng Tử là lý trí, có tính toán, có so sánh, có đối chiếu, có trí tuệ chứ Khổng Tử không nịnh ai ạ, Khổng Tử không hề nịnh ai. Nhưng mà bây giờ ta tính theo nhân quả của nhà Phật, ta thấy Khổng Tử nói đúng. Đúng là cái ơn của người lãnh đạo là rất lớn, rất lớn vì sao? Họ lo cho quá nhiều người, lo cho quá nhiều người. Nên bây giờ vậy, ví dụ như là ví dụ thầy nói đơn giản: trong đêm hôm, bỗng nhiên ta nghe nói là bố mẹ ta bệnh, ta nhảy lên chiếc xe, ta đâm đầu ta chạy về thăm bố mẹ. Lúc ở trong tâm ta nghĩ gì?
[38:09]Lúc 11 giờ đêm rồi, trời tối thui, bỗng nhiên có cái cuộc điện thoại nói: "Anh ơi anh, trời ơi mẹ tự nhiên sao bệnh quá". Anh chạy về làm sao? Tức là mình thì đã ở riêng, nhưng mà nghe thương mẹ quá nhảy lên xe phóng ào ào vèo vèo trong đêm về thăm mẹ để coi mẹ bệnh tình ra sao. Trong tâm ta nhớ điều gì và quên điều gì?
[38:35]Ta nhớ một điều là ơn mẹ, ơn cha, đúng không à? Ta quên điều gì?
[38:43]Có một điều mà trong tình huống đó tất cả chúng ta đều quên.
[38:50]Cái con đường từ nhà ta về nhà mẹ ta, ai mở, ai làm cho ta? Ai chủ trương mở đạ đường, ai lên kế hoạch, ai chỉ đạo giám sát? Để cho ta trong đêm tối xách xe chạy cái vù về thăm mẹ và có thể kịp thời đưa mẹ đến bệnh viện. Điều đó ta quên. Đồng ý với thầy không? Thấy chưa? Đó, nhà nước đó, cán bộ đó, lãnh đạo là ở chỗ đó. Cái đời sống của ta đó, hơi thở của ta đó. Cái dòng sông, con đường, mái trường, những chính sách, vân vân, nó vây quanh cuộc sống của ta, ta không bao giờ nhớ đâu. Thì lúc đó, ta chỉ nhớ à cái cuộc sống cá nhân của mình, Lễ Tình Nhân ta lo lấy tình cảm người này, lấy tình cảm người kia ta nhớ, nhưng ta nhớ
[39:46]cuộc sống ta ấm no hơn, hạnh phúc hơn để có thể mà tiếp đãi với nhau, đối tiếp với nhau nó lịch sự hơn chính là cái gì? Chính là một xã hội ta đang giàu có lên từng ngày. Cái xã hội đang giàu có lên từng ngày ở đâu ra, nếu không phải bởi những người lãnh đạo đất nước này, phải không à? Đó, cái ơn đó ta không nhớ, lúc chỉ nhớ người yêu mình đang vòi vĩnh quà, đang nhớ mẹ mình đang đau ốm, đang nhớ con mình à nó nó đang đòi cái iPad mới. Ta chỉ nhớ những điều rất gần trong cuộc sống. Nhưng mà để có cái ngày ta có thể mua một món quà tặng người yêu, ta chở mẹ mình cấp cứu trong đêm cho kịp thời, ta mua cho con mình một cái iPad, nhưng mà để có được những
[40:30]điều đó, những điều thơ mộng trong cuộc sống này thì có cái gì? Có những con người mà đêm nằm ngủ, ngủ không yên vì vẫn lo cho dân, cho nước. Đúng không? Vỗ tay nữa. Và ở đây một lần nữa, ta nói tới cái lòng biết ơn của những điều ta không nhìn thấy.
[40:53]Ta vừa nói tới cái biết ơn những điều ta không nhìn thấy trong ngày Vu Lan là ngày xá tội vong nhân, phải không ạ? Một thế giới ta không nhìn thấy mà ta phải thương, phải nhớ, phải xót xa. Và cũng vậy, cái ơn của những người lãnh đạo quốc gia như không khí á. Có ai thấy không khí không? Không. Nhưng mà thiếu không khí thì sao? Ba phút thôi, lên đường liền, phải không ạ? Lên đường liền thì cái sự lãnh đạo của Nhà nước với Đảng cũng vậy đó. Bao nhiêu chính sách vắt tim, vắt óc ra mà bảo vệ đất nước này bình yên. Bác Giáp chết rồi, nhưng mà xin thưa những chính sách của Bác về quốc phòng, về quân sự vẫn tiếp tục được thi hành.
[41:38]Cái đầu óc thiên tài đó cùng với bao nhiêu anh hùng, những tướng lĩnh cực kỳ giỏi giang của đất nước ta vẫn có những chính sách từ ngàn xưa để bảo vệ đất nước mình. Mấy mươi năm qua, các ngài đã chuẩn bị hết rồi. Nên nếu xảy ra một cuộc chiến tranh, ta hoàn toàn không có gì phải sợ hãi. Nhưng dù có thắng thì đất nước này cũng sao? Cũng tổn thất. Đời sống làm sao? Con người bị giảm sút. Ta không còn cái món quà để tặng cho người yêu ngày Lễ Tình Nhân 14 tháng 2 nữa. Mà khi b- mẹ bố mẹ mình bệnh, nhiều khi cũng khó có khả năng đem lại bệnh viện cấp cứu. Con mình nó cần một cái máy tính để học, khó có khả năng mua cho nó một
[42:18]cái laptop chứ không phải là không, nếu xong một cuộc chiến rồi. Vì nghĩ đến điều đó, Nhà nước mới vận dụng đủ thứ cách để làm sao mà ta không để bị lấn hiếp mà vẫn giữ được hòa bình. Nhưng lúc nào cũng sẵn sàng chiến đấu. Chiến đấu đánh là đánh liền, nhưng hòa bình được ngày nào vẫn là tốt ngày đó, vì sao? Nghĩ đến cái hạnh phúc, ấm no của nhân dân. Những điều đó ta có thấy không? Thấy không ạ? Không. Cái gì các ngài suy tính ở trong đầu các ngài, trong cuộc họp bí mật đây ta có biết không? Không. Nhưng ta... Hôm nay ta nói ra là có phải là thầy biết không? Thầy có dự bữa họp đó không à? Có không?
[43:01]Đừng ai nói có nha. Làm sao mà thầy biết được? Nhưng ta biết những điều đó bằng suy nghĩ, bằng trí tuệ của mình. Đó là những điều ta không thấy mà ta phải biết và biết ơn. Nhớ giùm thầy điều đó. Những điều ta không thấy, nhưng ta phải biết và và biết ơn.
[43:23]Mà cái người nào không thấy mà vẫn yêu thương, vẫn biết ơn thì người đó là làm sao?
[43:32]Người đó là đạo đức đã lên một tầng cao mới. Còn cái người nào mà thấy thì mới biết ơn thì đạo đức là bình thường của một con người. Còn người nào thấy mà vẫn không cần biết ơn thì người đó kiếp sau không không sống được với loài người nữa. Cho nên ta nói ba bậc đạo đức: Cái bậc thấp nhất là thấy rõ ràng người ta có công với cuộc đời này mà không khởi được cái lòng biết ơn, quý trọng. Cái đạo đức thứ hai là đúng của một con người, khi biết những người mà có ơn với cuộc đời này, có ơn với cuộc đời cá nhân ta hoặc là có ơn với cuộc đời của cả cộng đồng này, thấy rõ và ta ta biết ơn. Ta quý trọng, đó là đạo đức của con con người.
[44:24]Ta nói ví dụ như là có những giai đoạn có những người lãnh đạo, cái cuộc lãnh đạo họ nhìn thấy rõ và dân thương. Ví dụ như ở Đà Nẵng nè, Bí thư Nguyễn Bá Thanh vậy. Nghĩa là những cái điều cải cách của ông, xây dựng cái địa phương của ông rất là táo bạo, nâng Đà Nẵng vượt lên thành một gọi là một nơi đáng sống. Và khi ông chết rồi, người dân Đà Nẵng rất là thương tiếc, vì những điều ông làm thấy rõ từng ngày. Hễ giải phóng con đường, con đường vẽ đâm ngay nhà ổng thì ổng lái xe ổng đạo- ổng đập cái nhà ổng trước, vân vân. Rất là nhiều cái việc mà xây dựng cái đời sống của dân nó lên từng ngày rõ quá, thấy rõ quá nên ai cũng yêu mến ông. Cái đó là cái thấy.
[45:03]Còn có những người, xin thưa,
[45:09]họ lo cho cái đất nước này từng giây từng phút, đêm họ không bao giờ được ngủ. Đêm chúng ta ngủ say, có những người không bao giờ được ngủ để bảo vệ, xây dựng cái đất nước này và họ không được quyền cho ai biết tên tuổi của họ. Không được quyền cho ai biết tên tuổi của họ và ta vĩnh viễn không bao giờ ta được biết tới những con người đó trong bóng tối. Ta không biết đâu. Nhưng những người đó ơn nghĩa tràn đầy với cái đất nước này. Nhưng có những cái ơn nghĩa không thấy đó, ta phải biết bằng cái suy nghĩ, bằng tư duy, bằng trí tuệ của mình mà lúc nào cũng gì? Khởi lòng yêu quý, biết ơn. Thì người như vậy mới là người ở đạo đức ở một tầng cao hơn nữa.
[45:55]Người đó kiếp sau mới mới mới qua đây ngồi nha. Kiếp sau mới qua đây ngồi.
[46:10]Trên đời ta có những ơn nghĩa nhỏ, có những ơn nghĩa lớn. Vì cái người nào mà chu toàn được hết, đó là thánh. Đó là thánh. Vì sự thật khi còn phàm phu, ta bỏ sót rất nhiều ơn nghĩa trong đời.
[46:33]Chỉ khi nào mà cái đạo lực của ta tăng tiến thì ta dần dần bớt bỏ sót dần, bớt bỏ sót dần. Chút chút, ngắn ngắn, nhưng mà người ta không được quên cái lời cảm ơn. Cảm ơn mà cảm ơn thật tình thì ta biết người này họ có cái đạo đức, có văn minh. Trong cuộc sống chúng ta hiện nay cũng vậy, ta rất nhiều lần quên nói lời cảm ơn, đúng không à? Ví dụ ta lên máy bay, vì mình nghĩ mình mua vé rồi thì máy bay phải đưa mình tới nơi, phải không à? Đáp xuống rồi thì mình đi xuống à. Nhưng mà vé thì vé, tiền thì tiền, nhưng mà trong thời gian ta ở trên máy bay đó, những người phi công họ căng đầu óc ra để điều khiển cái máy bay cho an toàn đừng rớt.
[47:23]Mà những người nhân viên tiếp viên đó họ chăm sóc ta. Những cái điều đó, cái tinh thần đó đừng tính bằng cái tiền vé nha, mà phải tính bằng cái gì? Đạo đức, ơn nghĩa. Thì nhớ khi xuống máy bay, đừng quên nói một lời cảm ơn với cái người tiếp viên. Mà nếu may mắn gặp cái người phi công mà bước ra, hãy nói lời cảm ơn họ về một chuyến bay thành công tốt đẹp. Nhưng ta có nhớ không? Lật đật xách gói sao chỉ nghĩ tới cái người đón mình ở sân bay thôi. Cái người đó mới là quan trọng. Còn cái người mà chăm sóc ta trong hơn một tiếng đồng hồ trên máy bay, ta quên mất rồi, đúng không à? Mà chúng ta dễ vô ơn.
[48:04]Những điều nhỏ nhỏ trong cuộc sống ta thường quên, không chu đáo. Hôm nay ngồi nói với nhau về lòng biết ơn, hãy dặn lòng mình, hãy nguyện với lòng mình trong suốt cuộc sống này còn lại, cái ơn nghĩa lớn, ơn nghĩa nhỏ ráng đều chu toàn, không quên sót một điều nào cả, được không à? Được nha.
[48:29]Rồi còn một điều nữa là có những ơn nghĩa mâu thuẫn với nhau.
[48:36]Cái người ở bên xóm bên này có ơn với ta, người xóm bên tê cũng có ơn với ta, nhưng hai người đó ghét nhau.
[48:49]Hai người đó ghét nhau. Thế mình đứng ở giữa mình chịu cái mâu thuẫn của hai người mà cả hai người đó mình đều mang ơn. Giờ tính làm sao?
[49:02]Có ai có ý kiến gì trong trường hợp này? Hay là ta đem ta cân hai cái ơn nghĩa đó, bên nào nặng thì ta theo, bên nào nhỏ thì ta đành phải bỏ? Được không ạ? Tính như vậy theo toán học, được không ạ? Không. Vì đây là cái khó khăn, cái phức tạp. Trong đời sống có những lúc như vậy. Có những lúc hai người đó họ không ưa nhau, nhưng mà cả hai người đều có ơn với mình. Đó đây chỗ này ta rất là khó xử. Mà hôm nay ta có nêu từng trường hợp để xử không? Không. Mỗi người về ráng mà tự xử nha. Thầy không có ý kiến, nhưng mà nêu ra một chút vì ta nói là biết ơn, biết ơn những ơn nghĩa trong cuộc đời, nhưng mà không phải lúc nào cũng suôn sẻ.
[49:49]Những ơn nghĩa lớn, những ơn nghĩa nhỏ, những ơn nghĩa mà mâu thuẫn lẫn nhau. Ta nói ví dụ thế này. Ví dụ có một người ở trong miền Nam, bố là theo lính của cái chế độ gọi là Sài Gòn cũ. À, nhưng mà ơn bố thì lớn mà. Anh này lớn lên thì lớn lên trong cái môi trường mà đã miền Nam đã được giải phóng, đất nước đã được thống nhất và anh được học, bắt đầu anh lớn lên thì anh đi học trong cái môi trường gọi là môi trường cách mạng. Anh được học những bài thơ của Tố Hữu, à "Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn", vân vân, những điều đó và anh giác ngộ. Anh mới thấy ở đây mới là lý tưởng sống, đây mới là lý tưởng sống.
[50:34]Sống mà một người vì mọi người, là con người sống mà dẹp đi bớt cái chủ nghĩa cá nhân theo như Bác Hồ dạy, cái con đường này nó đẹp thế chứ! Mà trong một cái xã hội mà đi xây dựng cái chủ nghĩa xã hội là xây dựng một cái đời sống mà con người ta biết quan tâm tới cộng đồng nhiều hơn là cá nhân, lý tưởng này hay thế chứ! Rồi anh được tham gia vào Đoàn, rồi tham gia những công tác xã hội. Cái mùa hè anh lại được đi Mùa hè xanh, đi về những miền quê để xây trường học, xây nhà, làm đường, anh thấy cuộc đời mình nó đẹp, có ý nghĩa. Nhưng ông về tới nhà ông bố là ông hầm hực à. Nhưng mà thằng con thì sao?
[51:13]Thằng con thì thương bố thì thương, nhưng mà còn cái tình yêu đất nước, một cái đất nước một dải non sông thống nhất này thiêng liêng hơn chứ! Nhưng mà tình yêu bố thì không được bỏ. Đó, ta nhớ có những mâu thuẫn, những ơn nghĩa mâu thuẫn trong đời, giờ ta làm sao? Tự về suy nghĩ nha, tự về suy nghĩ.
[51:36]Bây giờ, rốt cuộc lại, ta nghe nói rằng trong kinh Phật, ai mà làm phước được nhiều, có đạo đức, chết thì sinh lên cõi cõi trời, phải không? Đó là thứ nhất. Ai tu hành đắc đạo, chết nhập Niết Niết bàn. Xin thưa, cõi trời là gì? Niết bàn là gì?
[52:13]Thầy định nghĩa thế này: Cõi trời là cõi tình tình nghĩa. Niết bàn là gì? Niết bàn là tâm đại bi.
[52:25]Thầy không đặt ra nha, cái này trong kinh nói rõ ràng. Trong kinh Đại Bát Niết Bàn, Đức Phật định nghĩa cho chư Bồ tát: "Này các Tỳ kheo, Niết bàn chính là tâm đại bi, tâm đại bi chính là Niết bàn". Cho nên tột cùng của sự giác ngộ lại không nói về lý trí mà chính nói về tình cảm, tình nghĩa, tình yêu thương. Niết bàn là gì? Chính là cái tình yêu thương đã đạt đến cái vô hạn, tuyệt đối, vậy thôi. Cõi trời là gì? Đó là cõi mà chư thiên sống với nhau bằng tình, bằng nghĩa, vậy thôi. Nên ai lúc còn làm con người mà sống đầy tình đầy nghĩa thì người đó tương ứng, phù hợp với đời sống của chư chư thiên, nên chết sẽ về cõi cõi trời.
[53:22]Còn người nào lúc còn sống tu tập được cái tâm yêu thương vô hạn tuyệt đối thì người đó sẽ có một ngày nhập Niết bàn, nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.