[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Đề tài hôm nay chúng ta nói nhau nghe là "Cổng chùa rộng mở". Tại sao chúng ta nói cổng chùa rộng mở? Vì chùa Tường Quang không có cổng á. Ai muốn vô vô, ai muốn ra ra, cười quá.
[0:28]Mà sự thật cái chữ mà cổng chùa rộng mở này là thầy nói đùa là tại vì chùa Tường Quang không có cổng, nhưng mà sự thật đây là cái câu mà ta nghe rất nhiều người nói phải không? Nhất là cải lương. Đụng chuyện cái nói là "Cổng chùa rộng mở mà anh". Tức là ý nghĩa là chùa là cái nơi từ bi bao dung mà đón nhận hết mọi con người, mọi chúng sinh về đó. Cho nên những người mà cảm thấy mình hạnh phúc, sung sướng là muốn đến chùa để cúng dường, để chia sẻ chùa cũng nhận, rồi cái người muốn đi tìm đạo lý đến với chùa, chùa cũng tiếp nhận, rồi có những người trong cái cơn cùng cực đau khổ đến để mà tìm một cái sự an ủi nào đó thì chùa cũng nhận.
[1:12]Mà như có những người nghèo quá, đến lúc không còn cái chỗ nào nương thân nữa cũng về chùa rồi thôi chùa cũng nuôi luôn chả biết đuổi đi đâu bây giờ, tới lúc nào đó họ không vui nữa họ đi đâu thì kệ. Ở trên chùa thầy thầy cũng bị như vậy. Có một lần á, có một cái cô đó cô đến, cô ngồi mà nhìn thấy cổ là hết đường đi rồi. Cổ than, nói: "Sao đời con quá khổ?" Thầy nói: "Tìm đến đây gặp thầy thì bớt khổ rồi, nhưng phải giữ vững lòng". Thì sau đó cổ xin ở lại công quả thì suốt một thời gian cổ ở như vậy thì cổ có nơi nương náu, nhưng mà đúng là người không có phước thật. Cái thời gian rồi động tâm, sanh tâm,
[1:46]rồi bắt đầu tâm nghĩ những điều tà, cái rồi lại phải đi. Nên nói là không có duyên ở chùa tiếp. Mà sự thật là ta thấy khi mình đến với chùa, cái người mà trong cái phát tâm mình đến là không phải để vì đạo mà vì nương náu qua cái lúc khổ là không có bền, mà cái người thật lòng đến vì đạo thì chúng ta đến chùa mới mới bền. Thì cái nói là cổng chùa rộng mở có nghĩa là ai đến chùa cũng được hết. Chùa là nơi mà giống như là cái lòng từ bi của Phật chở che, bao dung tất cả mọi chúng sinh. Thậm chí có khi người ta nghĩ rằng cả những kẻ ăn cướp mà biết quay đầu đến chùa, chùa cũng nhận, thậm chí người ta cũng nghĩ như vậy.
[2:29]Nhưng mà sự thật thì đôi khi chùa cũng phải cảnh giác một chút để bảo vệ những cái người đang sống bình yên tu tập tại chùa. Nhưng mà ý nghĩa cổng chùa rộng mở là nói rằng ai cũng đến chùa được. Tuy nhiên, cổng chùa thì rộng mở nhưng người đến chùa không đông. Đúng không ạ? Thật sự chùa, người đến chùa không đông. Tất cả các chùa đều như vậy. Tại sao vậy? Nhiều khi các vị nói: "Thiên đường rộng lối không ai bước, địa ngục quanh co lắm kẻ vào". Là cái địa ngục á cái lối đi nó khó đi, nhưng mà người ta cứ chen nhau mà để vào địa ngục. Còn cái lối đi vào thiên đường thênh thang mà người ta không vào.
[3:11]Cũng vậy, cổng chùa thì rộng mở, ai cũng có thể đến tu, tìm cho mình, gieo trồng cho mình một cái cội phúc ở đó, nhưng mà lại rất ít người đến. Đó, địa ngục đó nha. Còn địa ngục thì coi vậy tối tăm, chật hẹp, trong đó tiếng là kêu than, khóc lóc, rên la. Vậy mà người ta cứ đổ xô người ta đến. Là vì sao vậy? Là bởi vì phía trước địa ngục á là cái hào nhoáng, sang trọng, đẹp đẽ, sung sướng, hưởng thụ. Nhưng mà lọt qua khỏi cánh cửa đó rồi thì phía sau là, là lửa đốt, gươm đâm. Còn cái cổng chùa đó, phía trước là gì? Chỉ là mái cong, bóng cây rủ, chú tiểu quét sân chùa lơ thơ thấy nó buồn bã, không đến.
[3:59]Nhưng phía đằng sau đó, phía sau cái gì nó êm đềm, tĩnh mịch đó là cả cái niềm phúc lạc vô biên. Nhưng người đời không đủ con mắt để nhìn thấu qua, để nhìn thấu qua cái vẻ bên ngoài đó mà biết được cái ở ở phía sau. Trong cái cuộc sống này cũng vậy, nó có nhiều cái mà ta phải có con mắt trí tuệ để nhìn ra khỏi cái hình tướng ở bên ngoài, cái hình tướng ban đầu. Ví dụ, nói ví dụ như là khi mà người nam, người nữ lớn lên đến cái tuổi trưởng thành thì bỗng nhiên do cái nội tiết tố họ tiết ra, cái tâm sinh lý họ phát triển, bỗng nhiên họ bị hấp dẫn bởi cái tình yêu đôi lứa. Thì nhiều khi cái người nữ á nhìn thấy cái người nam
[4:44]mà có cái diện mạo khôi ngô chút đem lòng yêu thích. Người nam vậy, nhìn thấy một cái người nữ mà có cái nhan sắc chút xíu cũng đem lòng yêu thích. Nhưng khi mà họ thương nhau họ lấy nhau rồi, xây dựng gia đình rồi thì phía sau lại rất nhiều chuyện phiền toái, khổ đau, thậm chí đã, cả ly dị. Thì cái điều mà con người ta thì không tránh khỏi, nên thế giới nhân loại cứ phải lập gia đình, cứ phải sinh sôi nảy nở. Nhưng mà đằng sau cái cuộc sống trôi đi của cái loài người như thế này, ta biết rất nhiều chuyện phức tạp, phiền toái của cái gọi là đời sống vợ chồng. Mà đạo Phật á thì cứ nói đi nói lại là ái dục là,
[5:25]là đau khổ, mà nói đi nói lại cuộc đời là vô thường. Mà ta phải có con mắt nhìn xuyên thấu qua những điều đó để thấy bản chất của cuộc đời mà xác định cho mình cái hướng đi cao thượng. Cái mà con người đủ con mắt để nhìn thấy cái đẹp, cái hay đằng sau cái cổng chùa tĩnh mịch đó thì không phải dễ. Chứ còn người ta cứ nhìn thấy cái ánh đèn rực rỡ buổi đêm, tiếng nhạc xập xình trong buổi tối như vậy trong các nơi như mà vui chơi như vậy và người ta cứ tưởng đó là cuộc vui. Nhưng đằng sau đó đều là những cái đau khổ, những cái sa đọa, những cái mất mát. Còn đằng sau cái cổng chùa tĩnh mịch đó thật
[6:05]sự lại có rất nhiều điều hạnh phúc cao quý. Thì cái cổng chùa rộng mở nhưng mà chúng sinh không đủ con mắt để nhìn qua khỏi đó mà bước vào tìm hạnh phúc, mà con người ta nhìn thấy cổng chùa rồi đi luôn đi luôn, nên rất nhiều ngôi chùa là không có người đến. Và tại sao như vậy? Thật sự là cái nguyên nhân ban đầu là tại cái tâm của người xây chùa. Tâm của người xây chùa. Nó là cái nhân. Khi cái người mà đến khai sơn một ngôi chùa, tâm người đến khai sơn ngôi chùa, họ đứng ở vị trí đó, họ nghĩ dựng lên đây một ngôi chùa, trong cái tâm của họ nghĩ ngôi chùa này sẽ như thế nào thì ngôi chùa sẽ dần dần hình thành như thế đó.
[6:51]Đây là cái nhân. Cái ý niệm ban đầu của người khai sơn sẽ thành cái vận mệnh của ngôi chùa lâu dài về sau. Nên khi mà chúng ta đi từ thành phố đi về đây, chúng ta sẽ gặp nhiều cái ngôi chùa ở trên những cái non cao heo hút, có không ạ? Ta ít thấy ngôi chùa mà được cái mặt đường như thế này. Nhiều khi cái ngôi chùa ở cái non cao mà ta thấy rằng muốn đi viếng cái ngôi chùa đó không phải dễ, cũng phải là quen phải là biết á. Thì như vậy rõ ràng là cái người mà khai sơn ngôi chùa trong đầu họ nghĩ rằng là họ có tiếp độ đông người không hay là ẩn tu? Lúc cái người khai sơn nghĩ như thế nào? Là không tiếp độ đông người, phải không?
[7:32]Khi các vị về mở một cái ngôi chùa mà ở nơi vắng vẻ đó là trong đầu quý vị rõ ràng là quý vị đang thích ẩn tu, thích tu thanh tịnh, tĩnh mịch mà không đông người đến, không ồn náo. Đó chính là cái số phận của ngôi chùa đó, ngôi chùa đó là như vậy. Hồi xưa lúc mà thầy lên núi cũng vậy, lên nhìn thấy rừng núi rồi cái thấy cái thung lũng, nói: "Lên đây ở chắc trên đời này không còn ai biết tới mình nữa, về đây là chắc chôn cuộc đời đây trong hiu quạnh được rồi". Cho nên bắt đầu cái a cái mở mang, về đó ở thôi, về đó ở. Nhưng mà không hiểu sao thì do cái thế đất nó linh hay sao á thì tự nhiên lại nhiều
[8:10]người tới, chứ sự thật cái ý niệm ban đầu của thầy là một cái nơi để ẩn tu. Thầy sẽ ở đó rồi hết cuộc đời mình không còn ai biết tới nữa. Như thế. Thì lúc đó thầy rất là bệnh, người thì gầy ốm mà bệnh hoạn. Cái ý niệm ban đầu của người trụ trì rất là quan trọng. Nhưng mà cái đa phần, đa số nha, đây là cái số đông á, số đông là những người đi khai sơn trong Phật giáo đều bị cái ý niệm là xây một ngôi chùa để tĩnh tu, xây ngôi chùa để tĩnh tu và ít tiếp độ. Hầu hết tất cả những vị khai sơn đều bị ý niệm này. Và đây cũng là một cái ý niệm rất sai lầm của những vị khai sơn, những vị khai sơn. Chính thầy thầy cũng bị điều đó, nhưng mà may mắn là cái duyên của thầy
[8:52]nó khác, thành thử nó thay đổi, chứ sự thật thầy cũng bị như vậy. Rồi khi mà thầy gặp nhiều vị tôn túc vậy, nhiều vị tôn túc, nhiều vị hòa thượng, các vị nói lên cái tâm trạng của mình thì biết ngay được các vị đó khi mà xây một ngôi chùa cũng đều muốn tĩnh tu cả, đều muốn tìm nơi thanh tịnh để tu, đều như vậy. Và chính thầy cũng vậy, nhiều khi thầy đi quanh co nhìn lên cái chỗ mà non xanh nước biếc đẹp mà nghĩ rằng ít ai tới được, lại nghĩ: "Nhiều khi mình cất một cái thất đây tu chắc không ai biết, không ai tới". Trong đầu nó vẫn phảng phất cái ý nghĩ như vậy và đó là cái nhân mà khiến cho đạo Phật không có người đến.
[9:27]Cái lỗi đầu tiên là lỗi của những người khai sơn ngôi chùa. Nên vì vậy, từ đây về sau ta mong là những vị nào khi bắt đầu mà trùng tu lại một ngôi chùa hay xây cất mới ngôi chùa, khai sơn ngôi chùa thì phải xác định lại cái ý niệm trong đầu mình lại, chứ để tránh cái lỗi mà rất nhiều thế hệ qua đã bị là cứ nghĩ cất chùa là để tĩnh tu. Nên vì vậy, cổng chùa rộng mở mà không bao nhiêu người đến cả. Giờ là khi mà cái người mà cất chùa hoặc bây giờ là người trụ trì chùa thì ngày đêm phải khởi lại một cái ý niệm mới là chùa để là nơi mà nhiều người được đến để, để tu học. Đây là phải gieo lại, giống như Ni sư vậy.
[10:16]Giờ Ni sư phải ngày đêm phải, mà mỗi khi lễ Phật cũng vậy, lúc nào cũng phát nguyện: "Cái ngôi chùa của mình tức là nơi mà chúng sinh sẽ đến đông để tìm được cái nguồn phúc lạc trong đạo lý". Đó là cái ý niệm của người trụ trì phải rất mạnh như vậy và cầu nguyện trên Tam Bảo gia hộ cho cái điều đó sẽ trở thành. Và không phải riêng đời mình, khi mình chết rồi cái người sau mình kế tục mà nối tiếp trụ trì chùa cũng phải làm cho cái chùa trở nên hưng thịnh như vậy là hễ là ngôi chùa thì chúng sinh cứ đến rất đông để mà được tu học. Ta thấy trên đời này có bao nhiêu người? Được bao nhiêu ngôi chùa?
[10:54]Mỗi ngôi chùa có bao nhiêu người đến? Thật ra điểm đi điểm lại con số không có nhiều. Có một lần vậy cái bữa hôm bữa lễ Phật đản vừa rồi cái có một cái anh đó là ảnh làm bên công an ở thành phố Huế, ảnh gọi điện vào ảnh khoe với thầy, nói: "Thưa thầy, năm nay Huế tổ chức xe hoa đông lắm, tới 2.000 người đi đưa xe hoa". Thành phố Huế là thành phố mà đạo Phật là đạo gốc phải không? Đạo Phật chiếm số rất đông, 2.000 người đưa xe hoa vậy đông hay ít à? Quá ít đi. Quá ít rồi, trong khi lúc đó ngay tại Phật Quang của mình là bao nhiêu người? Mười mấy người, mười mấy ngàn người. Mà mười mấy ngàn người cái thung lũng mình nhìn thấy cũng không phải là chật.
[11:34]Thì như vậy cả một thành phố như vậy mà 2.000 người mà ảnh mừng vô cùng, ảnh cho là đông, thầy rất là buồn. Buồn và thầy cứ ngậm ngùi hoài. Thầy nói: như vậy là người ta vẫn chưa có quan tâm đến Đạo Phật đúng mức. Có thể là mọi người trong lòng mình có biết Đạo Phật chút nào đó, phần nào đó, nhưng mà để thành cái đạo tâm mạnh mẽ, hòa với nhau, hòa với nhau để mà nương nhau, nương vào chùa để cùng tu tập thì chưa có nhiều. Ví dụ như là, ví dụ bây giờ ta ở đây có một buổi lễ, ta có buổi giảng đạo thì bao nhiêu người biết ngồi với nhau như thế này, hòa chung nhau lại thành cái buổi lễ mà nghiêm trang như thế này?
[12:10]Con người như vậy rất ít, tức là phải tâm đạo mạnh. Còn những người mà lác đác ngồi ở quán cà phê, hút phì phèo điếu thuốc, uống ly cà phê mà nói chuyện đạo thì có không? Cũng rất nhiều. Những người đó nhiều lắm chứ không phải không. Ta đi vào cái quán này, quán kia ta thấy những cái thư pháp, những cái người mà viết những câu thư pháp có tính Đạo Phật, hoặc là ta nghe một người sinh viên hay kỹ sư, những người tri thức nói về Đạo Phật rất là nhiều. Bởi vì lúc này trên thế giới có khuynh hướng tìm hiểu về Đạo Phật rất là nhiều, nên hầu hết ai cũng biết chút ít về Đạo Phật, nhưng mà biết Đạo Phật đến cái mức độ mà hợp đoàn lại với nhau như thế
[12:43]này để cùng nhau tu tập, cùng nhau tham gia làm những Phật sự thì rất ít. Giống như là xe hoa ngoài Huế, bây giờ hỏi tới dân Huế ai cũng biết đạo cả, nhưng mà nói là để cùng đi tham dự cái diễu hành xe hoa mừng Lễ Phật đản có 2.000 người thì ta biết rằng là cái tâm đạo con người chưa đủ mạnh. Cũng giống như vậy, nói là Phật tử của thầy thì cũng khắp nơi, nhưng mà để hợp đoàn lại thành đạo tràng tu tập có nhiều không? Không, không có nhiều. Tính ra con số không nhiều, cho nên chỉ khi nào đạo tâm người ta đủ mạnh thì ta mới đến với nhau, nắm tay nhau, cùng hợp tác với nhau để vừa tu tập, vừa lo cho chùa, vừa làm những Phật sự.
[13:24]Còn bình thường con người ta vẫn còn đứng rời rạc dù có hiểu đạo, thì cái mà rời rạc, riêng rẽ dù có hiểu đạo thì cái sự hiểu đạo đó chưa nhiều. Đó cũng vậy, ta có thể là hiểu đạo qua một cuốn sách, hiểu đạo qua một câu chuyện nói với bạn bè, nhưng mà để hiểu đạo đến cái mức độ mà thường xuyên đến chùa để lễ bái, tụng kinh, học hỏi, tu tập thì không nhiều. Có đúng không ạ? Cái con số đó ít, cái số mà chúng ta đang ngồi đây nè, đang có mặt đây là số thuần thành ít có đó. Chứ còn bây giờ bên ngoài rất nhiều người hiểu Đạo Phật, có một cái quán bên kia đường họ cũng là người Đạo Phật, rồi những cái người đang cuốc rẫy ngoài đồng cũng là người Đạo Phật.
[14:03]Đạo Phật nhiều lắm, nhưng mà cái sức mạnh đủ để đến chùa đều đặn mà tụng kinh, lễ bái, tu học thì không nhiều, không nhiều đâu. Cho nên nói tới Đạo Phật ai cũng biết, nhưng mà phát tâm mà gắn bó với chùa thì con số đó ít dần. Nên vì vậy nói là cổng chùa rộng mở, nhưng mà sự thật là cái đạo tâm ta không đủ mạnh để bước qua cái cổng đó mà gắn bó với chùa. Còn cái người mà đạo tâm mạnh, tự nhiên họ rất thích đến chùa, đó là điều tự nhiên như vậy. Là vì sao vậy? Khi mà đạo tâm mạnh rồi, tự nhiên người ta yêu quý cái ngôi chùa, yêu quý tăng ni ở trong chùa đó và thích cái chánh điện thiêng liêng đó.
[14:43]Thường là quý vị cứ dành thời gian, hễ rảnh thời gian cứ là chạy tới chùa, ngồi dưới chánh điện lễ Phật, hay là ngồi uống ly trà, nói chuyện với quý thầy, quý cô, họ tìm thấy đó là những giờ phút hạnh phúc trong đời mình. Còn cái người mà miệng cũng nói Đạo Phật nhưng mà rồi cứ lo làm ăn chạy, chạy mãi trong cuộc đời này thì nhiều lắm. Nên nói là cái cổng chùa rộng mở mà sự thật là đạo tâm con người để tìm đến đó không nhiều, và vì vậy nó phải có một cái sức hút mới để đưa con người đến chùa nhiều hơn. Cái sức hút đó nó là một điều bí ẩn mà đầu tiên là do tâm nguyện của người trụ trì. Là cái người trụ trì lòng yêu thương chúng sinh,
[15:24]lòng từ bi chan rải yêu thương chúng sinh, thường tâm nguyện với Phật là: Xin cho cái đạo tràng của con, nơi cái chốn già lam của con là nơi mà được đông chúng sinh đến để tìm thấy đạo pháp, giác ngộ, tỉnh tu. Cái người trụ trì thường tâm nguyện như vậy mà lòng mình phải thật cởi mở yêu thương chúng sinh thì cái đó biến thành một cái lực bí mật vô hình hút chúng sinh về dần dần, về dần dần. Và khi chúng sinh về với chùa rồi thì tâm đạo họ tăng lên từ từ, tăng lên từ từ, nói vậy. Thì cái tâm nguyện mà để cho cái ngôi chùa mà hút được chúng sinh á, thì nó có mấy cái yếu tố. Nó có mấy yếu tố: thứ nhất là tăng ni trong chùa phải là người có đạo hạnh,
[16:14]có đạo lực để cho người Phật tử họ đến rồi họ mến, họ tin yêu là từ nơi cái thân giáo, cái sự tu hành. Cái thứ hai nữa là tăng ni trong chùa có khả năng hướng dẫn sự tu hành cho Phật tử. Tại vì cái này hai cái khác nhau nha, tại có khi là có người rất có đạo hạnh nhưng mà miệng nói không được, có trường hợp như vậy. Tức là Phật tử đến rất là mến, họ thấy cái hạnh của người tu rất là mến, nhưng mà hỏi sâu về đạo lý cứ nói không tới, nói là người ta không hiểu được. À, đó cũng là một cái nhược điểm. Còn nếu mà tăng ni mà vừa có đạo hạnh mà khi đã có đạo hạnh, Phật tử nhìn vô tin tưởng rồi mà khi Phật tử đến hỏi khúc mắc về đạo
[16:57]lý mình trả lời được thì người ta rất là thích, vì coi vậy chớ cái lời nói để giáo hóa, để hướng dẫn về đạo lý rất là quan trọng. Mà chỉ có con đường đó là con đường chân chính nhất. Từ xưa đến giờ cả chư Phật dù là thần thông phi thường vẫn luôn luôn phải dùng lời nói để khai mở tâm người, không có một vị Phật nào nói là dùng thần thông khai mở tâm người cả, mà đều phải dùng lời nói. Nên cái lời nói để giáo hóa chúng sinh rất là quan trọng. Mà nếu may mắn trong cái ngôi chùa đó, tăng ni có khả năng dùng lời nói để mà hướng dẫn cho Phật tử thì đây là cái điều là may mắn lớn đối với chúng sinh, đó là yếu tố thứ hai.
[17:38]Rồi yếu tố thứ ba là chùa tương đối phải có cơ sở vật chất một chút, người ta mới đến ở mà thoải mái. Ví dụ như bước vô chùa, mưa xuống một cái là mưa dột hết, hoặc là nắng thì nóng cháy, muốn đi vệ sinh thì phải đưa cái cuốc đi ra ngoài đồng chỗ nào không có ai, vân vân, ai mà dám đến chùa đó nữa. Chùa mình có mấy cái cuốc không Ni sư? Có hả. Mà nhất là con người trong thời đại văn minh này á thì người ta lại càng khắt khe về cái nhà vệ sinh. Hôm nay chúng ta phải nói nhà vệ sinh cho nó kỹ. Vì sao vậy? Vì lạ như vậy, nghĩa là khi mà xã hội ít văn minh á tự nhiên người ta ít quan tâm tới nhà vệ sinh, thậm chí không có nhà vệ sinh.
[18:14]Nhưng mà khi mà đã văn minh rồi thì người ta lại rất quan tâm tới nhà vệ sinh. Mà càng văn minh thì cái nhà vệ sinh nó càng sạch, càng đẹp, càng thơm mà thậm chí có thể ngủ trong đó. Thầy nói câu này thầy không nói đùa chút nào. Vì có một vài lần vô tình thì có duyên, thầy đến vài cái nhà mà người ta gọi là văn minh á, khi thầy vô phòng ngủ thì thầy thấy cái toilet ngồi ở trỏng luôn, không hề có cửa, không hề có cái ngăn cách giữa cái giường nằm và cái bồn ngồi đi cầu, không có cửa. Thầy vô mình nhìn hơi sốc, hơi kỳ, hơi kỳ không hiểu. Nhưng mà cái tiêu chuẩn người ta cái nhà vệ sinh người ta sạch đến nỗi mà có thể ngủ trong đó thoải mái.
[18:49]Rồi cũng một lần thầy đến thầy giảng ở một cái chùa đó, thì cái ông thầy đó ổng mới mời thầy vào nghỉ trong cái, ổng nhường cho thầy cái cốc của ổng luôn, mà cái cốc cực kỳ sạch đẹp và văn minh. Rồi đến khi thầy vào trong cái nhà vệ sinh ổng rồi, thầy không muốn ra nữa. Mới thấy cái nhà vệ sinh ổng ở sướng hơn là cái phòng khách ở bên ngoài, thì trong đó đủ thứ đồ trong đó hết trơn. Nếu thích thì xả nước vô ngồi ngâm mình trong đó, vừa đọc sách vừa ngâm nước, rồi có chỗ đọc sách, chỗ nằm thư giãn nghỉ ngơi đó, và cái nhà cầu trong đó luôn, họ gọi là restroom á, nơi phòng nghỉ. Rất là lạ, nhưng mà thì thôi dĩ nhiên chùa không thể nói như vậy,
[19:21]nhưng mà đây là cái ý niệm để chùa chúng ta hiểu rằng khi mà xã hội càng văn minh thì nhà vệ sinh càng được chú trọng. Cho nên vì vậy, để cho Phật tử ngày nay họ đến chùa họ cảm thấy dễ chịu, thoải mái thì làm gì làm, là ngoài cái chánh điện chúng ta xây rất là uy nghi, trang nghiêm đẹp đẽ rồi thì phải lập tức lo cái nhà vệ sinh trước cái. Làm sao cũng vậy, rất là tiện, sạch, đầy đủ. Chứ không thể là một người vô trong đó rồi đằng sau này 50 người đứng xếp hàng chờ từng người như vậy, giải quyết như vậy. Rồi vân vân nhiều thứ rồi, nghĩa là ta cứ phải suy nghĩ, ta cứ suy nghĩ là ví dụ như ta là một người Phật tử,
[19:56]khi ta đến chùa để ta muốn ở lại tu từ sáng tới chiều. Ví dụ hôm đó là ngày Chủ nhật rảnh, cái tự nhiên mình nhớ chùa, thương chùa, thương Ni sư, cái muốn đến thì muốn ở từ sáng tới chiều thì chùa cũng phải đáp ứng được một số điều kiện về đời sống. Ví dụ như gì? Ít ra cũng phải có cơm ăn, có nước uống phải không? Có cơm ăn, nước uống, thì chắc là có không Ni sư hả? Có không ta? Có chứ không đến nỗi ha. Rồi thôi có rồi. Rồi khi ta mệt ta nghỉ trưa ta có cái ghế ngồi dựa lưng, hay là ta có chỗ nghỉ trưa. Rồi khi ta đi vệ sinh, nhà vệ sinh nó sạch sẽ đàng hoàng, có đúng tiêu chuẩn. Rồi khi ta muốn nghe Pháp thì ta có cái thư viện,
[20:35]vân vân, ta muốn ngồi thiền thì có cái chỗ ta ngồi thiền. Hiện nay ví dụ chánh điện mà chung là không được, thiền đường nó phải riêng. Vì vào lễ Phật thì người ta người vào lễ đi ra mà, kinh kệ rồi um sùm, nhưng mà một góc thiền đường để ngồi thiền cái nhà đó thanh tịnh hơn. Như vậy, một cái chùa mà nó được các tiêu chuẩn như vậy, Phật tử người ta sẽ rất là thích đến. Tự nhiên rảnh trên Đà Lạt chạy xuống vèo đây vô đó ngồi thiền, ngồi rồi đi ra đi kinh hành, rồi lát vô ngồi lại, rồi khi mà mệt nữa chạy vô gặp quý thầy, quý cô để mà hỏi han thêm đạo lý. Thì có nhiều cái đạo lý quý thầy cô trả lời mình cũng biết
[21:06]hết rồi, tại mình đọc sách biết hết rồi, hiện nay vậy, nhưng mà nghe nói thêm một câu nữa nó vẫn vui. Thì trong cái ý niệm như vậy, nghĩa là bây giờ chỉ cần một người Phật tử mà đến họ thấy đến chùa tu từ sáng tới chiều thoải mái như vậy là thành công, là chùa thành công, bắt đầu họ rủ thêm người khác: Đến chùa đó có điều kiện để tu. Vì vậy, người ta nói cái cổng chùa rộng mở nhưng mà vô trong trong là cái gì? Nhà chùa thì hẹp, chật hẹp thì người ta không vô nữa, vô một lần người ta chạy mất à, mặc dầu rất thương Ni sư. Nhưng mà có nhiều cái tâm lý vậy, nói đến chùa nói: Dạ, con đến thăm rồi. Nói:
[21:41]Sao không ở lại? Dạ, thôi con về liền vì nhà không có nhà vệ sinh, khó chịu quá. Tự đến, đến trong khoảng cái thời gian mà vừa đủ để chạy kịp về nhà đi vệ sinh, chỉ nhiêu đó thôi. Chúng ta thấy chỉ cái vấn đề nhà vệ sinh thôi mà rất nhiều người đã bỏ chùa, không ở lâu lại. Trong khi đôi khi chùa cần, có những lúc dịp lễ quan trọng cần Phật tử phải ở lại qua hai ngày, ngày hôm nay qua tới ngày hôm sau mới xong cái lễ, vậy mà nửa chừng chút xíu vài tiếng đồng hồ, Phật tử đã ra về hết chỉ bởi vì tại ai? Tại cái nhà vệ sinh. Điều rất là tế nhị, khó nói nhưng lại rất là quan trọng. Cho nên vì vậy, cổng chùa thì rộng mở nhưng mà nhà vệ
[22:18]sinh chùa thì cũng phải rộng rãi, đừng chật hẹp. Yếu tố thoáng đãng. Rồi cái chỗ ngồi thiền của chùa cũng vậy, cũng yên tĩnh, rộng rãi và nhiều cái chỗ khác vậy. Tức là ta cứ tưởng tượng ta là một người Phật tử đến, ta cảm thấy thoải mái thì chùa đó sẽ đông. Còn ví dụ như là chỉ có cái phòng của người trụ trì là đầy đủ tiện nghi thôi, còn những nơi khác không tiện nghi, chùa đó không thể thịnh được. Đây là cái trách nhiệm của người trụ trì. Nên khi nãy mà thầy nói rằng cửa chùa rộng mở mà sao không ai đến, thì đầu tiên ta trách là trách cái người Phật tử, tâm đạo yếu quá, là biết đạo nhưng mà biết không đủ mạnh, cho nên là không có đến chùa để hợp
[22:58]đoàn, đoàn kết với nhau, hợp tác với nhau mà chung tu tập và chung lo Phật sự, nên ta trách cái người Phật tử. Nhưng mà ta đi thêm bước nữa, bây giờ tới phiên ta đổ lỗi cho, cho người trụ trì, là người trụ trì đã không tạo điều kiện để cho cái người tu đến tu. Nên mình phải suy nghĩ ví dụ một người họ đến ở từ sáng tới chiều, họ cần những gì? Rồi ví dụ một người đó họ ở qua một đêm thì họ cần cái gì? Chùa có đáp ứng được hết không? Chùa đáp ứng được không? Hay là họ đến rồi họ thấy không thanh tịnh, họ ở đó họ một ngày ở chùa không tĩnh tu lắm, cái họ không thích đến nữa thì chùa sẽ vắng. Thầy nhớ hồi nhỏ thầy vậy, khi thầy đọc sách kinh rồi,
[23:36]cái bắt đầu yêu quý đạo Phật rồi là tự mình thúc đẩy phải đi chùa. Mỗi khi rảnh chút xíu cái chạy vô chùa, chạy vô chùa thì tìm đến cái ngôi chùa tĩnh mịch. Vô đó rồi cái tức là đến gặp thầy trụ trì hay thầy nào đó nói: "Xin thầy cho con mượn cuốn kinh để con xem", xem chứ không tụng. Cái ông thầy ổng đưa cuốn kinh Pháp Hoa hay đưa cuốn kinh Lăng, cuốn kinh Hoa Nghiêm vậy, cái đến một chỗ tĩnh mịch ngồi thanh thản lật từng trang, từng trang, có cái bình trà thì có khi ông thầy ổng ghé lại chút. Rồi có khi mình đang xem kinh như vậy cái một ông thầy lớn trong chùa đến ghé ngang hỏi: "Con đọc kinh gì?" Nói:
[24:08]"Dạ thưa thầy, con đang đọc kinh Pháp Hoa." Rồi thầy mới hỏi: "Con đọc rồi con có hiểu không?" Nói: "Dạ thưa thầy, con cũng không hiểu lắm. Nhưng mà thôi con cố gắng tĩnh tâm đọc rồi hi vọng lần lần khai mở." Rồi ông thầy ổng lại nói thêm, ổng nói: "Bộ kinh này rất là quan trọng. Kinh này là kinh mà Phật nhân nói nhân duyên Phật ra đời để khai thị cho chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến, nên trong đây có nhiều cái ẩn ý bóng gió. Nhưng mà nếu mà mình cứ xâm nhập sâu dần, sâu dần thì hiểu sẽ rất là hay." Tức là ông thầy ổng nói vài ba câu cũng không rõ nghĩa, nhưng mà làm mình rất ấm lòng, rất là ấm lòng.
[24:39]Mình cảm thấy mình nhận được một tình yêu thương của cái ông thầy, đó. Và chính những lời nói của ông thầy cũng sơ sơ chả gì nhiều mà nuôi dưỡng cái đạo tâm mình suốt cả đời. Rồi sau này thầy đi xuất gia rồi nhưng mà rồi cũng thật sự là cũng không hề có dịp trở về lại thăm cái chùa mà mình đã từng đi chùa, mà đã ngồi xem những bản kinh mà có ông thầy tới nói vài câu. Thực sự là bây giờ ông thầy ra sao thầy cũng chả biết nữa. Nhưng mà những lời nói của người cứ văng vẳng bên tai và nuôi dưỡng cái đạo tâm của mình. Vì lúc ổng ghé ngang ổng đứng đó ổng hỏi vài câu thôi, mình nhận ra được cái từ bi của người và cảm thấy rất hạnh phúc.
[25:12]Và chỉ vậy thôi, chỉ vậy thôi là hễ rảnh không học ở trường là chạy tuốt vô chùa ngồi chùa. Có khi đến ngồi thiền, có khi đến xem kinh, chỉ vậy thôi trong cái bóng mát chùa, trong ngôi chùa vắng vẻ vậy mà đã rất là hạnh phúc. Vì như vậy và như vậy mọi ngôi chùa khác phải như vậy chứ, nghĩa là chỉ cần một người đến mà khi họ ở từ sáng tới chiều họ cảm thấy rất thoải mái là chùa thành công. Thì như vậy sẽ nhiều người cũng đến như vậy, cũng đến như vậy. Đó là ta chưa nói đến là còn những cái đạo lý sâu xa hơn, nếu trong cái ngôi chùa đó mà là một cái nguồn đạo lý sâu xa, cao siêu hơn nữa thì cái người
[25:51]Phật tử đến sẽ hạnh phúc biết là, biết là bao nhiêu. Nên cái trách nhiệm đầu tiên là cái ý niệm, cái trách nhiệm của người trụ trì đã xây dựng cái ngôi chùa theo cái mô hình nào mà có hấp dẫn hay là, hay là không. Rồi có một cái yếu tố nữa, có nhiều người trụ trì bị vướng phải một cái nhược điểm thế này, tức là trong lòng cũng rất muốn là Phật tử đến chùa đông để cho chùa được sung, được thịnh. Thì có nhiều người tu lâu rồi, ban đầu khi về chùa thì nghĩ rằng ngôi chùa cần yên tĩnh để tu, nhưng mà khi đến ở chùa lâu rồi thì bỗng mới thấy một điều là đúng là chùa mà Phật tử ít đến thì chùa giống như là thiếu cái bổn phận của mình đối với chúng sinh,
[26:30]nên rất mong để mà chùa có đông người đến để tu. Thì cái mà mong đông người đến để tu hành là cái niềm mong mỏi chính đáng của cái người trụ trì, nhưng cái niềm mong mỏi thì chính đáng nhưng mà cái cách làm có chính đáng hay không là chuyện khác. Vì có khi là cái người trụ trì đến đã lấy lòng, chìu lòng, chiếm cảm tình Phật tử để cho Phật tử mến mà đến chùa, chìu Phật tử. Đây là chìu, lấy cảm tình Phật tử lại là một chuyện khác chứ không phải là dạy dỗ Phật tử, mà chính cái dạy dỗ Phật tử đó nó mới là cái bền bỉ lâu dài. Cái việc mà lấy lòng Phật tử để cho Phật tử nghĩa là thấy mình được chiều chuộng rồi thích đến chùa sẽ làm hư cái người Phật tử đó.
[27:18]Về lâu về dài rồi nhiều khi họ đến càng đông, chùa càng loạn là vì người ta đến vì được chiều chuộng mà ông thầy không thể chìu hết mọi người như nhau được, nó sẽ tạo ra sự ganh tị, cái sự hơn thua. Do đó là chỉ tập trung dạy cho Phật tử tu học mà thôi. Rồi người nào mà thấm được đạo lý rồi, họ đến chùa họ gắn bó với chùa rất là bền lòng. Giống như thầy nói á, cái ông thầy đó khi mà thầy đến, hồi nhỏ thầy đến chùa, ông thầy ổng cũng chẳng hề lấy cảm tình thầy. Cái câu nói mà ổng hỏi thầy có hiểu kinh không, ổng chỉ dặn vài điều rồi ổng đi mất á, nhưng mà thầy thấy rất là ấm lòng, rất là ấm lòng và cảm thấy
[27:55]yêu mến ngôi chùa đó và cảm thấy đúng là mái chùa che chở hồn dân tộc thật sự. Còn mà ví dụ như đến gặp ông thầy nào mà chiều chuộng mình, nói năng ngọt ngào nhiều khi mình lại sợ. Trong khi thực sự là ta chỉ cần đạo lý, còn cái cách mà người trụ trì chìu lòng, lấy cảm tình của, của khách là điều, điều không nên. Nên người trụ trì vậy, chỉ tập trung dạy tu thì sẽ bền, mình cho người ta đạo lý, đùn người ta tu rồi sẽ bền. Nhưng mà muốn dạy người ta tu thì chính cái tâm của người trụ trì nó phải bừng bừng cái đạo lý, trong đó nó tràn ngập đạo lý thì ai đến gần mình cũng bị mình cuốn vô cái quỹ đạo tu hành.
[28:36]Còn nếu mà trong lòng mình thiếu cái lực tu thì khi người ta đến gần mình cái tự nhiên mình không có cuốn người ta vào cái quỹ đạo tu hành, mà mình chỉ nghe người ta kể chuyện đời, người ta tâm sự chuyện thế gian rồi cái mình cũng buồn vui theo cái chuyện mà người ta kể, rồi tâm cũng trôi đi, lạc cái tâm luôn. Thành thử ra tuy ở trong chùa mà bị cái thế tục ở bên ngoài nó đem vào thế làm, làm giảm thêm cái sự thanh tịnh của thiền môn. Mà ta biết rằng là thiền môn thì phải thanh tịnh. Tuy rằng bây giờ đó trong cái đời sống văn minh, đất đai quý hiếm, con người đông ra, nhà cửa xây càng lúc càng ép ép ép chung quanh chùa hết.
[29:18]Ví dụ như bây giờ ngày xưa ngôi chùa Tường Quang này là nơi rất là vắng vẻ, nhưng bây giờ ta thấy sát hai bên đều có nhà hết, chùa nào cũng bị như vậy. Và như vậy có nghĩa là cái thế tục bao vây hết chùa rồi, và chùa giống như là một cái ốc đảo cô quạnh nhưng mà ở trong đó là một cái nơi mà thoát khỏi thế gian. Một cái ốc đảo cô quạnh giữa cái thế tục dày đặc nhưng mà chùa phải là một cái ốc đảo cô quạnh thoát khỏi thế gian. Nhưng mà muốn thật sự chùa là một cái ốc đảo cô quạnh mà thoát khỏi thế gian đó thì ai đến chùa cũng bị cuốn vào quỹ đạo tu hành, chứ không để cho cái người họ đến chùa mà họ đem chuyện
[29:57]thế tục vào, họ làm u ám thêm cái ngôi chùa. Mà người đời thì không hiểu, người đời đến đâu là bỏ cái thế tục vào trong đó liền, nói, kể chuyện thế tục và xử sự theo cách của thế tục, hơn thua, cũng buồn thương, giận ghét đủ cách. Và như vậy là đã đem cái thế tục vào trong cái chốn thiền môn nghiêm tịnh, cũng là một cái mang tội. Nhưng mà không trách được người Phật tử vì người Phật tử không hiểu luật, người Phật tử không hiểu luật và nỗi lòng quá nhiều, và cũng nghĩ rằng khi mình đến chùa mình được cái sự chia sẻ, an ủi, dạy dỗ cho nên hễ có dịp là cứ kể chuyện đời đủ thứ để mong rằng là thầy cô sẽ mở ra một cái giải pháp nào cho mình về mình sống tốt nên hay kể.
[30:45]Mà nếu thầy cô không đủ đạo lực để cuốn người đó vào quỹ đạo tu hành thì chính thầy cô cũng bị ảnh hưởng luôn. Thế nên, nên ta nói rằng là người trụ trì đừng chìu lòng, lấy cảm tình của khách để mà mong có khách, mà cứ thẳng một đường dạy tu. Ai đến vào mình cuốn vào quỹ đạo tu, đó, mới ban đầu người ta có thể là không được lòng nhưng về lâu về dài người ta sẽ thấm, người ta sẽ thấm và người ta yêu quý ngôi chùa, đó. Mà muốn như vậy thì chính bản thân quý thầy, quý cô trong chùa phải là hết sức cố gắng tu hành. Mà cố gắng tu hành là gì? Thứ nhất là sửa từng chút lỗi lầm, và thứ hai là phải tinh tấn thiền định.
[31:26]Dĩ nhiên cái việc tu trong chùa thì nhiều chuyện lắm: đêm hôm, khuya sớm tụng kinh, lễ bái rồi giữ gìn giới luật, rồi trong cái xử sự với nhau phải thật sự là từ bi, yêu thương, đúng phép, đúng luật rồi vân vân, rồi tới giờ, tới phút rồi là phải thanh tịnh ngồi thiền, phải tinh tấn thiền định, đó. Nó nhiều chuyện để tạo thành gọi là cái sự tu tập của một cái tập thể tăng chúng. Và khi mà có cái, cái sức tu đó rồi thì ta thấy chùa sẽ hút người về tu. Bây giờ khi mà Phật tử về chùa tu rồi, yêu mến chùa rồi, yêu mến đạo lý rồi thì lần lần ta sẽ trở thành gọi là Phật tử thuần thành. Trong đạo Phật có một cái từ rất là lạ là Phật tử thuần thành.
[32:15]Phật tử thuần thành là sao? Cái chữ này ngộ lắm nha, nó như là một cái kêu là gì không biết, kêu không lẽ một cái chức để lên thì cũng kỳ, nó cũng không đúng, một cái bằng cấp thì cũng không đúng. Cái này nó, nó không có ai phong, không có giấy chứng nhận, à không giấy chứng nhận, không bằng khen, không gì hết. Nhưng mà chỉ gọi người đó là Phật tử thuần thành thì thật sự là người đó đã bước lên một đẳng cấp mới. Còn bình thường mọi người đến chùa thì cứ gọi là Phật tử, nhưng mà để được gọi là Phật tử thuần thành là khác liền. Là làm sao vậy? Thầy nhớ hồi thầy chưa đi tu thầy cũng được phong là Phật tử thuần thành.
[32:54]Lúc đó thầy đang đến cái nhà đó, đang có cái việc gì ở nơi cái nhà đó thì có gặp một cái sư cô bước vào. Sư cô bước vào, sư cô đi gặp ông chủ nhà để bàn cái chuyện gì đó, hồi đó thầy cũng không nhớ nữa. Nhưng mà lúc đó thầy cũng đang là khách cái nhà đó. Cái thầy thấy cái sư cô đó tới bàn cái chuyện, cái thầy lật đật là đón tiếp cái sư cô rất là lễ phép và chân thành và sư cô đó bàn cái việc gì thầy đều cố gắng giúp sư cô bàn với người chủ nhà để giúp cho được việc. Và cái thái độ mình rất là thành kính, cái lúc sư cô mới khen: "Chà, đây là Phật tử thuần thành nha." Thấy hồi đó thầy cũng được phong là Phật
[33:29]tử thuần thành, còn ở đây không biết còn ai được khen không thầy không biết. Để bữa nào để thầy lựa lựa rồi thầy khen một số Phật tử, thầy phong một số Phật tử thuần thành. Chứ cái từ Phật tử thuần thành không có bằng cấp nhưng là một cái lời khen rất là là cảm động, là vì cái người đó có một vị trí đứng rất gần với người xuất gia, hiểu rất rõ mọi việc trong chùa, tương đối là là đạo lý đã thấm nhuần, có cái công phu tu tập hằng ngày. Đó, tuy chưa xuất gia nhưng mà cái đời sống rất gần với người xuất gia và yêu mến người xuất gia, gắn bó với chùa, rất rành việc của chùa, có thể là làm những Phật sự để giúp đỡ, phụ giúp với chùa rất nhiều.
[34:09]Đó là người Phật tử thuần thành. Ai cảm thấy mình đủ tiêu chuẩn như vậy giơ tay lên? Ai? Thầy thấy là nhiều người không giơ tay lên, nhưng mà thầy biết chắc một điều là hầu hết ở đây là Phật tử thuần thành, hầu hết ở đây là Phật tử thuần thành. Bởi vậy mới về đây nghe pháp như thế này, có đúng không ạ? Đúng không? Thật sự, rất nhiều người là Phật tử thuần thành, gắn bó với chùa lắm. Thì thế này, cái vai trò của người Phật tử thuần thành rất quan trọng trong đạo Phật. Vì nếu không có những người Phật tử thuần thành, đạo Phật sẽ suy tàn. Thầy nói thẳng đấy. Không có những Phật tử thuần thành, đạo Phật sẽ suy tàn.
[34:46]Vì sao vậy? Bởi vì quý thầy, quý cô á lúc nào cũng phải giữ một cái vai trò nghiêm trang, đạo mạo và giữ cái khoảng cách đối với thế gian. Không có xông xáo đi nơi này nơi kia được. Trong chùa mình là trong chùa, đi tới nơi đâu là có nơi có chỗ, không có đi bừa bãi lung tung. Tiếp xúc với người nào là có người có hạn, không có tiếp xúc bừa bãi được, rồi phải trở về chùa để giữ một cái hình ảnh nghiêm trang thanh tịnh mà mà tu tập. Nên chính vì phải giữ cái sự nghiêm trang, đạo mạo đó nên cái việc mà quý thầy, quý cô mà tiếp xúc để hóa độ chúng sinh rất là hạn chế. Ví dụ bây giờ như thầy, thầy có thể nào thầy vào cái
[35:26]chợ, thầy ngồi sề xuống một chỗ một cái bà bán rau sống thầy ngồi thầy nói chuyện đạo được không? Không. Hoặc là bà bán cá bà đang chặt cá bốp bốp máu văng tùm lum rồi đứng gần bảo thầy kêu bả niệm Phật được không? Không. Nhưng mà ai làm được chuyện đó? Ai? Chính Phật tử thuần thành. Những người mà không có cái hình thức phải nghiêm trang, ở đâu cũng tới được, ở đâu cũng xông xáo được, chính những người đó sẽ đến được hết tất cả mọi ngõ ngách của cuộc sống này mà giáo hóa, đem Phật pháp đến, giúp cho, tiếp sức cho quý thầy, quý cô. Giờ mà gặp người hốt rác, họ quét rác như vậy mình đến mình đi
[36:01]rè rè họ vừa quét mình vừa đi bên cạnh nói chuyện cũng được, vào cái quán cà phê họ nghe nhạc xập xình mình cũng vào đó ngồi cũng nói chuyện đạo với họ được, rồi đi vào trong cái chợ búa xôn xao như vậy cũng nói một vài lời đạo lý rồi đi ra được. Cũng được hết. Là đi vào mọi ngõ ngách của cuộc sống được hết, mình đem ánh sáng đạo lý đến với mọi người trong mọi ngõ ngách được hết, chứ còn quý thầy, quý cô không làm được chuyện này. Và phải có những người Phật tử thuần thành như vậy đến với mọi người, mọi hạng người trong cuộc sống này như vậy, đi vào mọi ngõ ngách của cuộc đời như vậy thì ánh sáng Phật pháp mới mới lan tỏa vào đời.
[36:36]Chứ còn bây giờ như là quý thầy, quý cô dù có đạo mạo nghiêm trang, có tu giỏi gì giỏi cũng chỉ ở chùa thôi, không thể đi vào mọi ngõ ngách cuộc sống. Cho nên chính những người Phật tử thuần thành mới là cái gạch nối giữa chùa với cuộc đời, mới là cái gạch nối giữa Tăng Ni với biết bao nhiêu người còn chưa hiểu đạo. Nên vai trò của người Phật tử thuần thành cực kỳ quan trọng, thầy nói một lần nữa là cực kỳ quan trọng. Nếu không có những người Phật tử thuần thành, Phật pháp sẽ suy tàn. Nên vì vậy nếu ta đã là người Phật tử thuần thành thì hãy vui mừng vì điều này, vì biết rằng là vai trò của ta rất là quan trọng trong Phật pháp
[37:15]mà đạo Phật rất cần nhiều những con người như thế này. Đúng không ạ? Cho tràng pháo tay vậy, tán thán những người Phật tử gọi là thuần thành. Nhưng mà có cái điều là thực ra nói là Phật tử thuần thành thì ta cũng phải hiểu rằng là ta vẫn còn là phàm phu. Vì là phàm phu nên ta còn buồn, thương, giận, ghét, còn hơn thua, còn ích kỷ, còn rầy rà, còn trách móc, còn so đo. Nên tuy rất là yêu mến chùa, rất là gắn bó với quý thầy, quý cô, rất là siêng năng đem đạo lý đến với mọi người, nhưng mà ta vẫn còn nhiều cái phiền não, so đo và chính cái điều này đôi khi ta lại phá hoại Phật pháp lại. Ta tự hào, ta kể công, ta hơn thua,
[38:01]không muốn ai được khen hơn mình là bắt đầu ta lại phá hủy Phật pháp. Ta phá hoại lại hết những công đức mình đã gieo trồng lúc trước. Đây là điều mà ta phải phải cẩn thận. Nhưng mà tuy nhiên thì nói trong Phật pháp thì cái vai trò của những người Phật tử thuần thành rất là quan trọng. Và cái việc mà thầy hay thành lập các đạo tràng nghĩa là gì? Nghĩa là thầy tập hợp những người Phật tử thuần thành đó lại cùng tu tập, cùng làm những Phật sự và nhắc nhở lẫn nhau để tránh những cái tâm thức xấu nó còn len lỏi khi mà ta chưa phải là thánh. Vì ta chưa phải là thánh nên còn rất nhiều lỗi lầm. Hồi sáng thầy mới nói với đệ tử của thầy thế này:
[38:44]Thầy nói thầy tu 30 năm rồi, hôm nay thầy mới hiểu được một cái điều mà bao nhiêu năm qua rất khó hiểu, đó là cái so sánh đối chiếu giữa tứ thiền, tứ quả, sự triệt ngộ của các thiền sư trong tổ sư thiền, cái sự đốn ngộ của các thiền sư. Chúng ta nghe nói các thiền sư nghe một câu nói hay bị đánh một gậy rồi hốt nhiên đại ngộ phải không? Có nghe chưa? Như vậy cái hốt nhiên đại ngộ của thiền sư là nằm ở mức độ nào trong tứ thiền hoặc là trong tứ quả? Rồi giữa tứ thiền và tứ quả so sánh với nhau nó nằm ở lớp nào lớp nào? Thì đây là một cái thắc mắc nằm rất sâu trong đạo Phật mà rất nhiều đời, nhiều kiếp cũng không ai lý giải được vì Đức Phật đã Niết bàn.
[39:30]Thì mỗi người cứ tự mình, mỗi vị tông sư cứ tự mình xác định cái mức đi của mình mà không có hợp nhất lại được. Trong khi Đức Phật đã nói lên con đường Bát Chánh Đạo, tứ thiền, tứ quả, sau này ta lại có cái đốn ngộ của Thiền tông. Vậy giữa cái đốn ngộ Thiền tông với tứ thiền, tứ quả nó gắn với nhau như thế nào? Thì sự thật vẫn là một cái rất là khó hiểu mà 30 năm rồi thầy mới biết được. Mà biết nó rồi thì mới thấy thương, thương cho mình và thương cho tất cả chúng sinh. Vì sao? Vì biết rằng con đường Phật đạo thật là lâu xa, con đường Phật đạo thật là lâu xa. Và mới hiểu rằng trong kinh hay nói
[40:12]là cái vị đó đã tu hành hàng ngàn kiếp hay vị đó đã ngồi thiền 15 ngàn năm đều cảm thấy rất bình thường, rất là đúng như vậy, rất là đúng. Bởi vì cái con đường của Phật pháp rất là lâu xa, rất là khó khăn. Nên ai mà khi tu hành ta được một phần kết quả nào đó rồi có cảm giác như mình đã gần tới bờ thì xin thưa tất cả đều là hiểu lầm. Bờ còn xa lắm. Hoặc là cứ có cái cảm giác rằng là mình đi không lâu hoặc là nghe ai nói rằng hứa hẹn là trong vòng một vài năm có thể là đạt được sự chứng ngộ thì xin thưa đều chỉ là lời hứa suông, chỉ là sự hiểu nhầm. Đạo Phật lâu xa lắm. Hôm nào có dịp thầy sẽ nói về điều này,
[40:57]thầy sẽ phân tích rõ về cái con đường lâu xa này. Đối chiếu giữa cái sự đốn ngộ của Thiền tông với cái tứ thiền, với tứ quả để ta biết. Thì khi ta biết rồi cái cách tu của ta nó sẽ chuẩn hơn, cách tu của ta nó sẽ chuẩn mực hơn là sao? Ta rất tinh tấn nhưng mà không bao giờ dám nghĩ rằng mình sẽ nhanh chóng đạt được kết quả, nhưng mà luôn luôn phải kiên trì, luôn luôn phải đi đúng đường. Mà chính cái mà luôn luôn kiên trì, luôn luôn đi đúng đường mặc dầu không bao giờ dám nghĩ rằng mình sẽ sớm chứng ngộ, đó lại là cái quan điểm rất là đúng đắn. Mà như vậy ta tu sẽ rất là an lành. Thì cái người Phật tử thuần thành ta cũng vậy,
[41:39]đừng bao giờ nghĩ rằng cái những điều ta làm được trong Phật pháp hay ta đã tu được phần nào nó là cái gì đã nhiều, mà phải luôn luôn biết rằng con đường của Phật đạo còn rất là là lâu xa mà ta còn phải cố gắng nhiều nhiều nghìn năm nữa, nhiều nghìn kiếp nữa, phải hiểu như vậy. Thì hồi nãy thầy vừa nói, nếu trong đạo Phật mà thiếu những người Phật tử thuần thành thì Phật pháp sẽ suy tàn. Mà cái chữ gọi là Phật tử thuần thành không hề có cái danh tính rõ ràng, không ai phong bằng cấp cho ta cả. Giáo hội cũng không hề phong, quý thầy cũng không hề phong. Ví dụ như ông thầy cho Phật tử quy y thì có cái lá phái, vậy thôi.
[42:19]Cho đến ngày Phật tử đó chết thì để lá phái trên bàn thờ mình thờ, vậy thôi. Chứ cũng không hề phong cái người Phật tử đó là thuần thành hay chưa. Cái chữ mà Phật tử thuần thành này nó thuộc về tự hiểu ngầm với nhau, là cái mà ở trên Tam Bảo, trên Chư Thiên nhìn xuống đánh giá mình, chứ tự mình không dám đánh giá mình. Nhưng mà người Phật tử thuần thành chính là cái vai trò rất là quan trọng trong việc xây dựng, phát triển đạo pháp. Vì sao như vậy? Vì như nãy thầy đã nói, người này là người đứng trung gian giữa chùa và cả thế gian mênh mông bên ngoài. Người này là người đứng trung gian giữa Tăng
[42:57]Ni với biết bao nhiêu người chưa hiểu đạo. Nên cái việc mà phụ tiếp với quý thầy, quý cô để độ biết bao nhiêu người mà chưa biết đến chùa, chưa biết đạo là cái điều rất là rất là khó. À vì vậy đã là Phật tử thuần thành rồi, trong lòng ta tự nhiên nó xuất hiện một cái lý tưởng là lý tưởng giáo hóa độ sinh, muốn cho nhiều người khác cũng được hưởng cái lợi ích như chính mình đã được, đó là giáo pháp cao cả. Nên vì vậy mình phải biết độ người, đem giáo pháp đến với những người chưa biết. Nhưng mà chúng sinh thì sao? Chúng sinh thì can cường, chúng sinh rất can cường. Người ta không phải dễ là người chưa có căn duyên mà bỗng nhiên tin vào đạo lý.
[43:41]Có nhiều người không chịu tin nhân quả, nói gì nói không chịu tin, vì họ thích là mạnh được yếu thua, hay là đứa nào giỏi thì đứa đó thắng, vậy thôi, chứ không có tin là có cái nhân quả bí mật ở phía sau. Thì ta thấy rằng là vì vậy khi một người Phật tử thuần thành mà muốn đem đạo lý đến với mọi người phải hết sức là kiên trì, vì chúng sinh ngang bướng không được tự ái. Nhiều khi mình đem đạo lý đến người ta còn cười vào mặt mình, người ta chê mình là mê tín. Phải kiên trì, phải chịu vất vả, phải tinh tế. Tinh tế là biết cái người đó phù hợp với cái đạo lý nào mà đem cho người ta dần dần. Rồi phải tận tụy, phải siêng năng.
[44:22]Ngoài những công việc bổn phận đối với cuộc đời, đối với gia đình mình rồi, rồi còn phải dành biết bao nhiêu thời gian để mà đem cái đạo lý đến với bao nhiêu người trong cuộc đời mình có dịp để tiếp xúc. Nên cái vai trò của người Phật tử rất là rất là quan trọng. Vừa rồi chúng ta có xem cái cái gì đó? Bóng đá gì World Cup gì chưa? Có ai xem giơ tay lên thầy coi. Có xem cũng giấu hả? Anh Giàu có xem không? Có một người giơ tay. Nghinh Chính có xem không kìa? Ông Già có xem không? Ông Già có xem không? Có luôn, hai người. Hai người gương mẫu đạo tràng Phật Đồng Sa Đéc đều có thức đêm xem bóng đá.
[45:01]Rồi ai nữa? Thêm người nữa. Rồi. Quá gương mẫu luôn thấy không? Vừa rồi bóng đá vừa rồi nó có một hiện tượng rất là lạ. Thầy nói cho thầy không có xem đâu nha, đừng có dòm thầy chằm chằm như đó. Là thầy theo dõi báo với lại xem tin trên mạng chút xíu thì nó có hiện tượng là có con bạch tuộc tiên tri, chúng ta có nghe không ạ? Có nghe hết tức là có coi bóng đá rồi! Trời vậy mà nãy giờ im lặng giấu nha.
[45:31]Có ai thắc mắc là tại sao không? Có muốn hỏi thầy trả lời không? Có con bạch tuộc tên là Paul nằm ở nơi cái chỗ nào ở Đức á, ừ. Thì có điều rất lạ là tiên đoán đúng luôn cả bảy trận đấu, chính xác 100%. Và nó ăn cái thức ăn nó là con trai. Mà không biết ai đó cắc cớ bỗng nhiên là muốn cá độ bóng đá mà không biết đội nào thắng thì mới bỏ hai cái lon, hai cái hộp có dán hai cái hình quốc kỳ của hai cái đội và bỏ mấy con trai trong đó. Nhưng với ý nghĩ rằng để coi nghĩ rằng nếu nó lựa con trai bên cái hộp của quốc kỳ nào thì cái đội đó sẽ thắng. Và y như rằng nó bốc cái con trai trong cái hộp nào thì chắc chắn đội đó thắng.
[46:13]Là Đức kỳ rồi là thắng giòn giã nhưng tới cuối cùng là không có thể vô địch được bởi vì con bạch tuộc nó tiên tri là Đức không thắng. Rồi giữa cái trận cuối cùng là Tây Ban Nha và Hà Lan thì ai cũng nghĩ Hà Lan là đội mạnh nhưng không, nó chọn Tây Ban Nha và đúng là Tây Ban Nha vô địch. Thầy nói nghe rất rành, sự thực thầy không có coi nha. Thầy không bao giờ coi một giây! Thầy nói như vậy thật sự thầy không coi một giây và rất ghét vô cùng. Nhưng mà thầy tò mò vì có cái hiện tượng của tâm linh mà trên báo có nói nên thầy cũng theo dõi. Thầy chỉ theo dõi con bạch tuộc, thầy không hề theo dõi trái bóng lăn về đâu nha.
[46:46]Trái bóng lăn về đâu kệ nó, nhưng mà thầy chỉ theo dõi con bạch tuộc. Vì có hiện tượng tâm linh rất lạ này. Và bây giờ thế giới sôi lên vì con bạch tuộc này. Và nhiều người mà chuyên cá độ bóng đá thì chỉ mơ ước làm sao sở hữu được con bạch tuộc đó, giấu luôn. Là từ đây về sau là biết đội nào thắng rồi là cứ cá độ vậy đó. Còn những người mà họ mua bán độ thì họ căm thù con bạch tuộc bởi vì tiết lộ bí mật hết. Thế là người ta đổ dồn cá độ qua bên cái con mà nó đã tiên tri. Nó là tiết lộ thiên cơ nên thầy sợ là nó sống không dai. Ai tiết lộ thiên cơ rồi sẽ sống không dai. Đó là lý do mà thầy bói, thầy phong thủy đồ nhiều khi
[47:22]gặp trục trặc khổ sở trong đời mình là vậy đó. Là vì tiết lộ thiên cơ. Thì con bạch tuộc này nó là thuộc loại tiết lộ thiên cơ. Nhưng vì sao nó nói đúng? Mới đầu người ta nói là vì nó quen với cái lá cờ của Đức, nhưng mà con bạch tuộc thì làm gì nó biết cờ Đức, cờ Ý, thấy không? Nó là bạch tuộc rồi làm gì biết. Nhưng mà nó bốc đâu trúng đó. Không hề nói. Như vậy nó đọc được cái ý nghĩ của cái người mà bỏ thức ăn cho nó. Đúng không ạ? Khi mà cái người mà bỏ hai cái hộp thức ăn cho nó với cái ý rằng bên đây là đội tuyển Tây Ban Nha, bên đây đội tuyển Hà Lan và chờ coi với trong đầu là nếu nó chọn cái nào đội đó sẽ thắng.
[47:57]Rõ ràng là cái tâm chứ nói đâu có nghe, nó đâu có nghe đâu. Rõ ràng cái tâm người đó là với tâm bạch con bạch tuộc bắt được cái tâm đó. Đúng không ạ? Nó bắt được cái tâm đó. Nó bắt được cái tâm đó là một chuyện rồi, thứ hai là nó biết luôn đội nào sẽ thắng luôn. Nó mới bốc vô đó để nó trả lời giùm cho người ta. Đúng không ạ? Ở Đà Lạt mình có cái bàn xoay, mình có biết chưa? Để tay vô thì nó? Tại sao? Như vậy trong cái bàn nó ẩn chứa một cái lực tâm linh. Đến nay khoa học chưa lý giải được, phải không? Và cái bàn đó mục đích của nó là để xoay để làm gì? Thật ra bàn đâu phải để xoay, bàn đó để bói.
[48:33]Hôm nay chết cha thầy cũng tiết lộ thiên cơ. Ví dụ thế này, thầy nói chuyện đùa thôi. Thầy nói ví dụ là ví dụ như một cái cô đó có hai người yêu cổ, cổ không biết chọn ai. Thì cổ để hai cái tên hai cái góc, để hai góc lên cái bàn xoay đó. Rồi cổ để cái tay lên và cổ xem nơi là cái bàn đó nó sẽ nhích về người nào. Thì khi mà cái bàn nó nhích về người nào thì cổ chọn người đó thì tương đối chắc ăn hơn. Ông đó ít mê bóng đá hơn. Sự thật là vậy. Và vì có con bạch tuộc nó cũng như vậy, rõ ràng là nó bắt được cái tâm của cái người mà đang muốn tìm hiểu kết quả bỏ thức ăn cho nó và nó biết luôn kết quả trận đấu.
[49:14]Thì thôi cái chuyện con bạch tuộc nó có cái tâm linh đó là chuyện ta còn sẽ phân tích lâu dài. Vì sao con bạch tuộc nó có tâm linh như vậy, đó là chuyện. Nhưng như vậy có nghĩa là kết quả trận đấu nằm trong trời đất, trong cái chuỗi của nhân quả là đã được sao? Đã được xác định rồi trước khi cầu thủ ra đá. Như vậy cái việc cầu thủ ra đá giỏi đá dở, thắng hay thua có phải là do cái tài của người cầu thủ không hay là đã được xác định rồi? Nếu mà do cái tài của người cầu thủ thì không ai bói được hết. Không ai bói được hết. Bởi vì ngay trên sân cỏ, cái lúc mà họ sức khỏe họ dồi dào, cái sự khéo léo họ hiện ra thì họ mới thắng.
[49:51]Nhưng mà không ngờ là vì trên sân cỏ anh có dồi dào, anh có khéo léo đưa bóng đi đá bóng thế nào không biết, nhưng mà kết quả con bạch tuộc nói trước. Như vậy rõ ràng kết quả đã được xác định trước khi người ta đấu với nhau. Thì như vậy cái mà kết quả đã được báo trước như vậy vậy nó nằm trong một cái chuỗi tiến trình của trời đất, một cái diễn biến chung mà trời đất đã ấn định rồi. Không phải đợi cầu thủ ra đá mà đã được ấn định cái chuỗi diễn biến của trời đất rồi, đúng không ạ? Và như vậy ta suy ra không phải riêng gì cái trận đá banh, cái diễn biến đã được ấn định rồi, mà rất nhiều chuyện trên đời
[50:27]này những diễn biến đều đã được ấn định trước cả, phải không ạ? Ví dụ như vì sao thế giới suy thoái kinh tế, nước này mắc nợ chồng chất, nước kia là đổ vỡ nợ, nước nọ là người nghèo khổ tăng lên, người thất nghiệp gia tăng, thì như vậy nó không phải là một ngày một buổi hay một quyết định sai lầm của một ông bộ trưởng, một ông thủ tướng đâu, mà nó là một diễn biến đã được ấn định trước trong trời đất rồi. Đến ngày đó từ từ nó mở ra nó hiện ra thôi, đúng không ạ? Từ cái chuyện World Cup bóng đá mà ta thấy rằng mọi chuyện trong thế giới này đều đã được ấn định, nó có một cái diễn biến nào đó rồi.
[51:04]Nó có cái chuỗi diễn biến mà nó có cái quy định, quy luật bí mật đã chi phối tất cả rồi, chứ không phải là do tài của ta đâu. Cái sự cố gắng của ta làm có thêm cái duyên cuối cùng thôi, nhưng mà sự thật rồi diễn biến cuộc đời nó đã được ấn định đâu đó trước rồi. Ví dụ như ngày hôm nay chúng ta ngồi đây dưới mái chùa Tường Quang này để nói cho nhau nghe những lời đạo lý, nó không phải là ngẫu nhiên. Nó không phải là ngẫu nhiên mà thầy ờ thầy hứng lên thầy đồng ý à thôi thầy sẽ đồng ý giảng buổi đó. Mà cũng phải ngẫu hứng lên cái Phật tử nói nghe thầy đi giảng Đà Lạt rồi chạy theo. Có rất nhiều người vẫn không đến đây nghe, phải không? Rất nhiều người.
[51:40]Mà tại sao hôm nay chúng ta ngồi với nhau như vậy cùng nghe một bài pháp này, thì cái chuyện này nó cũng không phải là một cái ngẫu hứng bất ngờ. Nó cũng là một diễn biến trong cái chuỗi nhân quả nào đó rồi từ kiếp trước rồi. Hôm nay ta ngồi về đây dưới mái chùa Tường Quang này sự việc này cũng đã nằm đã được ấn định đâu đó rồi, nằm trong một cái quy luật nào đó rồi, như vậy mà mà thôi. Thì nếu cuộc đời nó có một cái diễn biến bí mật của nó rồi, nó có cái quy luật nào đó rồi mà con người chưa hiểu được, thì cái điều quan trọng là con người phải hiểu để sống cho đúng. Và cái quy luật đó chính là luật gì? Luật nhân quả.
[52:18]Đây chính là luật nhân quả. Nãy giờ thầy nói như vậy để làm chi vậy? Thầy nói chuyện bóng đá rồi bạch tuộc rồi cuộc đời kinh tế suy thoái để làm chi vậy? Để thầy nói rằng mọi người hiểu rằng là có cái luật nhân quả. Mà thầy nói vậy để làm chi vậy? Để cho những người Phật tử thuần thành đem cái chuyện con bạch tuộc mà nói chuyện cho mấy cái người đem cái lý luận này nói chuyện cho biết bao nhiêu người chưa tin vào luật nhân quả, nói giống như thầy nói, nói hay hơn thầy nói nữa, được không ạ? Rồi, bắt đầu từ đây lên đường nói chuyện con bạch tuộc.
[52:54]Là con bạch tuộc này sẽ đưa được rất nhiều người về với đạo lý nhân quả mà qua cái lý luận của cái người Phật tử thuần thành chúng ta. Mà thầy nói vậy có lý không ạ? Quá có lý đi chứ phải không? Quá có lý đi chứ! Quá dễ thương đi chứ!
[53:15]Nên hồi nãy thầy hỏi ai mê bóng đá thực sự thật ra thầy không có rầy là vậy đó, không có rầy. Ta nói cái cửa chùa rộng mở để cho mọi người đến chùa mà mà tu tập. Nhưng làm sao là đến chùa rồi phải gắn bó, đừng có bỏ chùa. Mà khi nào thì người ta bỏ chùa? Khi người ta bỏ chùa bởi vì người ta mất đạo tâm, người ta bỏ chùa. Mà người ta bỏ chùa, người ta mất đạo tâm là một cái mất rất lớn trong cuộc đời của người ta. Chúng ta mất gì mất, đừng mất đạo tâm. Mất tiền, kệ nó. Mất nhan sắc, kệ nó. Thậm chí kể cả mất mạng, không sao. Miễn là đừng mất đạo tâm. Vì đạo tâm là ánh sáng, là đường đi đưa ta đi hết kiếp này tới kiếp khác.
[54:02]Mất mạng ta còn tái sinh lại có mạng khác. Có khi mạng khác còn đẹp hơn, giàu hơn nữa. Miễn là đạo tâm ta còn dồi dào. Còn mất đạo tâm thì kiếp sau cuộc sống ta sẽ còn tồi tệ hơn rất là nhiều và cửa địa ngục mở ra liền khi mà ta đã đã mất đạo tâm. Cho nên vì vậy, mất gì mất, đừng để mất đạo tâm. Thì mỗi người chúng ta ngồi đây ta đều cố gắng để cho mình không mất đạo tâm, nhưng mà cái quan trọng là giữ cho người khác đừng mất đạo tâm, đó mới là công đức lớn. Một lần ta đã đưa họ đến với cổng chùa rồi, lọt vào cửa chùa Tường Quang rồi, về đây ngồi tu một ngày một đêm rồi thì công đức vô cùng lớn.
[54:40]Nhưng mà giữ làm sao họ đến chùa mãi, không bỏ chùa ra đi, cái đó mới là mới là khó. Bây giờ làm sao để ta giữ gìn được đạo tâm của mọi người? Thật sự thì chúng sinh can cường, lòng chúng sinh cũng thăng trầm, cũng dễ thay đổi, lòng người rất dễ thay đổi. Cho nên nó cũng là cái tùy duyên. Nhưng mà phần chúng ta, chúng ta hết sức là cố gắng. Hết sức cố gắng là thế nào? Thứ nhất là phần Tăng Ni thì phải ráng tu, ráng hoàn thiện dần dần. Tức là năm sau phải tốt hơn năm nay, năm nay phải tốt hơn năm ngoái, nên là mỗi ngày tu tập ta tốt lên dần dần, tốt lên dần dần. Đó là bổn phận của của Tăng Ni. Rồi còn người cư sĩ thì để ý điều này,
[55:28]đừng bao giờ vì sơ suất của Tăng Ni mà rêu rao. Đừng bao giờ vì sơ suất, bởi vì sao? Bởi vì mình rêu rao lỗi của Tăng Ni làm mất đạo tâm người khác. Mà cái người Tăng Ni có lỗi hôm nay qua ngày mai họ hết lỗi, nhưng mà lời nói xấu mình thì vẫn còn mà tội mình vẫn còn.
[55:50]Trong đời tu của thầy, thầy biết rất nhiều chuyện, có những sơ suất của những vị tu hành, tuyệt nhiên không bao giờ thầy nói ra miệng. Vì thầy biết rằng vị đó ngày nay có lỗi nhưng mà ngày mai có thể vị đó hết lỗi. Và vị đó đứng ở vị trí đó vẫn tiếp tục mãi mãi là tấm gương cho biết bao nhiêu người đi tu tập. Không bao giờ nói. Và luôn luôn hy vọng, và khi thầy gặp những vị đó, một mực thầy vẫn cung kính, không hề giả dối. Vì thầy biết rằng vị đó cũng sẽ tự hoàn thiện mình, sẽ vượt qua lỗi lầm và tiếp tục làm những điều công đức lớn cho đạo. Như vậy và Phật tử thuần thành chúng ta cũng phải để ý điều này, để ý điều này.
[56:28]Có một cái gia đình đó, mấy gia đình đó ban đầu rất là mộ đạo, rồi cái người cha đi xuất gia. Ông cha đi xuất gia rồi ổng vô chùa ổng phát hiện ra nhiều chuyện tùm lum trong chùa. Thì trong chùa làm sao không có chuyện, vẫn còn đang tu mà. Để chứng Thánh đâu có dễ. Để chứng Thánh mà như thầy nói mà đối chiếu giữa cái đốn ngộ của Thiền tông với Tứ Thiền, với Tứ Quả là khủng khiếp vô cùng. Nếu sau này mà thầy có dịp mà thầy giảng về đó rồi ta mới thấy sợ. Ta mới thấy sợ con đường tu hành nó lâu xa. Cho nên vì vậy cái người xuất gia là chưa phải là Thánh, họ đang cố gắng thôi. Nhiều khi trong chùa đó chưa có con đường để đi vào Thánh đạo nữa,
[57:03]mặc dù là chùa, chứ nhiều khi sự thật là cái công phu tu chưa chắc là chuẩn nữa. Cho nên trong chùa hay xảy ra chuyện, nhưng mà cái ông bố đó ổng vô xuất gia trong chùa rồi ổng thấy, ổng cứ về ổng kể cho các con ổng. Các con ổng sau này bỏ đạo luôn và nó sống bất cần tội phước. Cả gia đình đó đi xuống luôn. Chúng ta thấy đó cái sai lầm, cái sai lầm. Cho nên vì vậy, giữ đạo tâm của đạo hữu của mình là rất quan trọng. Bổn phận người Tăng Ni là phải hoàn thiện mình dần dần là đúng rồi, đó. Nhưng mà người Phật tử nhớ đừng rêu rao lỗi của Tăng Ni. Nhưng mà đừng rêu rao không có nghĩa là bỏ mặc, phải không ạ?
[57:42]Không phải là bỏ mặc mà vẫn phải sao? Phải chân thành góp ý. Nhưng mà cái góp ý của mình là sao? Trong cái lễ độ và kín đáo. Và có khi ta thấy Tăng Ni có lỗi chưa chắc là thật sự là vị đó có lỗi. Chưa chắc á. Mà nhiều khi vì đã có cách xử sự, trí tuệ vượt hơn ta mà ta không hiểu. Thầy nói ví dụ như là có một câu chuyện tích trong Pháp Cú mà kỳ tới ở giảng ở Từ Tân thầy mới kể. Nhưng hôm nay sẵn nói rồi thầy dẫn chứng luôn. Thầy dẫn chứng trong câu chuyện là có hai thầy trò hôm đó đi khất thực thì đi đến nhà bà tín nữ Visakha. Bà tín nữ Visakha bà cực kỳ giàu, cực kỳ có tâm đạo và bà đã chứng sơ quả Tu-đà-hoàn.
[58:21]Nhiều lần Đức Phật đến thăm và Tăng chúng đến thăm bà tại vì bà là Thánh mà. Hôm đó có hai thầy trò đến thì bà mới giao cho cái người cháu gái tiếp đãi. Thì cái đứa cháu gái này nó lại không có thuần. Cái lại kêu cái ông ông đệ tử á, kêu là cái ông đầu trọc. Thay vì kêu là Đại Đức đàng hoàng, lấy kêu lấy cho ông đầu trọc đó miếng muối, lấy cho ông đầu trọc đó cái miếng cháo vân vân. Nó kêu người làm. Con kia ổng sung lên, ổng ổng cự quá chừng, ổng không ăn. Thì bà Visakha bả ra bả hỏi chuyện gì. Ông kia nói: "Bà coi cháu bà kêu tôi không kêu bằng thầy tu đàng hoàng mà kêu ông đầu trọc." Ổng sừng lên quá thì bả lại thấy ổng có lỗi chứ không phải là người cháu gái.
[58:59]Thì đúng là cái người cháu gái là có lỗi, hết chuyện đi kêu ông thầy tu kêu ông đầu trọc. Nhưng mà mà thấy ông này ổng sân quá đi, nên lại bả lại thấy là ông này có lỗi chứ không phải đứa cháu gái nữa, thì bả đứng đó bả mới bảo vệ đứa cháu gái để cho ổng ổng phải thấy lỗi ổng mà ổng dịu xuống. Ổng lại càng không dịu. Thấy ông thầy ổng bước vô ổng hỏi chuyện gì, ổng nói: "Thầy coi kìa cái con nhỏ cháu bả đó kêu con là thằng đầu trọc, nó không kêu thầy tu đàng hoàng." Thì ông thầy ổng lại thấy đứa đệ tử mình nó sân quá đi. Đứa cháu gái lại không thấy lỗi mà thấy lỗi rành rành của ông này, ổng lại la tiếp cái người đệ tử ổng.
[59:26]Ổng trời ổng nhảy đùng đùng đùng thì Đức Phật đi tới. Đức Phật đi tới Đức Phật hỏi chuyện gì, cái nói: "Bạch Thế Tôn, coi nó kêu con là thằng đầu trọc." Đó vậy. Mà lúc đó Đức Phật với bằng trí tuệ mình mới thấy cái cái tay này nó sân nhưng mà sự thật nó lại có duyên sau này nó chứng được quả Tu-đà-hoàn. Thôi thì để nó bớt sân. Cái Phật mới quay qua rầy đứa cháu gái, nói: "Con vô lễ. Đối với thầy tu con phải kính trọng. Con nói vậy chứ tại sao con theo cái miệng thế gian? Người thế gian thì ăn nói bỗ bã, tại sao con lại ăn nói theo thế gian mà gọi? Phải con phải gọi bằng thầy đàng hoàng." Trời, cái ông kia ổng sướng.
[1:00:01]Trời, ổng sướng quá ổng quỳ xuống đảnh lễ, nói: "Trời ơi đúng là Phật Thế Tôn là người công minh, chính trực, công bình trên đời không ai bằng được trí tuệ siêu việt." Bênh ổng cái ổng khen Phật quá chừng. Rồi, nhưng mà lúc ổng vừa khen Phật cái ổng dịu xuống rồi, cái Phật mới nói một bài kệ Phật rầy luôn cả hai, vừa rầy ổng mà vừa rầy cô cháu gái luôn. Nó thành một cái bài Kệ Pháp Cú mà kỳ tới là thầy sẽ kể và giảng. Thì như vậy thì ta thấy rằng thế này là đôi khi những vị lớn họ có cái cách xử sự mà không giống ta. Giống như bà Visakha, lúc bả sẽ thấy rằng cái ông thầy này ổng lỗi, phải không?
[1:00:33]Có nói một câu lặt vặt mà ổng sân mà nổi đùng đùng lên thiếu điều đốt nhà người ta. Cái ông thầy cũng thấy đệ tử mình đúng là lỗi, con nhỏ này nó chọc có mấy chữ à, mà nổi sân lên thiếu điều là muốn đánh lộn. Cho nên ổng thấy là lỗi rất lớn. Nhưng mà Phật thì lại là Phật lại bênh. Cho nếu mà một con người bình thường mình thấy giống như, ủa sao nay Phật kỳ vậy, phải không? Giống như Phật sai, đúng không ạ? Thấy giống như Phật sai tại vì Phật xử sao không giống mình, nhưng mà đâu biết rằng Phật xử khác mình bởi vì Phật siêu hơn mình, giỏi hơn mình, mình không hiểu. Thì cũng vậy, khi ta đến chùa, nhiều khi ta thấy Tăng Ni xử
[1:01:08]sự khác lạ, ta nghĩ là Tăng Ni sai, coi chừng không phải. Tăng Ni giỏi hơn ta, có cách xử sự độc đáo hơn ta, mà ta là phàm phu ta hiểu không nổi. Nên vì vậy, nhiều khi ta tưởng quý thầy cô có lỗi, không phải đâu, chính mình mới hiểu chưa tới. Tuy nhiên, ở đây thầy cũng mở ra một con đường rằng ta được quyền góp ý Tăng Ni. Khi một người Phật tử thuần thành có điều gì chưa hiểu rõ ràng là ta được quyền góp ý trong lễ độ và kín đáo, chứ không phải là góp ý Tăng Ni mà la lên cho mọi người biết là tôi góp ý, ý như là tôi cũng giỏi không thua gì thầy cô, thì đó là sai lầm. Góp ý trong kín đáo và trong lễ độ, và lúc nào cũng chừa trong tâm
[1:01:48]mình một khoảng trống rằng mình thấy như vậy không phải vậy. Cái xử sự đó là nhiều khi quý thầy cô thấy vượt xa hơn mình nên mới xử sự như thế. Giống như là trong câu chuyện vừa rồi, Đức Phật xử sự ngược lại với bà Visakha và với ông thầy, nhưng mà đó là để độ về sau cho ông này ổng dịu xuống, vậy chớ về sau ông này có duyên ngộ đạo. Ta thấy đặc biệt như vậy ha. Còn cái người nào mà quyết tâm bôi xấu Tăng Ni, làm mất đạo tâm của Phật tử thì ta coi chừng cái này là cái tổ chức ở phía sau. Tại vì người ở trong đạo Phật không bao giờ ai nói nặng lời với ai quá đáng, không bao giờ. Giận nhau nói xỉa qua xỉa lại vài câu là thôi,
[1:02:27]còn mà quyết tâm mà bôi nhọ Tăng Ni để làm mất đạo tâm người khác thì ta phải hiểu ngay, coi chừng có vấn đề lớn hơn ở phía sau, thường là có một tổ chức đứng ở phía sau. Họ mới đem cái lối xử sự của mà của thế gian hiểm độc đưa vào trong chùa. Chứ còn thực sự ở trong chùa không ai nỡ nói nặng lời với nhau cả. Nhớ như vậy. Bây giờ ta trở lại, ta nói lại là cổng chùa rộng mở. Cổng chùa rộng mở là lúc nào chùa cũng mong nhiều người đến để tu tập. Và vì mong nhiều người đến để tu tập, cho nên quý thầy cô trong chùa cố gắng là xây cái chùa mình cho nó có điều kiện để Phật tử tới tới tu. Rồi những Phật tử đã là thuần thành thì thường đến đó để tịnh dưỡng tâm hồn.
[1:03:14]Hễ rảnh rủ nhau tới chùa để tu tập một ngày, hai ngày, vậy. Và đó cũng là nơi mà những Phật tử thuần thành sẽ đưa rất nhiều người chưa biết đạo về chùa để để tu tập. Đó, đó là cổng chùa rộng mở. Nhưng mà tuy nhiên, ta phải kiên quyết tránh những những tệ nạn. Những tệ nạn ví dụ như là nhậu nhẹt. Có những cái chùa nhiều khi ở xa xôi, hẻo lánh trong làng, trong mạc rồi cái thân thiết với những cái người đôi khi là những người cái quan chức, họ lại không hiểu hết. Họ đến chùa rồi cái họ thích ăn uống rồi cái ông thầy ổng chiều, lại vô tình bày ra cái nhậu nhẹt. Cái đó là cái không nên. Hoặc là chùa là nơi thanh tịnh, văn minh
[1:03:54]mà lại mời thuốc lá người ta cũng là không nên, không có chiều như vậy, vân vân. Cái đó là không nhậu nhẹt, không bài bạc. Có chùa nào đánh bài không ạ? Có không? Coi chừng có. Ai đánh? Phật tử tới chùa, trong khi chờ đợi làm lễ không biết làm gì, kéo nhau ra góc lấy bộ bài ra đánh. Có không? Rồi quý thầy cô có đánh không? Cô thì có lẽ không, nhưng mà quý thầy coi chừng có. Mấy chú tiểu trong chùa coi chừng lén nhau có đánh bài. Có không? Có đó! Cho nên vì vậy là phải kiên quyết vụ này. Nghĩa là thầy trụ trì là phải nghiêm khắc, không cho xảy ra cái nhậu nhẹt, bài bạc. Mà Phật tử cũng vậy, Phật tử phải tiếp giúp cho quý thầy,
[1:04:33]không để xảy ra cái tình trạng nhậu nhẹt, bài bạc ở trong chùa. Rồi tới chùa để có bồ bịch, có không ạ? Có không? Coi chừng cũng có luôn. Thôi chuyện bồ bịch là chuyện rắc rối lắm! Hồi đó lúc mà thầy còn à thầy còn cư sĩ, cái thầy đến một cái chùa quê đó. Chùa đó ở ở trong tu thì như ở nhà vậy, rồi đến đây tu. Cái có một cái người thanh niên đến than với sư bà trụ trì đó. Nói: "Thưa cô, sao con tới từng tuổi này rồi, con cũng hiền lành, cũng cần mẫn làm ăn ấy mà không có cô nào thương con hết." Như vậy đến chùa để làm gì ạ? Đến chùa để hy vọng là được có người có người thương. Thì lúc đó sư bà nói sư bà thì có lẽ là muốn độ, sư bà mới nói:
[1:05:11]"Thôi con cứ vô chùa con tụng kinh Pháp Hoa nè, rồi có phước lắm tự nhiên có người thương." Vậy mà ảnh nghe lời, ảnh tới ảnh tụng Pháp Hoa. Tụng Pháp Hoa đâu được mấy tháng sau cái đúng là có một cô nào đó thương ảnh thiệt. Và sau khi mà có cô đó thương ảnh rồi thì bắt đầu ảnh phải lo xây dựng tương lai chuẩn bị. Rồi ảnh không tới chùa tụng nữa. Thì thầy không biết là cô đó bỏ ảnh chưa thì sau đó thì thầy không biết tại thầy cũng đi tu luôn rồi, không biết là cái kết cục nó có đẹp hay không. Nhưng mà chỉ biết cái phần đầu là đến chùa tụng Pháp Hoa một thời gian cái được như sở nguyện là có bồ.
[1:05:41]Có bồ rồi không tới chùa tụng kinh nữa. Không tới chùa tụng kinh nữa thì bồ có bỏ hay không thì chuyện đó thầy không kiểm tra được. Nhưng mà nhiều khi là do chúng ta chưa phải là thánh, cái còn phàm tâm. À đôi khi đã có xảy ra chuyện này, nên chùa cũng phải phải tránh. Cho nên vì vậy ta đến chùa ta tu tập nhưng mà phải góp phần làm cho chùa nghiêm trang, thanh tịnh hơn. Chớ đừng có đem những cái tệ nạn vào trong chùa mà chùa mất trang nghiêm, thanh tịnh thì ta cũng rất là rất là có tội. Rồi ta giúp cho quý thầy, quý cô tạo dựng cái cơ sở thêm để còn nhiều người đến tu tập nữa. Là thế nào? Nói cái việc trùng tu lớn thì thôi thầy không nói,
[1:06:23]tại vì việc nó lớn quá, tốn tiền nhiều quá. Nhưng mà thầy chỉ nói những cái điều nho nhỏ thôi. Ví dụ như mình thấy cái nhà vệ sinh chưa đủ thì mình bàn với quý thầy, cô mở rộng thêm nhà vệ sinh, mình góp thì cái đó không bao nhiêu tiền, hoặc là chỉnh trang lại hệ thống thoát nước để làm sao mà thoát nước cho nó sạch sẽ, nó không ứ đọng. Hoặc là làm sao sử dụng nước cho tiết kiệm, sử dụng điện cho tiết kiệm, mấy đó mình phải góp ý, hoặc trồng thêm cây xanh, tạo thêm những giàn cho dây leo để cho khuôn viên chùa nó được xanh lên. Đó là gần gũi với thiên nhiên và con người cũng được cảm thấy thư giãn, nhớ như vậy.
[1:06:55]Cây xanh luôn luôn làm cho tâm hồn ta thanh thản, nhớ điều đó. Nơi ta ở mà không có cây xanh thì tâm hồn ta sẽ khô cằn và căng thẳng. Thì trước hết, ta phải vun đắp cho cái ngôi chùa ta vậy, đầy những cái lá xanh. Đây là điều mà ta phụ giúp với chùa. Rồi những cái công việc như là tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, đó là cái đạo đức của thời đại và người Phật tử không thể thể thiếu điều này. Hễ nói là cái đạo đức mới ngày hôm nay thì nhớ giùm hai điều, là cái tiết kiệm điện và tiết kiệm nước. Nên người ngày hôm nay, người nào mà cầm cái vòi mà xịt rửa xe phun ào ào, đó là con người ác độc. Nhớ như vậy.
[1:07:33]Phải tiết kiệm từng giọt nước vì thế giới đang thiếu nước, phải tiết kiệm từng dòng điện vì thế giới đang nóng lên vì điện, đang thiếu điện. Nhớ như vậy. Và cái ý thức mà tiết kiệm điện, tiết kiệm nước cho chùa, đó là một công đức rất lớn, một cái đạo đức của thời đại mà ta phải thấm nhuần và ta đem về nhà ta cũng vậy. Ta phải dạy hết mọi người trong nhà ta là phải tiết kiệm điện, tiết kiệm nước. Vừa rồi vậy thầy ra ngoài Bắc nhằm cái mùa nóng, nóng dữ lắm, nóng mà mình yếu yếu mình chịu không nổi. Thì khi mà vào cái nhà nghỉ thì nhà nghỉ nào cũng có máy lạnh mà thầy cố gắng chịu đựng tối đa chứ không mở máy lạnh vì thì mở hết cửa ra.
[1:08:12]Mình ở trong nhà thì nó có bóng mát, nó không có nóng như đi ngoài đường, nhưng nó vẫn còn nóng lắm, tại vì cả cái vùng nó nóng mà, nhưng mà thầy ráng mở cửa hết, ít khi dùng máy lạnh. Để chi vậy? Để thầy nghĩ rằng trời đất nóng rồi, mình cũng phải chịu nóng theo, chứ đừng có ỷ rằng mình ở trong cái nhà nghỉ có cái máy lạnh rồi bật máy lạnh lên, rồi mặc cho bên ngoài thế gian nóng gì nóng, mình cứ được mát, đó cũng là một cái ác. Cho nên ngoài trời nóng, mình cũng chịu theo, hòa theo để sống hòa hợp với thiên nhiên và cũng chịu đựng lại, biết đâu đó là lỗi lầm của mình đã góp phần gây ra làm cho trái đất nóng lên.
[1:08:44]Bây giờ phải nóng, chứ còn cứ xài phí điện để cho mình mát, mặc cho bên ngoài thế gian nóng, cũng là một cái ác. Còn lên đây cũng vậy, ví dụ lên Đà Lạt trời lạnh, thì sao? Đừng bật máy sưởi, cũng đừng tắm nước nóng quá, vừa vừa chừng thôi, để cho mình chịu đựng thêm với với cái lạnh của trời đất, hòa hợp với với thiên nhiên. Thì đó là vừa là cái lối sống hòa hợp với thiên nhiên, mà cũng là vừa là tiết kiệm năng lượng cho cho cuộc đời, cho trời đất, đó cũng là cái cái công đức như vậy, ha. Thì nãy ta nói là cổng chùa rộng mở, nhưng mà sự thật nói chứ cũng không phải mở hết đâu, cũng phải chừng chừng thôi.
[1:09:22]Tại vì ví dụ như là cũng có những kẻ tâm xấu ác quá, họ không phải vào chùa để tu, không phải vào chùa để tìm cái đạo lý, tìm sự chia sẻ, tìm sự an ủi, nhưng mà vào chùa để cướp. Có không ạ? Có một cái cô Phật tử đến thăm một ngôi chùa và sau khi xem xét chùa rồi mới thấy ngôi chùa này cần phải trùng tu. Cô mới đề nghị với ni sư trụ trì: "Thưa cô là nhà con, bà con của con phát tâm xây một ngôi chùa và con đi rất nhiều nơi nhưng không biết sao hộ pháp xui khiến con, con đến đây gặp ni sư, con thấy rất mến và con thấy chùa ni sư đã tới lúc phải trùng tu, thì con xin phép ni sư cho gia đình chúng con được phát
[1:10:03]tâm trùng tu lại ngôi chùa này khang trang, xây lớn ra, chùa to Phật lớn lại." Ni sư nghe có sung sướng không ạ? Ni sư quá sung sướng. Và tiếp đãi cái cô Phật tử rất là ân cần. Và để cho cẩn thận thì cô đó xin ở lại một đêm để xem xét cho kỹ mà tính khoảng cái dự toán bao nhiêu. Thì sau khi mà suốt đêm ngồi bàn, bàn với chùa cả ni sư phải xây như thế nào, bây giờ chánh điện nên xây như thế nào, nhà tổ nên xây thế nào, rồi những khách tới nên ở nhà thế nào, phòng trụ trì phải mở ra chứ không như vậy là chật quá, bàn hết, viết vào sổ sách hết. Rồi mọi người đi nghỉ. Sáng hôm sau trở dậy thì cô đó cổ đi sớm, cổ đi về sớm và lúc cổ đi cổ không
[1:10:44]chào và cái tủ sắt tiền cũng biến mất luôn, cạy cửa lấy mất luôn. Cả chùa ngủ tới trưa mới dậy, bởi vì cổ đã bỏ thuốc mê vào trong nước uống á. Chùa thì không xây được, tiền quỹ chùa bao nhiêu mất hết. Ta có nghe chuyện đó chưa ạ? Có rồi! Có rồi, cho nên ai mà đến hứa phát tâm cất cái chùa lại, ni sư cũng phải cẩn thận. Những người mà càng hứa phát tâm cất chùa thì ni sư cho nằm ở ngoài sân, không cho biết tủ tiền ở đâu nghen, vậy á. Nó bảo đảm. Cho nên vì vậy, ta nói là cổng chùa rộng mở nhưng sự thật cũng phải có một phần cảnh giác. Ta từ bi nhưng mà không được dễ dãi, từ bi mà không được dễ dãi. Vì?
[1:11:21]Tại vì nếu ta từ bi mà biến thành dễ dãi thì kẻ xấu sẽ phá tiêu đạo Phật. Đã có lần đạo Phật ta từ bi rồi dễ dãi mà người ta đã giết hại rất nhiều Tăng Ni, đập phá hết chùa chiền. Trong lịch sử đã từng bị như vậy. Cho nên từ bi thì từ bi nhưng hết sức là là bản lĩnh chứ không có dễ dãi. Là như vậy. Rồi cái quan trọng bây giờ ta nói cổng chùa rộng mở thì làm sao ta xây dựng cái chùa nó trở thành như là một cái tổ ấm gia đình. Mỗi khi đến chùa, ta thấy ấm áp, thấy hạnh phúc. Đó là thành công. Đó là cái công lao của người trụ trì, của tăng chúng trong chùa và của cả những Phật tử thuần thành. Thầy nói đi nói lại là Phật tử thuần thành nha,
[1:12:06]còn Phật tử mà chưa thuần thành thì chưa xi nhê gì cả. Chỉ là Phật tử thuần thành mới có vai trò quan trọng trong đạo Phật. Người trụ trì nè, tăng chúng trong chùa và Phật tử thuần thành. Đó, đây là ba cái lớp vậy để cùng nhau góp tay xây dựng cái chùa thành một cái tổ ấm hạnh phúc, thiêng liêng. Mà mỗi khi ta đến chùa, ta cảm nhận được cái không khí đó, đây thật sự là gia đình ta, là tổ ấm của ta. Nghĩa là ngoài cái gia đình thế gian của ta, có cha, có mẹ, có anh, chị, em rồi, nhưng mà khi đến chùa, ta phải thấy đây là ngôi nhà thứ hai của mình. Mà xây dựng được như vậy thì người trụ trì đó mới gọi là thành công,
[1:12:50]tăng chúng đó mới gọi là thành công, mà Phật tử thuần thành mới gọi là thành công. Người khi mọi người đến thì cảm thấy chùa ấm áp như gia đình của mình. Mọi người đến Phật Quang có cảm giác đó chưa ạ? Có! Có! Nếu chưa là tại thầy chưa tốt. Nếu người nào đã đến Phật Quang mà chưa thấy Phật Quang là cái nhà thì thứ nhất là tại thầy chưa tốt, thứ hai là tại đệ tử xuất gia của thầy chưa tốt, thứ ba là tại mấy người Phật tử thuần thành này chưa tốt.
[1:13:21]Còn nếu mà khi đến Phật Quang mà thấy như là một gia đình thì đúng là thầy cũng kha khá, đỡ đỡ, mà những người Phật tử thuần thành này rất là, rất là tuyệt vời nha. Và chùa Tường Quang ta đây cũng vậy. Quý sư cố gắng làm đến lúc nào đó mà Phật tử ghé vào chùa, nhiều khi vô tình ghé tạm uống một tách trà, đi rồi bỗng nhiên bồi hồi, ủa lúc đó sao mình đến cái chùa cái cảm giác nó lạ, cảm thấy ấm áp, gần gũi, thiêng liêng và thanh tịnh, và muốn quay trở lại để một lần được lễ Phật, một lần được ngồi thiền ở đây vì nhớ cái mái chùa yêu thương đó. Về đây ta sống bên nhau, qua ngày dài với đêm thâu,
[1:14:04]tình thương như nước sông sâu, khi cuộc đời có bao lâu.
[1:14:11]Phật cho ta biết bao nhiêu, thôi không nói nữa, không hát nữa. Hôm rồi có bà chị bả mời thầy đến giảng một cái ngôi chùa, nhưng mà rồi cái sau đó cái công việc không thuận thế nào đó, vì cái gì đó cái thầy hoãn lại. Nhưng mà lúc đó thầy tìm ra được cái bài, cái bài thơ Nhớ chùa của Hòa thượng Mãn Giác mà lúc đó lấy cái bút hiệu là Huyền Không, viết trong cái tập thơ là Không Gian Thành Chiếc Áo. Hòa thượng Mãn Giác thì định cư bên Mỹ, nhưng mà khi mất thì hài cốt với xương đưa về đây. Hòa thượng có bài thơ cực kỳ nổi tiếng là Nhớ chùa, mà hai câu cuối là ta đi đâu cũng nghe nhắc là: Mái chùa che chở hồn dân tộc, nếp sống muôn đời của tổ tông, nha.
[1:14:53]Sau khi đọc cái bài thơ đó thầy cũng cảm động và thầy mới phổ nhạc. Thầy phổ nhạc mà vì là bài thơ rất là nổi tiếng nên thầy không sửa lời, chứ thường mà thầy phổ nhạc là thầy phải sửa lời, giữ ý thôi, sửa lời để cho nó nốt nhạc nó được hay, chứ còn nếu mình giữ nguyên mình rất là khó đặt nhạc. Nhưng mà vì bài thơ nổi tiếng quá nên thầy không dám sửa lời, phải ráng mà lách nhạc, đặt ra cái dòng nhạc làm sao mà nâng cái lời đó thành nhạc theo, chứ không có sửa lời được. Thầy đọc chút xíu nha, thầy đọc bài thơ:
[1:15:23]Từ thuở ra đi vắng bóng chùa, đường đời đã nhọc chuyện hơn thua. Trong tôi bừng dậy niềm chua xót, xao xuyến mơ về lại cảnh xưa. Thấp thoáng đâu đây cảnh tượng làng, có con đường đỏ chạy lang thang, có hàng tre gọi hồn sông núi, im lặng chùa tôi ngập nắng vàng. Có những cây mai sống trọn đời, bên hàng tùng bách mãi xanh tươi, nhìn lên phảng phất hương trầm tỏa, Đức Phật từ bi miệng mỉm cười. Tôi nhớ làm sao những buổi chiều, lời kinh giải thoát vọng cao siêu, đây ngôi chùa cổ ngày hai buổi, cầu nguyện dân làng sống mến yêu. Vì vậy làng tôi sống thái bình, sớm khuya gần gũi tiếng chuông kinh, sắn khoai gạo bắp nuôi dân xóm, xây dựng tương lai xứ sở mình.
[1:16:18]Mỗi tối dân quê đón gió lành, khắp chùa dào dạt ánh trăng thanh, tiếng chuông thức tỉnh lan xa mãi, an ủi dân hiền mọi mái tranh. Trầm đốt hương thơm bay ngạt ngào, thôn trên xóm dưới dạ nao nao, dân làng tắm gội lên chùa lễ, mười bốn, ba mươi mỗi tối nào. Biết đến bao giờ trở lại quê, phân vân lòng gửi nhớ nhung về, tang thương dẫu có bao nhiêu nữa, cũng nguyện cho chùa khỏi tái tê. Chuông vẳng nơi nao nhớ lạ lùng, ra đi ai chẳng nhớ chùa chung, mái chùa che chở hồn dân tộc, nếp sống muôn đời của tổ tông. Bài thơ thật là một tuyệt tác của Hòa thượng Mãn Giác. Nay hòa thượng đã tịch, nhưng mà bài thơ này đã làm cho ngài trở thành bất tử.
[1:17:11]Và thầy cũng đưa bài này cho anh Bảo Chấn, anh phối, phối hòa âm. Hôm nào anh phối xong, có ca sĩ hát xong thì ta sẽ phổ biến để mọi Phật tử mình cùng nghe và, và hát theo nha. Đó, làm sao như vậy, phải ra đi mà ai chẳng nhớ chùa chung vì mái chùa che chở hồn dân tộc, nếp sống muôn đời của tổ tông.
[1:17:45]Mái chùa che chở hồn dân tộc.
[1:18:19]Từ thuở ra đi vắng bóng chùa, đường đời đã nhọc chuyện hơn thua.
[1:18:31]Trong tôi bừng dậy niềm chua xót, xao xuyến mơ về lại cảnh xưa.
[1:18:45]Thấp thoáng đâu đây cảnh tượng làng,
[1:18:52]có con đường đỏ chạy lang thang,
[1:18:59]có hàng tre gợi hồn sông núi, im lặng chùa tôi ngập nắng vàng.
[1:19:12]Có những cây mai sống trọn đời, bên hàng tùng bách mãi xanh tươi,
[1:19:26]nhìn lên phảng phất hương trầm tỏa,
[1:19:32]Đức Phật từ bi miệng mỉm cười.
[1:19:42]Tôi nhớ làm sao những buổi chiều, lời kinh giải thoát vọng cao siêu,
[1:19:53]đây ngôi chùa cổ ngày hai buổi, cầu nguyện dân làng sống mến yêu.
[1:20:04]Vì vậy làng tôi sống thái bình, sớm khuya gần gũi tiếng chuông kinh,
[1:20:15]sắn khoai gạo bắp nuôi dân xóm, xây dựng tương lai xứ sở mình.
[1:20:33]Mỗi tối dân quê đón gió lành, khắp chùa dào dạt ánh trăng thanh, tiếng chuông thức tỉnh lan xa mãi, an ủi dân hiền mọi mái tranh.
[1:20:46]Trầm đốt hương thơm bay ngạt ngào, thôn trên xóm dưới dạ nao nao, dân làng tắm gội lên chùa lễ,
[1:20:58]mười bốn, ba mươi mỗi tối nào.
[1:21:09]Biết đến bao giờ trở lại quê,
[1:21:16]phân vân lòng gửi nhớ nhung về,
[1:21:24]tang thương dẫu có bao nhiêu nữa,
[1:21:31]cũng nguyện cho chùa khỏi tái tê.
[1:21:42]Chuông vẳng nơi nao nhớ lạ lùng, ra đi ai chẳng
[1:21:52]nhớ chùa chung, mái chùa che chở hồn dân tộc, nếp sống muôn đời của tổ tông.
[1:22:12]Biết đến bao giờ trở lại quê,
[1:22:19]phân vân lòng gửi nhớ nhung về,
[1:22:26]tang thương dẫu có bao nhiêu nữa,
[1:22:34]cũng nguyện cho chùa khỏi tái tê.
[1:22:44]Chuông vẳng nơi nao nhớ lạ lùng, ra đi ai chẳng nhớ chùa chung, mái chùa che chở hồn dân tộc,
[1:23:06]nếp sống muôn đời của tổ tông.