[0:00]Thì những cái câu đố như vậy nó đòi hỏi những cái tinh ba trí tuệ đó ta chìm mất trong đó luôn. Ta cứ nghĩ là cái văn minh là những câu đố hiểm hóc. Bên Tây phương đi đường khác nó không thèm chìm vào đó, nó chẳng bao giờ có câu đố hay, chẳng bao giờ có những cái áng thơ mà hiểm hóc như là ta. Nó lo đi chế tạo vũ khí, nó lo nó chế tạo nó rèn luyện, nó nghiên cứu về hóa học, vật lý và toán học rồi nó phát triển lên thành một cái nền khoa học kỹ thuật. Còn ta mãi đến đời Lê Quý Đôn ta mới bắt đầu có nhà toán học xuất sắc đầu tiên để đời lại. Nhưng mà cái toán học đó cũng không phổ biến cho đến khi Hồ Quý Ly
[0:33]khi mà ổng ra khoa thi ổng bắt trong khoa thi đi thi triều đình phải thi môn toán. Phải nói cái nhìn của Hồ Quý Ly cực kỳ sáng suốt. Cái nhìn đi trước thời đại bao nhiêu năm. Cái cái nhìn của Hồ Quý Ly giỏi hơn cả cái tầm nhìn của Trung Hoa. Mà nếu Hồ Quý Ly mà có thể tồn tại ta mới có thể đuổi theo kịp Tây phương. Nhưng tiếc rằng là Hồ Quý Ly đã thua trận nhà Minh. Thu trận nhà Minh là do dân không ủng hộ. Đây là điều rất là đáng buồn. Dân không hiểu nổi Hồ Quý Ly. Dân không hiểu nổi cái tài của Hồ Quý Ly đã cải cách để có thể làm đất nước mình vươn mình lên với thế giới. Nhưng không thấy, chỉ thấy bữa nay sao ổng cắt ruộng tôi
[1:09]ổng chia ruộng người nọ, ổng ra tiền tôi đang xài bằng tiền đồng tiền vàng ổng bắt tôi xài tiền giấy, ổng... Cho nên không ủng hộ. Khi nhà Minh sang nói giả vờ nói là để giúp nhà Trần diệt nhà Hồ, dân theo hết trơn. Thế là ta bị chìm trong cái ách xâm lược một lần nữa, phải đợi đến khi mà Lê Lợi khởi nghĩa rồi ta mới giành lại được độc lập một lần nữa. Đến mà khi mà Pháp đã xâm lược ta, ta đã bại trận với cái người Pháp thì ta mới mở mắt ra là cái văn minh mà ta có được từ cái văn chương, văn học, văn hiến, văn hóa gì đó nó vẫn thiếu một mảng rất là lớn là cái khoa học kỹ thuật. Và vì vậy là những nhà lãnh đạo kế tiếp của ta
[1:50]đã đưa cái khoa học kỹ thuật vào rất là khẩn trương. Nhất là ngày hôm nay, Đảng và Nhà nước ta rất là chú trọng cái việc đào tạo khoa học kỹ thuật. Bởi vì nếu thiếu khoa học kỹ thuật ta không thể theo kịp các nước được trong lĩnh vực về xây dựng kinh tế, quốc phòng. Và có kinh tế quốc phòng rồi ta mới có cái quyền lực chính trị đối với quốc tế được. Nên ngày hôm nay nhiều khi đến nỗi mà trong lý thuyết ta đã nói khoa học kỹ thuật là then chốt để tiến lên xây dựng mà chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản gì đó vân vân. Người Tây phương á họ không đào sâu văn chương mà đầu tiên của họ là cái gì? Là họ tham vàng.
[2:30]Họ mê vàng quá và họ tin rằng là nếu họ biết cách họ sẽ chế tạo sắt thành vàng. Họ đi tìm cái công thức để chế tạo sắt thành vàng để cho họ giàu lên, nhưng vĩnh viễn không bao giờ chế được. Vì đó là nguyên tố, ta không thể đổi nguyên tố này sang nguyên tố khác được. Nhưng mà trên bước đường mà lầm lạc đó, sai lầm đó, họ đi mày mò họ tìm cách mà chế tạo sắt thành vàng, không ngờ là họ tìm ra quá nhiều điều của khoa học rồi họ phát triển khoa học lên luôn. Và cái hay của họ là gì? Họ vinh danh được những nhà khoa học bằng những viện hàn lâm. Chính vì điều đó nên họ phát triển đồng bộ giữa văn chương, giữa võ học quân sự và các ngành khoa học kỹ thuật.
[3:10]Cho nên họ đã một thời gian rất dài họ đi chiếm thuộc địa và làm chủ thế giới này. Đó, một thời gian rất là dài như vậy và tạo nên cái bộ mặt của văn minh toàn cầu hiện nay. Cái văn minh toàn cầu hiện nay ta thấy là hỏa tiễn bay về Sao Hỏa, ta thấy cái máy vi tính internet ngồi một chỗ ta lấy được thông tin toàn thế giới, ta thấy xe máy chạy ngoài đường, máy bay bay trên trời, tàu thủy lặn dưới nước, đủ thứ hết. Cái nền văn minh toàn cầu ta có chính là nhờ cái văn minh của Tây phương. Ta phải công nhận như vậy, không chối cãi được. Nhưng cái nền văn minh toàn cầu hiện nay vẫn còn thiếu một cái gì đó khiến cho thế giới chưa thể có hòa bình,
[3:53]vẫn còn chia rẽ, vẫn còn hận thù, vẫn còn những cái hưởng thụ sa đọa và cái sinh thái môi trường bị đe dọa nặng nề. Nên vẫn còn thiếu một cái gì đó. Lúc trước ta thiếu một cái gì đó nên ta mất độc lập và bây giờ ta mới thấy rằng ta thiếu khoa học kỹ thuật. Ngày hôm nay thì ta đã tiếp nhận được khoa học kỹ thuật của thế giới rồi, nhưng cái văn minh của thế giới này vẫn thiếu một cái gì đó khiến cho tình người với nhau không đầm ấm, thế giới vẫn chia rẽ, hận thù, vẫn chiến tranh, con người vẫn đi tìm những cái hưởng thụ sa đọa vô lý và cái môi trường toàn cầu bị đe dọa. Rừng vẫn bị phá, nước thải vẫn xả vào các sông hồ thiên nhiên,
[4:38]không khí thì ô nhiễm và con người phát sinh ra nhiều bệnh tật không lường được. Như vậy rõ ràng cái nền văn minh toàn cầu hiện nay vẫn thiếu một cái gì đó. Và đây hôm nay ta, những người Việt Nam, được thừa hưởng 4.000 năm văn hiến của cha ông, ngồi hôm nay ta chuẩn bị đón 1.000 năm Thăng Long Hà Nội, ta đang nói với nhau về 1.000 năm văn hóa Thăng Long, ta nhìn thấy cái thiếu đó của thế giới. Hôm nay ta ngồi với nhau, ta nhìn thấy cái thiếu đó của thế giới. Cái văn minh của thế giới thiếu cái gì đó? Thiếu cái gì đó? Và để lấp đầy cái thiếu đó cho thế giới,
[5:18]ta sẽ tình nguyện là một trong những người tiên phong, sẽ làm một cái gì đó để lấp đầy lại cái nền văn minh cho nhân loại để cho nhân loại ngày sau này không còn hận thù, không còn chiến tranh chia rẽ, không còn những con người sa đọa hưởng thụ và không còn có sự tàn phá môi trường như thế này nữa. Ta sẽ nguyện hứa người Việt Nam sẽ đi đầu cùng với những người có lương tri cho nhân loại sẽ lấp đầy cái nền cái điều mà nền văn minh nhân loại đang còn thiếu đó. Hôm nay hướng về 1.000 năm Thăng Long, ta hứa với thế giới điều đó. Người Việt Nam sẽ làm lại. Bởi vì người Việt Nam đã từng thiếu một cái góc văn minh nào đó nên ta đã bị ngoại xâm.
[6:00]Mà ngày hôm nay ta hòa nhập được, ta tiếp nhận được cái văn minh của nhân loại nhưng ta chợt thấy nhân loại vẫn còn thiếu cái gì đó như ta đã từng bị thiếu và hiểu được cái nỗi đau của cái nền văn minh chưa toàn vẹn. Ta hứa với nhân loại những người Việt Nam yêu nước, yêu nhân loại này sẽ lấp đầy cái thiếu thốn đó cho văn minh thế giới. Nha, ta hứa với nhau chắc như vậy. Nhưng mà để lấp đầy cho cái nền văn minh toàn cầu tương lai thì ta bắt đầu từ đâu ạ?
[6:33]Ta bắt đầu từ ngòi viết. Ta trở lại với những nhà văn, những nhà sáng tác trở lại. Vì ta biết rằng chính những nhà sáng tác đó, những người cầm bút đó tạo nên những văn chương.
[6:47]Và khi văn chương mà được xã hội chấp nhận, nó sẽ tạo thành cái văn học, văn hóa. Và ta cũng biết vậy, cái văn hóa đó sẽ định hình cái văn minh của con người. Nên trở lại ngay từ căn bản chính là những người cầm cầm bút. Ta sẽ trở lại điều này một lần nữa. Nên để lấp đầy cái văn minh toàn cầu lại trở lại vai trò của người cầm bút một lần nữa. Đó anh Hòa thấy, anh Bằng Việt thấy vai trò của anh ghê gớm lắm. Sau này các anh sẽ thay đổi thế giới đấy chứ không phải không đâu, chính những người cầm bút chứ chẳng phải ai cả. Lạ như vậy. Bây giờ hôm nay ngồi trước Văn Miếu, chúng ta
[7:24]nói về 1.000 năm văn hóa Thăng Long mà xem như Văn Miếu đặt cái mốc tư tưởng của văn hóa Việt Nam trong 1.000 năm này. Trước hết là để thờ Khổng Tử vào đời vua Lý Thánh Tông, sau đó đến đời Lý Nhân Tông thì dựng trường Quốc Tử Giám tại đây luôn. Mà tại sao vua là những Phật tử nhưng mà lại tiếp nhận cái Nho giáo để đồng hành trong cái hệ tư tưởng quốc gia mà cảm thấy rất hòa hợp, rất bổ sung không hề chống trái? Mặc dù sau này giữa Nho giáo có xung đột với Phật giáo một phần nào nhưng không đáng kể. Vì vua là người theo Phật mà vẫn chấp nhận Nho giáo. Ban đầu thì Phật giáo và Nho giáo đều khuyến thiện
[8:08]giống nhau, nhưng Phật giáo khi càng đi sâu vào thì càng đi vào cái tâm linh giác ngộ, siêu thoát. Còn Nho giáo đi sâu vào thì đi vào cái nhân cách, phẩm hạnh của cá nhân, cái đạo đức để làm quan, đạo đức làm vua, mối tương quan giữa cộng đồng, mọi điều rất là sâu sắc và thực tế. Cho nên vua đã sáng suốt nhìn thấy hai hệ tư tưởng này bổ sung cho nhau. Con người ta phải có một cái chỗ đi về tâm linh cao siêu chứ không thể là sống là một người tầm thường. Đó là Phật giáo, vua xác định điều đó. Nhưng trong cái cuộc sống hiện tại thực tế này khi ta chưa thể trở thành thánh một cách siêu thoát thì ta cần có một cái hệ tư tưởng để sống
[8:49]rất thực tế giữa người và người để chuẩn bị cho cái sự siêu thoát đó và Khổng Tử đã đáp ứng được những cái điều mong đợi này. Những cái lời dạy của Khổng Tử đơn giản và sâu sắc, ứng dụng cả đời không xong: "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân", điều gì ta không muốn, đừng làm cho người khác. Câu nói này ta ứng dụng cả đời mình chưa hết mà thực tế vô cùng, thực tế vô cùng, đó là đạo đức cơ bản. Hoặc là: "Kỷ dục lập nhi lập nhân, kỷ dục đạt nhi đạt nhân", cái gì ta muốn thì cũng hãy làm cho người khác, cái gì ta thành tựu rồi cũng hãy giúp người khác thành tựu như thế, đó là cái lòng nhân. Đó là cụ thể hóa cái từ bi của đạo Phật, hai điều này không hề chống nhau.
[9:34]Một bên Đức Phật nói là yêu thương tất cả chúng sinh, một bên Khổng Tử dạy là cái gì ta muốn cũng hãy làm cho người khác được như vậy, cái gì ta đạt được rồi cũng hãy giúp cho người khác đạt được như vậy. Hai cái này không hề chống nhau, nhưng mà Khổng Tử cụ thể hơn và sâu sắc hơn. Hoặc là: "Quân sử thần dĩ lễ, thần sự quân dĩ trung", vua đó mà đối với bề tôi của mình thì vẫn phải dùng cái lễ, tức là dùng cái phép lịch sự và sự tôn trọng chứ đừng ỷ mình là người cấp trên mà nạt nộ, hống hách. Và "thần sự quân dĩ trung" là cái người bề tôi mà thờ vua mình thì lấy cái trung làm đầu, dứt khoát vĩnh viễn không bao giờ phản bội.
[10:18]Những cái lời dạy như vậy, nó cô đọng như vậy mà muôn đời không bao giờ sai. Hoặc bây giờ nói tới cái sâu sắc của tâm lý như thế này: "Quân tử huệ nhi bất phí, lao nhi bất oán, dục nhi bất tham, thái nhi bất kiêu, uy nhi bất mãnh". Nghe đọc giống đọc thần chú quá ha, mà hay vô cùng. Là người quân tử đó "huệ nhi bất phí" là có ơn huệ nhưng không bao giờ phí phạm cái điều được ơn huệ đó, không bao giờ lạm dụng cái ơn huệ mà mình có được. "Lao nhi bất oán", sống trên đời này đôi khi có những lúc cực khổ nhưng không bao giờ oán than. Dục nhi bất tham, tức là có lý tưởng nhưng không bao giờ trở thành tham vọng cá nhân.
[11:02]Dục tức là muốn, đây có nghĩa là ta có mục tiêu để sống trong đời, nhưng mà bất tham, tức là không trở thành tham vọng thái quá của cá nhân. Thái nhi bất kiêu, tức là người quân tử có cái phong cách thư thái, nhẹ nhàng nhưng không bao giờ trở thành kiêu hãnh. Tại vì giữa cái mà ta thanh thản, tự tại nó rất giống với cái kiêu căng. Tại vì cái kiêu căng cũng bất cần, mà cái thanh thản cũng bất cần. Nhưng mà người quân tử là gì? Thanh thản, thư thái, không tham không cần, nhưng mà không có kiêu mạn, khác nhau. Uy nhi bất mãnh, tức người quân tử khi mình gương mặt mình nhìn vô có cái uy nghi nhưng không có cái hung dữ.
[11:41]Nó khác với cái người nhiều khi có uy quyền, bày tỏ cái uy quyền của mình là bằng cái sự hung dữ, nó khác. Như vậy là Khổng Tử dạy tam điều: Huệ nhi bất phí: có ân huệ không được phí phạm. Lao nhi bất oán: đôi khi trong cuộc sống vất vả nhưng không hề oán than cuộc đời này. Dục nhi bất tham: có lý tưởng sống nhưng không là tham vọng. Thái nhi bất kiêu: sống rất thanh thản nhưng không kiêu căng. Và uy nhi bất mãnh: người có uy lực nhưng không bao giờ trở thành để trở thành sự hung dữ. Những điều này nó sâu xa không ạ? Quá sâu sắc phải không? Quá sâu sắc. Nên chính vì những cái lời nói đẹp như thế này mà vua đã chấp nhận đưa Nho
[12:21]giáo vào trong cái hệ tư tưởng của ta, mà đã xây dựng Văn Miếu luôn. Còn đạo Phật thì có cái đạo lý nhân quả công bằng vô hình qua nhiều kiếp sống. Đời trước ta làm điều sai, đời này ta phải chịu đau khổ. Những đời trước ta làm nhiều điều phúc thì đời này ta sẽ được nhiều điều hạnh phúc, an lạc. Và đời này cũng vậy, ta sống thế nào, ta định hình lại cho đời sau, đó là sự công quả vô hình kéo dài qua nhiều kiếp sống. Nên có cái khái niệm về luân hồi, rồi có cái đạo lý về lòng từ bi vô hạn, yêu thương khắp tất cả chúng sinh, rồi có cái giới luật là nghiêm ngặt không được làm điều này, không được làm điều kia,
[13:00]rồi có cái thiền định là phải có cách ngồi tĩnh tâm, nhiếp tâm vào trong an định, mà có lần chúng tôi đã nói trong một bài giảng: Thiền định sẽ là tương lai của nhân loại. Bây giờ là các nước văn minh trên thế giới đang đi tìm về thiền định, nhưng mà dĩ nhiên là để hiểu đúng cái thiền của Phật thì rất là khó. Nhiều người đã đi lạc qua cái thiền của rất nhiều cái tông phái khác hay đạo giáo khác, nhưng mà rồi cuối cùng, khoa học sẽ vào cuộc và họ sẽ tìm ra được cái thiền định chuẩn nhất cho thế giới phải học, và thiền sẽ là tương lai của nhân loại. Đây là một cái đóng góp rất lớn đối với thế giới mai sau.
[13:39]Tại sao thiền sẽ trở thành tương lai của nhân loại? Bởi vì con người ta khát khao trí tuệ. Con người là loài người thông minh và luôn luôn khát khao hiểu biết trí tuệ, khác với các loài giống khác, họ không biết tìm cái để hiểu biết hơn, nhưng con người luôn luôn tìm cách hiểu biết hơn. Và để hiểu biết hơn, phải có trí tuệ. Mà cái trí tuệ của con người nào giờ đó là bằng suy luận, logic: từ 1 ta cộng 1 ta sẽ có 2, 2 ta cộng 1 ta sẽ có 3, cứ như vậy mà ta mở ra cả một cái hệ thống khoa học mênh mông luôn, bằng cái suy tư logic. Thế thiền cũng sẽ đem đến trí tuệ mà cái trí tuệ này là cái trí tuệ trực quan.
[14:27]Khi con người tâm không suy nghĩ nữa thì chính trong nội tâm này phát ra được cái trí tuệ trực quan, biết cái gì biết trực tiếp. Ví dụ bây giờ, ta gặp một người, ta bằng cái kinh nghiệm, ta nhìn gương mặt người đó, ta thấy cái ánh mắt đó, mái tóc đó, nụ cười đó, người này phúc hậu. Rồi người này có nói ra, cái giọng nói nghe phúc hậu. Rồi sống với người này một vài tháng, thấy người này cư xử tử tế, kết luận: à, sau nhiều cái yếu tố mà ta tổng hợp lại, ta kết luận người này phúc hậu. Đó là cái suy tư logic của loài người hiện nay. Còn cái người mà có thiền định trực quan, họ không có suy nghĩ, không có suy tư.
[15:04]Vừa gặp con người, họ biết luôn trong tâm người này, lòng rất tốt, biết luôn thẳng trong tâm người này. Đó là cái trí tuệ mà trực quan, đó là cái mà thế giới phải đi tìm, sẽ đi tìm. Và để phải đi tìm, để sẽ đi tìm chỉ bằng con đường của thiền định mà nhất là thiền định của Phật giáo. Nên đây là điều mà Phật giáo sẽ đóng góp rất lớn cho nhân loại ở mai sau.
[15:30]Thì khi mà nhà Lý đưa cái tư tưởng Nho giáo vào trở thành chính thống cho triều đình và cho hệ tư tưởng quốc gia rồi thì ta thấy là giống như là chắp thêm đôi cánh vậy. Từ đó là ta có những cái nhân tài, những hào kiệt, những nền văn học tung bay, tung bay, như bài thơ của Lý Thường Kiệt đã dựng nên một chủ nghĩa yêu nước: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư/ Tiệt nhiên định phận tại thiên thư/ Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm/ Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư". Thì cái văn chương này đó là một văn chương nhưng mà mang tư tưởng yêu nước, nó tạo thành cái văn hóa yêu nước đời đời cho dân tộc ta và cũng trở thành cái văn minh để ta có thể thấy được những cái chỗ yếu kém của
[16:16]mình để lấp đầy và bước lên cùng với thế giới, do đó vâng. Thì qua nhiều cái thời đại, từ Lý, Trần đến nhà Lê, Mạc, nhà Nguyễn, vân vân, thì cái hệ thống mà văn chương ta có được, cái nền văn học ta có được, tạo thành cái văn hóa có được thì không ai đủ sức biết hết, cũng không ai có thể thuyết trình được trong một, hai tiếng đồng hồ. Cho nên ta chỉ cảm phục tiền nhân của ta đã để lại được rất nhiều cái áng văn thơ tạo nên tâm hồn của người Việt Nam ta, tạo nên cái văn hóa Việt Nam của của ta. Sang đến thời Pháp thuộc, khi mà ta bắt đầu xuất hiện chữ Quốc ngữ là dùng cái mẫu tự Latin giống với thế giới,
[16:57]mà người ta nhanh chóng học được cái chữ Quốc ngữ đó, do đó bắt đầu có cái gọi là xóa mù chữ. Nhất là khi Bác Hồ mà đưa vào kháng chiến là phải xóa mù chữ, là một quyết định sáng suốt đi trước cả Liên Hiệp Quốc, đi trước cả UNESCO bao nhiêu năm. Sau này mấy mươi năm sau, UNESCO bắt đầu mới kêu gọi xóa mù chữ trên thế giới, Bác Hồ đã đi trước rồi, kêu gọi xóa mù chữ. Vì sao? Vì chữ Quốc ngữ rất dễ học. Và chính vì cái chữ Quốc ngữ rất dễ học cho nên thời gian sau này là các tác giả sáng tác ồ ạt, những tác phẩm rất nhiều trang, khác với hồi xưa là giấy ít, chữ viết khó cho nên những tác phẩm nào ngắn ngắn,
[17:36]ngắn ngắn vừa chừng, như Truyện Kiều là đã dài ngất ngư. Nhưng mà qua đến những sau này vào thời Pháp mà có chữ Quốc ngữ, những tác phẩm rất là lớn. Và khi có những tác phẩm dài như vậy, ta mới bộc lộ được những tài năng. Ví dụ bây giờ ta nói tại sao mà cái tác phẩm Số đỏ của Vũ Trọng Phụng người ta thích như vậy? Viết ổng viết chuyện tào lao, viết chuyện châm biếm, chuyện cười, châm biếm ngoài xã hội, nhưng mà tại sao ta đặt nó vào thành một tác phẩm nổi tiếng, một kiệt tác của thời đại vào thời đó? Chỉ bởi vì khi đọc vào trong đó, ta ngạc nhiên trước cái kiến thức của tác giả. Ổng biết đủ thứ chuyện trên đời, mới cũ cái gì ổng cũng biết hết:
[18:13]lý số, tướng mạo, cái gì rồi đời sống ngóc ngách, những tâm lý bí ẩn mà ta, những biết sạch hết trơn, ổng đưa hết vô trong tác phẩm và ổng viết nó nghe nó tức cười, nghe châm biếm, ta đọc đâu phì cười tới đó, nhưng phải nể phục cái kiến thức của nhà văn này. Và cái kiến thức của người nhà văn đó nó tạo nên giá trị của tác phẩm. Do đó, cái người mà cầm bút không được quyền mà thiếu kiến thức. Thiếu kiến thức ta sẽ nói lệch lạc. Và những tác phẩm thời đó là như vậy, và những sau này cũng vậy, bắt đầu trong những cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc ta, biết bao nhiêu tác phẩm đã xuất hiện để đời,
[18:46]tạo nên những cái xúc cảm và đã làm thành cái độc lập, hòa bình, thống nhất của nhân tộc ta. Tuy nhiên, kinh đô nó có một cái văn hóa gọi là văn hóa của kinh đô, nó khác với văn hóa của cái tỉnh thường. Vì sao vậy? Bởi vì văn kinh đô là nơi tụ hội nhân tài. Ví dụ bây giờ nói nhà thơ Huy Cận đi, một nhà thơ nổi tiếng mà được là vào cái Viện Hàn lâm của thơ thế giới, nhưng mà ông là người nào, người tỉnh nào ạ? Người Hà Tĩnh. Lớn lên đi học ở đâu? Học ở Huế. Nhưng mà rồi ra làm việc và tạo, đóng góp vào cái thơ văn của kinh đô. Nhưng mà ngược lại ta có nhà văn Nguyễn Khải, ổng là người chính gốc Hà Nội, nhưng sau này vô trong nhà
[19:29]văn nhà trong miền Nam ở, viết văn ở trỏng rồi chết trỏng luôn. Thì như vậy mình có xếp ổng vào là văn chương, văn hóa Hà Nội được không ạ? Thấy không? Ta ăn gian. Hễ là người Hà Nội dù bỏ đi đâu ta cũng xếp vào là văn chương, văn tài của Hà Nội, nhưng mà còn cái người ở tỉnh khác về Hà Nội ta cũng gom luôn cho Hà Nội luôn. Có phải ta ăn gian không ạ? Nhưng mà không, nó là cái đặc tính của kinh đô. Đặc tính của văn hóa kinh đô là gom hết về cho mình rồi sau đó tỏa ra lại cho cả nước. Nên, không cần nghiên cứu văn hóa Việt Nam, chỉ cần văn hóa nghiên cứu văn hóa kinh đô Việt Nam là ta biết văn hóa của cả đất nước Việt Nam này.
[20:09]Đúng không ạ? Bởi vì kinh đô là nơi hội tụ. Kinh đô là nơi hội tụ là như thế đó. Nên không cần nhìn nhiều, vì ai rồi cũng phải về kinh đô thôi. Đường nào rồi cũng về Tràng An thôi, chẳng đi đâu mất cả. Nên cứ nhìn vào kinh đô mới nói là nghìn năm văn hóa Thăng Long, nhưng sự thật là nghìn năm văn hóa của Việt Nam luôn. Chẳng chạy đường nào được cả. Nhìn vào đó biết cả, vì mọi người tài đều phải về kinh đô làm việc. Và những cái tài năng nào của kinh đô, những cái điều hay của kinh đô cũng phải tỏa ra cho cho cả nước học và làm như vậy, không còn cách nào khác. Rồi ví dụ như bây giờ như nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ
[20:44]mà cái bài thơ nổi tiếng phải không ạ? Ta muốn nhắc lại một lần nữa, bởi vì nhân cái dịp mà nghìn năm Thăng Long thì có một người của miền Nam xa xôi, chỉ một lần tập kết ra Bắc rồi đi về lại mà nhớ thương mãi cái quê hương miền Bắc này, mà viết những câu thơ mà ta đọc là ta phải khóc. Chúng tôi vừa nói là đọc phải khóc, không biết mọi người có tin không? Ai đi về Bắc ta đi với, thăm lại non sông giống Lạc Hồng. Từ độ hay là từ thuở, Từ thuở mang gươm đi mở nước hay là mở cõi, nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long. Chúng tôi đọc câu này xong tôi khóc, không biết mọi người có tin không? Bởi vì cảm thấy là máu trong tim mình, bao nhiêu đời cha ông sinh đẻ mình ra
[21:29]cho tới khi ngày hôm nay có được dòng máu này thì nó đã chảy từ Hà Nội. Nó chảy đi hết qua người này, tới ngày nay chảy trong tim mình. Cho nên dù ở đâu xa xôi vậy, vẫn có một Hà Nội trong trái tim ta, vẫn có một Thăng Long thiêng liêng trong tấm lòng của ta, trong tâm hồn của ta mà bất cứ người Việt Nam nào không thể quên được. Vì vậy, dù ở đâu ta vẫn phải về thăm Thủ đô một lần, bởi vì về Hà Nội để thấy lòng mình thêm yêu Tổ quốc.
[22:03]Ngày hôm nay ta tiếp xúc với phương Tây, ta phát hiện ra những viện hàn lâm khoa học của họ, ta tiếp xúc với những nền kỹ thuật tiên tiến của họ, và ta đã học hỏi những điều này. Mình dùng chữ bắt chước cũng được, dùng chữ học hỏi cũng được, để ta lấp đầy cái chỗ còn thiếu trong cái nền văn minh của ta. Đấy. Tuy nhiên cái nền văn hóa hiện nay nó đang trở thành cái văn hóa toàn cầu thông qua cửa ngõ Internet. Là cái nối mạng Internet rồi ranh giới quốc gia biến mất. Ở đâu ta cũng mò tới hết, có địa chỉ gõ vào là chỗ nào ta cũng tìm tới hết. Và như vậy, khi một cái người gọi là tín đồ của Internet hay
[22:45]là công dân của Internet rồi, bỗng nhiên cái ranh giới quốc gia, cái ý niệm quốc gia tự nó nó nhạt nhòa dần. Nên vì vậy cái văn hóa Internet là văn hóa toàn cầu nhưng nó cũng là con dao hai lưỡi. Con dao hai lưỡi, vì sao vậy? Nó có thể cung cấp cho ta cái lượng kiến thức khổng lồ, bất cứ điều gì ta muốn tìm. Nhưng mà chính nó cũng lây lan những cái văn hóa độc hại vào tâm hồn của biết bao nhiêu con người mà khi tâm hồn người đó không đủ sức đề kháng lại trước cái sự xấu xa. Và cũng chính vì vậy mà ta nghe biết bao nhiêu điều đau lòng: một đứa bé 12 tuổi làm cha,
[23:30]vì nó học từ Internet sớm quá; một đứa bé 14 tuổi đã đi cưỡng hiếp một đứa bé gái khác, chỉ bởi vì bị ảnh hưởng từ cái độc hại ở trong Internet; và biết bao nhiêu những cuộc tình qua mặt cha mẹ, phá vỡ cái luân thường đạo lý, cái nề nếp gia phong chỉ bởi vì chúng nó gặp nhau qua cái cổng Internet, cha mẹ không kiểm soát được. Nhiều khi cha mẹ bước tới xem con mình nó làm cái gì trên Internet, nó nó bấm xóa trắng màn hình, nó gõ gửi qua cái chữ POS. Cha mẹ nhìn thấy nó gõ chữ POS nó gửi đi cũng chẳng hiểu cái gì. Thì không ngờ đó là cái mật mã mà nó gửi ngầm cho nhau: Parent Over Shoulder, ba mẹ đang đứng sau vai tao,
[24:14]đang đứng coi cái màn hình tao nên tao không. Nói như vậy là tức là tao không có nói chuyện với mày được nữa đó, biết là phải tạm ngưng. Parent Over Shoulder đó, nó viết vắn tắt là POS. Cha mẹ không biết nó viết gì, nhưng sự thật nó đã gửi đi mật mã, lát nữa nói chuyện tiếp. Nó qua mặt bố mẹ cho nên cái gia phong, cái nề nếp bị phá hoại ngang, cha mẹ không thể kiểm soát được, nhà trường không kiểm soát được, luật pháp không kiểm soát được, nên nó là con dao hai lưỡi. Và như vậy, hiểu được điều đó, ta không có phá vỡ Internet được, mà ta cần những con người, những anh hùng mới trên mặt trận văn hóa toàn cầu này.
[24:48]Những anh hùng mới trên mặt và trận văn hóa toàn cầu này nghĩa là gì? Nghĩa là những người làm văn hóa, những người sáng tác nhưng mà rất giỏi mạng Internet để bước vào đó chiến đấu với những cái xấu đang tràn lan trên mạng. Và cuộc chiến này cũng vẻ vang không kém, lợi ích không kém những cuộc chiến mà chống ngoại xâm của ta vậy. Nên những nhà văn, những nhà thơ ngày hôm nay xin vui lòng phải rất giỏi Internet để ta bước vào một cuộc chiến mới với những kẻ thù vô hình, xa xăm đang lây lan cái độc hại vào trong cái tâm hồn của những trẻ thơ của ta. Nên vì vậy là ta cần những anh hùng văn hóa mới mà chiến
[25:29]đấu là trên mặt trận, trên phương tiện Internet. Xin vậy, ngoài cái ta cầm cây bút, xin bây giờ phải cầm thêm bàn phím, gõ thêm bàn phím nữa. Ta hãy khuyến khích điều này. Đây là điều rất là rất là quan trọng cho mai sau.
[25:45]Thăng Long ta đó có một cái văn hóa rất là đặc biệt mà chúng tôi ở miền Nam ít có thấy, đó là cái lòng sùng kính các nhân vật lịch sử mà nâng lên thành thần thoại. Đi qua tới chỗ này nói: «Dạ, đây đền Thánh Gióng». Qua kia là đền của Trần Thánh Hưng Đạo. Qua nữa tức là vì những vị anh hùng nâng lên thành những vị thần mà người ta sùng kính, thờ kính mãi, cầu nguyện, cầu xin mãi. Như hôm rồi vậy, đi ghé cái đền nhà Trần, nói: «Dạ, đến cái ngày đầu năm là mọi người về đây để xin cái ấn của vua Trần». Làm biết in ra cái ấn mà họ tin rằng là nếu mà xin được cái ấn nó về mình sẽ làm quan. Anh Bằng Việt có xin ấn không mà anh làm quan lớn quá vậy?
[26:27]Tức là làm Phó Chủ tịch Hà Nội rồi. Anh Bằng Việt đã từng là Phó Chủ tịch Hà Nội, vào trong Thành ủy Hà Nội hai nhiệm kỳ luôn. Nha, nên bây giờ thì anh làm là Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, nhưng trước đây anh từng là Phó Chủ tịch Hà Nội đó. Tức là ông sếp của ta đó, thủ lĩnh của lãnh tụ của Hà Nội ta. Mọi người cho tràng pháo tay ạ, đón nhận một Phó Chủ tịch Hà Nội.
[26:52]Chưa đi xin ấn hả? Anh chưa đi xin ấn? Đó là tại anh chưa, chứ nếu mà anh xin không biết giờ anh tới chức gì nữa nha. Thế nhưng thế nhưng mà đây nó là một cái nét văn hóa mà như chúng tôi ở trong miền Nam không thấy. Ví dụ bây giờ mà có một cái đền thờ Nguyễn Trung Trực gì đó thì cũng vào thờ lễ kính, nhưng mà không có nâng lên thành mức độ thần thoại như ngoài Bắc. Ngoài Bắc ta nâng lên thành thần thoại, thì cái nâng lên thần thoại nó có một cái hay và cũng có một cái dở. Một cái dở là ta đang đứng sát bờ vực của mê tín, phải không? Vô cầu xin quá chừng, nhét tiền nhét bạc, đốt vàng mã tùm lum.
[27:27]Nhưng mà nó lại có cái hay: cái lòng yêu nước của ta nó được nâng lên thành một cấp bậc mới, một sự lãng mạn mới, là có có tính chất của thần thoại. Nên vì vậy là đừng hòng ai mà phá vỡ lòng yêu nước của ta, bởi vì lòng yêu nước của ta nó đã mang tính chất của thần thoại, chứ không phải lòng yêu nước thường của logic, của lý trí. Ví dụ ví dụ lớn lên đứa con ta nói rằng: «Con yêu nước nha, con yêu nước nha», nhiều khi lớn lên mà nó đi đâu xa nó quên mất. Nhưng mà dắt nó đi cái đền là thần thế, linh linh thế, đây là đền Lê Lợi, đây là đền Trần Hưng Đạo, thiêng như thế, nó tin vào cái điều thiêng liêng đó,
[28:06]cái lòng yêu nước của nó đã gắn vào thần thoại rồi sau này không ai gỡ ra được nữa. Đây là một cái rất đặc biệt. Như chúng tôi vậy, nếu mà nói trong miền Nam á, thì bản thân cá nhân chúng tôi cũng thuộc loại là người người yêu nước có tiếng. Vì trong những bài giảng của chúng tôi thì chúng tôi luôn luôn nhắc nhở người Phật tử phải yêu nước, song song với tình yêu đạo. Thì chúng tôi cũng được xếp loại là một cái người có tiếng yêu nước, thì tưởng mình ngon lắm. Khi ra ngoài Bắc thì không ngờ bất cứ một nhân sĩ nào của Bắc Hà, một sĩ phu nào của Bắc Hà cũng yêu nước hơn mình cả trăm lần. Không biết có đúng không ạ? Không biết đúng không?
[28:47]Sĩ phu Bắc Hà.
[28:51]Mới thấy là cái văn hóa mà ta thờ kính những cái anh hùng dân tộc ta nâng lên thành một mức thần thoại có một điều rất là đặc biệt, mà đó cũng là văn hóa của Hà Nội ta, rất là lạ. Nó lan qua nhiều tỉnh nhưng mà vẫn tập trung ở ở Hà Nội rất là là hay. Thì bây giờ ta chuẩn bị đón cái nghìn năm Thăng Long - Hà Nội một cách tưng bừng. Rất là nhiều lễ hội sắp tới sắp tới chung quanh đây đều hướng về cái lễ hội nghìn năm Thăng Long - Hà Nội. Như vài hôm nữa, ở Đền Hùng cũng sẽ tổ chức cái quốc giỗ mà cũng là hướng về nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, mà sẽ tổ chức một cái lễ giỗ rất là lớn. Mà ông giám đốc ổng nói ước đoán rằng kỳ này sẽ
[29:33]phải có tới năm, sáu triệu người về dự lễ. Và ổng nói rằng một cái một cái bà giám đốc mà ghi chép về kỷ lục quốc tế đã nói thế này: "Như vậy cái số người mà về dự lễ hội Đền Hùng đông nhất so với tất cả lễ hội trên thế giới này. Tại vì có một số lễ hội trên thế giới người ta đến cả triệu người, có lễ hội đến hai triệu người, nhưng mà trong Đền Hùng vượt khỏi con số ba triệu là chuyện thường, lớn nhất thế giới. Trong khi cái lễ hội thế giới người ta quy tụ rất nhiều người trên thế giới, còn lễ hội Đền Hùng là chỉ người Việt Nam mới về thôi, mà về đông như vậy." Mà về đông như vậy thì như vậy rõ ràng là cái
[30:10]lòng của ta mà hướng về cội nguồn á thật là thật là lớn. Đây cũng chính là một cái là điều đặc biệt, một cái văn hóa rất là đặc biệt của của của của ta. Mà hôm trước hôm qua khi mà về Đền Hùng để nói chuyện, chúng tôi bước vào bài nói chuyện không hề kính thưa, không hề chào hỏi ai, vô đọc luôn bài thơ mà cảm hứng từ cái bài dân gian đã có sẵn: "Dẫu ai buôn bán gần xa, Nhớ ngày giỗ Tổ tháng ba mùng mười. Bên trời rong ruổi ngược xuôi, Cũng về giỗ Tổ mùng mười tháng ba. Mộng đời sương gió đi qua, Làm sao quên được tháng ba mùng mười." Bài thơ dài lắm nhưng thôi nói. "Ngày đông rét, sáng xuân tươi, Trái tim vẫn nghĩ mùng mười tháng ba.
[30:52]Bé thơ hái một cành hoa, Nhờ bà gửi đến để hòa niềm vui. Gặp nhau khách mỉm miệng cười, Dẫu rằng xa lạ cũng người nước ta. Nhớ thương thuở trước ông cha, Dày công gầy dựng bao la đất trời. Non sông yêu dấu đẹp ngời, Anh hùng tài đức nhiều đời bước ra. Giữ gìn gấm vóc sơn hà, Điểm tô phong hóa, mọi nhà an vui." Thôi còn dài nữa không ngâm. Mà thế này, là hôm nay khi mà ta bắt đầu bước vào cái lễ hội Nghìn năm Thăng Long và ta chuẩn bị đón rất tưng bừng và ta thấy một điều: Đất nước ta chưa bao giờ hạnh phúc như thế trong suốt một nghìn năm qua. Hãy nhìn đi, chúng tôi nói không nịnh mà nói không
[31:35]ngoa, chưa bao giờ đất nước ta đẹp như thế. Quý vị cứ nói là vào thời Lý đất nước ta cũng thịnh trị, nhưng không thể có một dải non sông gấm vóc đẹp từ Nam tới Bắc, tới Mũi Cà Mau như thế này, cũng chưa. Ta cũng chưa thể có một nền hòa bình, thống nhất, độc lập, ổn định như thế này. Ta chưa cũng chưa thể có một cái đời sống ấm no, hạnh phúc như thế này. Có thể là mức sống ta chưa bằng nhiều nước trên thế giới, nhưng mà nếu so ngược về lịch sử, rõ ràng rằng lúc này ta đã no ấm hơn rất nhiều trong lịch sử đời xưa, phải đúng không ạ? Đến nỗi vào cái thời buổi mà kinh tế thế giới khủng hoảng thì cái thống kê nhà nước rất ngạc nhiên là người Việt Nam vẫn mua xe hơi ào ào.
[32:20]Như vậy cái tiềm lực kinh tế trong dân ta đã có mạnh, rõ ràng ta đã no ấm hơn rất nhiều. Nên khi đón một nghìn năm Thăng Long, kể từ ngày mà vua Lý Thái Tổ dời kinh đô về đây, ta may mắn, ta hạnh phúc là cái thời điểm đóng lại một nghìn năm đó trong lúc đất nước ta đang từng bước đi lên rất là ấm no, rất là hạnh phúc, rất là vẻ vang. Dĩ nhiên là ta chưa bao giờ tự mãn vì những điều này, vì còn rất nhiều điều khó khăn phía trước, vì còn rất nhiều điều của thế giới mà ta vẫn chưa theo kịp. Nhưng ở mốc son này, mọi điều đối với ta quá hạnh phúc so với những cái vất vả mà cha ông ta đã phải nếm trải, nên ta cái niềm vui được nhân lên gấp bao nhiêu lần.
[33:04]Chứ ta nói nếu lỡ nếu lỡ là một ngàn năm mà nó xảy ra vào thời thời mà Pháp thuộc thì ta không bao giờ có được cái không khí thế này, họ sẽ dập luôn, không bao giờ cho ta tổ chức lễ hội. Nhưng một nghìn năm Thăng Long đến vào lúc mà đất nước ta hòa bình, thống nhất, độc lập thế này, thật không có niềm vui nào lớn hơn, không niềm vui nào lớn hơn. Thì hôm nay vậy, đứng nhìn Văn Miếu, đứng nơi Văn Miếu, ta thấy nền văn minh toàn cầu của tương lai.
[33:37]Hôm nay nói về văn hóa, nghìn năm văn hóa Thăng Long là không phải nghìn năm văn hóa Thăng Long đã qua mà ta chuẩn bị nhìn một ngàn năm tới. Ta đoán xem một ngàn năm nữa con cháu ta sẽ làm cái lễ này như thế nào? Lúc đó đất nước ta đã như thế nào? Lúc đó cả thế giới đã như thế nào? Và bây giờ ta phải nhìn thấy trước. Mà những người làm công tác văn hóa phải nhìn thấy trước. Ta thử đoán xem một nghìn năm nữa thế giới này sẽ ra sao? Thì nó có nhiều cái lời tiên đoán, có những lời tiên đoán rất đẹp nhưng cũng có những lời tiên đoán rất bi quan. Rất đẹp là gì? Rất đẹp thì cho rằng càng về sau con người càng văn minh,
[34:25]ấm no, hạnh phúc, đạo đức, thế giới hòa bình. Nhưng cũng có những cái bi quan: Càng về sau dân số càng tăng lên, con người ta môi trường bị tàn phá hết, tội ác chất tróc chất chồng, người ta giành nhau từng mẩu bánh mì, từng cái ngụm nước vì tất cả đều thiếu và thế giới chuẩn bị đi vào sự diệt vong. Đó là hai cái điều tiên tri ngược hẳn nhau. Nhưng mà ta phải có cái nhìn của mình. Trong cái nhìn của ta về cái nền văn minh toàn cầu của tương lai đó, ta phải đoán, ta phải đoán và sau đó ta quyết định hành động của mình. Những nhà văn hóa, sau khi đoán được cái văn minh toàn cầu phải đi về đâu, phải đi về đâu tức là ta định hướng cho nó chứ không phải ta cúi đầu đi theo nó.
[35:06]Sau khi ta đoán cái nền văn minh toàn cầu sẽ đi về đâu trong một nghìn năm nữa và bây giờ ta bắt đầu hành động. Giống như cái hội nghị cấp cao ASEAN, Vision and Action, tầm nhìn và hành động mà ta thấy treo những dải đầy đường là vậy. Cũng vậy, ta cũng vậy, người làm văn hóa phải có con mắt nhìn cho một nghìn năm sau nữa chứ không phải là ngồi đây để mãi mãi chỉ nói về một nghìn năm trước. Ta yêu thương, ta quý trọng một nghìn năm trước bởi vì những điều tổ tiên ta làm được đã gây nên cái văn hóa này, gây nên cái cảm xúc này, tạo thành cái dòng máu trong tim ta này, nhưng thừa hưởng điều đó ta nhìn cho một nghìn năm
[35:43]sau nữa mà cái văn hóa toàn cầu phải đi về đâu. Thì có hai cái hướng mà ta phải đoán trước cho một nghìn năm sau. Cái hướng thứ nhất là sự thật đã đến lúc ranh giới các quốc gia bị xóa nhòa. Ví dụ như là cái tổ chức ASEAN mà Việt Nam ta gia nhập mà ta đang đăng cai cái tổ chức đây cũng là một dấu hiệu mà biên giới các quốc gia đang xóa dần, xóa dần. Mà trong cái tổ chức ASEAN này, cái vị thế Việt Nam ta rất được tôn trọng. Hoặc giống như là tổ chức Liên Hiệp Quốc, thì ta bước vào cái tổ chức Liên Hiệp Quốc với cái tư thế rất là đường bệ và đến ngày hôm nay, uy tín của Việt Nam trên trường thế giới rất là vững chắc.
[36:26]Là ta đó cũng là một dấu hiệu mà ranh giới quốc gia sẽ xóa dần dần, xóa dần dần. Và như vậy, trong cái việc mà cái văn hóa nó giao lưu, nó hội nhập mà đến nỗi mà dường như xóa các ranh giới thì nhân loại sẽ sống như thế nào, sẽ suy nghĩ thế nào, sẽ nói ngôn ngữ nào, cái văn hóa sẽ ra sao, ta phải thấy trước. Và ta thấy trước để làm gì? Là ta thấy trước rằng trong cái sự mà xóa nhòa các ranh giới đó, thế giới phải được hòa bình hơn, hạnh phúc hơn, ấm no hơn, sinh thái môi trường phải được bảo vệ chặt chẽ hơn. Cái đó là cái phải, cái phải mà ta định hướng cho thế giới. Và ta ngồi đây, giữa Văn Miếu thiêng liêng này, ta định hướng cho thế giới đó.
[37:08]Ta biết rằng cái ranh giới thế giới sẽ phải xóa nhòa, nhưng mà chính những con người Việt Nam ngồi ở thủ đô Hà Nội này đón mừng lễ hội nghìn năm Thăng Long này sẽ góp phần định hướng cho thế giới tương lai là thế giới phải hòa bình hơn, hạnh phúc hơn, ấm no hơn, môi trường sinh thái được bảo vệ chặt chẽ hơn. Đó là cái nhìn thứ nhất của ta về văn hóa tương lai, văn minh tương lai của toàn cầu.
[37:36]Cái đoán định thứ hai của ta nữa về văn minh của toàn cầu trong một nghìn năm sau nữa là chắc chắn, chắc có lẽ ta phải tiếp xúc với nền văn minh vũ trụ. Đến lúc nào đó, những người ngoài hành tinh không còn lén lén mà cứ bay xẹt qua xẹt lại hoài nữa, không còn lén lén mà tạo hình trên những cánh đồng nữa, lâu lâu hiện ra cho ta thấy rồi xẹt đi mất, không có nữa. Lúc nào đó họ sẽ đậu xuống đường hoàng, bước xuống đĩa bay và đến bắt tay anh Bằng Việt, bắt tay anh Kim Quốc Hoa. Và xin giới thiệu: Tôi là người của hành tinh nào đó đến đây thăm người Địa Cầu và để đặt một nền bang giao chính thức. Thay vì cả nghìn năm qua chúng tôi cứ lén lén lút lút mà nhiều khi chúng
[38:14]tôi ăn cắp tài nguyên dưới biển của các anh mà các anh không hay. Xin thưa, từ rất lâu ta bị ăn cắp tài nguyên dưới biển mà ta không biết. Họ đến ăn cắp. Nhưng mà đến lúc nào đó, do cái nền văn minh của ta đã cao lên, con người ta đã sống trong hòa bình, nhân ái với nhau, cái nền văn minh tâm linh của nhân loại cũng cao lên hơn thay vì là cái nền văn minh vật chất này. Con người thế giới đã biết bổ sung vào cái văn minh khoa học kỹ thuật này thêm một cái nền nữa là nền văn minh tâm linh bởi thiền định. Bởi thiền định, con người ta sống nhân ái, hiền hòa với nhau và đủ thuyết phục được các người ngoài hành tinh.
[38:51]Họ thấy rằng cái văn minh của Trái Đất đã đến lúc xứng đáng để họ nói chuyện và sẽ có ngày họ đáp xuống Quảng trường Ba Đình. Mở đĩa bay ra: Chúng tôi xin tuyên bố tôi là người ngoài hành tinh, hôm nay sẽ được chính thức tiếp xúc với người Địa Cầu thay vì chấm dứt cái việc mà cả nghìn năm chúng tôi lén lút bay xẹt qua xẹt lại hù các anh cho vui. Chúng ta đoán trước. Và như vậy, và như vậy, khi mà ta đoán được cái dấu hiệu này ta phải làm gì? Đó, đây là vai trò của những người cầm bút, của những người làm văn hóa. Ta cũng chuẩn bị cái tư thế đó, cái tâm thế đó, một ngày nào đó lỡ người ngoài hành tinh với những nền
[39:26]văn minh siêu việt của họ đến với ta, chắc chắn là ta sẽ kém họ, nhưng mà ta vẫn phải đối xử như thế nào, đối tiếp, đón tiếp như thế nào, một cách đĩnh đạc, đường hoàng như thế nào với tư thế là là công dân toàn cầu. Mà điều này ta nói với nhau hôm nay, ta nói tại Văn Miếu này có nghĩa là gì? Có nghĩa là người Việt Nam
[39:50]sẽ là một trong những người đóng góp rất nhiều cho cái nền văn minh toàn cầu khi ta có cơ hội tiếp xúc với nền văn minh vũ trụ. Người Việt Nam phải làm được điều đó. Mà để cho người Việt Nam có thể làm được điều đó thì ta phải cố gắng rất nhiều. Ta phải cố gắng rất nhiều chứ không thể tự mãn. Vì sự thật, nếu mà so sánh về những mức độ tiến bộ của thế giới ta vẫn còn thua sút. Mặc dù tài trí người Việt Nam rất cao, ta đi học đâu ta cũng được kết quả rất là lớn nhưng mà, nhưng mà trong cái kết quả của khoa học kỹ thuật và xã hội kinh tế ta vẫn còn kém. Nhưng với sự cố gắng, với sự nỗ lực của ta,
[40:31]với cái tấm lòng nhiệt thành của ta, một nghìn năm sau nữa, một nghìn năm tới, trong khoảng một nghìn năm đó, ranh giới các quốc gia được xóa nhòa, người Việt Nam sẽ làm được một điều là góp phần định hướng cho văn hóa tương lai của toàn cầu, xây dựng một cái thế giới hòa bình, hạnh phúc, ấm no và cân đối giữa cái cái đời sống tâm linh và đời sống vật chất, cũng như người Việt Nam sẽ là những người đóng góp được rất nhiều trong cái việc mà đưa Trái Đất đến tiếp cận với, tiếp xúc với nền văn minh của vũ trụ. Ta hy vọng như thế, ta ước mơ như thế và sẽ cố gắng như thế. Và như vậy, từ ngày hôm nay khi nhìn về một
[41:14]nghìn năm cũ ta càng yêu nước nồng nàn. Ta nhìn tới một nghìn năm tới, ta yêu nhân loại thiết tha. Và như vậy, hôm nay về với Thăng Long - Hà Nội để đón mừng cái lễ hội nghìn năm Thăng Long của quốc gia thì người Việt Nam ta xây dựng cho mình cái tình yêu nước nồng nàn và song song với tình yêu thế giới đậm đà. Vì thế giới phải đi tới cái hướng đó để được một thế giới hòa bình, ấm no, hạnh phúc. Ta đồng ý không ạ?
[41:49]Và để như vậy ai có thể mở ra cái con đường mà ta xây dựng cái tâm hồn con người của một nghìn năm cũ đầy lòng yêu nước nồng nàn, cũng như ta xây dựng tâm hồn con người của một nghìn năm sau yêu thương nhân loại đậm đà, thiết tha? Chính những người cầm cầm bút, những người làm văn hóa. Bởi vì từ những cái văn chương ta thành văn học, thành văn hóa, văn hiến rồi tới văn minh, cũng bắt đầu từ những áng văn mà thôi. Nên những người làm công tác văn hóa chính là những người định hướng cho cái văn minh của tương lai. Nhưng mà để có thể cái người cầm bút làm văn hóa đó định cái hướng cho văn minh của tương lai thì buộc cái người cầm bút đó phải sao?
[42:30]Phải hoàn thiện chính tâm hồn của mình. Mà cái việc mà hoàn thiện chính tâm hồn của mình thì hôm nay ta không nói tới nữa vì thời gian có hạn, vì thời gian có hạn, nhưng đó là trách nhiệm của ta. Ta hoàn thiện tâm hồn của mình, ta định hướng được tâm hồn của mình cho một nghìn năm cũ và cho một nghìn năm sau thì ta mới có thể đặt ngòi bút xuống và góp phần định hình lại cho nền văn minh một ngàn năm sau của đất nước ta và của cả thế giới này, của cả thế giới này. Để kết thúc cái buổi nói chuyện hôm nay, chúng tôi xin đọc lại vài cái
[43:12]cái mẫu văn thơ nhỏ. Dĩ nhiên là không bao giờ nó là đại diện hết được cho văn thơ của Thăng Long - Hà Nội, nhưng nó làm cho chúng tôi cảm xúc. "Gió đưa cành trúc la đà, tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương, mịt mù khói tỏa ngàn sương, nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ." Đây là ca dao, nhưng mà ca dao với lời văn cực kỳ bác học, rất là đẹp. Hoặc là của Huỳnh Văn Nghệ là người miền Nam như là gửi ra để góp vào cái văn hóa nghìn năm Thăng Long - Hà Nội: "Ai đi về Bắc ta đi với, thăm lại non sông giống Lạc Hồng, từ độ mang gươm đi mở cõi, trời Nam thương nhớ đất Thăng Long." Hoặc là câu nói của Bác Hồ:
[43:55]"Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành." Xin thay dùng những lời nói này thay cho cái lời kết thúc của buổi nói chuyện hôm nay. Và chúng tôi rất là cảm ơn, nhất là Ban Tuyên giáo của Thành ủy Hà Nội đã cho phép cái buổi nói chuyện này được xảy ra. Xin cảm ơn anh Bằng Việt với bao nhiêu là tấm lòng, bao nhiêu là công lao đã làm nên được cái buổi nói chuyện này. Chúng tôi xin cảm ơn Sở Văn hóa, Thông tin, Du lịch Hà Nội, ban lãnh đạo của Khu di tích lịch sử quốc gia Văn
[44:36]Miếu - Quốc Tử Giám và cho phép, đã ủng hộ để tổ chức được cái buổi nói chuyện này. Và xin cảm ơn tất cả những vị khách quý đã về đây tham gia nghe buổi nói chuyện này khiến cho chúng tôi hết sức là hởi lòng hởi dạ. Và xin kính chào, hẹn lại gặp lại chúng ta vào một lúc khác.
[45:20]Thuyền về trên sông Hồng, người về xây đắp cơ đồ.
[45:49]Trùng trùng cuộn theo nhịp trống, hào hùng linh khí kinh đô.
[45:59]Nghìn năm hiên ngang, rồng bay thênh thang, muôn đời dựng xây ôi non nước huy hoàng. Đường gươm tung bay, lời thơ mê say, muôn lòng nở hoa thắm tươi tình người.
[46:23]Câu hát điệu hò, tóc xanh ngát nhung mật ngọt, hoa lá nghẹn xinh, bóng ai bước qua cổng đình. Người từ phương nao đến đây ghé trao lời chào, thêm nỗi xôn xao chuông chùa thoảng tiếng ngân nga.
[46:50]Những lúc sóng gió quê hương điêu linh, anh hùng xông pha xả thân cứu đời.
[47:01]Bão tố đã hết, non sông yên vui, muôn ngàn lời ca vang rền chân mây. Tình yêu non nước đong đầy, hồn thiêng sông núi còn đây.
[47:24]Lời ru êm ái ngút trời, xây tình nhân ái đẹp tươi.
[47:35]Khắc sâu tri ân bên nhau để cho
[47:47]ánh hoa bền lâu. Hồ Gươm soi bóng tháp rùa, rồng bay chốn xưa.