[0:00]Kính thưa quý Phật tử, kính thưa quý quan khách, khi ta về đây thì ta thấy ngôi chùa hoang tàn, xơ xác, chưa có gì. Và ta cứ ngỡ như Phật giáo của ta là một cái đạo đã trôi vào quên lãng.
[0:22]Ta dễ bị nhiễm bị cái ý nghĩ như vậy khi nhìn thấy cảnh chùa thế này. Ta cứ ngỡ là Phật giáo ta đã trôi vào quên lãng, nhưng mà ở trên thế giới thì ngược lại. Trên thế giới thì tình hình ngược lại. Đạo Phật là một tôn giáo hiền lành, không cạnh tranh, không đấu tranh, không thủ đoạn, không hơn thua, thích nhường nhịn, thích nhẫn nhục, không muốn tranh hơn. Cho nên đã có những giai đoạn, trước cái sự cạnh tranh khốc liệt, Phật giáo đã lui bước ở nhiều nơi trên thế giới. Ngay cả tại Ấn Độ là cái nơi mà phát tích đạo Phật, vậy mà khi bị đánh phá, Phật giáo cũng lui bước mất luôn. Ngày hôm nay cũng không còn Phật giáo là bao nhiêu trên đất Ấn Độ.
[1:18]Rồi ví dụ như Hàn Quốc vậy. Khi có những cái tôn giáo đến cạnh tranh quyết liệt, các sư cũng lui dần vào núi, vào rừng ở, bỏ lại cái phố thị cho các tôn giáo khác họ tranh giành họ chiếm đóng lấy. Đạo Phật hiền lành như thế, và nếu mà cứ bị cạnh tranh mãi thì thực sự là rất là nguy hiểm, có khi đạo Phật vắng bóng trên cuộc đời này. Nhưng cái may, cái may là những nhà trí thức trên thế giới, những người hiểu biết trên thế giới thì họ tìm thấy đạo Phật là một tôn giáo chân chính nhất thế giới này, không đạo nào bằng cả. Những người mà có tri thức, có học thức đó, biết suy nghĩ đó thì công nhận Phật giáo là tôn giáo tốt
[2:10]đẹp nhất của loài người mà không tôn giáo nào bằng được. Tại sao thì chốc nữa ta nói. Và để thay vì tuyên bố như vậy, sợ các tôn giáo khác giận, phiền lòng nên Liên Hiệp Quốc đã lấy cái ngày sinh của Đức Phật là ngày trăng tròn tháng năm, tức là ngày rằm tháng tư âm lịch, hằng năm đều tổ chức một cái lễ gọi là lễ Vesak của Liên Hiệp Quốc.
[2:42]Thì khi thì nước này đăng cai, khi thì nước kia đăng cai, nhưng mà cái lễ đầu tiên thì nơi văn phòng của Liên Hiệp Quốc luôn. Và lấy cái ngày đó là ngày gì? Ngày Văn hóa và Tôn giáo của thế giới. Lấy ngày sinh Đức Phật làm cái ngày Văn hóa và Tôn giáo của thế giới có nghĩa là Liên Hiệp Quốc tuyên bố điều gì? Tuyên bố rằng Phật giáo là gì? Là một tôn giáo tốt đẹp nhất cho cho thế giới này. Đó, điều này làm điều làm nức lòng những người theo Phật, mới thấy rằng là ta đã may mắn, ta đã chọn đúng một tôn giáo mà khi loài người tiến bộ thì tôn giáo đó được công nhận là tôn giáo tốt đẹp nhất cho loài người.
[3:28]Còn nếu ta không may, ta chọn nhầm một tôn giáo khác thì khi mà loài người tiến bộ thì cái tôn giáo đó bị xem là lạc hậu, bị xem là chống ngược lại với cái sự tiến bộ, văn minh của loài người thì ta sẽ làm sao? Ta sẽ đau khổ phải không? Ta sẽ đau khổ. Nó đánh vào tình cảm của ta nên ta sẽ đau khổ rồi mất công phải chọn lại. Cái thế giới là như thế, mà cái may của ta là Phật giáo đến với Việt Nam từ rất là sớm. Từ ngay thời vua Hùng Vương Phật giáo đã đặt chân đến đây. Rồi suốt thời Bắc thuộc Phật giáo cứ âm thầm phát triển. Đến khi ta giành được độc lập từ đời Ngô Quyền thì Phật giáo đã đã phát triển rất là nhiều.
[4:20]Rồi đến đời Lý, đời Trần của ta thì vua cũng theo Phật, thậm chí vua cũng đi tu xuất gia luôn, đó là Phật hoàng Trần Nhân Tông. Lúc đó cả nước ta hầu như ai cũng xem mình là là đạo Phật. Nhưng rồi qua đời Lê, vì một cái kỳ thị gì ta không hiểu, đạo Phật không được coi trọng, cái số người xuất gia giảm dần, cái số người mà hiểu về đạo Phật bớt dần,
[4:52]rồi nhiều chùa vắng sư sãi dần dần. Và hậu quả là gì xảy ra?
[5:00]Hậu quả là ta mất nước vào đời nhà Nguyễn. Chúa Nguyễn á, các đời chúa Nguyễn ban đầu á, từ Nguyễn Hoàng tới Nguyễn Phúc Chu rồi đều là những vị chúa mộ đạo Phật, xây dựng đạo Phật, phát triển đạo Phật từ miền Trung vô tới cái miền Nam nhưng không kịp. Còn miền Bắc ta thì chùa cảnh cũng rất là cô quạnh, vắng vẻ. Nên khi Pháp muốn chiếm nước ta thì họ cho cái tôn giáo đi đầu tiên. Và cái tôn giáo đi đầu tiên họ cứ truyền đạo vào trong người Việt Nam. Thế là người Việt Nam ta vì từ lâu không có đạo gì cả rồi thành ra tín đồ của đạo Thiên Chúa. Thành tín đồ của đạo Thiên Chúa rồi cha nói gì nghe nấy.
[5:50]Lúc đó cha bảo bênh vực cho Pháp, thế là người tín đồ tòng quân cho Pháp, chỉ điểm cho Pháp, mang gạo cung cấp cho lính Pháp, phụ với Pháp đánh vào cha ông ta, chiếm nước ta giùm cho Pháp, ta mất nước luôn. Chỉ vì lý do đạo Phật không còn hưng thịnh. Nên khi mà nhà nước ta nói cái câu rằng: "Phật giáo đồng hành với dân tộc" là cái câu này đúc kết bằng cả xương máu của một dân tộc. Khi nào mà đạo Phật hưng thịnh, chân chính thì đất nước ta đoàn kết, vững mạnh, ta sẽ giữ được độc lập. Nên sau khi mà ta đã đổ xương, đổ máu rất là vất vả để đi qua hai cuộc kháng chiến và giành lại được độc lập, thống nhất, hòa bình thì nhà nước đã bắt đầu
[6:45]nhìn thấy được vấn đề là phải nhanh chóng khôi phục lại đạo Phật để có một tôn giáo, có một cái nền tâm linh đi đồng hành với dân tộc mãi mãi, chứ không thể mà một dân tộc mà thiếu một cái nền tâm linh ở phía sau của mình. Đây là cái kinh nghiệm của tất cả quốc gia trên thế giới. Vì sao vậy? Vì cái tâm linh là một bản năng tự nhiên của con người, không thể dẹp được. Lát nữa ta sẽ nói về điều này. Và khi đã phải có tâm linh rồi thì ta phải chọn một cái tâm linh. Nó có hai tính chất: cái tâm linh hai tính chất, thứ nhất là đồng hành với dân tộc, phù hợp với bản sắc văn hóa dân tộc, và thứ hai, nó theo kịp với đà tiến bộ của nhân loại.
[7:30]Tức là nhân loại tiến tới đâu thì cái tâm linh nó không lạc hậu, vẫn tiến theo tới đó được. Và để thỏa mãn được hai điều kiện này, may mắn thay ta có đạo Phật. Nên đạo Phật vừa là đồng hành với dân tộc mà vừa đi song song với sự tiến bộ của thế giới. Thế giới tiến tới đâu, đạo Phật vẫn có sẵn là như thế, không hề lạc hậu. Đây là một điều đặc biệt, đây là điều đặc biệt. Các tôn giáo khác vậy, khi mà khoa học tiến bộ, loài người tiến bộ thì một số tôn giáo bộc lộ cái nhược điểm của mình là cái giáo lý của họ bị vô lý, bị phản khoa học. Nhưng riêng đạo Phật thì ngược lại, khi khoa học tiến bộ vượt bậc thì chứng minh đạo Phật là đúng.
[8:13]Đây là điều rất là bất ngờ. Ví dụ từ rất xưa, khi con người ta chưa biết vi trùng là gì, mãi sau này ta có kính hiển vi biết vi trùng rồi có Pasteur mới là nói về cái cách diệt khuẩn để vệ sinh vân vân, thì từ thời Đức Phật, Đức Phật đã nói rằng: "Trong ly nước này, Như Lai trông thấy có tám vạn bốn ngàn con vi trùng." Cái câu này được ghi trong kinh điển từ mấy nghìn năm trước, tức là đi trước khoa học mấy nghìn năm. Hoặc trong đoạn kinh thời Nguyên thủy vậy, ngài A Nan là thị giả của Đức Phật mới hỏi Đức Phật, nói: "Bạch Thế Tôn, con nghe nói ở cái cõi nước xa kia có một Đức Phật cũng có một Đức Phật và thị giả của Đức Phật đó
[8:54]có thần lực rất là phi thường." Thì Đức Phật Thích Ca mới nói: "Cũng chỉ là một thị giả thôi." Và Đức Phật thường hay nói rằng là cái số thế giới trong vũ trụ này nhiều hơn cái số cát của con sông Hằng. Ta nói bờ sông nào thì cũng đầy cát mà thời đó ta chỉ thấy một thế giới của mình. Vậy mà thời đó Đức Phật đã nói cái số thế giới trong vũ trụ này nhiều hơn số cát con sông Hằng. Thì khi đọc cái bản kinh đó đi qua mấy nghìn năm, người đệ tử Phật thì không dám phản bác, không dám chống, mà không thấy. Còn những người biết khoa học thì nói đạo Phật cường điệu. Nhưng ngày hôm nay, cái số liệu của ngành thiên văn vũ trụ vật lý đưa ra thì như thế này.
[9:43]Ta nghe cho kỹ nè: Cái số ngôi sao trong vũ trụ này nhiều như số cát của tất cả các bờ biển trên thế giới cộng lại. Các nhà khoa học hôm nay tính được như vậy. Và cái câu nói đó nó trùng hợp với câu trong kinh Phật đã nói mấy nghìn năm trước. Cho nên khoa học cứ tiến bộ thoải mái. Càng tiến bộ chừng nào thấy đạo Phật càng đúng chừng nấy. Cho nên ta may mắn ta đi theo một tôn giáo tiến bộ, tiến bộ trước cả loài người, trước cả khoa học. Đó, nên vì vậy có thể ở nơi đây chùa ta hoang tàn, quạnh vắng, nhưng ở ngoài kia đạo Phật là một tôn giáo đang hot nha, một tôn giáo mà được thế giới kính trọng.
[10:34]Vì cái đạo lý trong đó quá hay, vì cái tính nhân ái, hiền lành, sự tiến bộ quá tuyệt vời. Cho nên chúng ta là những người đệ tử Phật, chúng ta cũng được cái vinh dự như thế. Nhưng cái phần còn lại, vấn đề còn lại là chúng ta tu theo Phật được bao nhiêu, chúng ta học theo Phật được bao nhiêu nha, để chúng ta xây dựng được đời sống của mình tràn trề cái phúc đức, tràn đầy hạnh phúc, nhiều cái may mắn, bình an, và tỏa cái hương thơm đạo đức của đời mình ra cho những người chung quanh mình. Cái vấn đề còn lại là như vậy, nha. Cho nên ta nghe bao nhiêu bài giảng, ta tụng bao nhiêu bài kinh, ta ngồi bao nhiêu thời thiền, ta làm bao nhiêu điều phúc đức
[11:24]theo lời Phật dạy cũng chính là để xây dựng cái hạnh phúc của đời ta kiếp này và kiếp sau, cũng chính là để xây dựng cái hạnh phúc đạo đức cho tất cả mọi người chung quanh ta đời này và những đời sau, cũng chính là đem lại cho cái thế giới này một cái nền hòa bình, tình yêu thương, hạnh phúc ngập tràn. Cái lý tưởng của ta theo đạo Phật là như thế, nha. Hôm nay, ta sẽ nói với nhau cái sự khác biệt giữa đời và đạo. Tại chúng ta là những người sống ở đời, bây giờ chúng ta vì một cái sự thôi thúc bí mật nào đó, ta tìm về đạo. Cái sự thôi thúc bí mật đó hoặc là do những người chung quanh ta rủ, do ông bà, bố mẹ ta rủ, hoặc là do
[12:19]cái duyên tiền kiếp thúc đẩy bí mật trong tâm ta và ta tìm về với đạo. Nhưng mà đạo là gì và đời là gì? Hôm nay ta nói với nhau một chút về điều này, để chúng ta mạnh dạn sống ở đời mà vẫn biết tu theo đạo. Rồi đến một lúc nào đó, mà nếu ai có cái duyên đặc biệt, thì ta rũ bỏ áo đời để bước hẳn vào đạo, là một vị thầy uy nghiêm, đức độ giáo hóa chúng sinh. Đạo là gì, đời là gì? Thì ta phân biệt thế này: Đạo là tâm linh, đời là vật chất và tinh thần. Đúng không ạ? Đời là miếng ăn, miếng mặc, cái nhà ta ở, cái chức ta giữ nha, ừm cái xe ta đi, và cái tinh thần tức là cái bằng cấp ta có, cái học vấn ta thu nhập được.
[13:16]Đó là là đời. Đời là vật chất, tinh thần. Và có một cái nữa đời với đạo dính nhau nữa là cái đạo đức thôi. Còn đạo là gì? Đạo là tâm linh. Tâm linh là gồm những điều gì? Gồm nhiều điều, nhưng mà ta ít nhất hai điều. Bây giờ nếu ai hỏi ta tâm linh là gì, đạo là gì, đạo là tâm linh, tâm linh là gì, thì ta trả lời: Tâm linh thì nhiều thứ, nhưng mà có ít nhất hai điều. Điều thứ nhất là luật nhân quả, nghiệp báo. Ai gieo nhân gì sẽ gặt lấy quả đó. Đó là điều. Điều thứ hai của tâm linh là gì? Là thế giới này gồm nhiều cõi giới khác nhau. Nha, cái cõi người ta mắt ta trông thấy được này chỉ là một cõi thôi.
[14:04]Bên cạnh ta còn nhiều cõi nữa. Có một cõi ta gọi là cõi ma nữa. Ở đây có ai thấy ma chưa cà? Có ai thấy ma chưa? Có ai bị ma kéo chân chưa? Cái việc ma thì do cái thời gian sau này, những cái máy chụp hình của các hãng á, cái ống kính của nó nó nhạy dần dần, nhạy dần dần, tức là cái lens, cái thấu kính của các máy chụp ảnh á, kể cả các máy chụp ảnh của điện thoại di động cũng vậy. Nó nhạy, nó bắt được những tần sóng ánh sáng mịn quá, bây giờ trên thế giới người ta chụp được hình ma hơi nhiều. Và các camera an ninh cũng vậy, camera những nơi mà người ta gắn camera an ninh như vậy, thì các camera nó cứ vô tình nó đứng nó quay thôi,
[14:47]thì cũng quay những cái bóng ma ghi lại trên thế giới cũng hơi nhiều. Còn hình chụp vô tình mà thấy ma nhiều lắm. Ví dụ như bây giờ ta đang ngồi như thế này, nếu có cái ống kính nhạy mà chụp xuống đây, thấy coi chừng bên cạnh ta đang có một người tóc rũ rượi đứng đây cũng đang nghe pháp. Nha. Đừng tưởng là chỉ có ta là con người nghe thôi, chứ sự thực quanh ta, rừng núi này các vong linh, thổ công, thổ địa, sơn thần, rồi cái na, các hồn ma cũng về đây hôm nay để cùng nghe pháp. Cho ta nhiều cõi giới. Và có những người mà tội nhiều quá
[15:22]mà không biết lỗi, thì chết đọa xuống dưới địa ngục, có cõi địa ngục dành cho họ. Nhốt họ trong tối tăm, trong đau khổ, hôi hám, đánh đập, đày đọa. Rồi có cái cõi ở trên cao dành cho những người mà suốt đời làm việc thiện nhiều quá, ồ họ làm việc thiện mà hổng, họ không kể công. Tức là không chấp công mình. Nên thế giới thế gian loài người cũng không biết họ để mà ban thưởng, thì họ sinh lên cõi trời. Mà cõi trời cũng nhiều tầng, tùy theo cái mức độ tu tập của ta mà cũng nhiều tầng trời cao thấp khác nhau. Cho nên thế giới này, vũ trụ này có nhiều cõi. Đầu tiên là như vậy. Giờ ai hỏi: Vậy đời là gì?
[16:06]Thì ta nói đời là gồm vật chất và tinh thần. Tinh thần có nghĩa là cả cái tri thức, kiến thức của ta, sở học của ta. Vật chất thì ta thấy rồi. Đạo là gì? Đạo là tâm linh. Tâm linh gồm mấy điều? Hai điều. Một là luật nhân quả, nghiệp báo. Hai là các cõi giới khác nhau. Nhớ như vậy. Thì hiểu như vậy cái đã. Còn giữa đạo và đời có cái gì chung? Đều là đạo đức là chung. Cái người đi theo đạo là phải tu dưỡng đạo đức. Cái người sống ở đời cũng phải tu dưỡng đạo đức. Cho nên đời, đạo tuy là khác nhau nhưng có một điểm nối kết đó là đạo đức sống. Nha. Tuy nhiên, giữa đời và đạo, cái đạo đức đó nó cũng cũng có cái sự sai biệt.
[17:00]Khi mà ta nói về đạo thì ta chú ý nhiều về đạo đức, đúng không ạ? Còn khi ta nói về đời thì ta chú ý nhiều về lợi, cái lợi. Ví dụ nói bây giờ một cái người đó nói: Đang làm gì? Nói: Tôi đang làm ăn kinh doanh, tức là đang tìm cái lợi để sống. Còn anh làm gì? Tôi hôm nay tôi đi chùa. Thì tức là người này không nghĩ về cái lợi mà đi tìm cái đạo đức. Cho nên cái khái niệm đạo đức nói chung cho cả đạo và đời, tuy nhiên cái người nó thiên về đạo hơn. Khi ta đến với chùa, ta đến với đạo thì buộc ta phải tu dưỡng đạo đức. Không thể có cái chuyện mà nói rằng là cái người đó là
[17:52]mình mình vừa mới đi chùa xong về nhà, cái người ta gây gổ, cái mình cởi áo tràng quăng ra mình đứng mình cãi lộn với người ta ầm ĩ được. Không có, không cho phép chuyện đó. Tức là người đã biết chùa, biết đạo thì buộc phải nhường nhịn, nhỏ nhẹ. Và đôi khi trong cuộc sống này khi bị tranh giành, ta thường hay nhường nhịn, chấp nhận thiệt thòi để cho sóng yên gió lặng. Mà cái việc mình nhường nhịn giống như bố thí á, chẳng cần. Nên cái người mà đã biết đạo thường là
[18:23]tu dưỡng đạo đức nhiều hơn, còn người sống ở đời quan tâm cái lợi nhiều hơn. Đó là hai cái khác nhau. Cái người mà mãi theo đời, cứ cứ tìm tiền, tìm danh, tìm lợi. Còn người đi về với đạo là đi tìm tình yêu thương đại đồng, cái tình yêu thương lớn lao, đi tìm cái sự hy sinh giúp đỡ mọi người. Cái tình thương đó, cái con số của cái tình thương đó nó lớn dần, lớn dần. Ví dụ như là khi ta thương được ít người thì ta gọi là đời, còn khi ta thương được đông người đến số nào đó, bắt đầu ta thuộc về đạo, tâm ta đã thuộc về đạo. Nên bây giờ ta đếm cái số người mà ta thương thì biết mình đã thuộc về thế giới của đời hay thế giới của đạo.
[19:14]Ở đây ta đếm lại coi mình thương được mấy người? Mình thương được mấy người? Mình thương được mấy người? Có người thương được có một người một à. "Trong đôi mắt anh em là tất cả" đó, thì có một người một à, không còn ai chen vô được nữa. Mấy cái người đó là làm sao? Là quá sức đời. Trái tim họ ít quá, hẹp quá nên họ thuộc về đời. Còn ví dụ như bây giờ nói Bác Hồ, Bác Hồ nói: "Tôi yêu thương cả cái dân tộc này", thương cái mức độ đó đã thuộc về gì rồi? Thuộc về về đạo mất rồi. Tuy Bác Hồ không nói mình là đạo, nhưng mà cái số người mà mình thương đông quá thì ta đã bước qua lĩnh vực của của đạo mất rồi.
[19:59]Thì chúng ta đây cũng vậy. Khi ta thương ít người thì cái phúc của ta nó cũng nhỏ, cái tâm hồn ta bé, ta thuộc về đời. Còn khi ta thương được nhiều người thì cái phúc ta lớn, tâm hồn ta lớn, ha. Nhưng bây giờ làm sao để thương được nhiều người? Làm sao để thương được nhiều người? Ta chỉ nguyện lòng thôi, dặn lòng thôi là được. Mỗi khi ta lễ Phật, mỗi khi ta nhìn thấy mọi người, ta cứ nguyện lòng là: xin cho tâm con yêu thương được hết tất cả mọi người. Cứ câu đó mà nói, cứ âm thầm nói trong tâm mình câu đó. Cứ mỗi ngày nói đi nói lại cái câu đó năm mười lần thì ta đã bước vào thế giới của của đạo rồi.
[20:46]Mặc dầu rằng mọi người cũng chẳng biết ta thương họ đâu, nhưng mà ta cứ dặn với lòng mình, ta nguyện với Phật là xin cho con yêu thương được hết tất cả mọi người. Cái câu đó ta cứ nói đi nói lại thôi thì ta đã bước vào thế giới của đạo. Và cũng xin báo một tin buồn nữa, nếu ai nói cái câu đó hằng ngày, cứ mỗi ngày cái tự mình nói đi nói lại câu đó: xin cho con yêu thương được hết tất cả mọi người, thì xin thưa là động lòng trời liền. Trên cõi trời bắt đầu ghi ta vào sổ tạm trú dài hạn ở trên đó. Thầy nói thật, thầy không nói đùa câu này. Thầy không nói đùa câu này, nha. Ví dụ ta nói một hai ngày ta không nói nữa thì thôi,
[21:31]nhưng mà ta thật lòng mà ta cứ nói mãi câu này: xin cho lòng con yêu thương được hết tất cả mọi người, mà mình cũng chưa giúp gì ai được, nhưng cứ nói vậy thôi, cứ lòng dặn lòng, cứ mỗi ngày nói đi nói lại năm mười lần thì tự nhiên động đến thiên đình, ta được ghi vào sổ tạm trú ở trên trời. Tạm trú thôi, chừng nào chết rồi cắt hộ khẩu mới thường trú luôn. Bây giờ bắt đầu có tên trên đó rồi. Cái người đó được chư thiên yêu mến liền, vì chư thiên trên trời nhìn xuống thấy người này chuẩn bị về làm bạn của mình. Nhưng mà có mấy người thật lòng nói được câu đó? Có không? Ít lắm. Không phải dễ, nha.
[22:11]Cái câu đó để nói được khó lắm. Tức là tâm ta phải hướng đạo rất là mạnh, tâm ta phải lạy Phật thiết tha tôn kính, tự nhiên mình mở được trái tim mình ra mà mình yêu thương được mọi người, không dễ. Thường người ta chỉ nói đầu môi chót lưỡi, còn nói câu đó nói với chính mình, thật lòng mình không dễ nói. Mà đã nói được rồi thì người đó bắt đầu thuộc về thế giới của của đạo, nha. Nên ở đây đạo là gì? Đạo là đạo đức. Đời là gì? Đời là lợi, danh lợi. Thì cái đạo là gì? Cái đạo đức là gì? Là số lượng người mà ta yêu thương được, nha. Ta yêu thương được nhiều người, tức là ta đi sâu vào cái thế giới của đạo, vậy thôi.
[23:00]Còn ta cứ giữ mãi ta chỉ yêu thương một ít người nào đó thì ta cứ đứng mãi ở thế giới của của đời, của danh, của lợi, của vật chất, của hơn thua, đấu tranh mệt mỏi. Cái thứ ba nữa là thế này: đạo là cái khó thấy, đời là cái thực tế, dễ thấy và kiểm chứng được.
[23:25]Ví dụ bây giờ nói thế này, nói cái cái bác đó bác thấy cái lạch nước đó người ta qua lại khó khăn, cái cầu nó nó nó yếu, mà đôi khi có người rớt xuống cái lạch nữa. Thế là bác mới để dành giụm tiền, kêu gọi thêm bạn bè làm lại một cái cầu bê tông đi qua cái làng của mình. Thì cầu bê tông tải trọng nó không nhiều, nhưng mà từ đó nó an toàn hơn, đêm hôm người ta đi qua lại dễ dàng hơn. Thì cái kết quả là gì? Là cái Ủy ban nhân dân xã, Ủy ban nhân dân huyện gửi một cái giấy khen xuống khen. Nên cái người này làm cái cầu thấy được thì được khen. Cái đó là cái kiểm chứng, đó là đời, cái ta thấy được.
[24:11]Hoặc là một cái ông đó sau bao nhiêu tháng ngày ổng mày mò cái ổng chế ra được một cái máy. Ờ, một cái máy là cứ
[24:23]lội xuống ruộng, khi mà nó lội xuống ruộng rồi thì nó tự nó thả hạt lúa, nó gieo hạt, nó cấy mạ. Mà khi nó nó nó de ngược lại, nó lui ngược lại thì nó gặt lúa nó bỏ vào bọc nó đi đem trở lên. Nghĩa là chiếc xe cho nó chạy tới ba tháng sau nó chạy ngược lại là ta có lúa ở nhà, khỏi nằm, ta cứ nằm ngủ thôi. Như vậy thì cái ổng bán được, ổng bán được cái máy đó, nhiều người mua, thế giới trầm trồ thì cái đó ta thấy được. Còn cái việc mà bây giờ thế này, còn cái việc mà ta thấy thế này, ví dụ như là ta thấy có ờ có mấy em bé nó té xuống sông, cái ta quăng dây xuống ta cứu nó, kéo nó lên. Ờ rồi thôi, thì người ta cũng cảm ơn chút đỉnh rồi thôi đi về chẳng có chuyện gì cả.
[25:14]Thì mấy đứa nó cũng thoát chết rồi mình cũng không chết, mọi chuyện cũng bình yên. Rồi sau này có một lần nghĩa là ta đi đêm hôm, ta bị cướp nó chặn đường mà lúc đó là trời đã tối, ờ bị chặn lại không còn ngõ thoát thì bỗng nhiên tự nhiên có một chiếc xe của mấy anh công an ở đâu trờ tới, rồi mấy tên cướp nó bỏ chạy cái ta được cứu thoát. Thì ta nghĩ hai việc này chả liên quan gì nhau cả. Ta nghĩ cái việc mà hồi xưa đâu mười năm mình quăng sợi dây xuống, mấy đứa bé loi ngoi lóc ngóp dưới nước mình quăng xuống rồi mình tìm cách khoèo cây mình cũng lội xuống nước mình kéo từng đứa lên rồi mình quên.
[25:51]Nhưng mà ngày hôm nay tự nhiên khi mình gặp nạn, gặp cướp, bỗng nhiên có xe công an tới đúng lúc mình được giải cứu, mình nghĩ hai việc này chả dính gì nhau, nhưng nó có sợi dây liên quan trong cái luật nhân quả, không kiểm chứng được. Nên cái mà không kiểm chứng được đó, cái nhân quả không kiểm chứng được đó gọi là đạo. Nhưng mà cả cái cuộc đời của ta hôm nay nó liên quan tới cái nhân quả ở những kiếp trước và nó liên quan tới nhân quả những kiếp sau nữa, không kiểm chứng được. Cho nên đạo là cái không kiểm chứng được, đó là lý do về sau mà bắt đầu xuất hiện mê tín là vậy đó. Không ai kiểm chứng được, muốn bày muốn vẽ sao cũng được,
[26:28]như vậy đạo bắt đầu rơi vào mê tín rồi bị phê phán. Chứ sự thực nó có cái logic hết. Không thấy được nhưng đó là logic. Không phải ngẫu nhiên mà ta vừa gặp nạn thì ta cũng được cứu ngay, vì ngày xưa ta thấy ai có gặp nạn, ta cũng ra tay ta ứng cứu chứ ta không bỏ mặc. Thì cả cuộc đời ta cũng vậy, bắt đầu có lúc nguy khốn thì sẽ có người ra tay tiếp cứu. Mà bây giờ làm sao tìm được cái mối nối giữa cái việc ta cứu người và ngày hôm nay ta được cứu lại? Không tìm thấy cái mối nối đó, và đó là đạo, không kiểm chứng được. Còn cái đời làm kiểm chứng được, hễ là làm giỏi, anh giàu; còn làm giỏi mà vẫn nghèo, đó, coi chừng đó là nhân quả.
[27:13]Chứ còn ta rất cố gắng rồi ta khá lên dần dần, đó là đời, dễ thấy. Đó, nhưng mà cái rất cố gắng mà không thành công là bởi vì một nhân quả khác. Nên nói: đạo là gì? Đạo là cái đường đi không thấy được mà đôi khi ta phải chấp nhận tin, ta phải chấp nhận tin. Và vì ta chấp nhận tin nên mê tín chen vào được. Ví dụ bây giờ hồi nãy ta nói đạo là gì? Là nhiều cõi giới tâm linh. Giờ hỏi người chết rồi đi đâu? Chết không phải là hết, người ta có cái cõi đi về đó, hoặc lên cõi trời hoặc xuống địa ngục hoặc là làm ma vất va vất vưởng à, hoặc là tái sinh lại làm người trở lại, đầu thai lại lần nữa. Thì những cái đó mắt không thấy rồi mình nghe nói mình tin. Rồi có người nói:
[28:02]bây giờ tôi không tin thì sao? Thì không tin thì kệ, chừng nào chết thì biết nó có hay không thôi. Mấy người đó là đợi chết thì thấy biết à. Còn mấy người nào mà khôn á, chưa chết đã tin rồi. Chưa chết đã tin rồi để chi? Để mình sống cho đàng hoàng, biết sợ mà sống cho đàng hoàng. Nhớ sau khi chết ta còn ta còn nhiều việc phải cần, nên lúc sống ráng mà sống cho có đạo đức, giữ cái phúc cho mình sau khi mình chết mà có nơi có chỗ. Rất nhiều người chết xong làm ma đói lang thang cả, nhớ như vậy, nha. Chỉ có 5% nhân loại chết rồi có chỗ có nơi. 95%, cứ 100 người hết 95 người chết rồi không có chỗ đi, cứ làm ma vất va vất vưởng.
[28:48]Chỉ có năm người chết là có nơi có chỗ, có nơi ăn chốn ở đàng hoàng.
[28:55]Đời là cái gì nó thực tế, cụ thể, dễ thấy, nhưng mà nó thấy không xa. Còn đạo là mênh mông vô tận mà không thấy được. Nội cái mà cõi này kiếp kia là đã vượt ngoài cái nhìn của ta, là buộc ta phải tin mà thôi. Nên cái tin này do đó có nhiều người tự nhận mình là thầy, ừ tự nhận mình là đạo sư, vẽ vời đủ thứ, lừa chúng sinh, chứ không có thật. Nên là ta phải cẩn thận về điều này. Có khi đạo và đời nghịch nhau, có không ạ?
[29:37]Có khi đạo và đời nghịch nhau. Ví dụ đạo và đời thuận nhau ở chỗ nào, giống nhau điểm nào là đạo đức. Người đi vào đạo phải tu dưỡng đạo đức. Người sống ở đời cũng phải ráng mà tu dưỡng đạo đức, đó là điểm trùng nhau. Nhưng có những trường hợp đạo và đời nghịch nhau. Ví dụ điểm nào? Ví dụ như nói như Đạo Phật đi, cái người đi tu thì không được lập, lập gia đình.
[30:08]Nhưng người ở đời thì sao? Thì lập gia đình như là một bổn phận, không? Phải có con nối dõi, phải có con để nương tựa tuổi già, vân vân. Còn đạo là ngược lại, không. Đó là nghịch nhau. Rồi ở trong đạo, cái người đi tu trong đạo á thì không được kinh doanh, không được mà tính lợi nhuận hơn thua, không được phép. Nhưng ở ngoài đời thì phải tính, tính từng đồng, ha, tính từng đồng lãi lên cái hạch toán kinh tế, không để cho sơ suất như vậy, làm ăn là phải thành công. Rồi đời đó thì được quyền nhuộm tóc xanh xanh đỏ đỏ, còn trong đạo thì không được quyền nhuộm tóc. Tại sao vậy? Vì còn tóc đâu mà nhuộm, ha.
[30:59]Cho nên ta đến với đạo, ta phải sống một cuộc đời hy sinh, nhân ái. Nhưng mà ta sống ở đời, đôi khi ta phải gì? Phải tranh giành. Hai cái đó nó nghịch nhau. Mà cái đó đây mới là cái nghịch chính nè. Những cái Thầy nói nãy không những không không phải là chính. Cái mà ở đạo, đi vào đạo ta thường hay nhường nhịn, mà sống ở đời ta thường phải, phải tranh giành. Đây, hai cái này là cái nghịch nhau ghê gớm nhất. Mà có những người nói, ví dụ như sống ở đời, nói: "Thôi tập sống nhường nhịn", nói sống không được, sống không được Thầy ơi. Sống ở đời mà nhường nhịn người ta đạp mình chết luôn rồi có nước là bỏ đi ăn xin luôn.
[31:41]Nên sống ở đời tụi con vẫn phải phấn đấu, phải có một chút hơn thua, một chút đề phòng, chút thủ thế và một chút hơi lấn lướt người khác nếu có cơ hội. Chứ sống mà nhường nhịn kiểu Thầy, người ta đạp chết. Còn vô trong đạo thì cứ dạy là phải nhẫn nhục, phải hiền lành. Thì như vậy ta thấy làm sao? Như vậy là có đem đạo lý mà nhường nhịn áp dụng vào cuộc đời được không? Được không? Như vậy sống ở đời nhường nhịn được không? Được không? Được không? Cứ nhường từ từ người ta lấy luôn cái nhà của mình. Ví dụ mình có đất ruộng, cái người ta nói: "Thôi, nay tôi cần cái khoảnh ruộng này anh cho tôi nhé!".
[32:28]Mình nhường cái cho luôn. Cho luôn cái còn cái nhà, người ta nói: "Thôi anh cho tôi cái nhà, nó đưa giấy anh ký giùm nhé!", mình ký luôn. Rồi mình ra ngoài đường ở luôn. Nếu mà nhường, phải không ạ? Nói như vậy nói: "Vì sống ở đời không nhường, mà nếu không nhường nhịn thì có phải là ta không áp dụng được đạo lý không? Đạo lý là cứ phải nhường nhịn". Cho nên đây là vấn đề. Lúc khác Thầy sẽ phân tích về điều này, nha. Hôm nay ta không nói nữa, vấn đề này đi vào sâu lắm. Nhưng bây giờ ta, nếu ta hiểu thì đời và đạo là một. Thứ nhất: Đạo là cách để ta sống ở đời cho chuẩn.
[33:08]Ví dụ như nãy ta vừa nói, đời là hơn thua tranh giành, đạo là nhường nhịn. Bây giờ ta đem cái nhường nhịn vào trong cuộc đời bớt lại, nha. Có những cái đáng nhường ta, ta nhường. Có những cái không đáng nhường thì ta nghiêm khắc giữ lại. Rồi trong cái cuộc đời này người ta dễ ghét nhau, mình đem đạo vào trong đời là tập yêu thương nhau, đó là đem đạo vào đời. Rồi ở trong cuộc đời này người ta sống ích kỷ, chỉ biết phần mình. Bây giờ ta đem đạo vào đời ta tập sống vị tha. Ví dụ như bây giờ con đường ngoài kia nó hư, kệ nó, ta chỉ bảo vệ cái nhà mình thôi, ta chăm lo vun vén cái nhà mình thôi thì cái đó gọi là gì? Là ta ích kỷ.
[33:56]Bây giờ ta đem đạo vào trong đời ta sống vị tha. Cái con đường của mọi người đi, ta tu bổ, ta rảnh ta cứ đem đất ta lấp lại, ban giữ, bảo vệ cái khúc đường, cám... cả một quãng đường dài đi ngang qua cái nhà mình, đi qua cái làng xóm mình vậy, giữ cho nó tốt. Qua mùa mưa nó lầy lội, ta lại làm lại cho mọi người đi, tức là ta đã đem đạo vào cuộc đời. Đem những cái hy sinh, nhân ái, vị tha, đó, phụng sự đi vào cuộc đời thế là làm cho cuộc đời nó đẹp lên, đẹp lên. Còn nếu mà ta cứ chỉ sống với cái tâm đời, chỉ biết cho phần mình, thế giới này càng lúc càng tan vỡ, càng lúc càng đen tối. Cho nên đời hạnh phúc bởi vì có đạo soi rọi vào.
[34:42]Nói tại sao muôn đời là đạo là cái điều gì được người ta tôn thờ? Bởi vì đạo là cái nguồn phun ra,
[34:52]tuôn ra biết bao nhiêu điều đạo đức tốt đẹp để cho ta tô điểm vào trong cuộc đời. Tâm hồn ta sẽ tăm tối, hoen ố nếu ta không có đạo, ta chỉ tranh giành, hơn thua, chống đối, công kích, mưu hại. Nhưng từ khi có đạo, ta nhìn lại, kiềm chế lại và biết yêu thương nhau. Mỹ nó có làm cái bộ phim, bộ phim đó gọi là "Ngày tận thế", thế giới này còn ít người lắm. Chết gần hết rồi, còn ít người. Thì có một cái người, họ đi lang thang qua vùng này qua vùng kia để đi tìm lại cái người bạn bè của họ. Nhưng mà đi qua rất là vất vả, vì sao? Vì đi gặp lại những nhóm người còn sống, mày... nó chỉ là một nhóm thôi mà gặp ai giết nấy, gặp ai giết nấy.
[35:39]Thế giới hết người rồi mà gặp nhau vẫn tiếp tục giết nhau, chứ không thương nhau. Mà cái tâm đó là cái tâm lý đó, ta đọc vô ta, ta xem bộ phim rồi ta thấy quả thật con người có cái tâm này. Đến chết gần hết rồi mà vẫn chưa biết thương nhau, gặp nhau vẫn nghi kỵ, vẫn tranh giành, vẫn giết hại. Chứ nếu mà ta biết đạo thì ta yêu quý từng cái mạng sống con người, yêu quý từng cái gương mặt con người mà ta gặp được trên cuộc đời này. Bảo vệ nhau, giữ gìn nhau để xây dựng lại một cái đời sống tốt đẹp. Thì đó là nói tận thế, bây giờ không có tận thế mà thế giới đang còn tiếp tục sống, tiếp tục đi, ta còn gặp rất nhiều người chung quanh
[36:24]mình thì đạo dạy ta hãy tập yêu thương, nha, tập yêu thương. Ta có cái tâm lý rất là lạ là khi thấy người đông quá, ta bắt đầu coi thường. Nói ngày xưa đó tại sao ở làng quê mà tình quê ấm áp? Bởi vì làng quê ít người, phải không ạ? Xa xa có một cái nhà nên cái tình người lúc đó là quý hiếm, nên cái tình quê ấm áp, tình làng tình xóm ấm áp vì sự thực chẳng có mấy người. Đến khi thành phố thị đông lên, chen chúc với nhau thì làm sao? Không ai quen ai nữa, hàng xóm sát bên cạnh nhau cũng chẳng biết nhau luôn, tình người bỗng nhiên lạt lẽo. Vì sao vậy? Vì con người bị một cái tâm lý rất kỳ lạ là:
[37:11]Đông quá bắt đầu coi thường cái tình người. Đến khi ít người ta mới biết yêu quý cái tình người. Ở đây đạo dạy ta một cái điều ngược lại là: Cứ càng đông người thì ta lại càng mở lòng yêu thương rộng lớn hơn. Đó, đạo dạy ta điều này. Và như vậy cuộc đời cứ càng đông người thì tình thương yêu lại càng, càng đầy ắp. Được không ạ? Thì thế giới này hạnh phúc vô cùng, nha. Ví dụ như bây giờ trong cái môi trường chùa như thế này, ha. Ví dụ như bây giờ một ông thầy có năm ba Phật tử tới lui, thì năm ba Phật tử đó quý nhau lắm, bởi vì lo đỡ đần cho thầy mà. Đến khi mà chùa đến đông, hai ba ngàn người, bắt đầu mình coi thường, nói:
[37:56]"Không có người này cũng có người kia, mình không cần", tâm lý là tâm lý đời, tâm lý đời. Thế là: "Ôi chùa đông người mà, cái bà đó bả bả bả bả giận thôi cho bả về không cần, chùa không có người này có người kia". Đó là tâm lý ta coi thường con người. Nhưng mà nếu ta hiểu đạo thì không như vậy. Nếu ta hiểu đạo, ta yêu quý từng con người đặt chân đến chùa, nha. Tuy rất đông, chùa đã năm ba nghìn người đến rồi, mà ngoài cửa kia lấp ló thêm một người bước vào nữa ta ân cần, ta săn đón, ta mời mọc, ta quý hóa. Hén? Cái cái đạo là như vậy. Cái đạo là: Cứ càng đông người thì ta lại càng mở lòng yêu thương.
[38:35]Được không ạ? Thầy hỏi được không mà mọi người ngơ ngơ. Vì điều này không dễ đâu, thầy nói thật đó. Một chút xíu này thôi không dễ. Đời là gì? Là cứ càng đông thì ta coi thường, phải không à? Càng đông càng... Đạo, càng đông ta càng ân cần, càng càng trân trọng. Ví dụ như bây giờ đời là gì, ví dụ có một ngôi sao ca nhạc nổi tiếng, ổng nổi tiếng quá đi đâu ôi người ta reo hò, rất đông người reo hò, những cái fan hâm mộ của họ. Những người fan hâm mộ là cứ reo hò lên. Và cái ngôi sao đó cái thái độ như thế nào? Thế nào? Chảnh, phải không à? Chảnh. Có khi người ta níu áo mình bực chửi người ta nữa.
[39:21]Thò tay thấy ngôi sao thò thò tay rờ rờ cái là nó phất tay nó cự nự, chửi người ta. Nhưng mà ở trong đạo thì sao? Cứ càng đông người thì lại càng lo sợ, lo sợ là mình không đủ tình yêu thương để đáp lại với mọi người. Không có cái bệnh ngôi sao. Nên đời và đạo khác nhau là là cái chỗ này. Nhưng mà đem đạo vào đời là chỗ này. Ví dụ ngày nào đó, ở đây cái lớp trẻ trẻ của tụi con đây bỗng nhiên nổi tiếng, mình được nhiều người hâm mộ nhưng mình hiểu đạo. Mình hiểu đạo rồi mình không có cái chảnh của cái ngôi sao. Mình hiểu đạo rồi cứ mỗi một người mà yêu quý mình, mình cũng nguyện lòng mình yêu thương, mình đáp lại.
[40:05]Đó là mình đem đạo được vào cuộc đời. Và nếu sống như vậy thì cuộc đời ra sao? Đời rất là rất là đẹp, rất là an vui, rất là hạnh phúc. Cho nên đạo là gì? Đạo là cách để ta sống ở đời cho nó nó đẹp. Còn nếu buông ra, đời ta sống theo bản năng, hơn thua, giành giật, tranh đấu là nó là một bức tranh đẫm máu, tối tăm. Còn có đạo soi vào cuộc đời, ta đem những cái quy chuẩn của đạo đức áp dụng vào cuộc đời, ta kềm chế lại để sống giữa cuộc đời, ta mở lòng để sống giữa cuộc đời thì làm cho cuộc đời đẹp lên. Và đời là gì? Đời là bài toán mà đạo phải giải cho ra.
[40:51]Đời là bài toán mà đạo phải giải cho ra. Ví dụ như có một người Phật tử, con của Phật tử, có đi chùa, có biết đạo, rồi cái nghiệp đời chưa hết nên cô phải lập gia đình. Thì cô lập gia đình với một ông chồng, ông chồng này đã có đời vợ trước và ông có hai người con trước. Thì cô đến sau, cô làm dì kế, mẹ kế. Thì trong cái bản năng tự nhiên của cô á, mẹ ghẻ con chồng phải không à? Tức là "Mấy đời bánh đúc có xương, mấy đời mẹ kế mà thương con chồng". Đó là bản năng. Nhưng bây giờ là cô biết đạo, cô phải giải cái bài toán mẹ kế con chồng này. Giải làm sao? Cô chiến thắng lại cái bản năng của mình để yêu thương
[41:37]được cái con của chồng mặc dầu là con riêng. Và bắt đầu mới đến chùa than: "Thưa Thầy, con hiểu đạo nên khi con về con sống với gia đình, với chồng con, với hai đứa con riêng con cố gắng thương nó vì con biết đạo mà, con không có để cái cái tâm lý mà mẹ ghẻ con chồng, con ráng thương nó nhưng nó không thương con. Nó đi hức, nó ngoáy con, nói nó không vâng lời, con rất khổ tâm. Con lo cho nó miếng ăn miếng mặc, mình là mẹ mà, lo đóng tiền học cũng vất vả vô cùng. Thật sự là không đẻ nó ra mà nuôi nó cực chẳng khác gì là mẹ ruột, nhưng nó không hề biết ơn và lòng nó cứ hận, nó cứ thương mẹ cũ của nó, còn con dù vất vả nó không coi
[42:18]ra gì, con rất khổ tâm." Đó là một bài toán khó. Và ta phải đem đạo lý giải cái bài toán đó. Đem bài toán, giải cách nào? Ai biết? Thầy không biết, Thầy không có giải à nha, Thầy không... Thầy không có làm mẹ kế nên Thầy không giải. Nhưng nó là một trong những bài toán khó, đúng không à? Và bây giờ ví dụ như một cái người cán bộ, cán bộ cái ở trên mình là cán bộ cao hơn, cấp cao, ở dưới mình là nhân dân. À. Nhân dân mình phải phục vụ. Thì bây giờ thế này, đi xuống gặp dân á thì dân nói: "Đời sống bây giờ khó khăn quá cán bộ ơi." Ha. "Lúa làm coi chứ không có lãi, vất vả đầu tắt mặt tối chứ không lãi bao nhiêu." Mà lên cán bộ trên:
[43:05]"Anh đánh thuế cho tôi nha, cứ một sào bao nhiêu tiền, ha. Thuế nông nghiệp làm lấy cho đầy đủ để mà góp vào ngân sách của huyện thì có huyện ta mới đầu tư trở lại cho đời sống của nhân dân." Thì ông huyện ổng lấy thuế ổng cũng đầu tư lại cho dân, nhưng mà lúc mà lấy thuế là đã khó, đụng tới dân liền, quyền lợi của dân liền. Mà dân thì sao? Dân thì bao nhiêu tiền cũng không đủ, chứ đừng nói mà cắt bỏ bớt tiền ra để đóng thuế. Thì lúc ông làm cán bộ thuế ở giữa, ông rất là khổ tâm. Giữa hai trên đe dưới búa, đó là một bài toán khó giữa đời. Giải làm sao? Giải làm sao? Rất khó giải, không phải là dễ đâu.
[43:44]Rồi bây giờ ví dụ một trường hợp, một cái anh công an, anh bắt một tên tội phạm nhốt. Ừ hử, có chứng cớ nhốt. Rồi đợi ra tòa, rồi đem lên Viện kiểm sát thì bây giờ đó Viện kiểm sát mới thấy anh này anh nuôi hai đứa con và bố mẹ già. Thì anh này ảnh bí quá anh đi phạm tội. Trộm cướp ở đâu đó, ổng phạm tội. Thì cả gia đình chưa ai có sức lao động, bố mẹ thì già, hai đứa con thì dại, không làm được. Anh đi tù thì bốn người kia đói. Mà không bắt đi tù thì sai với luật pháp quốc gia, tại ổng đi ăn trộm người ta mà. Thì lúc đó bài toán đó giải làm sao? Ứng dụng luật pháp thì không có nói tới tình người.
[44:33]Anh phạm tội bao nhiêu đó cứ bắt mà nhốt đủ năm theo tòa tuyên án. Nhưng mà nếu nhìn rộng hơn, anh này bí quá, nuôi bốn người không đủ phải đi ăn trộm nên bị bắt. Đây là bài toán khó. Ta đem đạo vào ta giải như thế nào? Có ai giải được không? Đó, Thầy vừa nêu ra một vài bài toán cuộc đời. Mà cuộc đời nó có nhiều như vậy không? Có nhiều không? Đầy những bài toán khó. Và đời chính là gì? Chính là những bài toán mà ta phải đem đạo vào giải cho ra. Giải cho ra. Nên vì thế, cái người học đạo càng có trí tuệ thì càng giải nhiều bài toán ở cuộc đời, càng xử lý nhiều trường hợp khó xử ở cuộc đời này mà xử cho tốt.
[45:19]Xử cho tốt. Bây giờ là xử làm sao? Xử làm sao? Thôi vì mỗi trường hợp đó có cần Thầy nói không hay là về nhà tự suy nghĩ? Nha, về nhà tự suy nghĩ. Giờ làm sao? Nếu mình là cái người mà anh công an, mình bắt cái người đó thì bốn người còn lại đói. Không bắt nhốt thì sai luật pháp, bắt nhốt thì bốn người kia đói. Thì làm sao? Bài toán đó làm sao? Nếu mà ta không có đạo, kệ, phải không à? Mình vậy hưởng lương nhiêu đó, mình làm đúng luật pháp rồi, còn việc cứ để xã hội tính. Nhưng nếu ta hiểu đạo, lòng mình đêm ngủ không yên. Đêm ngủ không yên, đúng không à? Vậy phải làm sao? Thế là bắt nhốt thì đành phải bắt nhốt cho đúng luật pháp, thấy không?
[46:09]Nhưng mà về lại địa phương, vận động địa phương. Bắt địa phương phải bảo trợ gia đình này, giáo dục gia đình này. Đi vận động, chính mình đi vận động, chứ không bỏ mặc người ta. Cho nên vừa được luật pháp mà cũng vừa được cái đạo đức. Đó là những bài toán khó giải trong cuộc đời. Rồi quay trở lại, mẹ kế con chồng xử làm sao? Đó. Có những cái nó phức tạp. Ta cứ đem đạo vào trong đời mà xử lý từng trường hợp hết sức khó khăn như vậy. Nha, và vô số bài toán trong cuộc đời này. Mà nếu chỉ có những người có đạo mới biết giải, mặc dù khó giải nhưng mới biết giải. Còn nếu ta không biết đạo, không có đạo lý, ta không biết cách giải và ta cứ sai lầm.
[46:51]Bây giờ quay trở lại trường hợp mẹ kế. Nghĩa là tôi cố gắng nuôi nó, nuôi chúng nó vất vả mà chúng nó bội ơn, nó hỗn láo thì thôi tao chơi lại luôn. Nghĩa là tao bất cần lắm, chửi bới mày, tao đánh đập mày luôn để cho thỏa được cái bản năng. Thì như vậy người này không có đạo, không giải được bài toán này. Còn ta có đạo thì Thầy khuyên ta: "Con hãy về cố gắng chịu đựng, nha. Rồi có nhân sẽ có quả. Cứ yêu thương, cứ nghĩ trong đầu nó như con ruột của mình, nha. Đó, mà đến khi nào mà nó thương con như mẹ, con hãy đẻ đứa khác, còn bây giờ khoan đẻ." Nhớ như vậy. Cứ vậy mà sống yêu thương, kiên nhẫn như vậy vượt qua, vượt qua cái bản năng của mình.
[47:34]Vậy đó mà có ngày mọi việc trở nên tốt đẹp. Đó là ta đem đạo vào đời làm cho cuộc đời này trở nên tốt đẹp hơn. Và ta giải được những bài toán khó của cuộc đời, nha. Đạo là gì? Đạo là nơi nương tựa tâm hồn cuối cùng lỡ khi ta đã tuyệt vọng. Có những lúc nào đó ta hết đường binh, hết đường tính rồi thì ta vẫn còn một nơi để nương tựa, đó là? Đó là? Chùa. Đó là đạo. Có những cái người vậy, có cái ông đó vậy, ổng thất bại trong cuộc sống. Ổng làm ăn sao đó thua lỗ rồi mất hết tài sản. Vì mất hết tài sản nên vợ lật đật ly dị vì không thể chịu nợ theo cùng với ổng, chịu đói cùng với ổng, bưng mấy đứa con đi.
[48:29]Nên nhà không còn ở, tiền không còn ăn, vợ không còn, con không còn. Thì người này họ sống sao, họ tính sao? Tuyệt vọng rồi. Làm sao? Ai biết? Ai giải giùm Thầy bài toán này? Bài toán tuyệt vọng này. Ổng nhảy xuống cầu. Hết đường phải không à? Không còn đường chỉ còn một đường là tự tử thôi. Tuyệt vọng, rất là tuyệt vọng. Nhưng mà trong cái đêm cuối cùng mà ngày mai là ổng uống thuốc trừ sâu để ổng chết á, ổng đến cái phòng trọ, ổng vét vài đồng cuối cùng để ổng thuê cái phòng trọ. Mà đúng là mang họa người ta, tự tử trong phòng người ta là cái nhà trọ bỏ luôn, không ai dám vô thuê nữa. Ổng vô ổng mang theo chai thuốc trừ sâu.
[49:17]Ổng vô phòng mà cũng không cần ăn, chẳng cần ăn gì nữa. Cái phòng trọ tồi tàn nha, vách ngăn thì mỏng, dùng chung bao nhiêu phòng có cái nhà vệ sinh rất là hôi hám. Và ổng nằm ổng suy nghĩ chuyện đời lần cuối, chai thuốc trừ sâu để bên cạnh. Nằm ngủ thiu thiu tỉnh dậy rồi uống, nóc một hơi rồi oằn oại ra đó rồi chết thì thôi. Rồi ổng đã tính tới cái nước cuối cùng, tuyệt vọng. Bất ngờ ở cái vách bên kia có người nào đó mở cái bài giáo lý ra nghe.
[49:50]Trong bài giáo lý nói về nhân quả, về luân hồi, về nỗi đau của con người, về sự chuyển nghiệp, về cái tình yêu thương.
[50:04]Bỗng nhiên ổng có chỗ đứng trở lại, cái tuyệt vọng nó tan dần tan dần tan dần. Và đầu tiên là ổng trách chính ổng. Ổng nghĩ rằng chắc ổng là người sai lầm từ kiếp trước và kiếp này. Cứ càng nghe giảng ổng càng sáng ra. Sáng ra thứ nhất là ổng đổ thừa ở kiếp trước cái đã, chắc là kiếp trước mình là người phạm sai lầm nên bây giờ rơi vào bước đường cùng. Và cái thứ hai là những sai lầm của kiếp này. Ổng ngồi ổng ngẫm ngẫm lại ổng nói: "Đúng, trong kiếp này ổng có một số sai lầm như sau: Khi ổng vừa giàu lên thì ổng nói những lời khinh bạc với đời, chê bai bà con, chê bai bạn bè, những người mà không thành công như mình.
[50:47]Rồi để chứng tỏ mình là giàu, ổng đã xài phí phạm: ăn một nửa bỏ một nửa, ăn một nửa bỏ một nửa. Để chứng tỏ mình là giàu, ổng đi vào cái nhà hàng ổng bo tiền cho những cái cô gái phục vụ những số tiền rất to mà không phải đáng. Đó, rồi thấy ai nghèo ổng chê bai." Ổng nói: "À, như vậy có thể kiếp trước ổng đã tạo tội mà kiếp này cũng đã tạo tội. Đây là lỗi của chính mình. Và vì là lỗi của chính mình nên chính mình phải, phải sửa chứ không có đổ thừa ai được nữa." Và ổng quyết là sống để, để sửa. Sống để sửa. Thế là sao? Ổng đổ cái chai thuốc rầy đi, bước ra, tìm lại với một cái người bạn của mình đó, nói:
[51:35]"Mày cho tao làm công nhân." Cái người bạn ngạc nhiên: "Nó là một thằng giám đốc đại gia, bây giờ đến xin làm công nhân thì thôi cho làm." Và làm rất là tận tình, bắt đầu lại từ con số không, sửa lại cái lỗi của mình, biết thương yêu, biết tôn trọng mọi người và thoát được cái sự tuyệt vọng bế tắc đường cùng đó. Cho nên Đạo là chỗ nương tựa cuối cùng cho tâm hồn của ta nhiều khi đời ta đã rơi vào tuyệt vọng. Mà vì sao ta tuyệt vọng? Vì ta không thấy lỗi của mình. Đạo bao dung ta, yêu thương ta và dạy cho ta biết lỗi của chính mình. Nhờ thế ta thoát khỏi cơn tuyệt vọng. Trong cảnh khổ nhất, đối diện với cái khổ của mình,
[52:20]chịu đựng cái khổ của mình để trả nghiệp chứ không tránh né, không tránh né. Như vậy cái hay của Đạo là vậy, là cứu ta khỏi sự tuyệt vọng, phải không?
[52:36]Mà đời là gì? Đời là nơi ta kiểm chứng coi Đạo có đúng không.
[52:43]Đời là nơi ta kiểm chứng lại Đạo có đúng không. Ví dụ, ví dụ là ta bị bệnh nan y, bác sĩ nói không còn cách chữa, thế ta mới đến với chùa. Thầy mới dạy ta thế này: "Nếu con bị bệnh nan y, này là nghiệp quá khứ của con, con làm cái gì sai đó. Bây giờ thứ nhất, con lạy Phật sám hối cho tha thiết. Thứ hai, ráng làm nhiều việc phúc, gấp rút làm rất nhiều việc phúc, bỏ nhiều tiền ra để làm nhiều việc phúc bù lại. Và thứ ba, nếu phải uống thuốc, cố gắng uống những thuốc thảo dược thiên nhiên." Cứ như vậy ba cái đó thôi. Khi thầy dạy như vậy rồi ta đem nó về ta ứng dụng thử xem Đạo có đúng không. Thế là về, về ta lập bàn thờ, mỗi ngày ta tụng kinh ta lạy Phật.
[53:36]Rồi ta đi làm bao nhiêu việc phúc: đường cầu hư ta sửa lại, nhà ai hư ta đến ta tình nguyện ta sửa lại cho cái nhà nghèo trong làng, ta mua cá ta phóng sinh, à ta giúp đỡ những người ốm đau, vân vân. Rồi ta gặp ông thầy thuốc nam, ta xin mớ thuốc nam ta uống chữa bệnh đơn giản. Vậy mà bỗng nhiên đến khi khám lại, cái khối u ác tính nó biến đâu mất á. Khi được như vậy tức là đời là nơi ta kiểm chứng Đạo và kết quả đã đúng. Có ai thấy vậy chưa kìa? Có ai bị như vậy chưa? Thầy đã gặp nhiều trường hợp như vậy. Có một người lại gặp thầy vui mừng chào: "Con cảm ơn thầy." Thầy nhớ thầy đâu có cho ổng
[54:19]đồng nào đâu, ông này lạ hoắc không nhớ. Thầy cứ ngơ ngơ ngơ ngơ ổng nói con cảm ơn thầy, nói: "Dạ trước đây con bệnh ung thư, con làm theo đúng lời thầy dạy, bữa nay khám lại hết bệnh." Đó là đúng là sự mầu nhiệm. Mà rất nhiều bác sĩ gặp những ca đó. Cái phim phía trước chụp coi là cái phổi một cục, mấy tháng sau trở lại chụp phim, cái cục biến mất, bác sĩ không hiểu tại sao. Tại vì trên nguyên tắc của y học, cái cục u đó nó chỉ càng ngày càng phát, càng ngày càng phát ra rồi nó phá tan cái cơ thể mình rồi mình chết chứ không có chuyện mà khối u tự nó biến mất. Bác sĩ không giải thích được. Mà nếu hỏi thì ông kia ổng cũng chỉ nói ổng uống thuốc nam.
[54:58]Mà nếu bác sĩ đem cái việc ổng uống thuốc nam ra công bố thì giống như là mình phủ nhận cái nền y học hiện đại, nên cứ im lặng. Cứ im lặng không công nhận, nhưng mà cũng không ngờ là sao mà cái thuốc dân tộc, thuốc thảo dược lại hay. Nhưng mà thực sự thuốc thảo dược không phải hay, mà chính vì cái gì? Chính vì cái ta sám hối, chính vì cái ta biết làm phúc mà ta chuyển được cái cơn bệnh hiểm nghèo của ta. Nên ở đây, đời là nơi ta kiểm chứng lại Đạo có đúng hay không. Hoặc là ta đau khổ vì chuyện đời. Cứ cười như có một cái người lên gặp thầy, khóc lóc, nói: "Thưa thầy, bây giờ chồng con ổng đổ đốn,
[55:40]ừ ổng không thương yêu vợ con, ổng mảng lo ổng chạy đâu, bồ bịch đâu. Đó, giờ nghe nói thầy hay lắm, thầy cứu nhiều người, giờ thầy cứu giùm con làm sao cho ổng đừng bỏ con nữa." Có ai biết cách nào bảo ổng đừng bỏ không ạ? Chỉ cho thầy. Hồi nhỏ thầy có nhớ thầy đi ra chợ, có cái ông mãi võ Sơn Đông ổng bán thuốc theo dọc đường ngoài chợ đó bên lề đó, ổng có nói cái câu này: "Những người chồng bỏ chồng chê, uống vô một miếng chồng mê tới già."
[56:18]Thì bà bà cứ ngồi bà cứ khóc lóc, à mà thấy bả căng thẳng đau khổ. Lúc đó thầy chỉ nói câu này, thầy nói: "Đừng kéo níu nữa, buông đi.
[56:30]Ổng là ai mà phải kéo? Ổng là loại người gì mà ta phải kéo? Vì là chồng mình hả? Cũng chỉ là một kiếp người thôi, tạm bợ, lỡ gặp nhau rồi nên duyên nên phận thôi. Ổng có phải thánh không? Ổng đâu phải thánh, tham sân si mê gái thấy mồ chứ thánh cái gì, thì có đáng gì ta kéo níu. Ta chỉ kéo níu ai là thánh thôi. Đúng không à? Hễ mình gặp người nào là thánh thì mình lết mình theo suốt cuộc đời mình cũng theo nữa. Mình quỳ mình lạy mà thánh mà bỏ mình, mình ôm chân: "Thánh đừng bỏ con", phải không à? Mình kéo níu cho bằng được vì người đó là thánh. Còn ổng có phải thánh đâu, ổng là phàm phu, không mê cô này mai cũng mê cô khác.
[57:10]Con người đó có đáng để mình kéo níu, phải bận tâm đau khổ không? Cái mà ta kéo níu là Đạo." Thầy vừa nói tới đó bả bừng tỉnh liền, bỗng nhiên mặt bả nhẹ xuống liền. Bỗng nhiên bốc hết, tan biến liền cái nỗi đau khổ nãy tự nhiên tan biến, mặt bả tỉnh rạng ra coi như không có chuyện gì. Lúc bả tỉnh bả ngồi xuống, mặt bả tỉnh ra, bả gật gật cái đầu. Nói thôi đừng bận tâm, cái bận tâm là lo tu hành giùm cho thầy. Cái ta bận tâm phải kéo níu là Đạo. Ta sợ mất Đạo chứ đừng sợ mất chồng. Câu này nghe có chịu không kìa?
[57:43]Đó là cái mà khi mà ta hiểu rằng cái sự buông xả, hiểu rằng đạo lý mới đáng quý, còn con người sống với nhau thì tùy duyên nha. Còn duyên sống với nhau thì đối xử tốt, hết duyên thì thôi. Đừng để ai ràng buộc được trái tim của mình. Vì sao? Vì trái tim của mình thuộc về nhân loại, trái tim của mình thuộc về cả đất nước này, trái tim của mình thuộc về về đạo cao cả, chứ trái tim của mình không thể thuộc về một con người tầm thường nào cả. Trái tim mình thuộc về Phật, trái tim mình thuộc về Bồ Tát Quan Âm nha, trái tim mình thuộc về ông Thầy của mình, thì vậy thôi nha, chứ đừng để một con người phàm phu
[58:29]còn tham, sân, si mà họ làm mình đau khổ, họ cứ buộc ràng mình vô ích. Nên nghe hôm nay rồi từ đây không được ghen nữa à nha, từ đây không được ghen nữa à nha, nhớ như vậy, đừng ghen nữa như vậy. Đạo là gì? Đạo là cái thềm thang nâng bước ta vượt khỏi cuộc đời tầm thường này, nha. Cuộc đời thì vốn là tầm thường, nhỏ hẹp, trầm luân, tái sinh, đau khổ.
[59:03]Đạo là cái thềm thang giúp ta đi lên vượt khỏi cuộc đời tầm thường đó. Đạo cho ta trí tuệ, cho ta ánh sáng, cho ta sự thanh tịnh và nâng bước ta trở thành một bậc thánh cao cả. Nhớ khi ta tu tức là ta vượt khỏi thân phận tầm thường của con người rồi ai cũng phải trở thành Thánh cả, đó là Đạo đưa bước ta đi. Đời là gì? Đời chỉ là một trạm dừng chân tạm thời trên cái con đường tu tập của ta mà thôi. Ta sinh ra ở kiếp này, đây chỉ là một trạm dừng chân trên con đường tiến hóa tâm linh của ta. Vì ta sao? Ta phải tu, phải tu, phải tu. Và tu ở đâu? Tu ngay trong kiếp người, tu ngay trong cuộc đời, cho nên đời là cơ hội để ta tu, đời là những bài toán khó để ta giải.
[1:00:01]Khi ta giải được bài toán đó, khi ta tu được trong cuộc đời đó thì ta vượt khỏi cuộc đời, ta lên cao hơn. Nhớ như vậy, cho nên nãy giờ ta vừa so sánh giữa đời và và đạo. Bây giờ ta nói qua khía cạnh sai và đúng: Đạo có sai, có đúng, đời có sai, có đúng. Đạo có sai, có đúng là sao? Đạo sai khi nào? Bắt đầu ở trong đạo bày ra những chuyện mê tín, tốn kém, bày ra đủ loại thần thánh để lừa gạt người ta. Trong kinh Phật không bao giờ cho ta quỳ lạy một ông thần. Vì sao? Thứ nhất, ông thần đó không có thật, ai bịa ra bắt mọi người phải tin. Thứ hai, ông thần đó có thật trong lịch sử,
[1:00:53]là một danh nhân nào đó có thật trong lịch sử, nhưng cái thời điểm mà bây giờ ta thờ thì ổng đầu thai mất rồi. Cho nên ta thờ một vị danh nhân á, ta chỉ có cái ý tưởng niệm để nuôi dưỡng cái lòng biết ơn, lòng yêu nước thì đúng. Còn ta thờ một vị danh nhân như một ông thần để ta cầu xin ban thưởng là ta rơi vào mê tín ngay lập tức, vì ổng đầu thai rồi. Ví dụ như nói bên Trung Hoa có cái miếu thờ một ông vua, ông vua thời nhà Tống. Ngày hôm nay cái miếu đó vẫn còn, người dân vẫn còn thắp hương nghi ngút, nhưng mà ông vua đó ổng đầu thai qua Việt Nam mất tiêu, ổng đi tu luôn mất rồi. Vậy là ta đem heo, đem xôi cúng, thế ông vua đó là là ai hưởng? Ai hưởng?
[1:01:45]Cái vong ma xung quanh đó nó vào đó nó hưởng thôi. Nên đó là lý do mà Phật không cho ta lạy thần. Là vì: một, thần là bịa; hai, cái người đó đầu thai đi mất rồi, không còn đó nữa, nên ta không có phúc. Nhưng ta lạy Thánh thì được. Ví dụ lạy từ bậc A-na-hàm trở lên thì được, còn bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm thì gặp mặt ta mới biết mà lạy, còn bậc A-na-hàm thì họ không tái sinh nữa, bậc A-na-hàm họ vĩnh viễn ở trên cõi Trời. Nên khi ta tưởng niệm, thành kính lễ lạy, vị đó ở trên cõi Trời nhìn xuống chứng giám cho ta và ta được phúc rất là lớn. Còn ta lạy những vị A-la-hán thì ta được phước vô lượng,
[1:02:26]vì những vị đó không bị luân hồi tái sinh, những vị đó bất tử, tồn tại mãi mãi, cảm ứng mãi mãi, khi ta vừa lễ lạy ta được hưởng cái phúc liền. Nên ví dụ tại sao ta lạy Bồ Tát Quan Âm mà ta được phúc, ta lạy Phật mà ta được phúc, ta lạy tôn giả Xá-lợi-phất ta được phúc, ta lạy tôn giả Mục-kiền-liên, A-nan-đà, rồi Ca-diếp ta được phúc rất lớn, ta lạy Phật hoàng Trần Nhân Tông ta được phúc rất lớn, vì những vị đó không có tái sinh. Những vị đó ở cõi Thánh, ở cõi Niết Bàn, bất tử, cho nên các vị đó chứng giám cái lời cái sự thành kính của ta và ta được phúc. Còn những vị thần mà ta lễ lạy, có khi cũng đầu thai mất tiêu rồi,
[1:03:07]rồi cứ xúm nhau mà theo thói quen mà lễ lạy nên ta không được phúc. Do đó, khi đã quy y Phật rồi, không được lễ lạy quỷ thần. Ta có nhớ không ạ? Ta có nhớ lúc làm lễ quy y có câu nói đó không ạ? Có không? Đó, đó là lý do là như vậy. Cho nên trong đạo có cái sai là nhiều khi bày ra cái mê tín, bày ra cái chuyện thần thánh lừa gạt tốn kém, đó. Rồi cái sai của đạo là cái gì nữa? Nhiều khi người ta đổ thừa cho thần thánh để biện hộ cho cái sự ác độc, sai lầm của mình.
[1:03:42]Đổ thừa cho thần thánh. Ví dụ như nói là: "À, ở đây là bậc Thánh ta thờ, những kẻ đó nó không thờ bậc Thánh giống ta, ta phải giết nó". Đổ thừa cho Thánh rồi đi giết người thì đó là cái gì? Đó là cái sai của đạo mà trong đạo có thể xuất hiện ra những trường hợp này. Ta chỉ được phép đổ thừa thần thánh để yêu thương, giúp đỡ con người, chứ ta không được quyền đổ thừa thần thánh để giết hại con người nha. Nhưng mà đã có những trường hợp sai lầm, người ta đổ thừa thần thánh, biện minh cho cái việc giết hại của mình. Giống như ở Nepal vậy đó, có một cái lễ hội là nói để cúng tế Nữ thần Kali, chém đầu 10.000 con trâu.
[1:04:28]Trời ơi, xác trâu nằm đầy ngập cả một cánh đồng, máu đổ loang lổ, cảnh người mà nó vung rựa lên nó chặt xuống đầu con trâu một cái thấy không thể tưởng tượng. Đúng được một năm, qua năm sau một cái cơn động đất chết lại cũng đúng 10.000 người của Nepal, đúng bằng cái con số đó luôn. Là họ chặt đầu bao nhiêu con trâu, qua năm sau cơn động đất chết đúng bấy nhiêu người. Nhưng mà lúc mà họ chặt đầu trâu thì sao? Thì họ đổ thừa thần thánh, vì thần thánh mà họ chặt đầu. Đó là việc sai, không được quyền như vậy, không được quyền đổ thừa thần thánh để giết giết hại chúng sinh. Cho nên vừa rồi có lẽ chính phủ Nepal nhìn ra, có lẽ nhiều người đã phản ánh:
[1:05:08]"Năm trước anh chặt đầu 10.000 con trâu, năm sau động đất chết 10.000 người". Nên chính quyền họ vận động riết, cái thế là những cái giáo sĩ của cái đạo Hindu tuyên bố từ nay bỏ lễ hội chặt trâu, tức là thoát được một cái nghiệp sát sanh cho đất nước nó mê muội đó. Nên đó cũng là những cái sai ở trong đạo mà đã bày ra. Trong đạo sai nhiều lắm. Rồi cái sai của đạo nữa là gì? Là nhiều khi lý giải không thấu đáo hết mọi sự việc làm cho người ta có tà kiến. Ví dụ sao? Ví dụ như cái nhà của mình ở đó, cái tự nhiên có mấy người phát bệnh,
[1:05:51]thế mình đổ thừa cái gì? Đổ thừa nhà trật hướng, thế phải lấp cái cửa này, mở cái cửa kia. Mà đúng là từ lúc mở cửa kia bệnh hơn, nó lại đi khó quá đó, cái cáu gắt lên. Thực sự nó nằm ở lý do khác. Nó nằm lý do ví dụ nhà ta bị có những bệnh bất thường, lạ lùng, có khi vì ta xây cái nhà vệ sinh nằm trên cái mộ của ai mà cái mộ, cái xương đó người ta chưa đầu thai, người ta giận, người ta giận là mình cứ phóng uế ở trên cái thân xác người ta, cho nên người ta quấy phá trong gia đình. Bây giờ mình biết rồi mà bây giờ nhà dở cũng không được, thế là cứ nhờ quý thầy, quý cô đến cầu siêu tụng mãi, tụng mãi cho nó siêu đi luôn.
[1:06:32]Họ siêu đi rồi thì cái xương nó trở thành vô nghĩa, thế là gia đình ta hết có nạn. Còn mà khi họ chưa đầu thai thì cái xương nó rất là có ý nghĩa với họ. Đó là thân xác của họ, là danh dự của họ, mà ngồi trên đó mà đi phóng uế, đi cầu đi tiêu vậy là họ giận, nên họ phá lại nhà. Chứ nếu mình lý giải được, hiểu tới điều đó, mình hóa giải nó êm xuôi, mọi việc tốt lành, cái vong kia họ được ăn uống no đủ rồi họ đi đầu thai mất á, cái xương họ bỏ luôn, họ không chấp nữa thì gia đình ta yên lại. Còn ta lý giải không ra, ta đổ thừa hướng, đổ thừa cửa, ta sửa đi sửa lại rất tốn kém mà vẫn không hết cái nguyên nhân của nó.
[1:07:09]Nên là cái sai của đạo nói về tâm linh mà nhiều khi lý giải mọi điều trong cuộc đời nó không trúng, thế là ta không có không có xử lý được như vậy nha. Còn cái đạo mà đúng á là đúng cái gì? Không có mù quáng, không cuồng tín, chừng mực, vừa chừng. Không mù quáng, không cuồng tín, chừng mực là thế nào? Là thế này. Ví dụ như ta mến đạo, cái ta mến cái ngôi chùa, ta thương cái ông thầy thì ta cứ hay tới chùa để ta đi lễ bái, phụng sự công quả cúng dường. Đôi khi nhà mình có ít gạo, đem lên gạo, có ít tiền đem lên tiền phụ thầy để thầy cất cái gì cũng phụ. Như vậy là thôi tốt chứ không có gì. Nhưng bắt đầu mù quáng là sao?
[1:07:56]Có nhiêu đem lên hết. Ở nhà không lo làm ăn nữa, cứ tối ngày chỉ biết có chùa thôi. Thì lúc đó làm sao? Nó sinh ra mâu thuẫn giữa gia đình và và chùa. Không ai chịu nổi. Ví dụ bà vợ mà có ông chồng kiểu đó là làm sao? Kêu là bả bả chửi toáng lên liền. Mà ông chồng mà có bà vợ kiểu vậy sao? Là cũng là gây gổ liền phải không ạ? Đó là nó gây mâu thuẫn, ta gọi là quá đáng, không chừng mực. Còn ta chừng mực là sao? Tức là cúng thầy thì cúng, giúp thầy thì giúp, nhưng vẫn phải bảo đảm sự ấm no cho cho gia đình. Phụng sự công quả giúp chùa thì giúp, nhưng vẫn phải bảo đảm là mình cũng lo được cho gia đình mình cũng tương đối đầy đủ.
[1:08:36]Đó, chứ không thể mà nói là tin chùa tin đạo rồi bỏ mặc hết thì như vậy nó là quá đáng, là mù quáng, là cuồng tín và nó chỉ gây xung đột thôi. Rồi hai vợ chồng cũng vậy, một người biết đạo, nói thôi kệ ông không biết đạo kệ, mình tôi biết được rồi, đó cũng là mù quáng. Mình biết đạo rồi phải giải thích cho chồng mình biết, phải giải thích cho vợ mình biết, để khi mình đi chùa thì được đồng lòng. Ví dụ hôm nay nói: "Em tính đi chùa mà em không đi được, thôi anh đi giùm em. Anh lên tụng thời kinh. Hôm nay là thầy bảo lên phải tụng, thôi anh đi giùm em." Mình điềm đạm bảo, ông chồng rất vui vẻ vì ổng cũng hiểu rồi.
[1:09:12]Vợ ở nhà lo cho con, thế ông chồng nói: "Thôi ờ thôi anh đi lên tụng thời kinh." Thế là có chồng cũng được, có vợ cũng được, gia đình như vậy rất là vui. Phải không ạ? Chứ còn mình cứ biết một mặt, một mình mình đi chùa thôi, biết đạo thôi, bỏ mặc gia đình ra sao cũng được, đó là mù quáng, cuồng tín, không chừng mực. Đó. Và nhớ mà đạo mà đúng thì gì? Có nhân, có quả. Làm cái gì cũng có nhân, có quả. Đó, chứ không có mê tín. Ví dụ ta muốn được may mắn thì ta phải gieo nhân lành, chứ không có cái chuyện mà muốn may mắn, muốn được lộc thì cứ đi cúng kiếng, lạy xì xà xì xụp mà xin xỏ. Ta xin xỏ xì xà xì xụp được một vài lần thôi.
[1:09:52]Phúc ta còn thì ta xin được, tới chừng hết phúc rồi xin hoài không có đâu. Ví dụ một người đó đến nói: "Thầy ơi, sao năm nay con làm ăn xuống quá? Mấy năm trước con làm ăn khá lắm." Nhìn vô là biết hết phúc rồi. Mà tại sao hết phúc? Tại vì những năm làm ăn được không chịu làm phúc, không chịu đi giúp người, không bố thí, không cúng dường. Những năm làm ăn được chỉ biết hưởng thụ, đi du lịch, sắm sửa sang trọng, đi nhà hàng ăn uống cho ngon cho sang, không biết làm phúc. Bây giờ qua hết những cái vận đó rồi, cái phúc của đời xưa mình gieo đã hết rồi thì bây giờ tự cái việc làm ăn nó xuống dần xuống dần.
[1:10:32]Bây giờ đi cầu ai bây giờ? Thần thánh nào mà cho? Cho nên phải hiểu là có nhân có quả. Bây giờ gặp thầy thì khuyên sao? Chấp nhận nghèo giùm thầy, đừng đòi hỏi. Mà bây giờ làm phúc lại từng chút một. Trong cái gọi là thu nhập kém, làm lại từ đầu, làm phúc lại. Và chấp nhận cứ nghèo như vậy cho thầy, đừng đòi hỏi, đừng cầu xin nữa. Vì phúc đã cạn rồi và phải làm lại. Hiểu được như vậy lòng ta an vui. Lòng ta an vui rồi lại cố gắng phấn đấu, dè sẻn, tiết kiệm, làm lại. Như vậy nó đúng hơn. Đúng hơn là thấy nay nay làm ăn xơ xuống quá cái đi xin cái bùa này, đi xin cái lộc kia, đi hầu cái đồng nọ. Nó không đúng nhân quả.
[1:11:14]Rồi tới khi hết sạch tiền bán nhà luôn vẫn không có kết quả. Còn nếu ta hiểu rồi, ta chấp nhận cái nghèo và chấp nhậ- nhận trong cái mà thu nhập thấp đó vẫn làm phúc. Cày làm phúc bù lại cái thời gian mà trước kia không biết đạo, có tiền bao nhiêu cứ ăn cho sung mặc sướng bấy nhiêu. Cho nên đạo là gì? Chừng mực, không cuồng tín, không mù quáng và có nhân, có quả. Làm gì cũng phải nghĩ tới nhân quả. Hiểu như vậy đó là là đúng cái sai của đạo. Còn đời có sai, có đúng. Thế nào là đời mà có sai, có đúng? Là khi mà ta sống trên đời mà ta lại diệt đi cái sự sống, đó là cái sai của đời. Ta sống ở đời, ta thèm khát cái cuộc sống này mà ta lại đi diệt sự sống.
[1:12:04]Ví dụ cái gì gọi là diệt sự sống? Chặt cây, nha, chặt cây. Cây rừng này là sự sống, cây rừng là cái nền của sự sống mà mình cứ chặt cây. Chặt cây đem về lót nhà mình cho nhiều, tưởng làm vậy là nhà sang, nhưng đâu có ngờ rằng đó là chứng tích của cái việc mà tiêu diệt sự sống thì sau này ta không còn sự sống nữa. Cái nhân quả đưa đến là ta không có cuộc sống, chết là ma vất va vất vưởng. Rồi cái diệt sự sống là gì nữa? Sát sinh nhiều quá. Vì cái miệng ăn của mình mà sát sinh nhiều quá cũng là tiêu diệt sự sống. Nhớ phải yêu thương sự sống. Đấy, đừng vì cái miệng mình mà sát sinh quá nhiều. Cái sai của đời là gì?
[1:12:50]Là ta cần sự sống, ta đang sống mà lại diệt sự sống, sát sinh, chặt cây phá rừng, giết hại chúng sinh nhiều quá. Đó là cái sai. Rồi cái sai của đời là gì nữa? Là làm khổ lẫn nhau. Làm khổ lẫn nhau. Làm khổ lẫn nhau là làm cái gì? 1 triệu chuyện, 1 triệu điều để ta làm khổ lẫn nhau. 1 triệu điều để ta làm khổ lẫn nhau, 1 triệu điều đó là điều gì? Nói nặng nhau một câu cũng là làm khổ lẫn nhau, nha. Có không ạ? Có. Rồi có cái chuyện nữa không phải nói nặng mà có hai người đó hứa yêu nhau, cưới nhau,
[1:13:35]cuối cùng bỏ nhau làm cái người kia đợi chờ thăm thẳm khổ đau tuyệt vọng, có khi tự tử luôn. Đó cũng là cái làm khổ nhau. Có cái chuyện đó, cái đang nhà đang dựng đám cưới lên như vậy, cô dâu chú rể đang vui vẻ mời mọc bạn bè như vậy, một cái cô lại bồng đứa con vô, vô luôn. "Giờ anh tính làm sao anh? Em còn ở đây đứa con của anh đây, tự nhiên anh đi cưới vợ thêm là sao?" Bể luôn cái đám cưới luôn. Đó vậy. Thì thì thì thôi cái chuyện đó ta cũng không xử, nhưng mà trong cuộc đời nó như vậy. Hoặc là vừa rồi báo mới đăng một cái bài cái anh chàng đó yêu cô đó, ừm, về thăm nhà cô đó thì bố mẹ thấy anh chàng này ảnh ngọt
[1:14:18]quá đi, ảnh dễ thương ảnh lễ phép quá, chuyện siêng năng, thôi cũng chấp nhận. Và anh nói: "Thôi thôi để hai bác đã chấp nhận con rồi thì thôi tháng sau cho con xin phép để con đón bố mẹ con vô để làm lễ hỏi nha." Cái ngày đó ngày đó ấn định là ngày đó là ngày tốt đi coi ngày xong rồi thì ổng cái chàng rể xuống trước ba ngày, nói: "Con xuống trước ba ngày để phụ rồi con rồi con dắt tới ngày đó rồi con ra con đón ba mẹ con vô. Lên đây để con phụ giăng bạt, giăng lều, đi nấu nướng này kia nọ đủ thứ hết." Thì thấy đàng hoàng quá thì bắt đầu tới ngày để chuẩn bị mà nhà nhà trai đang đi xuống thì mới thấy:
[1:14:52]"Ba ba, ba cho con mượn chiếc xe con ra để con dắt đường nhà ba mẹ con vô đây." Đưa xe đưa đồ ổng chạy ra mất luôn không bao giờ trở lại. Thì ra cả mấy tháng nay ổng chỉ đóng kịch thôi, để tới ngày cuối cùng là ổng lấy chiếc xe ổng ăn cắp đi mất. Đó là một trong 1 triệu chuyện mà con người ta làm khổ nhau. Trong khi nhà gái mới khổ phải không ạ? Mời bà con tới đầy hết té ra nó là thằng lừa đảo, cái mất cái duyên con gái người ta luôn. Nên con gái người ta chỉ có nước về chùa Hang mà đi tu thôi chứ không còn làm gì được nữa, vì ai thèm cưới nữa bây giờ, bụng dạ đâu mà cưới chồng nữa, khổ vậy. Nên trên đời có cả triệu triệu mà người ta làm khổ nhau, đúng không ạ?
[1:15:26]Và chiến tranh là khủng khiếp nhất. Gây chiến tranh là điều khủng khiếp nhất. Đó, gây chiến tranh là điều khủng khiếp, đó là cách làm khổ không biết bao nhiêu sinh linh, không biết bao nhiêu như gia đình. Nên cái sai của đời là gì? Diệt sự sống và làm khổ lẫn nhau. Cái đúng ở đời làm gì? Bảo vệ sự sống, đem lại hạnh phúc cho nhau và đem lại đạo đức cho nhau. Cái đúng của đời, nếu ai sống ở trên đời này mà làm được ba điều đó thì người này được phúc báu vô lượng. Đem được ba điều, thứ nhất là gì? Mới nói quên rồi. Bảo vệ sự sống nha. Yêu từng cọng lá xanh, yêu từng cọng cỏ. Thầy vừa nói tới chữ yêu từng cọng cỏ này nhiều người cứ tưởng thầy cường
[1:16:16]điệu, nhiều người cứ tưởng thầy nói quá đáng lãng mạn, không có đâu. Ta tu đến khi nào mà lòng ta thật sự yêu từng chiếc lá, ta tu tập cái tình từ bi, cái lòng từ bi đến khi nào ta yêu từng cái cọng cỏ nó bò trên đất thì lúc đó ta thật sự là người có đúng cái từ bi của Phật. Đây là điều mà thầy không nói đùa đâu, thầy không lãng mạn, không cường điệu đâu. Ta phải tu đến cái ngày đó đó, ta yêu được từng chiếc lá xanh nè. Nha, không phải là thầy cường điệu đâu, thật là như vậy. Cho nên là cái đúng ở đời, thứ nhất: bảo vệ sự sống, yêu thương sự sống nè. Thứ hai: sống ở đời để ta đem lại hạnh phúc cho nhau.
[1:16:58]Cẩn thận từng lời ăn tiếng nói, cẩn thận từng hành động nhỏ, cố gắng đem niềm vui cho nhau, đem hạnh phúc cho nhau. Đừng có mà lỡ lời hay làm một điều gì làm buồn lòng nhau, đó là cái thứ hai. Thứ ba là cái quan trọng nè, cái thứ ba là gì? Quên rồi? Nhớ giùm thầy nha, ghi xương khắc cốt giùm thầy. Thứ ba là đem lại đạo đức cho nhau nha. Đạo đức mới là cái quan trọng. Nhớ như vậy. Nên trên đời có sai, có đúng. Cái sai của con người sống ở đời là gì? Là diệt sự sống và gây đau khổ cho nhau. Cái đúng ở đời là gì? Gồm ba điều, thứ nhất là: bảo vệ sự sống, yêu thương sự sống; thứ hai là: đem lại hạnh phúc cho nhau; thứ ba là:
[1:17:48]đem lại đạo đức cho nhau. Thuộc chưa? Nhớ ghi xương khắc cốt điều này mà thực hành, mà sống giữa đời. Một là: bảo vệ sự sống nha, hai là: đem lại hạnh phúc cho nhau, ba là: đem lại đạo đức cho nhau. Nhớ như vậy, nhớ thực hành cái này suốt cuộc đời nha. Nhớ, sống trên đời nhớ làm ba điều này. Mà đem lại đạo đức là cái gì? Thôi còn nhiều việc nữa, hôm khác ta nói. Nha. Khi hôm nay ta đến đây với chùa là ta đến với đạo, ta đến với tâm linh. Tâm linh là cái gì? Hai điều: một là nhân quả nghiệp báo, hai là những cõi giới khác nhau. Nhớ như vậy. Khi ta đến với chùa, ta đến với đạo, ta đến với tâm linh,
[1:18:46]thì cái tâm linh này nó là một bản năng thẳm sâu trong lòng mọi người. Mỗi con người đều có cái cái sự sống tâm linh bí mật có sẵn mà đôi khi nó bị che lấp thôi. Nhưng khi được gợi ra rồi, trong lòng ai cũng dạt dào cái đời sống tâm linh cả, nha. Vì chưa nghe thì thôi, nhưng đã nghe rồi, ai cũng cảm thấy tin vào nhân quả, bởi vì nhân quả là gì? Là sự công bằng của vũ trụ này. Chưa nghe thì thôi, nghe lý giải rồi, ai cũng tin rằng chết không phải là hết, mà thực sự còn nhiều cái cõi sống song song với cái thế giới vật chất này. Nếu ta chưa nghe, chưa nghe giải thích thì có thể ta không biết, nhưng thẳm sâu trong lòng chúng ta,
[1:19:36]ai cũng có một bản năng về đời sống tâm linh cả. Nhân việc mà hôm nay ta đến với đạo, ta được gợi mở cái tâm linh ra, ta được nói về nhân quả, luân hồi, nghiệp báo, ta cảm thấy thỏa lòng, thấy yên tâm, vì nếu từ đây ta tin được nhân quả luân hồi, ta gieo từng chút phước, ta tránh từng chút tội, thì chắc chắn cuộc đời ta đi về ánh sáng. Ta đến với tâm linh, ta tin rằng ngoài cái cõi vật chất này còn có những cõi giới khác mà mắt ta không nhìn thấy được. Và như vậy tấm lòng ta mở rộng ra, không còn hẹp hòi nữa. Ta sống, ta biết trước biết sau, biết trên biết dưới. Biết trên, biết có những cõi trời, những vị thánh.
[1:20:24]Biết dưới, có những chúng sinh còn đau khổ ẩn mặt. Biết trước biết sau là bên cạnh ta coi vậy chứ còn có những cái gì? Những vong linh khác nữa vẫn đang tồn tại, vẫn đang khát khao, vẫn đang tìm kiếm, vẫn đang muốn nương tựa. Hiểu như vậy lòng ta mở rộng thênh thang. Cho nên hôm nay ta nói chuyện với nhau cái bài là Đạo và Đời. Ta so sánh đạo là gì, đời là gì, và ta biết rằng hôm nay ta đến với chùa, ta đến với nguồn tâm linh vô tận và đặt cái cuộc đời mình đi trên con đường tâm linh cao thượng đó. Và khi ta chọn đạo Phật là cái con đường tâm linh cho cuộc đời ta, thì ta được nhiều cái lợi. Cái lợi thứ nhất:
[1:21:16]đây là một tôn giáo mà những người trí thức của thế giới ca ngợi, cho nên ta cũng được xếp vào đẳng cấp của những con người có trí tuệ, chứ ta không chọn cái đạo mê tín hay lạc hậu. Ta đã chọn đúng một cái đạo mà những người trí thức trên thế giới ca ngợi, nên ta thuộc về đẳng cấp của những người có trí tuệ. Thứ hai, đạo Phật, con đường tâm linh của đạo Phật là đồng hành với dân tộc. Cho nên ta theo đạo Phật là góp phần bảo vệ văn hóa dân tộc, bảo vệ sự tồn vong của đất nước của chúng ta. Mất đạo là mất nước. Cho nên ta bảo vệ đạo, bảo vệ nguồn mạch tâm linh này cũng là bảo vệ đất nước của ta.
[1:22:02]Thứ ba, ta theo đạo Phật, theo cái nguồn tâm linh này, ta có cái con đường thênh thang vô tận, ta có cái thềm thang để vượt khỏi cái thân phận tầm thường của con người, mà ai rồi cũng phải trở thành, trở thành một bậc thánh giải thoát, chứ ta không thể ở lại với cái thế gian mà quay cuồng, đau khổ, tăm tối mãi như thế này. Nên hôm nay, nơi cái mảnh đất di tích này, nơi cái di tích chùa này, cũng là nơi mà Bác Hồ cũng đã từng về đây, ha. À ta chuộc lại, ta chuộc lại những gì ta đã làm mất. Ta quyết tâm, ta cầu nguyện để xây dựng lại nơi đây thành một ngôi chùa nguy nga, tráng lệ để cho rất nhiều rất nhiều người về đây mà chiêm bái,
[1:22:52]mà mà tu tập để trở thành một cái nguồn đạo tưới mát tâm hồn của cả một cái vùng Thái Nguyên rộng lớn của ta từ nơi đây, ha. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.