[0:00]Trong cái đối xử qua lại giữa con người với nhau, mà nó có một phần dôi ra không sòng phẳng thì phần đó biến thành ân nghĩa. Khi ta sòng phẳng thì không có cái chuyện ân nghĩa với nhau nữa. Và bây giờ bắt đầu có những người không sòng phẳng là những người đệ tử Phật, lúc nào cũng chỉ nghĩ gì? Hy sinh, phụng sự, cống hiến, đóng góp.
[0:44]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa trên chư tôn đức tăng ni và quý Phật tử, nay nhân mùa Vu Lan
[0:58]thì chúng tôi
[1:02]cũng có cái tình, thế là được thầy trụ trì, chư tăng đây mời về đây nói chuyện một chút. Thì cái vô tình là cái tên chùa này với tên chùa chúng tôi ở trên núi trùng tên, cũng Phật Quang, nên chắc cũng có cái duyên lành gì với nhau. Mà ngày xưa á, lúc Hòa thượng Nhật Minh cũng còn sống á, thì năm chín mấy ông có từng lên trên chùa Phật Quang trên núi để giúp chúng tôi làm một cái đàn truyền giới. Như vậy là cũng có cái ân nghĩa với thầy. Thì không ngờ là thầy cũng ra đi sớm quá, chứ trước đây Hòa thượng Nhật Minh là một người rất là hiền lành, đức độ, tinh tấn. Mãi hôm nay rồi tôi mới về đây để
[1:46]chia sẻ một ít đạo lý, cũng về viếng thăm chùa, rồi cũng mừng là thấy có thầy Quảng Trí đây cũng kế tiếp trụ trì. Nhìn mặt mày rồi cái cái dung mạo rồi coi cũng ngon lành, thấy cái mặt hoan hỷ và đức độ, thôi chắc cũng là được tổ tổ chọn. Nói chứ mỗi người trụ trì cũng được tổ chọn cả, chứ cũng không phải khi không. Cho nên thầy, quý chư tăng ở đây cũng cố gắng phát huy để cái chùa Phật Quang này cũng trở thành một cái điểm tâm linh của giữa cái vùng đô thị huyên náo này. Hôm nay rồi chúng ta nhân lễ Vu Lan, thì lễ Vu Lan là một cái lễ
[2:29]nhập thế của đạo Phật. Thường thường đạo Phật là đạo xuất thế, nhưng mà riêng cái lễ Vu Lan là cái ngày mà nhắc cho người con Phật về cái tính chất nhập thế của đạo Phật. Nghĩa là người đệ tử Phật không phải là một người trốn đời, mà là một người phải đối diện với cuộc đời, hòa nhập vào cuộc đời, đi vào trong cuộc đời để kéo mọi người ra khỏi trầm luân sinh tử. Cái ý nghĩa đó gọi là ý nghĩa nhập thế, mà muốn nhập thế thì mình phải rất là vững vàng. Trong bao nhiêu cái khía cạnh nhập thế của đạo Phật mà của ngày Vu Lan á, thì ta thường hay nhắc tới một cái khía cạnh là đạo hiếu. Đạo hiếu, tức là nói tới việc mà cái người con phải nhớ ơn của mẹ.
[3:22]Mà chùa nào mà chỉ nhắc tới mẹ, đó là một chùa rất là hẹp hòi. Bỏ cha đi đâu? Cho nên phải nhắc luôn là cả mẹ và cha, ân nghĩa của mẹ và cha. Mà nhắc chỉ có mẹ và cha, chùa đó cũng là một chùa rất là thấp. Tại vì sao? Trên đời này cũng không phải chỉ có ân nghĩa mẹ và cha, còn ân nghĩa ai nữa? Thầy mình. Ân nghĩa ai nữa? Ân nghĩa của quốc vương thủy thổ. Ân nghĩa của ai nữa? Ân nghĩa của Tam bảo. Ân nghĩa của ai nữa? Ân nghĩa của chúng sinh, ân nghĩa của mọi thứ trên cuộc đời này. Chúng ta xuất hiện ở đây, chúng ta đã chịu rất nhiều ân nghĩa, nên đã chịu nhiều ân nghĩa rồi thì chúng ta phải đền đáp.
[4:06]Đó, cái ngày Vu Lan là ngày như vậy, là ngày chúng ta đền đáp các ân nghĩa trong đời. Mà ân nghĩa nghĩa là gì?
[4:15]Ân nghĩa nghĩa là gì? Ân nghĩa nghĩa là không công bằng.
[4:23]Ân nghĩa nghĩa là không công bằng. Thế nào là công bằng và thế nào là không công bằng? Công bằng là thế này: ví dụ mình đi ra ngoài chợ, mình mua sấp vải, cái hỏi: "Sấp vải nhiêu?", nói: "Sấp vải này 1 triệu". Nhiêu ta? Lâu quá không mua vải cũng không biết nó nhiêu tiền nữa. Nói đại 1 triệu, đúng không ta? 1 triệu được không? Được ha? Hả? Có mấy chục hả? Vậy là lỗ rồi, mua hớ rồi, không biết. Đại khái vậy, à thôi 500.000đ đi, rồi xuống giá đi 500. Cái nói: "Sấp vải này nhiêu?", "500". Cái mình nhìn thấy nó nó đáng cái giá đó, cái mình trả 500, mình đưa người ta, mình lấy sấp vải về, gọi là sao?
[5:08]Thuận mua vừa bán, công bằng. Nghĩa là anh lấy tiền tôi, anh đưa vải tôi; tôi lấy vải anh, tôi đưa tiền anh; giữa tôi và anh chấm dứt. Cái đó gọi là công bằng. Và khi công bằng như vậy ta cũng gọi là sòng phẳng. Mà khi là sòng phẳng như vậy rồi thì giữa ta với cái người mà bán vải đó còn chút gì ân tình nhau không? Hết. Nhớ như vậy. Nên trên thế gian này, khi ta sòng phẳng thì không có cái chuyện ân nghĩa với nhau nữa. Đây là công thức, ta đồng ý không ạ? Đó. Rõ ràng. Và bây giờ bắt đầu có những người không sòng phẳng, có những người không công bằng, bắt đầu mới phát sinh cái cái hiệu ứng của cái sự không sòng phẳng đó.
[5:56]Ví dụ trở lại cái bà bán vải. Mình ra mua cái sấp vải, thấy đẹp quá, hỏi: "Nhiêu vậy bà?", bà kia nói: "500.000đ". Bắt đầu mình nói bắt đầu mình mới móc túi, móc hết túi, lộn túi trong, lộn túi dưới rồi lộn túi trên ngoài hết, móc ra còn có 200.000đ. Cái mình mới nói là: "Dạ dạ cháu còn có 200, mà bây giờ cần bộ đồ để mà may cái áo tràng đi chùa, nhưng mà sấp vải tới 500, cháu còn có 200". Thì cái người đó họ nhìn trên mình, trên đầu xuống chân, nhìn dưới chân lên đầu xong cái bả thương: "Thôi, ờ thôi bán con đó, bán 200, bớt 300". Tức là không sòng phẳng, đúng không ạ? Không còn thuận mua vừa bán nữa.
[6:41]Tức là bả chấp nhận bả bán thiệt, không biết có thiệt hay không, đại khái là coi như bả bán lỗ, không đúng giá nữa, và mình mua được rẻ, thì nó có một phần chênh lệch của cái sự không công bằng, không sòng phẳng thì lập tức xuất hiện cái gì? Xuất hiện cái gì? Ân nghĩa, đúng không ạ? Xuất hiện ân nghĩa giữa mình với bà bán bán vải. À, và mình nhớ trong cuộc đời mình có một người đã đối xử tốt với mình. Đó, nên cái ân nghĩa xuất hiện từ cái gọi là không sòng phẳng, không công bằng. Nhớ trên đời này là như vậy, đó là công thức. Từ đây về sau, mà mình thấy mình nặng lòng với ai, chỉ bởi vì người đó sao?
[7:24]Đối xử với mình không không sòng phẳng. Không sòng phẳng, là vậy thôi. Đó là gọi là không sòng phẳng tích cực, còn cái không sòng phẳng tiêu cực lát nữa nó xảy ra oán thù tùm lum mệt lắm, lát nữa nói tới. Bây giờ tới cái là tích cực như vậy. Thì trên cuộc đời này, nếu mọi người đều đối xử với nhau sòng phẳng hết: thuận mua vừa bán; anh ờ tiền trao cháo múc; bánh ít đi, bánh quy lại; tất cả mọi người trên thế gian này đều sòng phẳng nhau hết, thì chuyện gì xảy ra? Kết quả là thế giới này không bao giờ tiến bộ. Không bao giờ có một nền khoa học hùng mạnh như thế này. Không bao giờ có văn chương,
[8:08]có nghệ thuật, có âm nhạc, có kiến trúc, không có cái gì cả. Tại vì không có cái sự dư ra để bù đắp làm cho thế giới này tiến bộ. Thầy nói câu này mọi người chưa hiểu đâu, nhưng hãy từ từ về nhà ngẫm rồi sẽ từ từ hiểu cái điều này. Thế giới này tiến bộ chỉ bởi vì con người ta đối xử với nhau không sòng phẳng, không công bằng, nó bị dư ra một phần và phần đó biến thành cái gì? Ân nghĩa. Một phần đấy biến thành cái gì? Biến thành sự cái công đức. À, nhớ như vậy. Cái phần dư ra đó biến thành cái công đức, biến thành cái ân nghĩa. Và cái ân nghĩa, cái công đức đó chất chồng qua nhiều con người, qua nhiều thế hệ, qua nhiều thời đại tạo thành sự tiến bộ cho thế giới này.
[8:58]Nhớ như vậy. Nhớ công thức giùm thầy, bây giờ là thầy giải thích sau. Trên cuộc đời này vậy
[9:06]ai là người mà đối xử với mình không công bằng nhất?
[9:13]Đáp án này rất dễ: bố mẹ mình, nha. Đẻ mình ra là thiếu điều muốn chết rồi, ha. Nuôi mình từng giấc ngủ, miếng cơm, tới lớn lên ăn học, có bao giờ trong đầu nghĩ mình sẽ đáp lại cái gì không? Không. Dù cũng có một số người nghĩ thoáng trong đầu: nuôi con khôn lớn sau này mình già mình mình nương nhờ, nhưng cái ý nghĩ đó nó nhẹ. Còn cái ý nghĩ mà yêu thương, nuôi dạy lớn lên cho chúng ta khôn ngoan, trưởng thành rồi dựng vợ gả chồng cho có được hạnh phúc, cái ý nghĩ đó nó mạnh hơn. Còn cái ý nghĩ thoáng thoáng là à sau này nhờ con mình một chút, ý nghĩ đó rất là ít. Còn cứ nuôi, cứ yêu thương, cứ dạy bảo,
[10:01]cứ cho con mình hạnh phúc, ý nghĩ đó là nó chiếm ưu thế trong tâm của mình. Và chính cái mà cho chúng ta cuộc đời này, cho chúng ta bao nhiêu tình yêu thương, sự nuôi dạy mà không đòi hỏi lại, cái đó gọi là một sự gì? Không sòng phẳng gần như tuyệt đối, không công bằng. Mình không phải trả lại cái gì cả, thậm chí nhiều khi mình còn hỗn, thậm chí nhiều khi mình còn làm bố mẹ mình buồn. Mà bố mẹ rồi sao? Rồi cũng tha thứ vượt qua, vẫn tiếp tục yêu thương nuôi dạy. Cái đó gọi là một sự không sòng phẳng gần như tuyệt đối. Như nãy ta nói cái công thức: trong cái đối xử qua lại giữa con người với nhau,
[10:46]mà nó có một phần dôi ra không sòng phẳng, thì phần đó biến thành biến thành ân nghĩa. Mình vừa nói rồi đúng không à? Giống như cái bà bán vải bớt mình 300 cái là mình với bả thành ân nghĩa rồi. Thì ở đây, cha mẹ mình cho mình cái phần dôi ra là không tính kể được. Đúng không à? Nên đó thành một cái ân nghĩa, mà ân nghĩa suốt cuộc đời này chúng ta khó lòng đền đáp. Khó lòng đền đáp mà khổ cái thế này: chưa kịp đền đáp thì bắt đầu mình lớn lên, trưởng thành mình lại có gia đình, có vợ, có chồng. Làm sao? Trách nhiệm mình lại rất là nặng, thế là cái đạo nghĩa mà phải đền đáp lại cho bố mẹ mình sao?
[11:33]Rất ít cơ hội để đền đáp cái ân nghĩa mà gần như tuyệt đối đó. Thế là mình phải lo lại cái gia đình chồng, vợ, con cái mình, cứ như vậy. Và cái cuộc sống như vậy, ta cứ bị dôi ra cái phần ân nghĩa lớn của của bố mẹ mà ta không bao giờ đền đáp được trọn vẹn. Nhớ là như vậy, không bao giờ đền đáp được. Chính vì cái chỗ này, chính vì cái chỗ dôi ra của sự không sòng phẳng mà biến thành ân nghĩa quá lớn này, cho nên những bậc thánh hiền trong lịch sử của nhân loại đều nói về một cái đạo là đạo hiếu, đúng vậy, filialness, đạo hiếu.
[12:15]Thầy nói tiếng Anh chút xíu không phải để khoe, để nhắc mọi người ráng học tiếng Anh nha. Filialness là đạo hiếu. Thì cái đạo hiếu... ở dưới vỗ tay mà ở trên này không vỗ nữa nha, bên này.
[12:34]Cái đạo hiếu này
[12:38]được nhắc đến trong Đạo Nho và Đạo Phật. Riêng trong Đạo Phật dành một ngày Vu Lan tổ chức rất là long trọng, hoặc là thành cả một mùa Vu Lan tổ chức rất là long trọng để nhắc những người đệ tử Phật đừng quên cái ân nghĩa này. Nhưng mà chỉ nói tới đạo hiếu thôi thì ta chưa đủ trí tuệ, chưa đủ đạo đức, chưa đủ trái tim, vì ta còn thọ nhận ân nghĩa của rất nhiều người mà họ làm sao? Họ đã không công bằng, họ đã không sòng phẳng, họ đã hy sinh cả cuộc đời của họ cho chúng ta, cho nhân dân, cho đất nước, cho nhân loại, cho thế giới này. Thế giới này tiềm ẩn những con người đó rất là nhiều, chứ không phải chỉ có bố mẹ mình đối với mình mà thôi.
[13:30]Thầy nói ví dụ bây giờ là ai nữa? Một người thầy giáo đúng nghĩa cũng là một người không sòng phẳng, tại vì cái công lao mà dạy dỗ cho một đứa trẻ nên người, công lao đó nặng, mà tiền lương thì sao? Không bao giờ đủ. Vì cái số lượng thầy cô giáo để dạy dỗ học sinh rất là đông, cái ngân sách coi vậy không đủ trả. Còn cái người nào mà lương cao thì thôi mình không nói, nhưng thường thường giáo viên cũng là một người chịu thiệt thòi: lương thì thấp mà trách nhiệm thì nặng, cũng là một ân nghĩa trong cuộc đời này, chúng ta cũng không được quyền quên. Mà trong trong Đạo Nho có nói nè: quân, sư, phụ - vua, thầy với cha mẹ.
[14:19]Mà từ xưa tới nay, đó là một quy luật. Ví dụ như khi ông vua ổng sắp ổng bổ nhiệm một ông quan về ở trấn nhậm ở cái phủ này, ở cái cái vùng kia, không bao giờ ông vua ổng trả lương đủ cả. Đó là nguyên tắc. Là vì sao vậy? Tại vì ông vua ổng trả lương là dựa vào cái ngân sách gọi là ngân khố của cái triều đình. Mà lúc nào nhìn cũng thấy làm sao? Sợ thiếu, sợ hao, không bao giờ ông vua trả lương cho một ông quan đầy đủ cả. Thì thường thì ông quan ổng có bổng lộc, người ta sợ rồi người ta hay tặng quà rồi ổng sống là nhờ mấy cái đó đó, nhờ cái người ta hay biếu xén tặng quà, đó là không nói tham nhũng, tham nhũng là bậy rồi.
[15:05]Thì nhưng mà nếu sống bằng cái đồng lương mà cái trách nhiệm phải lo cho bao nhiêu ngàn, bao nhiêu chục ngàn, bao nhiêu trăm ngàn, thậm chí cả triệu ngàn, mấy triệu người trong một cái địa phương của mình thì cái công đó là cực kỳ lớn, nhưng mà cái đồng lương nhận lại là rất là thấp. Cũng giống như cha mẹ mình vậy. Hai người họ yêu nhau, họ cưới nhau, họ đẻ con là giống như họ đã chọn rồi, đã chọn cái con đường phải hy sinh cho con mình, không còn con đường khác. Không có còn cái ngày xưa mà lấy nhau xong đẻ đứa con ra ngồi tính cha nuôi nó cực quá thôi bỏ, có chuyện đó không? Không, không có chuyện đó. Đã chọn rồi, suốt cuộc đời phải cưu mang luôn.
[15:45]Giống như một người công chức vậy đó, đã chọn cái nghề này rồi, suốt đời phải chấp nhận là cái sự đãi ngộ không bao giờ xứng đáng với công lao mình bỏ ra. Hầu hết là như vậy. Nên ta thấy những người nào mà họ họ làm hai đồng họ hưởng hai đồng, làm năm đồng họ hưởng năm đồng, làm mười đồng họ hưởng mười đồng, đó là những người không đóng góp gì được cho sự tiến bộ của thế giới này, nhớ giùm thầy. Nên đừng thấy cái người họ lương cao mà ham, đó là những người không đóng góp cho sự tiến bộ của thế giới. Thế giới này tiến bộ lên từng ngày từng năm bởi những con người hy sinh nhiều hơn cái sự đãi ngộ mà mình nhận được.
[16:25]Tiêu biểu đầu tiên rõ nét nhất là bố mẹ mình. Sau đó còn rất nhiều người, rất nhiều người nữa. Ví dụ bây giờ một người chiến sĩ chiến đấu ở ngoài biên giới. Thì khi lỡ tay cầm cây súng mà đi làm lính rồi thì trong đầu nghĩ cái gì? Nghĩ cái gì? Xong, mạng sống này coi như xong, phải không ạ? Làm lính thì đầu tiên là phải chấp nhận cái chết, mà mạng sống ai lại không quý, mạng sống là vô giá, quý vô cùng. Nhưng mà vì tình yêu đất nước, vì nghĩa vụ của công dân, phải đi chiến đấu, khi chiến đấu trong đầu đã nghĩ tới cái việc hy sinh. Nhưng mà nhờ những con người ngoài đó đó, ngày đêm ghìm tay súng ở góc này,
[17:07]ở biển kia, ở sông nọ, đồi đó, mình mới ngồi đây bình yên. Đó là lý do mà ta cứ phải tưởng nhớ anh hùng liệt sĩ này kia nọ là vậy. Ta chỉ tưởng nhớ bằng tấm lòng để ta biết rằng những ân nghĩa của người đó để lại trong cuộc đời này là vô hạn, vật chất không đền bù được, ta chỉ thắp nén hương, một tấm lòng thôi. Trong cuộc đời này còn nhiều nhiều như vậy. Hoặc là ví dụ bây giờ ta có một vị minh quân, tức là một vị lãnh đạo sáng suốt, đạo đức lãnh đạo đất nước này, lèo lái, chèo chống đất nước này, bảo vệ đất nước này vượt qua bao nhiêu khó khăn, sóng gió để tiến lên với thế giới thì ngày ổng ăn được mấy bữa cơm?
[17:52]Ba bữa cơm, ráng ráng ép nữa thì ăn được bốn bữa cơm, phải không ạ? Ăn ngon lắm thì cũng nhiêu đó cá thịt gì thôi, thì như vậy cái mà ổng thụ hưởng cho cá nhân ổng ngày bốn bữa cơm với cái phải giữ gìn một đất nước này bình yên, hùng mạnh, phát triển cho chín chục triệu con người này thì cái sự đãi ngộ đó có công bằng không? Có xứng đáng, có sòng phẳng không? Không. Và như vậy cái phần dôi ra đó biến thành ân nghĩa. Mà cái ân nghĩa này còn hơn cả cha mẹ mình nhiều lần. Đó, chính vì cái điều đó nên Khổng Tử mới đặt cái vai trò ân của vua là lớn nhất: quân, thứ hai của ông thầy, thứ ba mới tới cha mẹ mình. Tại sao vậy?
[18:36]Ba mẹ mình lo cho mấy anh em trong nhà thôi. Ông thầy ổng đào tạo ra biết bao nhiêu con người, nhiều thế hệ để tạo thành những người tài đức cho xã hội này. Vua, cả một đất nước này nằm trong bàn tay phải lo lắng, phải phải yêu thương, phải chăm sóc, phải tính toán, phải vất vả. Đó là lý do mà Khổng Tử đặt ra cái bậc thang cực kỳ hợp lý: quân, sư, phụ. Cho nên, khi mà ngày Vu Lan ta nhớ ơn tới cha mẹ mình, hãy nhớ còn rất nhiều ân nghĩa trên đời nói thẳng ra lớn hơn cha mẹ mình. Nhớ như vậy. Và người Phật tử mình có trí tuệ, có đạo đức không được quên điều này. Thầy vừa nói điều này nữa: Nếu trên đời này ai làm cái gì cũng đòi tiền cho xứng đáng,
[19:23]thế giới này đứng yên, đứng yên, không tiến bộ được tại vì người ta đã hưởng hết cái công lao của mình rồi. Giờ tôi à tôi bán cho anh tô phở, tô phở giờ nhiêu tiền thầy Quán Trí nhở? Không biết đúng không? Không biết, không biết, hử? Tô phở nhiêu tiền ta? 30, 30.000 hả? 35.000. À, tô phở giờ 35.000, à cho tôi tô phở tôi đưa anh 35.000, sòng phẳng, xong. Hết, thế giới này không có gì tiến bộ. Nhưng mà có những con người ngày đêm âm thầm hy sinh lo toan mọi việc, không tính công, không chấp công, không cần đãi ngộ hoặc đãi ngộ rất ít. Nó dư thành một cái ân nghĩa vô hình nhiều khi cả đất nước này không
[20:07]ai biết, nhưng nó vẫn thành một ân nghĩa trong luật nhân quả. Tại vì trong luật nhân quả không có thứ gì bị bỏ sót cả. Trong luật nhân quả không có thứ gì bị bỏ sót cả, nên khi ta đã hy sinh, à ta cống hiến, ta phụng sự nhiều hơn cái phần mình được đãi ngộ, nó dư ra. Dư ra có khi không ai biết, nhưng nó thành ân nghĩa, hữu hình người ta biết hoặc vô hình không ai biết nhưng vẫn biến thành cái ân nghĩa, và luật nhân quả ghi nhận hết tất cả những điều đó. Luật nhân quả ghi nhận lại hết. Và sự tích lũy của những cái ân nghĩa đó, những cái công đức đó, bây giờ bắt đầu từ ân nghĩa ta nói qua tới công đức nha.
[20:48]Nha, không còn là ân nghĩa nữa, tại vì chữ ân nghĩa là nó là giữa tình cảm con người với con người, bây giờ nói tới công đức, nó vượt lên trên khỏi cái ý nghĩa của ân nghĩa mà là gì? Thành điều phúc và điều tội. Khi ta cứ hy sinh, cống hiến, phụng sự mà sự đãi ngộ ta nhận lại rất là ít thì nó biến thành công đức. Nhớ giùm thầy, nha, công đức. Ân nghĩa là nói chuyện cá nhân, công đức là nói chuyện tội phúc. Thì thế giới này nhờ những cái công đức tích lũy của vô số con người bắt đầu có sự phát triển, có sự tiến bộ. Như ngày xưa cái con đường làng nó quanh co, chật chội, ngày hôm nay cái con đường nhựa rộng mênh
[21:38]mông, xe chạy xì xèo, tức là đó là một sự tiến bộ. Ngày xưa là gian nhà lá, ngày nay là những cái nhà lầu cao tầng. À ngày xưa ta đi bộ vất vả, ngày nay ta đi bằng xe ô tô, máy bay, đó là sự tiến bộ. Sự tiến bộ đó bởi vì bao nhiêu phát minh, bao nhiêu công sức tích lũy. Không ai ngờ rằng cái sự tiến bộ đó là cái sự cộng lại, dồn lại, tích lũy lại của vô số cái công đức của con người. Mà cái công đức ta định nghĩa là gì? Là cái phần cái phần mà ta cống hiến rất nhiều mà ta nhận lại đãi ngộ rất ít. Thế giới tiến bộ nhờ những điều này, chính như vậy. Ví dụ trong ngôi chùa này cũng vậy, ví dụ ta nhỏ lại trong ngôi chùa.
[22:30]Ví dụ ông thầy ổng đây ổng nói: "Tôi ngày tôi ăn ba bữa cơm thì tôi tụng nhiêu đây kinh thôi, tôi làm bao nhiêu đây việc thôi" thì chùa này từ từ mục tàn luôn rồi sập luôn à, vì không có tiến bộ. Nhưng mà có những vị thầy không có tính chuyện đó, không có tính là ngày mình ăn bao nhiêu bữa cơm, mà cứ vất vả tu hành gương mẫu, nè, cứ tụng kinh, tọa thiền. Nhắc tọa thiền mới nhớ ngày xưa là cái vị hòa thượng ở đây là tính biến nơi đây thành cái thiền viện. Thầy... Thầy Nhật Minh á. Muốn nơi đây biến thành viện nhưng mà lúc đó là ngài muốn kết hợp giữa Tịnh độ và Thiền tông lại. Cứ việc cứ tụng kinh, ngồi thiền,
[23:10]thuyết pháp, giáo hóa độ sinh, dù ngày ăn uống chỉ có mấy bữa cơm thôi, ba bữa bốn bữa gì đó thôi. Mà cái công lao phục vụ cho đạo lớn hơn rất nhiều cái phần mình nhận được thì chùa mới phát triển, nó mới thành cái công đức, thành cái ân nghĩa. Phải không ạ? Tự nhiên mình thương thầy, nhớ thầy. À mỗi lần mình tới đây thầy đối xử với mình tử tế, rồi thầy tới giờ cơm mình thầy cho mình ăn cơm, tức là ân nghĩa rất là nhiều, gọi là ân nghĩa. Nhưng mà nói trong trời đất thì không có dùng chữ ân nghĩa giữa thầy với mình, mà nói trong trời đất gọi là ông thầy có công đức. À, công đức giáo hóa độ sinh.
[23:51]Tức là thầy thương yêu, từ bi với chúng sinh, nó thành cái công đức. Và cái công đức đó nằm ở đâu? Bàng bạc bàng bạc trong pháp giới này, để đó, tích lũy để đó. Nó tích lũy để đó rồi nó cuối cùng nó thành cái gì? Thành ra Phật pháp, thành ra sự trường tồn, thành ra sự phát triển, thành ra thành đồ chúng, nha, thành ra sự hưng long của đạo. Đó, những cái điều đó như vậy. Và ta thấy tự nhiên chùa có thể tự nhiên xây lên, rồi có những vị cao tăng đắc đạo, rồi có đồ chúng vân tập rất là đông, rất là lớn, những điều đó đều do công đức của thầy. Mà công đức của thầy do đâu? Là do cái phần dư ra không có sòng phẳng, tức là thầy lo cho chúng sinh,
[24:40]thầy lo cho đạo, lo cho chùa mà không cần nhận lại gì cho mình, đủ sống đủ ăn thôi. Phần dư ra, đó cũng là một loại gì? Công đức trong cuộc đời này. Rồi bây giờ lại rồi bây giờ này, ví dụ như mình nói hỏi một anh công nhân vệ sinh: "Tháng anh nhiêu?" Nói: "Dạ tháng tôi được bảy triệu." Nói: "Anh làm gì?" "Mỗi ngày tôi lặn xuống dưới cống tôi mò lấy rác với lên. Tại vì người dân rất là vô ý thức, cứ quăng rác xuống đường, đường cái mưa trôi tuột xuống dưới cống, cái cống nó nghẹt, chúng tôi phải xuống dưới lặn lấy lên." Bây giờ thầy hỏi
[25:23]Phật tử, mỗi ngày lặn xuống cống lấy rác lên,
[25:30]mỗi ngày thầy trả lương 200.000 chịu không? Chịu không? Anh mắt kiếng á, chịu không?
[25:39]Cười cười gật giả bộ gật gật thôi chứ không chịu, nghề đó làm không được phải không ạ? Dơ quá, bệnh chết, không chịu được. Cho nên á trả bao nhiêu mới chịu? Nếu mà bắt tôi xuống móc cống thì phải 5 triệu một ngày, đúng không cái anh mập mập đó, áo trắng đó, nha? Chứ tôi như vầy mà mà mà bắt tôi xuống móc cống! Nhưng mà anh sao? Tính ra lương người này có 200.000 một ngày, không xứng đáng với cái việc mà họ vất vả, chịu dơ bẩn, hôi hám, ô nhiễm để xuống cống móc rác dưới đó lên. Thì cái phần đó gọi là dư ra, đúng không ạ? Dư ra, nó thành cái gì? Thành cái công đức, thành ân nghĩa. Mà cái đó chúng ta có ghi nhận họ không?
[26:20]Có ngày Vu Lan chúng ta có tôn vinh cái người công nhân xuống dưới móc cống không? Không, không ai biết tới họ hết, không ai biết tới họ hết. Đó, những ân nghĩa vô hình, những công đức vô hình nó bàng bạc bàng bạc khắp nơi trong cuộc đời này, trong cuộc sống này, trong thế giới này. Và chính những cái công đức vô hình đó nó tích lũy lại, nó dồn lại
[26:48]làm cho thế giới này tiến bộ. Đó, ở tầng dưới coi bộ nhạy cảm hơn, có tinh thần hơn ở tầng trên, cổ vũ đồ mạnh mẽ hơn. Ở tầng dưới mà đi coi đá banh là ngon lành hơn tầng trên này.
[27:05]Nên ta nói cái là cái sự không sòng phẳng, cái không công bằng nó có cái dư ra. Cái dư ra nó biến thành Thầy dò bài hỏi lại coi thành cái gì? Ân nghĩa, đó là nói giữa cá nhân với nhau, mà nếu nói theo nhân quả tội phúc thì nó biến thành công đức, đó như vậy. Nên vì vậy, hãy hạnh phúc khi ta có cơ hội cống hiến, phụng sự mà không cần đãi ngộ trở lại cho phần mình. Hãy hạnh phúc vì điều đó. Nha, vì những điều dư ra đó mới làm cho thế giới này tồn tại, phát triển, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, nhớ như vậy. Còn mà ta cứ đòi cái gì cũng sòng phẳng thì thế giới này sẽ đứng yên hoặc là thụt lùi. Nhưng đây, thụt lùi đây.
[28:00]Cũng có những cái không sòng phẳng làm cho thế giới này thụt lùi, à.
[28:08]Ví dụ trở lại chuyện xấp vải. Thì ví dụ bà này bả bán xấp vải đó bán 500 được rồi, thì người ta tới hỏi mua xấp vải, bả hét giá 600, mua không mua thì thôi, bả lời nhiều hơn. Cái phần lời nhiều hơn đó nó nó trở thành cái tích lũy dư cho bả cho thành bả giàu. Chứ còn 500 thì bả vừa sống được, đóng thuế nhà nước, thuê mặt bằng rồi trang trải đâu đó cuộc sống, nha, được rồi. Nhưng bây giờ bả muốn dư thêm nữa: 600, mua không mua thì thôi. Thì cái người kia thấy mắc quá nhưng mà do mình cần quá, cái đành phải bấm bụng mà móc 600.000 ra mua cái xấp vải đó, thì cái đó gọi là không còn sòng phẳng, không còn công bằng, mà nó đã dư ra hết nhiêu?
[28:58]100.000, gọi là không sòng phẳng. Cái 100.000 đó nó biến thành cái gì?
[29:09]Hồi nãy ta có cái ví dụ bả bán rẻ có 200.000 phải không ạ? Cái phần lỗ 300.000 đó biến thành ân nghĩa, mà riêng nói về tội phước thì nó biến thành công đức. Bây giờ ta nói bả bán mắc lên 600.000 thì cái phần dư ra 100.000 đó biến thành cái gì?
[29:32]Cái người mua cũng biết là bả bán mắc nhưng mà kẹt quá tới lúc đó đành phải mua. Mua mà lòng có vui không? Không, phải biết bà này bả bả bán mắc mình. Còn mình mua giá 500.000 thì lòng không buồn cũng không vui, vì biết sao? Nó sòng phẳng, thuận mua vừa bán. Còn bả bán chỉ có 200.000, lòng rất vui vì biết rằng bả bán rẻ cho mình. Nhưng bây giờ bả bán 600.000 mình đành phải mua, dư 100.000 đó biến thành cái gì? Cái này cũng là không sòng phẳng đó, biến thành cái gì?
[30:11]Cái nỗi hận, cái oán hận à nhớ thành mối thù, nhớ như vậy.
[30:21]Và nếu nói theo nhân quả tội phước, nó thành ra một cái gì? Một cái nghiệp xấu, à. Cũng là một cái không sòng phẳng, nhưng cái không sòng phẳng tích cực tạo thành ân nghĩa, thành công đức và tích lũy lại thành sự tiến bộ của xã hội. Còn bây giờ cái không sòng phẳng mà tiêu cực thì nó chính là gì? Sự bóc lột, sự áp bức, nỗi hận và là ác nghiệp. Có không? Thế giới này có chuyện đó không? Nhiều lắm, nhiều lắm.
[31:00]Rồi ví dụ như có những cha mẹ mà cha mẹ mà không thương con, do cái người ác tâm, rồi do dục vọng rồi cưới nhau rồi đẻ con, chứ lòng không có thương. Số này số rất là ít, nhưng mà cũng có. Thì nuôi con lớn lên thì làm gì? Đánh đập, phải không ạ? Chửi mắng, rồi nhiều khi ép con phải đi làm lụng cực khổ lấy tiền đem về cho mình. Thì cái đó gọi là không sòng phẳng. Cái việc mình nuôi con không bao nhiêu mà đày đọa con mình rất nhiều, nó ra một dư một phần, cái phần dư đó biến thành cái gì?
[31:37]Mới học quên rồi. Nỗi oán hận, đó là tương quan giữa hai người. Mà đối với trong trời đất nó gọi là cái gì? Ác nghiệp, nhớ như vậy. Mà khi cái oán hận nó tích lũy, cái ác nghiệp nó tích lũy nhiều nhiều nhiều lên thì thế giới này làm sao? Tiêu vong, suy tàn. Nó giống như là thiên tai, dịch bệnh nổi lên ầm ầm hết là bởi vì cái cái oán hờn này, cái ác nghiệp này. Đó, rồi bây giờ ví dụ: Mình nuôi một con
[32:19]nuôi một con chó, như vậy thì mình yêu thương nó giữ nhà cho mình, đôi lúc nó bày tỏ tình cảm mình rất là vui, à nhưng mà tới một cái dịp lễ trọng nào đó cái mình nhận nước nó.
[32:35]Mà cái mạng sống thì rất là quý. Như vậy có công bằng không? Ai hỏi nói tại tui nuôi tui phải thịt. Cái thịt của nó thuộc về tui, thịt xương nó thuộc về tui tại vì tui nuôi nó. Cái lý luận nó hợp lý không? Nên cái cái mạng sống là một cái gì nó lớn hơn nhiều, dù ta có nuôi thì cái mạng sống nó vẫn dư hơn rất nhiều, chứ không có gọi là lấy cái mạng sống mà đền đáp được. Cái mạng sống ta là quý mà. Cho nên cái trường hợp đó à cái nó tạo thành ra ăn thịt con chó đó thì nó biến thành cái gì? Oán hờn, biến thành ác nghiệp. Mà trên thế giới này nếu cứ tích lũy cái đó nhiều quá thì biến thành cái gì?
[33:23]Thiên tai, tật bệnh, địch họa, bất ổn, trái đất nóng lên là cũng bởi vì những cái điều bất công mà tiêu cực này. Rồi bây giờ về ta trở lại một cái dễ như ví dụ bóc lột: Ông chủ ổng có tiền, có vốn ổng xây lên cái nhà máy, ổng thuê người làm, thì cái người mà được ổng thuê làm mừng không? Mừng chớ, vì có công ăn việc làm mà, phải không ạ? Rồi mình có làm mình mới nuôi gia đình mình, cho nên cái ơn của ông chủ rất lớn với mình, vì ổng cho mình công ăn việc làm, cái đó ai cũng hiểu cả. Nhưng mà từ từ từ từ từ từ ổng bắt mình làm nhiều quá. Ba năm đầu thì sự thực cái công lao của mình là bỏ vô đó thành
[34:09]đấy vừa là làm miếng cơm manh áo cho mình, cũng vừa đền ơn cho chủ. Nhưng mà tới năm năm, mười năm thì cái đền ơn đó đã hết rồi mà ông chủ ổng vẫn bắt mình làm quá nhiều, lương không có tăng, mà cái lãi ổng, cái lợi nhuận ổng kiếm được tăng lên từng ngày, chất đống ra, quá nhiều tiền quá nhiều vàng chất đâu đó, mua đất mua đai tràn ngập, nhưng mà đời sống công nhân vẫn tiếp tục khổ. Thì cái phần này ta gọi là bất công, gọi là không sòng phẳng. À, và cái bất công, cái không sòng phẳng này nó sẽ biến thành lần lần biến thành cái gì? Oán hận. Mà danh từ xã hội ta gọi là bóc lột, mà nếu nói trong trời đất thì gọi là ác nghiệp.
[35:01]Thì nó tích lũy lâu quá làm thành cái gì? Trở thành một xã hội bị xáo trộn, bị rối loạn. Không xáo trộn cách này thì cũng phải xáo trộn cách khác. Vì sao? Vì đó là sự tích lũy của cái oán hận lâu quá. Nếu người ta không làm cách mạng thì người ta cũng quậy cách khác, vì nó là hậu quả tất nhiên không tránh khỏi. Nhớ như vậy. Nhưng trong cái tương quan với nhau, nếu mà nói đừng để sinh chuyện gì thì ta chỉ cố gắng giữ là sòng phẳng. Nhà mình nay đám cưới, ông bạn đó ổng đi 1 triệu, nhớ ghi cái sổ. Mai mốt nhà ổng đám cưới, mình đi lại. Đi lại nhiêu? 1 triệu 5 ngàn, tại vì nó phải từng lãi theo ngân hàng á.
[35:53]Lại thế là sòng phẳng, và giữa mình với ổng không có gì xảy ra hết, không còn tình nghĩa. Không còn tình nghĩa gì hết. Nhưng mà nếu à ổng đi đám cưới mình 1 triệu, lần sau mình nhớ nhớ rồi mình đi ổng 1 triệu rưỡi, mình dư một chút xíu, cái dư đó làm cho cái tình bạn giữa mình với ổng vẫn còn tồn tại, gọi là ân nghĩa đó. Còn bây giờ ổng đi mình 1 triệu, lần sau đám cưới mình đi 500 là bắt đầu nó xuất hiện một cái không sòng phẳng. Nó hiện ra cái gì? Hiện ra cái gì? Gọi là oán hận, nhưng mà cái oán hận này nó không quá đáng, nhưng nó cũng thành một cái gì? Bực bực, tức tức, đúng không ạ? Nói cái thằng đó kỳ đó tao đi nó 1 triệu, kỳ này đám cưới con tao nó đi có 500.
[36:33]Thế giới thế gian này là như vậy. Mà nếu ta cứ đòi cái sòng phẳng bằng nhau, không còn tình nghĩa. Cái khôn của một người đệ tử Phật biết luật nhân quả, biết cái quy luật về tội phước, biết cái quy luật về tâm lý về ân nghĩa hay oán hận thì ta phải làm sao?
[36:55]Ta cư xử làm sao?
[37:00]Luôn luôn làm cho nó dư, đúng không ạ? Mình nhận của thế giới này một, cố gắng đem trả lại cho thế giới này mười lần cái mình nhận được. Đó đệ tử Phật là như vậy, không bao giờ sòng phẳng, nhớ như vậy. Người đệ tử Phật không bao giờ sòng phẳng. Người ta cho mình một, nhớ trong đầu sau này cho lại người ta mười. Nói thưa Thầy cho chi tới mười, cho một rưỡi là quá rồi. Cho lại một rưỡi cũng là tốt, tức là đã không sòng phẳng, có phần dư rồi, nhưng mà tâm ta vẫn còn hẹp hòi vì phần dư ít quá, ta không làm Bồ tát được. Mà người đệ tử Phật ta tu hạnh giải thoát giác ngộ, ta hướng đến cái đạo Bồ tát,
[37:46]hạnh Bồ tát thì ai cho mình một, phải cho lại mười lần. Mà Thầy nói mười là ít rồi đó, Thầy nói mười là ít rồi đó.
[38:02]Có một lần, cái này Thầy khoe một chút xíu vì nó nó đúng với cái bài học này nên hơi khoe, cho nên mọi người nghe thì đừng kể lại cho ai biết, tại vì khoe mình nói ra nó không có tốt, nhưng mà lỡ khoe nhưng mà nghe thôi không có nói lại ai khác nha. Mỗi năm tới Tết á hay Trung thu thì chùa trên Thầy hay đem tặng quà cho những người quen, tặng quà cho các chùa, rồi tặng quà cho một số cư sĩ quen biết, đại khái. Trong đó có tặng quà cho cái cái bác đó, bác là một cư sĩ, rồi bác mất. Bác mất rồi Thầy vẫn tiếp tục tặng quà Tết và tặng quà Trung thu. Thì bác gái mới gọi điện thoại khóc, nói: "Tới ngày hôm nay thì mọi người đã quên lãng nhà con rồi,
[38:49]không còn ai nhớ nhà con nữa, chỉ một mình Thầy cứ tặng quà và nhớ nhà con." Rồi bà cũng chết luôn, nhưng mà Thầy vẫn giữ cái phần quà Trung thu và Tết đến tặng để thắp nhang cho hai ông bà, những người con đó chả bao giờ biết Thầy là ai nữa. Bởi vì Thầy nghĩ mình nhận người ta một, mình bù lại mười thực sự vẫn là vẫn là còn ít. Nói theo cái đạo của Phật mình, cái đạo của nhà Phật mình, mình nhận một mà đền lại mười vẫn là ít. Mà trong đạo Phật mình, nhận một đền lại một ngàn, cái ân nghĩa là vô tận. Mà Thầy nhận gì của cái bác đó? Thực sự Thầy không hề nhận gì của bác đó cả, Thầy chỉ đọc một cuốn sách của bác viết về Đức Phật.
[39:32]Mà khi Thầy đọc cái cuốn sách của bác viết về Đức Phật đó Thầy đã khóc, hồi nhỏ Thầy đã khóc đủ rồi. Và đối với Thầy ân nghĩa đó là không có con số để đếm, không có con số để đếm.
[39:50]Bác Võ Đình Cường. Bác Thầy biết hết á. Tới nay bác mất, bác gái mất luôn, nhưng mà chùa mình tới Trung thu, Tết không bao giờ vắng món quà, bởi vì Thầy nhớ lại cái giọt nước mắt Thầy đã khóc khi Thầy đọc cái cuốn sách "Ánh Đạo Vàng" của bác. Bác cho Thầy cái cảm xúc đối với Đức Phật, và cái cảm xúc đó là không có cái giá nào đền được trên cuộc đời này. Nhớ như vậy, nên cái đó thật ra không có dư, nhưng mà ta phải nhớ nhau như vậy. Ví dụ bây giờ một lần đó mình đi đâu trên đường xa nắng bụi, vừa đói vừa khát ghé ngang cái nhà, người ta thấy mình người ta biết ấy cùng tử lang thang, hết tiền hết cơm hết gạo đói khát ghé vô xin
[40:41]miếng nước, xin miếng nước mà họ nhìn mặt họ biết đói thấy mồ, không phải đâu, uống miếng nước bước ra tới đường nó xỉu liền, cái người ta mời lại ăn mời bữa cơm, à uống nước đàng hoàng khỏe, thậm chí người ta nhét vô cho vài ba đồng lẻ để đi ra đi xe. Thì cái chi phí cho mình một bữa cơm, một miếng nước và vài đồng lẻ nếu mà tính theo thời giá là bao nhiêu? Ít nhất cũng chừng 200 ngàn phải không ạ? Bây giờ cao lắm 200 ngàn. Thì bây giờ một lúc nào mình ăn nên làm ra, mình ghé lại mình đưa bao thơ 2 triệu là được chưa? Được chưa?
[41:18]Bữa đó không có bát cơm mình chết ngắc rồi làm gì còn có mà hai triệu trả người ta, đúng không ạ? Nó nằm trong một mắt xích nhỏ thôi, nhưng mà không có cái mắt xích đó, cuộc đời mình đã dừng ngang đó rồi. Ra ngoài kia nằm xỉu rồi trúng gió chết, rồi xe cán chết rồi cũng không biết chừng. Cho nên chỉ có một bát cơm nhưng mà nhiều khi ân nghĩa nó là suốt cuộc đời này, không có cái giá nào đền lại hết. Cho nên cái người Phật tử của mình hiểu về ân nghĩa là hiểu như vậy, chứ người Phật tử mình không hiểu về ân nghĩa theo kiểu đong đếm bằng con số nha. Con số thì nó khô khan, lạnh lẽo, nhưng mà cái ân nghĩa nó không
[41:59]phải là con số, nó là cái tình, nó là cái đạo đức, nó là cái trí tuệ, nó không phải con số, nó vượt hơn rất là nhiều lần. Thí dụ bây giờ cũng vậy,
[42:13]thầy với Hòa thượng trụ trì trước đây ở đây á, cũng gọi là biết nhau, cũng có ân nghĩa bởi vì Hòa thượng trước lên trên núi thầy ổng truyền giới ở trên đó thì tổ chức cái giới đàn nhờ ổng lên. Rồi sau đó anh em cũng chả gặp nhau nữa. Thầy mạnh lo chuyện thầy, ổng mạnh lo chuyện ổng nhưng mà anh em cứ nghe nghe về nhau. Nhưng trong lòng của thầy, lúc nào cũng nhớ tới một Hòa thượng Nhật Minh đức độ, hiền lành, tận tụy hy sinh, nghiêm túc, chu đáo, không có bao giờ bận tâm vì tiền bạc. Cho nên trong đạo Phật của ta, hễ nói tới ân nghĩa rồi con số không không tính toán được mà là một cái gì vô hạn.
[42:54]Bởi vậy, bây giờ ví bố mẹ ta đã nuôi ta rồi, đừng nói tới cái chuyện mà tôi đã đền ơn, tôi đã báo hiếu bố mẹ xong rồi, không có chuyện đó nha, mãi mãi không bao giờ xong rồi. Thầy ta cho ta cái đạo pháp, cái đạo lý để ta mở ra một con đường tâm linh giác ngộ, đừng nói có cái chuyện tôi đền đáp thầy tôi xong rồi. Hoặc là một anh hùng, một vĩ nhân nào đã đến với đất nước này, dựng cái đất nước này lên từ cái đống tro tàn, từ những ngày tháng nô lệ, rồi ta được độc lập, hòa bình, được thống nhất, được phát triển, thì đừng có nói chuyện là à tôi đặt ổng cái con đường có cái tên vậy là xong rồi, không bao giờ ta đền đáp được.
[43:41]Và trên tất cả, Đức Phật của ta, "Dẫu đốt thân muôn kiếp để cúng dường, vẫn không nói hết lòng con tôn kính", nhớ giùm thầy câu đó.
[43:58]Đối với Đức Phật của chúng ta cho chúng ta một cái đạo lý vô thượng, một cái sự chân lý giác ngộ tuyệt đối, thì đừng có nói một chữ nghĩa nào, một sự cúng dường nào, một sự đền đáp nào mà có thể đền đáp lại cái ân nghĩa Đức Phật với chúng ta. Dẫu đốt thân muôn kiếp để cúng dường, cũng không nói hết lòng con tôn kính, nhớ như vậy giùm thầy.
[44:25]Đó là cái khi ta hiểu được điều này thì ta nhìn ra được cái thế giới này. Nó chia làm ba phần vậy. Một cái phần ở giữa là sòng phẳng, dứt khoát, công bằng, cho và nhận bằng nhau rồi ngang đó chấm dứt, không tình, không nghĩa, không tội, không phước. Một bên là một sự sòng phẳng tích cực, trong đó người ta có tình yêu thương, có sự tử tế đối với nhau, cái phần không công bằng dư ra đó biến thành ân nghĩa, thành công đức, thành cái phúc. Và phần thứ ba là một loại không công bằng, không sòng phẳng nhưng nó biến thành cái sự oán hận, thành ác nghiệp, thành tội lỗi. Thế giới này ta nhìn thấy nó ba phần như vậy.
[45:13]Và cái đạo đức của một người đệ tử Phật nằm ở phần nào?
[45:22]Thế giới này ba phần, phải không ạ? Nhớ chưa? Nghe dễ hiểu ha? Thì đệ tử Phật ta nằm ở phần nào?
[45:34]Sao không ai trả lời hết vậy? Đệ tử Phật ta nằm ở phần nào? Thế giới này ba phần, một là sòng phẳng ha, rồi dứt đoạn luôn, không tình, không nghĩa, không yêu thương, không gì hết. Một phần là nó không sòng phẳng nhưng mà tích cực, trở thành ân nghĩa, thành cái phúc lành. Một phần là không sòng phẳng nhưng thành cái oán hận, thành cái tội lỗi. Ba phần, thế giới này có ba phần. Thì người đệ tử Phật ta đứng ở phần nào?
[46:04]Ai nói phần số hai giơ tay lên. Ai nói phần số ba giơ tay lên? Không. Ai nói phần số một? Đáp án là phần thứ tư.
[46:27]Thế giới này đã ba phần, nhưng người đệ tử ta phần thứ tư nghĩa là phần cái gì? Vô hạn, không có tính công. Mang ơn một lần rồi đền ơn mãi mãi, và mãi mãi chúng ta hy sinh, cống hiến, phụng sự cho thế giới này không bao giờ tính công của mình, không bao giờ tính à vậy là tôi dư được một phần, à tôi dư ba phần rồi nha, tôi dư năm phần, không có tính, cho nên mình lọt vào phần thứ thứ tư. Và chính vì ta lọt vào cái phần thứ tư này, ta mới có thể giác ngộ giải thoát được khỏi cái thế giới này. Còn cái phần thứ ba thấy tuy tích cực, nhưng ta vẫn còn ở lại với thế gian này để làm chi? Để hưởng cái phước dư ra đó.
[47:10]À, anh cho tôi một tôi cho lại anh ba, anh kia cho tôi một tôi cho lại anh năm, anh cho tôi một tôi cho lại anh mười, ta có dư dư dư dư ra và cái dư đó luật nhân quả tính hết. Luật nhân quả tính lại và tính qua, sàng qua, nấu lại, qua kiếp sau đưa ta vào một vị trí vinh quang, giàu có. À, nghĩa là trong kiếp trước anh luôn luôn không sòng phẳng tích cực, ai cho anh một lúc nào anh cũng đáp lại hai, ba, anh đáp lại nhiều phần, anh là người tạo nên ân nghĩa trong cuộc đời này, anh là người tạo rất nhiều công đức trong trời đất này, cho nên luật nhân quả sàng qua sàng lại đưa mình qua kiếp sau lên
[47:47]một cái vị trí danh vọng, phú quý, hạnh phúc, đó là cái vị trí thứ hai đó. Nhưng người đệ tử Phật mình sao? Cầu giải thoát, giác ngộ, siêu phương, không dừng lại ở luân hồi sinh tử nên không có con số để đong, để đếm. Giúp ai rồi dù nhiều khi người ta không có giúp mình, mà không nỡ làm người ta thất vọng cũng phải giúp người ta mãi. Thầy nói ví dụ nghe. Nữa thầy khoe nữa kỳ quá, khoe nữa kỳ.
[48:23]Thôi, à có cách này nói để không khoe. À có một người này cho một người kia mỗi tháng một ít tiền, à vì người kia cũng lương hướng cũng thấp, cho. Thì cho một lần thôi chứ mắc gì cho hoài, nhưng mà nghĩ tới tháng sau ngày đó mà không cho cái người kia họ chờ, họ thất vọng, sợ họ thất vọng thôi, rồi cứ phải cho. Không có tính toán, không có sòng phẳng, không công bằng gì ở đây cả, chỉ vì sợ người ta thất vọng mà cho, mỗi tháng cứ cho đều đặn chẳng cần, chẳng bao giờ cần thù đáp, chẳng có tính toán, chẳng công lao gì cả, và quên luôn. Cái đó mới gọi là đạo Bồ Tát, cái đó mới gọi là đạo giải thoát,
[49:04]không có sòng phẳng, và cái đó gọi là vị trí thứ tư của người đệ tử Phật. Và mang cái tinh thần đó ta đến với thế giới này. Ta học đạo lý Đức Phật, ta đi tìm mục tiêu vô ngã, không còn gì là của mình nữa, không còn gì là ta nữa, thân này không phải ta, tâm này không phải ta, chẳng có gì là ta. Mang cái tinh thần đó mà sống, nên vì vậy, hễ có cơ hội ta cứ yêu thương, cứ tử tế, cứ giúp đỡ mà chẳng có so đo là người đó làm cái gì được cho mình. Cứ phải như vậy thì ta mới đủ trí tuệ, đủ đạo đức, đủ tấm lòng để tu hành giải thoát. Chứ còn cái vị trí thứ hai hồi nãy mọi người chọn, thật ra ta vẫn còn kẹt lại trong vòng nhân thiên phước báo,
[49:59]không có siêu vượt lên để giải thoát được, nhớ như vậy. Hôm nay cũng vậy, ta nói về cái cái ngày Vu Lan ân nghĩa, ta mở ra một cái nhìn để thấy thế giới thuộc về ba phần, phải không ạ? Trong cái sự mà đối xử với nhau, sòng phẳng hay không sòng phẳng, công bằng hay không công bằng, tích cực hay là tiêu cực, ta chia thế giới này ra làm ba phần. Và thầy hỏi một câu nhẹ nhàng để đi tìm cái đáp án, tất cả đều thi lại nha. Mình hôm nay đều thi lại hết, tại vì đáp án nằm ở chỗ cái số thứ tư, à phải không vậy? Nhưng mà mở ra cho chúng ta một cái nhìn nó vui một chút. Hồi nãy ta vừa nói thế này, là thế giới này tiến bộ nhờ những con người,
[50:52]nhờ những con người cứ âm thầm họ cống hiến, họ dựng xây, không cần ai biết và cũng chẳng cần ai đền đáp, cũng chẳng cần có chính sách đãi ngộ, thế giới này tiến bộ dần như vậy và sẽ tồn tại nhờ những con người đó. Thì người đệ tử Phật của chúng ta,
[51:12]nếu ta không chọn được cái đáp án thứ tư, nghĩa là ta không thể sống một cách vị tha tuyệt đối, vô hạn, thì ít ra ta cũng chọn cái thứ hai, đóng góp nhiều mà không cần đãi ngộ bao nhiêu. Ta nối tiếp những cái bước chân của những con người đó để làm chi? Để cho thế giới này tồn tại, phát triển và tiến bộ. Đó, đó là cái hạnh nguyện của chúng ta. Còn nếu mà chúng ta có mức độ giác ngộ cao hơn, thì ta đạt được cái cái đáp án thứ tư, không có tính toán nữa. Không có cái tính toán là ờ anh cho tôi nhiêu tôi cho vậy là hơn anh rồi, không có tính toán, mà vô hạn, ta cho được bao nhiêu cứ cho, cống hiến được bao nhiêu cứ cống hiến,
[51:59]phụng sự được bao nhiêu cứ phụng sự hết mình. Nhớ đó là cái thứ tư, vì sao? Vì ta không cần điều gì ở thế gian này nữa. Ta không cần điều gì thế gian này nữa, ta chỉ cần cái gì? Giác ngộ, giải thoát mà thôi. Nhớ như vậy. Hồi nãy chúng ta vừa nói điều này: thế giới này tồn tại, phát triển, tiến bộ chính là nhờ những con người không không sòng phẳng, đúng không ạ? Không sòng phẳng. Vậy khi mà một thế giới, khi thế giới này có cái dấu hiệu hư, hư hao, suy vong
[52:44]thì báo hiệu điều gì?
[52:49]Thế nào là một thế giới bị hư hao, bị suy vong? Ví dụ như nhiệt độ địa cầu tăng lên nhiều quá, thấy không? Nóng bốn mươi mấy độ, quá ngưỡng chịu đựng của con người. Thậm chí là ở báo động hồi nãy Canada 52 độ, Âu châu 47, 48 độ. Rừng Siberia cháy gần cả triệu hecta. Những tảng băng ở Greenland là băng vĩnh cửu một ngày tan vỡ mười mấy tỷ tấn băng. Bắc cực bị thu hẹp lại, những cánh đồng khô cháy khắp nơi ở cái vùng gần cái vùng nhiệt đới. Rồi khi bất ngờ có bão thì cái năng lượng của bão rất là lớn do cái gì? Do sức nóng tích tụ trong đại dương và trong gió. Ta nhớ cái hơi nóng nó nó đi vào thâm nhập vào trong khí quyển
[53:42]thì nó trở thành năng lượng nằm đó, chớ không có mất. Và năng lượng đó biến thành cái gì? Sức gió. Mà năng lượng càng mạnh thì gió ta gọi là bão. Nên hễ không mưa thì thôi, hễ có mưa thì có bão, mà hễ có bão thì bão khốc liệt, tàn phá, lũ lụt khắp nơi. Như vậy thế giới này đang hư hao, đang suy vong. Mà thế giới đang hư hao, đang suy vong thì nó hiện ra một cái công thức như nãy chúng ta vừa nói: khi con người ta cống hiến nhiều hơn hưởng thụ thì thế giới này tiến bộ, phát triển, tồn tại. Vậy ta suy ngược lại nếu thế giới này không tiến bộ, không phát triển, không tồn tại, suy vong có nghĩa là con người làm sao?
[54:26]Đã hưởng thụ nhiều hơn cống hiến. Ta đã chọn một cái không công bằng, tiêu cực. À, ta hưởng thụ nhiều hơn cống hiến, nghĩa là giữa con người với con người với nhau ta bóc lột được ai thì ta bóc, ta giành được của ai thì ta giành. Đó là một chuyện giữa người với người. Và giữa con người với thiên nhiên, à con người cứ giành được bao nhiêu của thiên nhiên, sử dụng cái nguồn lực của thiên nhiên bao nhiêu thì sử dụng cho sự hưởng thụ của mình mà không làm sao? Không bù đắp lại, không bồi dưỡng, không nuôi dưỡng lại cái cái hệ sinh thái thiên nhiên này. Và điều đó tất cả đã trở thành tội lỗi, trở thành tội ác, trở thành sự bất công tiêu
[55:13]cực, trở thành sự oán hận của đất trời. Người ta nói: "Đâu có oán hận gì đâu thầy. Con cưa cây thôi chứ đâu oán hận gì đâu. Con cưa cây thôi chứ đâu có đụng tới ai oán hận." Không, hãy nhớ một cái cây đó là cái ngôi nhà của bao nhiêu sinh vật ở trong đó. Ta đừng tưởng nghe, ta chỉ thấy cái cây, gỗ mình bán được tiền nhưng mỗi một kẽ lá của nó có những con sâu ở trong đó, nón cành cây có một cái tổ chim, và núp trong cái vỏ cây đó có bao nhiêu con bọ, con trùng nó làm nhà làm cửa của nó. Mỗi một tàng cây là sự sống, là ngôi nhà của biết bao nhiêu loài, ta cưa bỏ, ta hưởng thụ, ta không bù đắp lại gì cho
[55:53]thiên nhiên, tạo thành sự oán hận chất chồng, chất chồng hết nơi này tới nơi kia, hết năm này tới năm kia. Và kết quả là trái đất làm sao? Có thể đi vào hủy diệt vì con người đã hưởng thụ nhiều hơn cống hiến. Ta xài dầu mỏ, đó là sự tích lũy của mấy triệu năm trước ở dưới lòng đất sâu, dưới lòng biển sâu lên ta xài để tạo cho ta một sự tiện nghi thoải mái, muốn chạy xe đâu thì cứ nổ máy chạy, thắp đèn điện, nhà máy nhiệt điện, tất cả đều lấy từ dầu mỏ, than đá ở dưới lòng đất lên. Mà dầu mỏ, than đá đó nó do cái gì? Do sự tích lũy của rừng cây mấy triệu năm nằm ở dưới. Ta hưởng thụ mà ta không làm gì lại cho thiên nhiên.
[56:37]Đáng lẽ ta sử dụng xăng dầu, điện đóm này để sống một đời thánh thiện, tu hành, làm phước
[56:48]thì ta sẽ bù lại cho cái thế giới này một cái công đức. Và cái công đức đó làm cho thế giới này mát mẻ, hạnh phúc, thuận hòa, tiến bộ. Nhưng con người ta cứ hưởng thụ không. Ta cứ đi nhìn những cái quảng cáo: ở đây là cái khu resort nghỉ dưỡng, nghĩa là thoải mái vui chơi, toàn... Không có một cái khu, đáng lẽ phải có cái khu: đây là cái khu để mời mọi người đến hy sinh, phụng sự, cống hiến. Ta có thấy khu đó không? Có. Ở Sài Gòn có một khu đó, chùa Phật Quang đường Đào Duy Từ, quận 10.
[57:28]Ai đến đó phải làm sao? Phải nghĩ đến cái việc mà hy sinh, phụng sự, cống hiến. Đó là những điểm của Phật pháp, của tâm linh nhưng mà ít quá. Thế giới này cứ nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí, hưởng thụ, món ăn ngon, đặc sản, toàn hưởng thụ không. Mà để có thể hưởng thụ đó, ta phải lấy bao nhiêu rừng, lấy bao nhiêu dầu mỏ. Ta bất công, không sòng phẳng, không sòng phẳng tiêu cực để lại một sự oán hận trong đất trời này, để lại cái tội lỗi trong đất trời này và kết quả là trái đất nóng lên dữ dội. Đây là tội lỗi của chung loài người. Nên hiểu điều này rồi, mỗi người chúng ta phải là một chiến sĩ. Chiến sĩ vừa sống làm gương vừa kêu gọi mọi người ý thức được cái
[58:21]sự bất công mà con người đã đã đem lại cho cái trái đất này. Cái sự bất công là gì? Con người đã hưởng thụ nhiều hơn cống hiến, con người đã sử dụng nhiều hơn là tạo ra, con người đã giành về cho mình nhiều hơn là ban ban phát, con người đã ích kỷ nhiều hơn là vị tha. Nên ta phải sống đổi lại, nhất là những người đệ tử Phật, những người mà được học cái đạo lý từ bi, vị tha của Đức Phật thì từ đây ta cân nhắc từng giây từng phút trong cuộc sống của mình, không để một ý nghĩ nào trong đầu mình là sống cho mình nữa. Mỗi một giờ, mỗi một ngày, mỗi một tháng, một năm, thậm chí trong từng giây từng phút trong
[59:10]đầu ta, trong tâm ta lúc nào cũng chỉ nghĩ gì? Hy sinh, phụng sự, cống hiến, đóng góp, đem lại điều tốt đẹp cho cuộc đời này. Nếu ta không làm được một chuyện lớn thì ít ra những người chung quanh ta, bạn bè ta, gia đình ta, đồng nghiệp ta, ta cũng thường nói cho họ nghe về luật nhân quả, về tội phước, về cái sự vô ngã, về những cái sự bất công để cho mọi người cùng nhau chọn một cái cách sống tích cực, lúc nào cũng biết hy sinh, cống hiến, phụng sự nhiều hơn hưởng thụ để cho thế giới còn có cái phần dư ra mà tồn tại, mà phát triển, mà tiến bộ. Còn nếu ta không làm được điều này, con người cứ lao vào cái cái
[1:00:02]tuột dốc theo cái bản năng mình nó lôi kéo là cứ hưởng thụ được là hưởng thụ, giành giật được là giành giật, bóc lột được thì bóc lột và tạo ra một thế giới có một cái sự chênh lệch, bất công, thiếu hụt để thành cái nỗi oán hận tràn ngập trong đất trời, thành cái sự tội lỗi tràn ngập trong đất trời và thế giới này bỗng nhiên hiện ra một cái hình ảnh của sự tiêu vong. Mà ngày hôm nay dấu hiệu của sự tiêu vong đó đã hiện ra rất là rõ qua cái nhiệt độ nóng lên và bão lũ khắp nơi, đó là dấu hiệu như vậy. Nên người đệ tử Phật của ta phải phân tích nhìn rõ cái đạo lý này để sống và hướng dẫn, dẫn dắt mọi người chung quanh mình cũng sống được như vậy. Gần nhất là cái gì?
[1:00:57]Rác trên đường đi, yêu cầu một lát nữa trên đường về ghé vào lề đường mà nhặt hết rác trên đường.
[1:01:08]Để có thể ta sống một đời cống hiến, phụng sự, hy sinh, vị tha mà vẫn hạnh phúc, an vui, không thấy vất vả
[1:01:22]thì ta cần cái gì? Tại vì thường thường ta làm gì rồi ta cũng thấy cực, đúng không ạ? Làm gì rồi cũng thấy cực. Làm sao để ta sống phụng sự mọi người, phụng sự chúng sinh, phụng sự đất nước, phụng sự thế giới, phụng sự Phật pháp
[1:01:41]mà không vất vả, không thấy vất vả thì ta cần cái gì?
[1:01:50]Nội tâm thanh tịnh, nhớ như vậy. Khi một người có được nội tâm thanh tịnh, thì dù cho người đó làm việc rất vất vả, người đó vẫn không thấy cực nhọc. Lúc nào trên môi cũng có nụ cười, nhá.
[1:02:13]Không thấy cực nhọc, cái hay là như vậy. Còn nếu ta không có một nội tâm thanh tịnh, thì bây giờ kêu ta sống một cách tích cực, không sòng phẳng, không công bằng, để cống hiến rất nhiều mà không cần nhận lại, ba ngày thôi là mình than liền: "Tôi cực quá vậy nè, sao đời tôi khổ quá vậy nè." Mình thấy cực liền, và cái cực đó là do cái chấp công. Mà do cái chấp công là bởi vì tâm ta không thanh tịnh, nhớ như vậy. Để có thể thực hiện được lời Phật dạy, để có thể yêu thương được mọi loài, để có thể đem hết đời này và những đời sau sống phụng sự cống hiến mà không thấy cực, thì tâm ta phải thanh tịnh, nhớ nha.
[1:03:02]Mà muốn tâm ta thanh tịnh thì phải làm sao? Ngồi thiền, hay, đó, này đáp án đúng liền á, phải ngồi thiền, nha. Đó. Ta là đệ tử Phật thì không thể không biết ngồi thiền, bắt buộc. Pháp môn gì thì cho vui thôi, rồi cũng phải ngồi thiền. Vì sao? Vì Đức Phật dạy ta Tam vô lậu học: Giới, Định, Tuệ. Giới thì đó là dùng cái ý chí, dùng công đức lễ Phật mà giữ cho mình đừng có sai lầm, là Giới. Định thì cũng nhờ công đức lễ Phật và một cái kỹ thuật thiền định cho đúng để tâm được thanh tịnh. Và Tuệ, Tuệ này thì nhiều, nhiều loại tuệ. Những cái tuệ căn bản như là thấy thân này là vô thường, thấy tâm này là vô ngã, và đó là cái tuệ căn bản.
[1:04:03]Còn những tuệ cao siêu là biết hết mọi chuyện trên thế gian này. Đó là một cái loại tuệ giác của bậc Thánh cao siêu để mà giáo hóa chúng sinh. Đó. Nên cái người tu đạo Phật phải được Tam vô lậu học: Giới, Định, Tuệ. Nên trong cái định này, thì ai tu gì tu, nhiều người cũng tranh cãi về pháp môn: "À tôi tu pháp môn này, tôi tu pháp môn kia", hổng cần biết, nhưng rồi cũng phải quy đồng về Thiền mà thôi, không còn cách nào khác. Nên vì vậy, cái Hòa thượng trụ trì trước đây, ngài là một người tu Tịnh Độ rất tinh tấn. Phải con người rất đáng kính đó chứ không phải không đâu. Ai làm gì làm, nhiều khi nhiều người dãi đãi sao dãi đãi,
[1:04:47]ngài vẫn lễ Phật tận tụy, chu đáo, làm mọi việc Phật sự là không có tiếc thân. Cho đến ngày ngài ngộ ra một điều rồi cuối cùng phải là Thiền. Lúc đó ngài có ước mơ là biến ở đây thành cái thiền viện, nhưng mà rồi cái cái ước mơ đó chưa thực hiện được, cái ngài ngã bệnh rồi ra đi. Ngài cũng gởi cái tâm nguyện lại đó cho cái đệ tử của mình. Cho nên một ngày nào đó, quý thầy ở đây chắc cũng sẽ nối tiếp cái tâm nguyện đó. Mà khi thực hiện như vậy mới đúng với là lời dạy của Phật về Tam vô lậu học: Giới, Định và Tuệ. Và có cái Tam vô lậu học này, có cái thiền định này, ta mới có thể gọi là đền đáp ơn nghĩa của Tam Bảo,
[1:05:32]của thế giới, của chúng sinh, của quốc vương, của cha mẹ, của thầy bạn một cách đúng mức. Là sao? Là không bao giờ ngưng nghỉ, nhớ như vậy. Không có cái chuyện mà đền một cái ơn đã gọi là đền ơn xong rồi đối với người đệ tử Phật, không có. "Trước nó cho tui nhiêu đó giờ tui nói cho lại nhiêu đó", đệ tử Phật không có chuyện đó. Đệ tử Phật đã một lần mang ơn, mãi mãi mang ơn. Một lần quỳ dưới chân Phật rồi, mãi mãi tôn kính Phật, đi theo con đường của Đức Phật cho đến tuyệt đối vô biên, nhá. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.