[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Thượng tọa Thích Đức Thiện, Tổng Thư ký Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Kính bạch trên cả chư Tôn đức Tăng Ni. Kính thưa anh Trần Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cao Bằng. Kính thưa tất cả các anh chị lãnh đạo các cấp của chính quyền tỉnh Cao Bằng. Kính thưa tất cả các Phật tử về đây tham dự lễ Phật Đản này. Cứ mỗi năm cứ vào cái mùa này thì Tăng Ni, Phật tử cả nước chúng ta đều nô nức tiến hành đại lễ kính mừng Đức Phật Đản sinh. Chúng ta cử hành lễ Phật Đản như thế để làm gì? Có phải là chúng ta cùng nhau vinh danh, ca ngợi Đức Phật rồi thôi hay không?
[0:52]Bởi vì Đức Phật không cần, Ngài vô ngã, Ngài không cần sự ca ngợi, sự vinh danh cho mình. Nhưng chúng ta vinh danh Ngài thực sự bởi vì chính chúng ta, bởi vì chính tất cả chúng sinh. Mỗi một khi chúng ta quỳ lạy dưới chân Người, mỗi một khi chúng ta tưởng nhớ lại cái giây phút mà Ngài đến với chúng sinh thì tâm hồn chúng ta, đạo đức chúng ta, tâm linh chúng ta lại bước thêm một bước tiến mới. Đó mới chính là cái ý nghĩa cao quý của đại lễ Phật Đản hằng năm mà chúng ta cùng nhau tổ chức. Kính thưa quý vị,
[1:37]nơi cái góc rừng Lâm Tỳ Ni, không ai biết một cái đoàn xe cọc cạch để đưa Thánh mẫu Ma Gia về lại cái quê hương của mình mà hạ sinh đứa con theo cái phong tục của Ấn Độ thời đó. Nhưng bất ngờ giữa đường khi mà đi ngang khu rừng Lâm Tỳ Ni, chợt cả đoàn người nghe mùi hương ngào ngạt kỳ lạ tỏa khắp. Thánh mẫu mới bảo dừng xe lại. Bà mới nặng nề bước xuống, đi vào trong rừng để đi tìm cái hoa gì mà lạ như vậy mà cả đời bà chưa bao giờ có nghe được cái mùi hương như thế. Bà bước vào trong cánh rừng thì chợt thấy một cái cây hoa mà bây giờ ta gọi là hoa Ưu Đàm. Một cái cây mọc từ bao giờ không biết mà to thật là to
[2:35]và cái hoa nó nở chi chít, chen chúc từ gốc lên tới tất cả ngọn, lá, cành hết. Và cái hoa nó không biết nở từ bao giờ mà nó rơi xuống đầy cả mặt đất thành một cái thảm hoa dày, tươi, xanh đẹp, những cái hoa rơi xuống cũng không héo. Bà mới ngạc nhiên trước cái cảnh tượng hùng vĩ đó, bà mới dẫm lên trên cái thảm hoa đó để đến hái một cái cánh hoa tươi. Bà vừa chạm tay, vừa giật được một cái đóa hoa thì bất ngờ Thái tử bước ra khỏi bụng bà, bước xuống mặt đất, đứng chân trên cái thảm hoa đó, nghĩa là chân không bao giờ chạm đất. Lúc đó đất rung chuyển theo sáu cách, hào quang tưng bừng chiếu lòa cả trời đất.
[3:19]Bây giờ thì ta gọi là động đất, nhưng lúc đó kinh gọi là đất rung theo sáu cách: rung đứng, rung ngang, rung thành sóng, rung thành xoáy theo sáu cách như vậy. Rồi bắt đầu nhạc trời vang lừng, rồng thiên phun nước. Đó là giây phút thiêng liêng mà chỉ một số ít người được chứng kiến. Nghĩa là một số người thì ở lại giữ cái đoàn xe, một số tùy tùng, cung nữ và thị vệ đi theo Thánh mẫu vào trong cái khu rừng đó mới chứng kiến một điều kỳ lạ, không thể tưởng tượng được. Và giây phút đó bắt đầu đánh dấu để cho thế giới ta thay đổi. Thế giới thay đổi điều gì? Thế giới thay đổi bởi vì thế này: Tất cả chúng sinh có mặt trên cuộc đời này đều bị những bản năng thầm kín chi phối.
[4:12]Những bản năng đó có cái những bản năng là như là tốt và có những bản năng rõ ràng là xấu. Ví dụ như ta bị vô minh. Vô minh là một trạng thái tăm tối mà không ai định nghĩa được. Chỉ đến khi nào một người chứng được quả vị A La Hán giải thoát hoàn toàn mới biết trạng thái vô minh mà chúng sinh vẫn bị là cái gì. Một cái bản năng kế tiếp là bản năng chấp ngã, lúc nào cũng thấy cái tôi mình âm thầm rất quan trọng. Ta bị một bản năng kế theo là bản năng ích kỷ, lo cho mình nhiều hơn lo cho người khác. Ta bị một bản năng kế tiếp là bản năng ái dục, nó có sẵn nơi tất cả chúng sinh trong pháp giới, đó là một loại bản năng.
[4:57]Ta bị một bản năng của sự tham lam, lúc nào cũng muốn nhiều về cho mình. Ta bị một bản năng kế tiếp là sự nóng giận, sân si, thù hận, đó cũng là một loại bản năng. Ta bị một bản năng nữa là sự kiêu mạn, lúc nào cũng nghĩ rằng mình hơn người khác, lúc nào cũng tìm cách lý luận bao biện để thấy rằng người khác kém hơn mình. Những cái bản năng thầm thầm kín kín thầm thầm kín kín chi phối cả cuộc sống của chúng sinh này. Ngoài ra ta còn bị một bản năng nữa, thấy thì như đẹp, đó là bản năng tình thương yêu đối với gia đình của mình. Sự thiên vị rất lớn lao đối với gia đình của mình, đối với chồng mình, vợ mình, con cái mình, đối với cha mẹ mình.
[5:42]Cái bản năng đó thì nhiều người đã nâng lên thành một đạo đức, xem nó như là một điều đẹp giữa cuộc đời và đó cũng là một bản năng, bản năng tự nhiên chi phối. Riêng những người mà xuất gia thì phải lập tức sớm mà bẻ gãy cái bản năng này, khắc phục bản năng này. Vì khi một người xuất gia tu hành họ bắt buộc bước vào một cái cuộc sống mới trong đó không được thiên vị cái gia đình cũ của mình nữa. Đây là điều rất là khó khăn mà cũng rất là cao quý, đó là cái từ mà ta gọi là xuất gia lìa bỏ gia đình. Trên hình tướng lìa bỏ gia đình, trong tâm khảm vượt thắng được cái bản năng tự nhiên này, cái bản năng mà ai cũng thiên vị gia đình này.
[6:26]Ví dụ như một người bình thường có gia đình rồi đi làm việc ngoài xã hội để mà mưu sinh, để nuôi sống bản thân. Vừa là mưu sinh nuôi sống gia đình, bản thân mà cũng thể hiện cái trách nhiệm đối với xã hội là đóng góp vào sự phồn vinh, tiến bộ của xã hội, đem về nuôi gia đình mình. Nhưng bây giờ nếu bất ngờ ta hỏi thật họ, kêu đem lên trên cái bàn cân một bên là tình yêu gia đình, một bên là tình yêu tổ quốc, trách nhiệm đối với xã hội và hỏi thật họ bên nào nặng? Nếu họ nói thật lòng, nếu họ nói thật lòng thì câu trả lời là thế này: Tình gia đình vẫn nặng hơn tất cả. Nói thẳng một câu: Tình gia đình, cái yêu thương đối với chồng,
[7:11]vợ, con cái, cha mẹ mình thực sự nặng hơn tình yêu tổ quốc và trách nhiệm đối với xã hội. Có đúng vậy không ạ? Hỏi thật một câu. Thật chính xác! Nên vì vậy tại sao mà ta cứ đời đời ta phải quỳ xuống ta kính ngưỡng, ta ca ngợi các anh hùng dân tộc? Vì những người đó trong những giây phút nào đó xuất thần, trong những giây phút nào đó mà cái ý thức đối với dân tộc, tổ quốc, xã hội nó lớn, họ dám hy sinh cả gia đình và thân mạng của họ để mà giành lại độc lập cho tổ quốc này. Đó là lý do họ đi ngược lại cái bản năng vốn có của con người. Vì vậy mà ta phải quỳ xuống đời đời kính ngưỡng. Vì vậy mà cứ mỗi năm ta cứ đến đền liệt sĩ để mà thắp hương tưởng nhớ các anh.
[8:01]Vì có những giây phút xuất thần các anh vượt được cái bản năng của mình. Đó! Và cái đạo đức mà cân đối giữa cái tình gia đình đối với trách nhiệm xã hội luôn luôn là một sự thôi thúc, một sự kêu gọi mãi mãi mà Bác Hồ của ta cứ nhắc đi nhắc lại mãi là cán bộ phải chí công vô tư, cũng là thắng được cái bản năng này. Riêng những người xuất gia thì phải cố gắng bẻ gãy hoàn toàn cái bản năng này. Thì thưa quý vị, chúng ta có mặt trên cuộc đời này chúng ta bị rất nhiều cái bản năng chi phối. Mà những bản năng đó để lại phía sau nó là máu đổ, thịt rơi, xương tàn, khổ đau, nước mắt, rõ ràng là như vậy.
[8:47]Bởi vì con người đã tham lam, thù hận, ác độc mà chiến tranh, mà ly tán, khổ đau, chết chóc đã để lại mãi. Khi ta hiểu rằng những bản năng thầm kín chi phối con người như thế và chúng ta càng hiểu rằng con người để vượt lên trên cái thân phận tầm thường đó, ta cần có một con đường đi mới, ta cần có một lối sống mới, ta cần có một sự tu dưỡng phi thường mới thì ta mới hiểu rằng cái ngày mà cái con người vĩ đại phi thường này đến với trần gian đã cho ta cái điều mong đợi đó, đã cho ta cái ước nguyện cao cả vô cùng đó. Chính là gì? Là tất cả chúng sinh phải từng bước tu tập vượt thắng được cái vô minh, chấp ngã và bản năng của mình.
[9:39]Mỗi một con người chúng ta ngồi đây, nếu nói theo Đác-uyn là sự tiến hóa từ những cái sự sống sơ khai nhất, mà nếu nói theo nhân quả nghiệp báo của nhà Phật thì con người ngồi đây là một đẳng cấp cao nhất so với các loài có mặt trên thế giới này, nhưng như thế vẫn chưa đủ. Con người không được quyền đến đây rồi dừng lại và phải tuột xuống. Tuột xuống nghĩa là sao? Nghĩa là nếu ở nơi cái cuộc sống này mà con người tạo tội, tạo phúc đan xen và có những lúc vì bản năng cái tạo tội nhiều hơn, ta chết đọa làm súc sinh liền. Ta chết đọa làm trâu, làm ngựa, làm chó ngay lập tức, điều đó không hồ nghi, đó là sự lui sụt về cái đẳng cấp.
[10:27]Nên vì vậy, được làm con người ta không được quyền tự mãn mà phải bước lên thêm nữa. Ta bước lên ở vị trí nào đó để vĩnh viễn ta không bao giờ thoái đọa trở thành những cái giống loài mà cái đẳng cấp thấp hơn. Nếu người nào trong tâm mình không có cái ước vọng bước lên cao nữa thì người đó coi chừng. Vì sao vậy? Sẽ có những lúc bất chợt, những lúc vô minh, những lúc bồng bột ta tạo tội. Mà khi tạo tội rồi, theo nhân quả nghiệp báo ta tụt xuống làm cái giống loài thấp hơn. Nên vì vậy ta buộc lúc nào cũng phải khát khao, lúc nào cũng phải khắc khoải mà vượt khỏi thân phận của con người, vượt khỏi cái suy nghĩ, cuộc sống tầm thường của con
[11:15]người, bước lên một đẳng cấp mới, một giống loài mới. Đó là giống loài nào? Đó là giống loài thánh. Con người không bao giờ được phép đứng yên ở cái giống loài này. Một khi ta đã có trí thông minh như thế này, điều này ta không nói được với trâu, không nói được với bò, ta không nói được với chim chóc, cá, sư tử vì không bao giờ nó hiểu rằng thân phận nó là thế, không bao giờ nó có thể ước mơ vượt lên trên được. Điều này ta chỉ nói được với con người có đủ trí thông minh là thân phận con người là thế, đứng giữa ranh giới giữa thiện và ác, đứng giữa ranh giới giữa thú và thánh. Và vì vậy, nếu có thông minh, nếu đủ thông minh,
[12:01]con người phải biết khát vọng, phải biết ước mơ, bước lên trên một tầm cao nữa vượt khỏi thân phận của mình, đó là thành thánh, tu dưỡng để thành thánh. Hỏi vậy chứ mấy ai là người có thể tu dưỡng thành thánh? Thực sự cũng không ít đâu, không ít. Nếu ta nhìn bằng con mắt tâm linh thì những người nào mà ở trong đạo Phật biết tu dưỡng được đạo đức, lòng khiêm hạ mênh mông, tâm yên lắng trong thiền định, đạo đức sáng ngời thì người đó chứng được cái quả vị thánh mà Đức Phật kể ra phân biệt thành bốn tầng bậc. Mà ở trong đạo Phật thì những vị như vậy không ít, nhiều lắm, từ xưa tới nay. Phật giáo của thế giới và Phật giáo của Việt Nam cũng đều như vậy.
[12:49]Những vị thánh mà họ có thần thông, họ biết trước cả quá khứ, vị lai. Những vị thánh mà họ có thần thông, họ biến hóa được. Ví dụ như là như vừa rồi vậy, là lễ giỗ của Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự của tỉnh Bình Định cũng vậy, lễ giỗ Đại tường của ngài. Thì chúng tôi cũng về đó để dự lễ giỗ và nghe các vị tôn túc kể về các vị thiền sư, các vị thánh trong đạo Phật ở những vùng đó mà cận đại đây thôi, không phải là xa. Ví dụ có một vị hòa thượng tên là Tâm Minh, ngài có duyên sự mà đi từ Phú Yên về Phan Rang đi trong 20 phút. Là bấm đồng hồ ngài đây ngài bắt đầu đi, 20 phút sau ngài có mặt ở Phan Rang.
[13:34]Hoặc là câu chuyện ngài đang ngồi ở trong chùa, chợt ngài đứng lên ngài mới nói các đệ tử: "Để thầy ra thầy cứu mạng một người cái". Thì ngài đi vội ra làng, đi tới nơi thì một cái ông đó chuẩn bị treo cổ vì một cái nỗi đau buồn gì đó. Ngài đến khuyên lơn và ông bình tĩnh lại, không tự tử nữa. Tức là ngồi trong chùa mà biết chuyện xảy ra ở trong làng. À, hoặc là ngài đi đến một cái núi ở vùng biển, ngài đi luôn vào trong hang mất luôn mà không đèn, không đuốc gì hết. Mãi sau này thì người ta mới biết đó là một cái hang rất sâu, thông từ trên cao và xuống dưới biển mà nếu muốn đi vào phải có đầy đủ thiết bị, cả cái hệ thống chiếu sáng.
[14:10]Ngài đi vào trong đó ngài sống, ngài tu trong đó, như vậy. Mà không đâu xa, Hòa thượng Thích Thanh Bích của ta ở Hà Nội cũng vậy. Mà cũng không đâu xa, Hòa thượng Pháp chủ ta cũng là như vậy, những bậc mà trí tuệ, đạo đức mà nói thật có cả thần thông. Ví dụ như Hòa thượng Thanh Bích, một người sống điềm đạm, hư vô, khiêm hạ tột cùng như đất. Một lần có một vị Phật tử của ta ở Hà Nội, trong đạo tràng Hà Nội đi về thăm ngài. Thì khi đến cái chùa Hội Xá đi qua cái cánh đồng thì đứng lại mới hỏi thăm các người dân làng đang làm ruộng ở đấy. Hỏi thăm chào hỏi mọi người như thế rồi mới đi vào chùa gặp ngài thì ngài đang đọc sách.
[14:51]Hơn 100 tuổi rồi vẫn ngồi đọc sách minh mẫn. Thì khi cô Phật tử đó vào chào ngài, ngài khen. Ngài ngồi ngài nói: "Ờ Phật tử đi vào chùa mà biết thăm hỏi, chào hỏi dân làng như vậy là tốt lắm". Cô kia giật mình nổi da gà lên vì ngài ngồi ở trong chùa mà cái việc mà cô đến cô chào hỏi cái người dân làng là ở ngoài làng xa, ở cánh đồng xa, ngài ngồi trong chùa ngài biết ngay. Đó là biết một cách tự nhiên như vậy. Nên ta thấy rằng nếu nói là về tâm linh, về các bậc thánh trong đạo Phật ta không thiếu xuyên suốt cái lịch sử này, từ thời Đức Phật, các vị A-la-hán và sau này sau này mãi. Chỉ có cái điều là xa Phật thì những vị thánh vắng bóng dần,
[15:34]những vị mà chứng quả thánh ít dần mà ta gọi thời nay là thời mạt pháp là bởi vì sự chứng thánh ít dần, ít dần. Đó là điều ta phải ráng lo, đó. Còn những vị thánh mà xã hội công nhận không thuộc về tâm linh thì ít nhất đất nước ta cũng có ba vị ít nhất. Một là Thánh Gióng nha, vì đánh tan giặc rồi bay về trời luôn trước mặt mọi người. Vị thánh thứ hai là Đức Thánh Trần Hưng Đạo mà ta cứ thờ cúng mãi, bởi vì sao? Bởi vì ngoài cái công lao mà lãnh đạo nhân dân ta chiến thắng cuộc chiến của Mông Nguyên, ngài còn là người đạo đức phi thường, không màng gì cho chính mình ngay khi mà cơ hội chiếm ngai vàng trong tay.
[16:19]Ngài đã không làm điều đó và rầy trách các con mình khi cái người con út lại khởi động tâm là tham vọng. Ngài đòi giết con mình bởi vì cái ý nghĩ tham vọng đó. Tức là tấm lòng của ngài chỉ vì dân, vì nước, không một chút tơ hào cái quyền lợi riêng tư. Rồi ngài kết nối lại những cái hiềm hận trong cái vương tộc để mà chuẩn bị cho cuộc chiến đấu. Và còn nhiều nhiều nữa, đến khi mà giặc tan, ngài quay lại để tu tập thiền định chuyên sâu và cũng chứng những tầng bậc thiền định nào đó. Nên trước cái tấm gương đó, ở trong đạo Phật thì ta ca ngợi vua Trần Nhân Tông là Điều ngự Giác hoàng vì ngài xuất gia theo Phật và cũng ngộ đạo thành một
[17:06]vị thiền sư, một vị thánh sư, một bậc đạo cao đức trọng, siêu việt. Nhưng đối với xã hội không tôn giáo thì phải công nhận Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Và vị thứ ba là Bác Hồ. Thế giới ca ngợi và nhân dân ta ngưỡng mộ. Nếu nói là không tôn giáo thì ít nhất đất nước ta cũng có ba vị thánh. Còn nếu mà nói theo cái nhìn của đạo Phật thì nhiều lắm. Tuy nhiên, để gọi là bậc thánh mà xã hội phải công nhận thì công lao đối với đất nước rất là rất là lớn, là như vậy. Thì ở đây, ta thấy rằng Đức Phật xuất hiện giữa cuộc đời đầu tiên ngài thắp vào tâm hồn ta một ước mơ lớn, đó là ta phải từng bước tu tập để vượt khỏi thân phận của
[17:55]loài người, của giống người, của đẳng cấp con người. Vì sao vậy? Vì đứng mãi ở đẳng cấp con người này nguy hiểm quá! Một bên là vực thẳm, một bên là núi cao, nếu không leo lên, đứng ở ngay cái ranh giới này, sẩy chân ta rơi xuống vực thẳm. Nên vì thế, Phật cho ta cái ước vọng là phải bước lên cao hơn nữa, vượt khỏi thân phận của loài người để phải chứng một tầng bậc thánh quả nào đó. Thì à sau nhiều năm mà nghiên cứu, các nhà khoa học của thế giới, các nhà xã hội học của thế giới và các nhà lãnh đạo của thế giới phải công nhận rằng giáo lý của đạo Phật là một giáo lý nhân bản nhất, hiền lành nhất thế giới này.
[18:47]Ta đọc vào trong cái kinh điển của mọi tôn giáo thì ta đều thấy là có những lúc nào đó họ cho phép tín đồ có phản ứng mạnh, phản ứng mạnh khi mà sự tình gì đó xảy ra. Ví dụ có một cái tôn giáo nói rằng: "Các con không được giết người. Chỉ khi nào nó đánh con thì con mới được giết nó", ghi trong kinh. Thế là bây giờ tín đồ họ cứ lấy cớ là nó đánh con rồi giết nhau thoải mái. Hoặc có một cái bản kinh khác của một tôn giáo khác cũng vậy nói: "Ta trừng phạt các ngươi, ta đày các ngươi xuống hỏa ngục đời đời bởi vì các ngươi không kính trọng ta", kinh ghi như vậy. Và cái việc mà phản ứng mạnh từ một vị thần thánh đôi khi làm cho ta kinh sợ.
[19:40]Nhưng chỉ riêng trong đạo Phật, không bao giờ ta nghe thấy cái việc mà Đức Phật dạy cái sự phản ứng mạnh đối với đệ tử của mình. Ví dụ như có một ngài tên là Puṇṇa, khi từ giã Đức Phật để đi về một miền xa, một cái miền nơi biên địa gọi là biên giới đó, nơi cái lòng dân chưa có thuần thành, chưa hiểu đạo, nơi đó ẩn chứa nhiều cái nguy cơ, giống như là Thượng tọa Đức Thiện ta đã về cái vùng biên cương này vậy, giống như vậy. Lúc đó Đức Phật mới hỏi ngài Puṇṇa nói: "Khi mà con đến đó, nếu cái người dân đó vì họ chưa hiểu đạo, họ chửi mắng con thì sao?". Ngài mới trả lời là: "Bạch Thế Tôn, nếu họ chửi mắng con thì con hết lòng cám ơn họ
[20:31]vì họ cho con một cái cơ hội để con tu tập hạnh nhẫn nhục, vô ngã. Họ cho con cơ hội để con tu tập lòng yêu thương không hận thù". À Đức Phật gật đầu, Đức Phật nói: "Nhưng mà nếu họ đến mức độ họ đánh con thì sao?". Ngài mới trả lời là: "Bạch Thế Tôn, nếu họ đánh con thì con cũng hết lòng cám ơn họ vì họ cho con cái cơ hội để con tu tập cái hạnh nhẫn nhục sâu hơn. Vì khi ta bị va chạm làm đau cơ thể thì rất dễ bị cái sân hận phát khởi, nhưng mà khi con bị đau nơi thân thể này thì con nén lòng con tu tập để con có thể nhẫn nhục được cao hơn nữa".
[21:23]Đức Phật mới hỏi: "Nếu họ giết con thì sao?". Thì ngài mới trả lời: "Bạch Thế Tôn, nếu họ giết con thì con cũng cám ơn họ bởi vì họ chấm dứt con khỏi cái cuộc sống mệt mỏi này". Lạ như vậy, tức là không có phản ứng mạnh. Và Đức Phật gật đầu cho phép ngài đi về Bản Dốc. À. Đó. Rồi sau khi ngài đi về cái vùng Bản Dốc Sunaparanta đó ngài sống hiền lành, ẩn tu bên một cái ven làng. Cứ buổi sáng ngài ôm bát vào làng khất thực xin ăn thì người dân vậy, có người nói này, có người nói kia, rồi cũng có người cho ngài thức ăn để ăn trong cái bát. Ngài cứ sống lặng lẽ. Ban đầu thì người dân họ nói ra nói vào, nói cái đạo lạ không giống cái đạo của họ.
[22:16]Cái đạo của họ là thờ ông thần mưa, thờ ông thần nắng, thờ thần sông, thờ thần suối. Bây giờ có cái ông nào đó không thấy thờ các vị thần đó, sáng đi đi xin ăn, lúc nào gương mặt cũng thanh thoát hiền lành, nở một nụ cười từ ái. Lần lần họ tò mò họ tìm hiểu rồi họ hỏi: "À ông ở đâu tới?". À ngài mới nói rằng là: "Bần tăng ở Phật Tích, Bắc Ninh tới". Dạ vâng, thế về các em. Thế ngài nói: Khi họ hỏi là: "Thế cái đạo ông tu là đạo gì?", nói là: "Thưa các gia chủ, à đạo của bần tăng tu là từ Đức Phật Cồ Đàm hiệu là Thích Ca Mâu Ni. Ngài dạy rằng: thế giới này vốn thật là đau khổ, Ngài dạy một con đường Bát Chánh Đạo vượt thoát khỏi sự đau khổ đó".
[23:11]Thế là họ cứ tò mò họ hỏi và ngài cứ trả lời. Thì sau này khi mà các vị mới về báo lại Đức Phật: "Bạch Thế Tôn, tôn giả Punna, Phú Lâu Na về cái xứ Sunaparanta Bản Giốc đó đã độ hết cho tất cả dân làng đó đều theo Phật. Tối nào họ cũng lên chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc để tụng kinh". Đó. Đức Phật khen ngợi. Cho nên ta thấy đó là một trong rất nhiều bài kinh mà Đức Phật không bao giờ dạy đệ tử mình phải phản ứng mạnh, lúc nào cũng sống với tâm hiền lành, từ ái, bao dung, vị tha, nhẫn nhục. Nên vì vậy mà nếu ta đi ngang qua các cửa khẩu hải quan của những nước văn minh ngày nay, khi họ mở cái lý lịch ta ra
[23:57]họ nhìn, họ thấy ghi tôn giáo Đạo Phật cho vào liền. Tại vì biết rằng người này không bao giờ đi vào nước họ với vũ khí, với bom, với ác tâm, mà nếu cái người này là Đạo Phật mà đến với quốc gia họ chỉ đem thêm sự hiền lành. Và hay như vậy họ tin cậy vào Đạo Phật. Cũng giống như hồi nãy anh Trần Hùng đã nói đi nói lại rất nhiều lần cái câu này mà chúng tôi cho rằng anh dùng từ đẹp quá, đó là sự tín nhiệm về chính trị đối với Đạo Phật của quốc gia ta. Mà không phải mới ở đời này, từ nhiều đời xưa cũng như vậy. Khi Đạo Phật đến với quốc gia ta đã trở thành tài sản của đất nước ta, đã cống hiến phụng sự cho dân tộc ta qua không biết bao nhiêu triều đại
[24:43]và ngày hôm nay cũng vậy, qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc ta cũng vậy, Đạo Phật vẫn luôn luôn đồng hành với với dân tộc. Nên anh Trần Hùng nói tới nói lui mà chúng tôi không biết là có phải là anh nghĩ ra hay không, nhưng anh dùng cái từ chưa từng có, đọc văn bản nhiều chưa từng thấy từ này, là sự tín nhiệm chính trị đối với Phật giáo. Vì anh là người hoạt động chính trị nên anh dùng cái chữ là tín nhiệm chính trị thì nó thiên về chính trị, nhưng rất chính xác. Đạo Phật đã cho, lãnh đạo đã cho hệ thống chính trị ta, thể chế ta một cái niềm tin chính trị như vậy. Và ta đừng phụ lòng, đừng phụ lòng tin của nhà nước đối với Đạo Phật của ta.
[25:27]Nên những người nào mà tu theo Đạo Phật, Tăng Ni, Phật tử, tín đồ của Đạo Phật, hãy nhớ điều này, hãy ghi khắc điều này và phát huy điều này, giữ vững cái niềm tin chính trị của đất nước ta đối với Đạo Phật. Nghĩa là người Đạo Phật chỉ có yêu nước mà thôi, người Đạo Phật chỉ có cống hiến, phụng sự, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà thôi. Không bao giờ ta đi sai lạc ngoài cái cái trách nhiệm này, mục đích này. Bên cạnh cái việc mà ta tu dưỡng để trở thành một vị Thánh, vô ngã như lời Phật dạy thì ta còn một trách nhiệm thiêng liêng nữa là xây dựng, bảo vệ đất nước này. Kính thưa quý vị, nói thì nghe đơn giản nhưng sự tình không đơn giản như vậy.
[26:16]Vì sao vậy? Vì ta hiểu điều này, giặc cũng hiểu điều này, những thế lực thù địch ta cũng hiểu điều này. Và họ nhanh chóng lập ra những cái giáo phái na ná Đạo Phật, thoạt nhìn cứ tưởng Đạo Phật, và vì cứ tưởng Đạo Phật nên ta cứ nghĩ là ta cứ đến, cứ giao lưu, cứ đi vào dễ dàng. Nhưng không phải, họ na ná Đạo Phật để họ thu hút quần chúng về, nhưng sau đó thật sự họ biến thành một lực lượng chính trị và phản bội dân tộc ta. Hãy nhớ điều đó. Cho nên khi ta nói rằng Đạo Phật ta đồng hành với dân tộc, khi ta nói rằng như ngôn ngữ của anh Hùng là Đạo Phật ta được tín nhiệm chính trị, thì ta đừng quên sự cảnh giác,
[27:09]đừng đánh đồng, đừng có tưởng nhầm rằng hễ giống Đạo Phật, na ná Đạo Phật, danh nghĩa Đạo Phật là họ đã là Đạo Phật. Vì nếu ta lầm, ta tiếp nhận lầm có khi ta trở thành kẻ phản bội, có khi ta làm đánh mất cái niềm tin chính trị đối với đất nước ta. Cho nên hãy cảnh giác, đây là một điều chúng tôi xin trân trọng nhắc thêm một chút. Và cũng xin nhắc các anh chị lãnh đạo là đôi khi các anh chị không chuyên sâu nên các anh chị nếu có lúc nào mà nhìn thấy một giáo phái nghe có vẻ Đạo Phật thì khoan, phải hỏi lại bên Giáo hội ta ngay. Giáo hội ta mới là đại diện duy nhất về Phật giáo cho cả nước này,
[27:55]lúc ấy Giáo hội mới biết đây là thuộc Giáo hội quản lý hay là một giáo phái bất ngờ từ ở đâu đến, có vẻ na ná Đạo Phật nhưng không phải và ý đồ bên trong ta chưa lường được nên chút xíu như vậy. Kính thưa quý vị, nơi cái non thiêng, nước biếc, cảnh đẹp như thế này, nơi địa đầu của Tổ quốc như thế này, chúng ta được ngồi trên một cái linh địa như thế này, biết bao nhiêu là cảm xúc, là tình yêu mến dâng trào. Thứ nhất, bỗng nhiên ta yêu nước hơn vì ta biết rằng ranh giới của Tổ quốc là đây, bên kia là đất nước bạn rồi, cái ý thức về quốc gia nhiều hơn là một ngôi chùa nằm lọt ở trong lòng đất nước ta.
[28:40]Ví dụ bây giờ một người Phật tử họ làm cái lễ Phật đản ở trong lòng Sài Gòn hay trong lòng Hà Nội coi vậy chớ cái ý thức về Tổ quốc ít hơn khi ta ngồi nơi cái biên giới này để ta làm lễ Phật đản. Có đúng không ạ? Ý thức về yêu nước, về Tổ quốc ta lớn hơn. Vậy. Thứ hai nữa là ở một cái nơi mà như anh Trần Hùng nói: "Cái mốc đầu tiên đánh dấu để cái tâm linh Phật giáo về với với biên giới". Ta càng cảm động biết dường nào, ta càng cảm động ta biết ơn những người nào đã giúp cho cái ngôi chùa này có mặt tại nơi đây.
[29:26]Tức là Thượng tọa Thích Đức Thiện, Tổng Thư ký Giáo hội ta, anh Trần Hùng, Phó Chủ tịch văn xã của tỉnh Cao Bằng và từ sự chỉ đạo của nhiều nơi nữa, rồi đồng bào, nhân dân cả nước đã góp phần mà xây dựng nên ngôi chùa này. Ta cảm xúc vì ngôi chùa này, ta cũng biết ơn những người đã giúp cho ngôi chùa này có mặt, và bổn phận của ta là thế này: chúng tôi cũng hết sức xin đề đạt với Thượng tọa Đức Thiện, với các vị lãnh đạo của tỉnh Cao Bằng, huyện Trùng Khánh, xã Đàm Thủy là ngôi chùa như thế này vẫn chưa đủ.
[30:03]Ta phải xây thêm những cái dãy nhà, những công trình để lâu lâu ta tổ chức các khóa tu. Thứ nhất, cho đồng bào Phật tử trong nước về đây ở tu ba, bốn ngày hay một tuần theo cái tĩnh tu, thiền định, lắng đọng nội tâm vì ngày hôm nay cả thế giới họ đều yêu thích thiền của Đạo Phật. Và họ không biết tìm đâu, cứ chạy qua Myanmar, trong khi Việt Nam ta cũng đầy đủ thiền, phương pháp thiền và không thua Myanmar, nếu cần hay hơn. Hôm rồi vậy, ở tại cái hội thảo về Phật giáo Nguyên thủy, khi có một vị sư Nguyên thủy Nam Tông đứng lên giới thiệu về thiền Myanmar, chúng tôi cũng đứng lên giới thiệu về thiền Việt Nam kỹ hơn thiền Myanmar.
[30:51]Vị đó phải chấp nhận. Cho nên vậy, ta nên tổ chức cái cơ sở để mọi người về đây tu tập thiền định. Mà ngày hôm kia, khi chúng tôi đến đây lần đầu tiên ghé á thì Ủy ban tỉnh Cao Bằng, anh Hoàng Anh là Bí thư, anh Trần Hùng hôm đó có mặt để đãi chúng tôi bữa cơm và chúng tôi ngồi giữa đây, bên đây là anh Hoàng Anh, bên đây là anh Trần Hùng, hai anh hẹn nhau thế này, chúng tôi nghe rõ ràng, tôi không có nói dối à nha, đi tu không nói dối à, anh Hoàng Anh nói rằng: ảnh xong việc ảnh xin lên đây quản tự chùa này. Anh Trần Hùng thì ảnh nói ảnh xin lên đây ngồi giữ cái chân viết sớ. Tôi hơi ngạc nhiên hỏi tại sao ảnh nhận chân này.
[31:32]Thì anh Hoàng Anh mới nói vì anh Trần Hùng là hội viên Hội Nhà văn, văn hay chữ tốt cực kỳ. À ra thế. Cho nên ta phải chuẩn bị thêm để đón hai anh về đây tu nữa nè. Mệt đó. Giờ thì mái tóc rất là bồng bềnh lãng mạn, nhưng hãy chuẩn bị một ngày nào đó là xong ngay. Nhớ nha anh Hùng. Rồi chưa hết, như thế vẫn chưa đủ. Với cái cảnh đẹp mà ở tầm vóc thế giới như thế này, tại sao ta chỉ dành cái ngôi chùa này cho người Việt Nam mà không chia sẻ với thế giới? Phải không ạ? Vì vậy, xin khẩn khoản yêu cầu Thượng tọa Thích Đức Thiện, yêu cầu các lãnh đạo Cao Bằng ta phải xây dựng đây thành một cơ sở tịnh tu đón nhận được người quốc tế về đây tu tập.
[32:18]Đường lối ta không thiếu, bây giờ ta cần cơ sở và cần chủ trương. Nha, ta sẽ có những dãy nhà vệ sinh đúng tiêu chuẩn quốc tế. Ở thì họ cứ về các resort họ ở, nhưng mà cứ mỗi ngày lên đây được hướng dẫn, được tu tập. Và họ được thưởng ngoạn cái cảnh đẹp như thế này, được đắm chìm tu tập trong cái tâm linh Đạo Phật như thế này thì ta thấy Bản Giốc đây rực sáng lên, xứng đáng là nơi mà mấy mươi năm xưa Bác Hồ đặt chân về đầu tiên để chuẩn bị cho một cuộc cách mạng vĩ đại của dân tộc ta. Kính thưa quý vị, nắng đã lên, sương cũng bắt đầu tan, lòng người đã hết sức là ấm áp thì chúng ta sẽ bắt đầu vào nghi lễ tâm linh của Phật Đản ngày hôm nay.
[33:03]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[33:31]Tôi đi từ vô thủy, rồi đến nẻo vô chung,
[33:41]kiếp này dừng chân nghỉ, duyên tao ngộ tương phùng.
[33:55]Tôi đi từ muôn kiếp, gọi mặt trời đi theo,
[34:05]trên vai là chiếc túi, làm bạn đường cheo leo.
[34:19]Tôi đi trong luân hồi, tôi đi trong chơi vơi, tôi đi trong đất trời, đi trong trái tim tôi.
[34:43]Tôi đi từ vô thủy, qua vạn kiếp con người,
[34:53]mỗi kiếp rồi nằm nghỉ, là thịt xương tạ tơi.
[35:07]Long đong tìm sự sống, cứ ngỡ đời ngát hương, nào ngờ trăm năm mộng, tổ ấm lìa muôn phương.
[35:31]Hạnh phúc ai thấy chăng, chỉ thấy nỗi đau này,
[35:40]vinh hoa như bọt nước, yêu thương như làn gió.
[35:55]Muôn kiếp rồi xót xa, rong ruổi theo phù hoa,
[36:04]làm nô tì ai giục, bỏ quên tâm hồn ta.
[36:19]Kiếp này tôi trở lại, thân mặc áo cà sa,
[36:28]chiếc bát bạn đêm ngày, giáo lý Phật đâu đây.
[36:43]Bình bát cơm ngàn nhà, thân đi muôn dặm xa, muốn thoát bờ sinh tử, mây trắng hỏi đường qua.
[37:07]Qua sóng mê khổ nàn, qua danh sắc cuộc đời,
[37:16]qua hận thù lừa đảo, qua vạn trái tim ai.
[37:31]Ngàn trăng sao đưa lối, suối xanh biếc mơ màng,
[37:40]cỏ hoa chim ríu rít, như nụ cười trong gió.
[37:55]Thế nhân ơi khổ đau, giữa nhân gian u sầu, hãy quay về quê cũ, xây lại mái tranh xưa.
[38:19]Nhà xưa tâm linh đó, chân tính của muôn sinh,
[38:28]mùi hương bay theo gió, vang tiếng ngàn câu kinh.
[38:43]Tôi đi từ vô thủy, rồi đến nẻo vô chung,
[38:52]kiếp này dừng chân nghỉ, duyên tao ngộ tương phùng.
[39:07]Tôi dừng chân gối chỏi, dưới trăng nguyệt rơi rơi,
[39:16]viết lên bài thơ vui, nói thay cả tim tôi.
[39:26]Tiếng chuông nào đón mời, bóng ai còn xa khơi.
[39:57]Qua đêm đen hiểm nạn, qua hương sắc cuộc đời, qua lạc loài phiền muộn, qua tình nghĩa chơi vơi.
[40:21]Ngàn mây cao giăng lối, núi xanh đứng ven trời,
[40:31]cỏ hoa thơm lất phất, ai cười đùa theo gió.
[40:45]Thế nhân ơi tìm đâu, giữa nhân gian u sầu,
[40:54]hãy xuôi dòng sông cũ, quê nhà rất thương yêu.
[41:04]Nguồn tâm linh phơi phới, chân lý
[41:15]của muôn nơi, tình thương bay muôn lối, thanh thản...
[41:25]Vầng trăng soi.
[43:28]Ai sẽ sống trên cuộc đời, quên chưa ngắm cánh hoa rơi? Ai đi lướt qua phận người, chưa nghe tiếng ru vời vợi?
[46:16]Ai
[46:27]sẽ sống trên cuộc đời, quên chưa thức giữa đêm khuya, xem trăng chiếu qua vườn nhà, hương theo gió bay hiền hòa?