Lời giảng: Cả Nước Hướng Về Nghìn Năm Thăng Long

[0:18]Thuyền về trên sông dậy sóng, người về xây đắp cơ đồ. Trùng trùng quân theo nhịp trống, hào hùng linh khí kinh đô.

[0:31]Nghìn năm hiên ngang, rồng bay thênh thang, muôn đời dựng xây ới non nước huy hoàng.

[0:42]Đường gươm tung bay, lời thơ mê say, muôn lòng nở hoa ới thắm tươi tình người.

[0:52]Gió hát rì rào, bóng thông ngát nhuộm mặt hồ. Hoa lá kèn xinh,

[1:03]bóng ai bước qua cầu đi. Ngựa phi qua ngõ, mắt ai dõi theo dặm màu.

[1:14]Trăng rọi bên hiên, chuông chùa ngân tiếng hòa bình.

[1:25]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa ông Huỳnh Tấn Tuân, Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên giáo tỉnh Khánh Hòa. Kính thưa các cấp lãnh đạo chính quyền. Kính thưa các vị điều hành trong ban liên lạc của họ Hồ, các nhà báo, công ty Mai Linh và kính thưa tất cả các Phật tử. Thật là xúc động khi mà chúng ta cùng nhau ngồi đây để trải tấm lòng mình hướng về cái đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Bởi vì đất Khánh Hòa của ta thì ở xa kinh đô, tuy nhiên trong cái dòng chảy của dân tộc, trong bước tiến tới của cả nước, đất Khánh Hòa thật sự đã làm nên những điều kỳ diệu. Như chúng tôi vậy, bẵng đi vài năm quay lại, bất ngờ vì sự phát triển này.

[2:21]Và chúng tôi đánh giá rằng là các cấp lãnh đạo chính quyền ở đây, cũng như là nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã hết sức là nỗ lực cố gắng để xây dựng cái tỉnh Khánh Hòa này thành một cái một cái địa phương, một cái tỉnh mà bước vào cái thời đại văn minh chung của cả nước. Chúng ta được biết thì năm 1653 thì đất Khánh Hòa mới chính thức trở thành là là đất của Việt Nam. Vì trước đó là đất của Chăm Pa, mà trước đó nữa, trước đó khoảng 700 năm nữa thì lại là của một quốc gia khác, của một nước mà ta gọi là nước Tây Đồ Di, ngày nay ta không biết nguồn gốc như thế nào. Nhưng mà rồi cái người Chăm Pa mới đến chiếm cái đất Khánh Hòa

[3:14]này để thành cái thủ phủ của mình đặt tên là Kauthara. Thì khi mà cha ông ta mở mang bờ cõi đến Phú Yên thì dừng lại, thì không có đụng đến Khánh Hòa. Nhưng mà vua của Chăm Pa ở Khánh Hòa đây cứ đem quân qua đánh vào phía ở ngoài Phú Yên. Thế là các chúa ta mới thấy là để tính cái kế lâu dài cho con cháu, buộc là phải dẹp luôn cái loạn ở phía nam, đánh một trận lấy luôn từ Khánh Hòa về tới Bình Thuận. Đúng là lần đó thì xóa luôn Chăm Pa và trở thành một quốc gia Việt Nam luôn nằm trong cái tổng thể này. Và từ đó cha ông ta cứ mở mang bờ cõi dần. Ngày hôm nay thì khi mà đại lễ 1000 năm Thăng Long đang đi tới gần thì chúng ta

[4:03]có được một đất nước như thế này, hình cong chữ S từ cái mũi ở trên Móng Cái kéo dài về đến mũi Cà Mau, về đến Kiên Giang rồi dôi thêm chút nữa là cái đảo Phú Quốc ở ngoài khơi, nên thật là đẹp. Có đầy đủ hình chữ S, có thêm cái chấm ở phía sau tượng trưng cho thấy còn nữa, thấy còn nữa. Thấy còn nữa này nghĩa là không phải là ta làm gì ai, mà cái nền văn hóa của ta, cái linh khí của Đại Việt ta sẽ đóng góp được rất nhiều cho thế giới mai sau. Bởi vì thế giới sắp tới là một thế giới của sự hiếu hòa, của hội nhập, của đối thoại chứ còn không ai muốn đối đầu, không ai muốn chiến tranh nữa. Và Việt Nam ta cũng vậy, người Việt Nam vốn hiếu hòa,

[4:51]hiền lành và thông minh, và chúng ta cũng chỉ muốn đem cái tấm lòng đó, đem cái trí tuệ đó để đóng góp cho thế giới, mong cho thế giới này sẽ được hòa bình, ấm no, thịnh vượng, chứ chúng ta cũng chẳng muốn làm cái điều gì bất ổn. Do đó là trong cái tâm tình đó, chúng ta kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long vừa là ôn lại cái quá khứ lịch sử hào hùng của cha ông ta, mà cũng vừa là gửi một thông điệp đến với thế giới. Và từ từ rồi ta sẽ sẽ nói tới cái thông điệp mà ngày hôm nay ta muốn gửi đến với thế giới là như thế nào. Thực ra thì cái đề tài mà "Nghìn năm văn hóa Thăng Long - Hà Nội" thì chúng tôi đã trình bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

[5:44]rồi, cho nên hôm nay là xin phép không được lặp lại. Bởi vì một người đi thuyết trình, giảng giải như chúng tôi mà khi bài giảng đưa ra đều đã được ghi lại, xin giấy phép và phát hành thì khi giảng một bài giảng sau là không được phép giảng trùng lại một lần nữa. Nhưng mà vì ban tổ chức có lẽ lúc đó là trao đổi chưa kỹ nên nghĩ rằng chúng tôi sẽ nói đề tài "Nghìn năm văn hóa Thăng Long", nhưng sự thực là không, chúng tôi nói đề tài là "Cả nước hướng về Nghìn năm Thăng Long". Cho nên xin được đính chính lại chút xíu như vậy, nhưng đề tài như vậy cũng rất là hay. Bởi vì chúng ta nói cái chuyện này ở đất Khánh Hòa

[6:24]cực kỳ xinh đẹp, mà nhất là cái vịnh Vân Phong của ta được công nhận là một trong 29 vịnh đẹp nhất thế giới. Không ai mà không nao lòng khi mà đặt chân đến cái bờ biển Nha Trang này ngắm nhìn những cái núi sông, biển hồ đẹp đẽ như thế này. Thật ra thì chúng tôi cũng đã từng ở đây. Hồi nhỏ chúng tôi cũng đã ở đây 3 năm, cũng đã học ở những ngôi trường này, cũng đã tắm trên những cái con biển này vân vân, cho nên những kỷ niệm đầy ắp tràn về, rồi đi tìm lại những cái con đường của mình ngày xưa, thật là yêu quê hương Khánh Hòa - Nha Trang này biết là bao. Và nhân cái dịp đại lễ nghìn năm này, chúng tôi được vinh dự à chúng tôi được vinh dự là được

[7:08]quý vị ở các cấp chính quyền, ban liên lạc họ Hồ, tập đoàn Mai Linh và báo Người cao tuổi đã cho chúng tôi một cơ hội để về đây để nói lên cái tấm lòng của mình như là thay mặt cho cái người nhân dân Khánh Hòa. Chúng tôi xin được phép cho mình là người dân Khánh Hòa vì đã ở đây 3 năm, không biết có ai cự nự không ạ? Chúng tôi xin phép được xem mình là người dân Khánh Hòa, vì từ nhỏ đây cứ lon ton chạy trên những cái con đường đất đỏ, chạy lang thang ghé vào chùa này, vào nơi kia vậy, rồi sau đó mới ra đi. Nên chúng tôi cũng như là một người con của Khánh Hòa, hôm nay vậy cũng ngồi giữa đất của Khánh Hòa

[7:49]thay cho người dân Khánh Hòa nói về cái đề tài hướng về Hà Nội, hướng về Nghìn năm Thăng Long. Cho nên những cái lời mà chúng tôi nói ở đây cũng không phải là lời nói của cá nhân mình, mà xin được phép đó là trái tim của người dân Khánh Hòa. Như vậy nha, như vậy xin được như vậy.

[8:12]Chúng ta khi nói về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội thì phải rõ ràng đây là một sự kiện mà 1000 năm mới có một lần. Mà trên thế giới này chỉ có 23 thủ đô mới có được cái bề dày lịch sử 1000 năm. Và Hà Nội ta cũng là một kinh đô như thế. Thì cái việc mà một cái kinh đô tồn tại qua 1000 năm cho ta nhiều cái suy nghĩ. Cái suy nghĩ thứ nhất á là cái tầm nhìn của người lập đô...

[8:50]Thì do vì là Lý Công Uẩn là vua nên người đã quyết định mọi việc, nên ta mãi mãi ghi công người như là người đã có một quyết định hết sức sáng suốt trong việc dời cái đô từ Hoa Lư về Thăng Long Hà Nội. Tuy nhiên, ai nghiên cứu lịch sử cũng hiểu rằng thấp thoáng phía sau là bóng dáng của nhà sư Vạn Hạnh, một người thầy vĩ đại, thương yêu, đầm ấm đã nuôi dạy cái người đệ tử mình từ một chú tiểu còn nhỏ, sau này trở thành một vị quốc vương lỗi lạc, mở ra cả một cái thời đại huy hoàng, độc lập, văn minh phát triển cho đất nước ta. Chứ từ trước đó, mặc dù ta có cái sự độc lập từ thời Ngô Quyền, vân vân, kéo dài đến ngài Đinh Tiên Hoàng tới Lê

[9:46]Hoàn cũng là độc lập, nhưng mà đất nước ta độc lập tồn tại một cách vất vả và nhỏ bé. Mãi phải đợi đến khi mà Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, mà khi đoàn thuyền về đến đất Thăng Long rồng bay lên trời, từ thấy phảng phất con rồng bay lên cao, cái điềm lành đó làm xúc động muôn người và vua có thêm một cái sự tự tin rằng cái việc mà dời đô của mình là thuận ý lòng trời, là một điều hết sức đắc địa, nên vua đã đặt tên cho cái đất Đại La đó trở thành là đất Thăng Long, rồng bay. Cái rồng bay này ngày nay ta ít nhắc tới vì ta không có lý giải được một cách khoa học một cái hiện tượng có một con rồng bay lên giữa trời.

[10:41]Tuy nhiên, tuy nhiên, cái việc mà hình ảnh một con rồng đó đã được ghi nhận lác đác khắp nơi trên thế giới chứ không phải là đó là hiện tượng không có mặc dù hiếm có. Rất nhiều lần trên khắp thế giới này người ta đã ghi nhận hình ảnh những con rồng. Ngay cả như cái đoàn tàu của Kha Luân Bố khi mà đi từ Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha để đi tìm cái đất mới ở Mỹ Châu cũng đã từng gặp rồng, đã ghi lại trong lịch sử. Và lác đác nơi này nơi kia có những con linh vật như vậy có thể từ dưới biển bay lên trời cao. Mà đặc biệt một điều là trong kinh Phật nói rất nhiều về rồng. Và rồng trong kinh Phật không còn là một điều

[11:31]huyền thoại mà như trở thành một yếu tố quan trọng, yếu tố quan trọng. Cho nên cái nhận thức về rồng, thậm chí có cái tín ngưỡng về rồng, đã trở nên rất gần gũi với người Việt Nam và không ai xem đó là mê tín cả. Và cho rằng chỉ khi nào mà có cái điềm lành cực độ, cái vận nước đã đến lúc thật là phát triển thì rồng mới xuất hiện. Như ngày xưa vậy, khi mà Khổng Tử xuất hiện thì người ta đã bắt được một con lân. Rồi một lần đó có một người nông dân bắt được một con lân bị què, kể lại cho Khổng Tử nghe, ông nghe xong ông buồn bã, ông nói: "Mệnh số của ta sắp hết." Và đúng là không bao lâu ông mất.

[12:19]Vậy, và Khổng Tử cũng hiểu rằng một cái con lân xuất hiện nó lại gắn bó với sự việc của một vĩ nhân nào đó. Và lúc đó, có vẻ không khiêm tốn hay là đó là một sự khách quan, Khổng Tử biết rằng cái con lân đó đã ám chỉ cho mình. Và đúng như vậy, Khổng Tử cho đến ngày hôm nay ta không thể chối bỏ rằng ngài thật là một vĩ nhân của Á Đông và của nhân loại. Thì khi mà Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, con rồng bay tung lên giữa trời cao như vậy đã đánh dấu một mốc son huy hoàng, đúng là vận nước đến thời kỳ mở ra rực rỡ. Thật vậy, từ khi mà định đô được ở Thăng Long rồi, đất nước ta chễm chệ, đàng hoàng, đĩnh đạc sánh vai với các

[13:08]nước chung quanh, kể cả cái nước Trung Hoa lớn lao như vậy mà cũng phải dè chừng và nể phục chứ không dám xâm lấn. Và có một lần khi mà họ định xâm lấn ta đánh thọc qua tới bên đó luôn để ngăn chặn cái bước tiến của họ. Còn ở những nước chung quanh, rồi từ như Chiêm Thành, những nước Ai Lao, vân vân, thì ta đều để lại cái dấu vết uy quyền của Đại Việt vào thời đó với các nước chung quanh đó. Cho nên là cả cái quân sự, rồi văn hóa, kinh tế đều phát triển vượt bậc. Nên đây là một cái cái quyết định hết sức là sáng suốt và để cho dù qua cho nhiều cái sự thăng trầm như vậy, nhưng mà rõ ràng ngày hôm nay,

[13:54]kinh đô Thăng Long Hà Nội của ta vẫn hiên ngang giữa đất trời để ta đón nhận, ta đón chào, ta tiến hành cử hành Đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội, thì cái tầm nhìn của cái người lập đô thật là sáng suốt, thật là sắc bén, sâu xa. Và dĩ nhiên như ta đã nói, cái quyết định đó có thấp thoáng cái bóng dáng của nhà sư Vạn Hạnh. Và có lẽ là cái việc mà cái tích của nhà sư Vạn Hạnh với Lý Công Uẩn thì có nhiều cái thuyết, nhưng chúng tôi thiên về cái thuyết mà chúng tôi cho rằng hợp lý nhất, căn cứ trên sử liệu là hợp lý nhất, rằng là

[14:41]mẹ và bố của Lý Công Uẩn là vốn là nhà nghèo, hai người lúc đó bà đang có mang mà đi vào rừng, rồi ông thấy bà mệt quá khát nước, ông mới kêu bà ngồi đó để ông đi tìm nước. Nhưng mà chẳng may ông rớt vào một cái giếng, một cái giếng tự nhiên nào ở trong rừng, ông chết luôn. Thế là, và mối đùn lên thành cái ngôi mộ, còn bà thì chờ mãi không thấy chồng. Thì lúc đó Bắc Ninh là khu rừng rậm rạp, bà nghe tiếng chuông chùa văng vẳng, bà cố gắng đi lê từng bước từng bước đi tìm về và đến cái ngôi chùa của nhà sư Lý Khánh Văn. Thì trước đó một đêm, nhà sư Lý Khánh Văn đã nằm mơ thấy Hộ Pháp báo mộng là phải dọn dẹp chùa, mai có thiên tử đến.

[15:26]Thì ông cứ dọn dẹp, nhưng mà sáng ra chờ hoài không thấy thiên tử, mà thiên tử lúc đó lại đóng đô ở Hoa Lư. Ông cũng không nghe tin là vua từ Hoa Lư mà đi vi hành về tới cái vùng Bắc này, ông cứ ngạc nhiên, nhưng mà Hộ Pháp đã nói thì chắc ắt là có. Ông cứ dọn dẹp chùa và chờ đợi, rồi nên có một cái bà mang bầu mệt mỏi đến xin tá túc thì ông vội vàng chỉ một cái chỗ cho ở và vì ông còn mắc để lo đón vua á mà. Nhưng mà rồi vua thì không thấy, bà đó đêm đó bả trở dạ sinh ra một đứa con trai rồi bà cũng qua đời nhanh chóng. Thì cái sự tình kỳ lạ, nhưng mà khi đứa bé sinh ra, hào quang sáng lên cả chùa mà gương mặt đứa bé phi thường khôi

[16:11]ngô, tuấn tú, giữa lòng bàn tay hai bên có bốn chữ "sơn hà xã tắc", ông mới sực nhớ lại cái giấc mơ của Hộ Pháp và ông đinh ninh trong bụng chính thằng bé này mới là thiên tử mà Hộ Pháp đã báo. Vì vậy ông hết sức là yêu quý. Lớn lên, đứa bé cực kỳ thông minh, mẫn tiệp mà ông thấy cái tài nghệ của mình không đủ sức để mà dạy dỗ nên ông đã đưa về chùa Tiêu Sơn giới thiệu cho anh mình là nhà sư Vạn Hạnh. Và nhà sư Vạn Hạnh là một thiền sư đắc đạo, tài nghệ phi thường, văn võ song toàn, tuyệt luân, tất cả các phương thuật trong đời đều nắm vững. Sư Vạn Hạnh cực kỳ giỏi, ngoài cái chứng đạo thâm sâu trong thiền

[16:55]định, ông còn là một cái nhà phương thuật nắm hết mọi cái cái phép học, cái pháp thuật, cái phép học của thế gian, mà trong đó phong thủy địa lý là một, là một cái tài nghệ của ông. Nên khi mà đưa Lý Công Uẩn về nuôi, ông mới dốc hết cái tâm hồn, tâm huyết của mình để đào tạo đứa bé này. Vì đúng là ông nhìn tướng mạo biết đứa bé này sẽ làm vua, cộng thêm cái giấc mơ mà người em của mình là Lý Khánh Văn kể lại nên ông đã hết sức là yêu quý. Và như vậy cái thuyết này là việc mà Lý Công Uẩn là con nuôi của Lý Khánh Văn rồi trở thành đệ tử của sư Vạn Hạnh là cái thuyết mà được chúng tôi đón nhận nhất, chúng tôi chấp nhận nhất.

[17:45]Còn những cái thuyết đôi khi được ghi trên sách vở và có đôi điều xiên tạc về sư Vạn Hạnh thì chúng tôi cũng không hài lòng lắm nên không tiện nêu ra đây. Và như vậy, khi lên ngôi vua một năm vào năm 1009 thì Lý Công Uẩn đã quyết định năm sau dời đô về về Đại La, về Thăng Long. Thì cái việc mà quyết định đó không phải là chỉ một năm mới quyết định mà khi từ còn thơ ấu cùng với thầy mình đi trên núi, băng sông Hồng qua Đại La ngắm nhìn những cái đồi đất, những ao, những hồ thì thầy trò đã nói chuyện với nhau về cái đất đế đô ở đây rồi. Thế là sư Vạn Hạnh đã dạy cho đệ tử mình là: "Con hãy nhìn xem cái dòng sông Hồng cuồn cuộn sóng

[18:37]chảy về Biển Đông, con hãy nhìn xem mặt nước Hồ Tây mênh mông ẩn chứa bao nhiêu điều kỳ vĩ, con hãy nhìn xem những cái hồ nhỏ bên cạnh và những cái đồi đất, những cái góc đường, tất cả đã tạo nên một cái thế phong thủy đặc biệt mà đúng là Cao Biền ngày xưa cũng rất là sáng đã chọn nơi đây. Tuy nhiên, Cao Biền không phải là chánh mạng vua của Việt Nam nên không thể tồn tại mãi. Còn nếu sau này một vị vua nào anh minh sáng suốt mà biết lấy đây làm đất đế đô thì có thể tính được kế bền vững lâu dài cho con cháu. Con hãy nhớ!" Như thế này, là thầy trò đã vậy, lúc mà học về phong thủy địa lý đã dạy nhau, đã nhắc nhau như thế.

[19:23]Cho nên trong lòng của Lý Công Uẩn đã chuẩn bị một cái kinh đô bền vững muôn đời cho Đại Việt rồi. Nên vì vậy, vừa lên ngôi vua không bao lâu ông đã ra chiếu dời đô và chuẩn bị mọi thứ để sang năm là năm 1010 là dời kinh thành đi luôn. Nên cái việc này, cái việc mà cái tầm nhìn của người lập đô mà qua 1000 năm ta thấy được cái sự sáng suốt sâu sắc, đúng là có bóng dáng của nhà sư Vạn Hạnh. Mà một lát nữa ta nói chính vì có bóng dáng của nhà sư Vạn Hạnh mà Phật giáo thật sự là phải có trách nhiệm rất nhiều với với đất nước này. Rồi qua một nghìn năm lịch sử như vậy, một kinh đô đi qua một nghìn năm như thế,

[20:09]cũng cho ta một ý nghĩa nữa là đất nước ta đã đi qua nhiều thăng trầm của lịch sử. Đất nước ta đi qua nhiều thăng trầm của lịch sử suốt một nghìn năm đó, không phải lúc nào cũng yên bình để cho cái người thiếu nữ e ấp, thẹn thùng khi gặp một người văn nhân, một tài tử cưỡi ngựa đi qua. Không phải lúc nào đất nước ta cũng yên bình, thịnh trị để ta nghe tiếng trẻ thơ ê a đầu làng, tiếng kinh tụng văng vẳng ở chùa xa, hoặc là tiếng hò, câu hát trên sông, trên hồ vang đi khắp xứ. Sự thực, trong một nghìn năm đó, có những lúc tiếng khóc, nhà cháy, đất nước lầm than, rồi những người trai tráng phải khoác chiến bào, cầm gươm lên đường mà mà chống ngoại xâm.

[21:06]Nhưng rồi cuối cùng vẫn đi qua một nghìn năm. Khi khép lại một nghìn năm này, đất nước ta đã hòa bình, thống nhất, độc lập. Và như vậy, với một nghìn năm thăng trầm đó, ta hiểu một điều là dân tộc ta là một dân tộc kiên cường, bất khuất. Vì nếu không kiên cường, bất khuất, ta sẽ không có cái ngày kỷ niệm một nghìn năm Thăng Long mà thanh bình, phát triển thịnh vượng như thế này. Vậy, một lần nữa, ý nghĩa thứ hai mà ta thấy được khi đi qua thủ đô một nghìn năm là dân tộc ta là một dân tộc kiên cường, bất khuất. Đó là ý nghĩa thứ hai. Ý nghĩa thứ ba, ta thấy rằng là tại sao ta phải nhìn lại một nghìn năm?

[21:58]Xin thưa, ta phải nhìn lại quá khứ, ta hiểu lại quá khứ để ta yêu thương dân tộc mình, Tổ quốc mình nhiều hơn. Có những khi chúng ta sống hời hợt, chúng ta chỉ biết từng bữa ăn trước mắt, rồi có những người chỉ lo sinh kế, chỉ lo làm giàu. Nhưng mà có mấy người có thể có được một trái tim biết rằng giờ đây ta ngồi đây, trên đất nước yêu thương này, từng ngày dựng xây, phát triển này, Biển Đông sóng vỗ bập bềnh, non sông yêu quý càng ngày càng tươi đẹp lên, bao nhiêu con người càng lúc càng bước tới thế này. Ta có hiểu rằng để có được ngày hôm nay như thế, cha ông ta phải đi qua một nghìn năm vô cùng vất vả, giữ gìn, bảo tồn,

[22:53]chiến đấu, dựng xây, chăm chút từng lời thơ, mài giũa từng đường gươm để giữ gìn đất nước ta trong cái văn hóa tinh tế, đẹp ngời, trong những đường gươm chiến công hào hùng, hiển hách. Cả những cả hai mặt, vừa văn vừa võ, để giữ gìn cái đất nước này. Không phải chỉ dùng cái sức mạnh của lưỡi gươm để bảo vệ đất nước mà còn phải bảo vệ, giữ gìn cái hồn của dân tộc trong từng cái câu nói, trong từng cái lời dạy dỗ để cho cái tâm hồn người Việt Nam chúng ta vừa hiền hòa, thương yêu con người nhưng cũng rất hào hùng, bất khuất. Thì một nghìn năm đi qua như vậy, biết bao nhiêu công lao của tổ tiên đã để lại

[23:39]trong tâm hồn ta, trong dòng máu của ta, nhưng mấy người nhớ được điều này? Chúng ta có khi phải hời hợt quá, đôi khi chúng ta tầm thường và cạn cợt quá, cứ nhớ, cứ nghĩ đến những cái cuộc sống lặng lẽ trôi qua trong từng ngày với mình mà quên đi công ơn của tổ tiên của chúng ta biết bao nhiêu đời đã dày công khó nhọc. Nên vì thế, khi mà đón nhận, đón chào một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội cũng là dịp mà ta ôn lại quá khứ, ôn lại quá khứ để nâng niu cái tình yêu dân tộc, tình yêu đất nước. Mà nâng niu tình yêu dân tộc, tình yêu đất nước để làm gì? Để chúng ta đừng sống một cuộc sống tầm thường,

[24:26]để chúng ta thăng hoa được cái tâm hồn của mình. Mà chúng ta thăng hoa tâm hồn của mình để làm gì? Ta gửi cái tâm hồn đó lại cho con cháu ta. Con cháu ta sau này cũng vậy, không được quyền sống tầm thường mà phải có cái trái tim lớn, biết yêu thương cả dân tộc này, yêu thương từ cái cội nguồn Rồng Tiên của ta, trải biết bao nhiêu đời cho đến hôm nay, rồi sau này ta mới yêu thương con cháu ta được, cũng như sau này ta mới có thể yêu thương được cả cái thế giới này được. Nếu không có cái trái tim mà yêu thương được, kính yêu được tổ tiên của ta, nếu không có cái trái tim yêu thương cả đất nước này thì ta không thể nào nói rằng ta yêu thương cái thế giới này được.

[25:08]Nên vì vậy, thế giới càng lúc càng hội nhập, càng gần gũi, ta cần những cái công dân của thế giới, cần những con người biết yêu thương cả nhân loại. Nhưng chỉ có những con người nào đã từng yêu thương đất nước mình đậm sâu thì những người đó sau này mới có thể yêu thương được cả nhân loại. Vì vậy, đón chào một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, ta hiểu về quá khứ để nâng niu cái tâm hồn mình, để thăng hoa tâm hồn mình, biết yêu nước nhiều hơn. Yêu nước nhiều hơn là để sau này ta mới yêu thương được nhân loại đúng nghĩa hơn. Đó là ý nghĩa thứ ba như vậy.

[25:51]Còn ý nghĩa thứ tư là ta hiểu về quá khứ để ta bước vào tương lai chững chạc hơn. Thế giới từng ngày đi tới với những sự biến đổi rất là lớn lao. Ta không lường được một nghìn năm sau nữa chuyện gì sẽ xảy ra. Ta không dám nghĩ rằng là một nghìn năm nữa, ta lại hân hoan đón mừng hai nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, ta không dám nghĩ như vậy. Vì sao vậy? Vì trong một ngàn năm tới, nếu con người sống sai lầm, tự mình phá hủy môi trường sinh thái, tự mình hiếu chiến, gây hấn, đấu tranh với nhau, có khi Trái Đất bị hủy diệt rồi. Cho nên ta không dám tính gì hết, không dám tính rằng sau này một nghìn năm sau, con cháu ta lại đón mừng hai nghìn

[26:46]năm Thăng Long - Hà Nội, chưa chắc điều đó xảy ra. Hoặc là nếu mà trong một nghìn năm tới, con người ta biết kiềm chế, biết suy nghĩ có ý thức, chung tay nhau xây dựng cái hành tinh này tốt đẹp thì những tháng năm sắp tới sẽ là những tháng năm tuyệt vời, vì kỹ thuật càng ngày càng tiến bộ và con người ta đã vận dụng kỹ thuật đó, cái sự thông minh đó để xây dựng cái Trái Đất này lại hòa bình hơn, hạnh phúc hơn, yên ấm hơn. Và lúc đó, các ranh giới giữa các quốc gia có thể bị xóa nhòa. Ta nói câu này đây là một cái hy vọng, có thể lúc đó, nếu con người ta ai cũng tốt lên cả thì ranh giới của các quốc gia có khi bị xóa nhòa,

[27:38]là chúng ta cũng không lường được là một nghìn năm sau cái thế giới sẽ như thế nào. Nhưng mà dù thế nào đi nữa thì cũng đã có một lần trên quả đất này, tại nơi mảnh đất này, có một dân tộc hào hùng, bất khuất, xây dựng một cái kinh đô đi qua nhiều thăng trầm của lịch sử nhưng rồi đã để lại dấu ấn cho nhân loại, có một dân tộc thông minh thế, hiếu hòa như thế, đã đóng góp được rất nhiều cho việc dựng xây hòa bình của thế giới. Đó, thì cái việc mà ta hiểu quá khứ để ta chững chạc bước vào tương lai là hiểu như thế nào?

[28:19]Lịch sử có cái biến động, lịch sử nhiều biến động, cái sự đối đãi, hơn thua, hợp tác giữa các nước với nhau còn rất nhiều thay đổi mà ta không lường trước được. Thì trong tương lai sắp tới cũng như vậy, cái sự đôi khi đối đầu, đôi khi tranh hơn tranh thua, nhưng mà có nhiều cơ hội để hợp tác giữa Việt Nam ta với các nước, thì bao nhiêu cái tình huống như vậy, ta học được một bài học lịch sử để mong rằng là con người hãy yêu thương nhau, hãy sống với nhau bằng tình thân ái, hãy nắm tay với nhau để xây dựng một hành tinh hòa bình, hạnh phúc, đừng nuôi nấng cái lòng hận thù, hiếu chiến, hơn thua để rồi tàn phá chính cái Trái Đất thương yêu của mình.

[29:15]Đó là điều mà chúng ta đón chào một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội để bước vào cái tương lai với cái tâm nguyện như thế. Cái ý nghĩa thứ năm mà ta muốn nói khi ta đón chào một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội là trách nhiệm của Phật giáo đối với đất nước. Ta đều hiểu rằng cái vị vua mà lập nên cái kinh đô Thăng Long - Hà Nội là một vị vua của đạo Phật. Một con người mới sinh ra là đã ở trong chùa, rồi lớn lên được học ở trong chùa, nhưng mà thầy không cho xuất gia đi tu mà biết rằng cái vận mệnh đất nước nằm trong tay cậu bé này, nên ông dạy mọi điều để sau này làm vua, mà làm một vị vua tốt, một vị vua anh minh,

[30:08]vị vua thương dân, thương nước, chứ không phải là một vị vua mà ích kỷ, tham vọng, chỉ lo cho chính mình. Mà đúng, ông đã, sư Vạn Hạnh đã hun đúc, dạy dỗ được một vị vua như thế để lại những trang sử đầy cảm xúc cho dân tộc ta. Và ta cũng biết rằng sư Vạn Hạnh đã dạy cái gì đó, dạy cái gì đó mà những triều đại Lý cực kỳ oai hùng. Thậm chí, như ta đã biết vậy, khi quân Nguyên Mông sang đánh nước ta thì lúc đó là Thăng Long đã được cái triều đại nhà Trần cai trị, tiếp quản, và nhà Trần cũng phải vất vả đánh quân Nguyên ba lần. Thì lúc đó, một hậu duệ của nhà Lý là Lý Long Tường, ông mới

[31:03]Qua tới bên Hàn Quốc để lánh nạn và ở tại đó, ông đã giúp cho nhân dân của Triều Tiên đánh tan giặc Nguyên Mông. Và như vậy, cái bản lĩnh của người Việt Nam đi tới đâu là xây dựng được chiến công tới đó, thì ta phải biết xuất phát từ cái cội nguồn của Lý Công Uẩn, mà Lý Công Uẩn tức là nhà sư Vạn Hạnh. Như vậy, sư Vạn Hạnh đã dạy cái gì đó mà trong triều đại Lý đã rất nhiều nhân tài. Tuy nhiên, vận trời đã thay đổi, đã tới lúc phải chuyển sang nhà Trần, thì thôi âu đó là cũng lý vô thường của cuộc đời này. Ta cứ lặng lẽ mà đón nhận cái định luật vô thường nó như thế. Nhưng chính vì cái vị vua này là vị vua Phật giáo

[31:49]đã xây dựng nên kinh đô, nên khi đất nước kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long Hà Nội thì người Phật giáo phải thấy được trách nhiệm của mình đối với đất nước này. Ví dụ như một tôn giáo nào đó có thể không đặt cái vấn đề, cái trách nhiệm đối với đất nước lắm, không đặt cái vấn đề phải yêu nước lắm, ta không trách. Bởi vì bối cảnh như thế, cội nguồn như thế, xuất phát như thế. Nhưng người của đạo Phật mà nếu không có trách nhiệm đối với đất nước, không quan tâm đến vận mệnh đất nước, không yêu nước thì cực kỳ đáng trách. Do đó, nói là đại lễ 1.000 năm Thăng Long Hà Nội cũng là nói lên cái vận mệnh của đất nước,

[32:40]của cả nước, nhưng mà sự thật cũng nhắc ta rất nhiều cái trách nhiệm của Phật giáo đối với đất nước này. Và chính vì Phật giáo có trách nhiệm với đất nước này, cho nên những người đệ tử Phật cả xuất gia lẫn tại gia phải từng ngày cố gắng hoàn thiện chính mình, phải tu dưỡng tâm hồn của mình sao cho tốt đẹp, thăng hoa, vừa siêu thoát theo cái hướng đi tâm linh của Phật dạy, vừa góp công một cách thực tế để xây dựng cuộc đời, đóng góp nhiều điều đẹp cho đất nước mình. Người đệ tử Phật phải làm được điều này. Khi ta hoàn thiện chính mình như thế, từng cái con người đệ tử Phật tốt lên từng ngày, cả cái giáo hội tốt lên từng ngày,

[33:31]đó chính là ta thực hiện được lời dạy của Đức Phật, ta đền ơn được tứ ân, ta đền ơn được Tam bảo, và ta không hổ thẹn mỗi khi ta nhắc đến lịch sử 1.000 năm đi qua của dân tộc ta. Đó là trong nói về sự kiện 1.000 năm, ta có năm ý nghĩa để suy ngẫm như thế.

[33:56]Cái về cái kinh đô, thì vào thời xưa, để lập một kinh đô phải hội tụ được bốn yếu tố tốt đẹp. Thời nay thì nhiều hơn, thời nay thì để muốn lập một kinh đô, các nhà lãnh đạo phải suy ngẫm rất nhiều, nhưng mà ngày xưa chỉ cần bốn yếu tố là thành lập được. Ta biết rằng trước đó kinh đô là ở Hoa Lư. Từ đời Đinh Tiên Hoàng qua tới Lê Hoàn, Lê Long Việt, Lê Long Đĩnh là kinh đô ở Hoa Lư. Nhưng mà cái thế Hoa Lư, nếu ta đến ta tham quan, ta sẽ thấy đó là những dãy núi vôi chập trùng. Mà núi đá vôi đó nó tạo thành những cái gai, những cái xương trên cái địa hình của núi. Và những cái gai, cái xương đó nó cực kỳ là hiểm trở.

[34:49]Và nếu mình nói vào cái phong thủy, địa lý thì nó cũng là phên, là giậu, nó bảo vệ cho ta, nhưng mà nó cũng có thể là kẻ phản trắc hại ta. Chính vì vậy mà các triều đại vua ở tại Hoa Lư cứ hay bị trục trặc và phản trắc. Tuy nhiên, cũng có một cái dấu ấn đẹp ở kinh đô Hoa Lư, đó là việc mà Đinh Tiên Hoàng thống nhất các sứ quân, rồi thống nhất đất nước, Lê Đại Hành đánh tan quân ngoại xâm. Và có một con người mà ta hay chê trách, đó là Lê Long Đĩnh, mà ta hay gọi là Lê Ngọa Triều. Nói rằng ông vào khi mà dự triều chính, ông không có ngồi nổi để mà tham dự, quyết định triều chính mà phải nằm, vì ăn chơi vô độ, bệnh hoạn liên miên.

[35:41]Nhưng xin thưa, sự thật nhiều khi không phải như thế. Bởi vì khi Lê Long Đĩnh lên ngôi 3 năm thì có ít nhất hai cái việc làm quan trọng. Một việc làm thứ nhất, chính ông là người ra lệnh gửi một sứ bộ sang Trung Hoa để thỉnh Đại tạng kinh về cho Việt Nam. Lúc đó mình chưa có đủ Đại tạng kinh, mà bên Trung Quốc họ đã tiến bộ trước, họ đã in được Đại tạng kinh, thì thay vì ta phải mày mò ta in, ta cứ sang đó thỉnh, thỉnh rồi từ từ in sau. Và cái người đầu tiên, ông vua đầu tiên mà gửi phái bộ quyết định để thỉnh là chính Lê Long Đĩnh. Cái người mà ta cứ đồn rằng ổng lấy cây mía để lên đầu ông sư rồi ổng

[36:24]róc mía, rồi lỡ phạm tay chặt vào đầu ông sư chảy máu rồi cười chơi. Nếu mà đó là một người mà coi thường nhà sư thì không thể là một người mà gửi cái phái bộ đi mà thỉnh Đại tạng kinh về. Đây là một cái nghi vấn lịch sử. Rồi một điều nữa, nếu nói Lê Long Đĩnh là người bệnh đến cái nỗi mà vào triều không ngồi nổi, nhưng mà trong 3 năm ông đánh sáu trận giặc đều thắng cả, thắng lẫy lừng. Trước vài tháng khi chết năm 24 tuổi, ông đánh tan những trận giặc luôn, ở tại cái vùng Nam Định luôn. Thì một con người mà thân chinh cầm quân đi đánh giặc, đánh sáu trận đều thắng thì không thể là người bệnh đến nỗi vào trong triều ngồi không nổi.

[37:06]Nên đây cũng lại là một cái nghi vấn của lịch sử. Nên do đó là trong 3 năm trị vì của Lê Long Đĩnh có hai cái sự kiện như vậy: một là thỉnh Đại tạng kinh, hai là đánh thắng sáu trận giặc. Và sau đó ông lại chết sớm, rồi triều thần, nhất là tướng Đào Cam Mộc đã cùng với triều thần suy tôn đưa Lý Công Uẩn lên. Đó. Khi Lý Công Uẩn lên, ông đã dời đô về Thăng Long thì để tạo thành một cái kinh đô ta đòi hỏi ít nhất là bốn yếu tố. Yếu tố thứ nhất là yếu tố địa lý, là yếu tố ưu tiên. Địa lý này không phải phong thủy nha, địa thế giao thông á. Tức là kinh đô của vua phải là nơi dễ dàng có cái sự giao

[37:50]thông liên lạc với các khu vực khác của cả nước. Chứ không thể là khó liên lạc, khó liên lạc thì làm sao mà triều đình kiểm soát được các khu vực khác. Do đó phải nằm ở vị trí nào đó mà lên bắc xuống nam, từ chuyển đông qua tây đều dễ dàng thuận lợi, có những con đường dễ dàng thuận lợi để mà vua mới trực tiếp đi tới, hoặc gửi những phái bộ đi tới, gửi những quan lại đi tới mà kiểm soát đất nước mình. Thì Hà Nội, Thăng Long có được yếu tố đó. Những đường bộ, đường thủy đều thuận lợi để gửi người đi khắp nơi, cũng như cho người khắp nơi kéo về kinh sư mà hội kiến, mà làm việc. Đó là yếu tố như vậy và Hà Nội đã có được yếu tố này.

[38:37]Yếu tố thứ hai là yếu tố quốc phòng. Kinh đô của vua nằm đó, cái sinh mạng của vua rất quan trọng, lỡ có gì đất nước biến động liền. Cho nên nằm đó cái yếu tố mà quốc phòng sẵn sàng đập tan những cái trận giặc, nhỏ là nổi loạn trong nước, lớn là giặc ngoại xâm đều phải được dễ dàng. Và trong cái sự tính toán của Lý Công Uẩn thì chính cái Đại La thành đó có hội đủ những yếu tố đó. Nếu mà giặc nội xâm hay ngoại xâm nổi lên thì bước tới, tiến lui, thủ thế nào, công như thế nào thì đều thuận lợi. Nên do đó là đây là yếu tố thứ hai để Lý Công Uẩn chọn đó làm kinh đô. Yếu tố thứ ba là yếu tố kinh tế, là thương mại và nông nghiệp phải trù phú.

[39:28]Là kinh đô đặt ở nơi một cái vùng mà chung quanh là ruộng lúa phải phì nhiêu để cung cấp nuôi được người kinh đô. Vua phải ăn những cái lúa gạo đó, quan lại, chiến sĩ, nhân dân phải ăn được cái lúa gạo ở những cái vùng chung quanh đó, phải đủ sức mà trù phú để nuôi, mà nếu dư ra còn có thể đem cung cấp cho các địa phương khác nữa. Nên cái yếu tố kinh tế này là quan trọng. Thêm nữa là thương mại dễ dàng khi mà giao thông liên lạc, trên là bờ là đường, dưới là sông là nước, thuyền có thể đi, ngựa có thể chạy, người ta có thể đem những sản vật từ nơi này nơi kia qua lại trao đổi mua bán với nhau làm cho nền kinh tế thịnh vượng.

[40:13]Và như ta đã biết, cái dịch vụ cung cấp là một yếu tố quan trọng để đem lại cho cái nền kinh tế phồn vinh. Ví dụ như Nha Trang của ta, thực sự là kinh tế không dồi dào nếu dựa trên tự nhiên nông nghiệp. Cái vùng Khánh Hòa, Nha Trang ta là bị núi bao vây hết. Ta muốn đi qua một cái địa phương khác, luôn luôn phải qua đèo. Ta rất nhiều đèo, luôn luôn phải qua đèo. Và ta chỉ đi bằng đường biển, và đường biển thì phải có thuyền, mà không phải ai cũng có thuyền. Mà cái đồng bằng để ta có thể trồng lúa cũng không nhiều. Cho nên nếu mà nói về nông nghiệp tự nhiên, đất Nha Trang, Khánh Hòa ta không thuận lợi.

[40:52]Nhưng ngày hôm nay, Nha Trang, Khánh Hòa ta phát triển cái dịch vụ du lịch, bỗng nhiên ta sáng giá lên liền. Cứ bao nhiêu cuộc thi người mẫu, hoa hậu thi tùm lum cũng ở đây. Quý Phật tử có đi coi hoa hậu không? Có đi coi không? Đừng có coi nha, coi độc lắm, đừng đi coi. Đúng rồi, thầy đừng coi... Và yếu tố thứ tư là yếu tố tâm linh. Yếu tố tâm linh thì người xưa tin rằng, nói người xưa chứ người nay cũng tin thấy mồ luôn. Người xưa tin rằng là cái phong thủy có thế rồng thế rùa, thế phượng thế chim, có hổ rồi chầu về thì khi người nào ở nơi miếng đất đó, tự nhiên sẽ được phát triển may mắn. Hoặc là ai mà táng mộ của ông bà mình vào nơi cái đất mà ta gọi là hàm rồng hay

[41:43]là đầu rùa gì đó, thì con cháu sau này tự nhiên sẽ phát triển thịnh vượng. Ví dụ như là một người mà có thể làm chủ tịch tỉnh, hoặc là chủ tịch huyện, hay là trưởng ban Tuyên giáo tỉnh nói một tiếng bao nhiêu người phải nghe, vân vân, thì coi chừng ông bà mình đã táng một cái mả nào trúng chỗ rồi thì con cháu mới lên làm cán bộ được. Người xưa đã tin điều đó rất nhiều. Và người nay có tin không ạ? Cũng tin sái cổ ha. Đó là mộ, rồi cái nhà cũng vậy. Ví dụ ở cái nhà nó phải hợp hướng, rồi cái nhà bước ra cái con đường như thế này, cái ngõ như thế kia, bên kia là bờ sông bờ hồ, sau lưng là núi thế này thế nọ vậy thì nó tạo nên một cái vượng

[42:21]khí để cho con người được hưởng nhiều cái may mắn như thế. Và nó không phải chỉ là cái quang cảnh mà còn do con người nó tạo ra nữa. Ví dụ như khi ta đến một cái văn phòng của một cái ông giám đốc, thấy ông ngồi trên cái bàn ngồi bệ vệ, ghế bàn đẹp và sau lưng ông, ông treo một bức tranh, bức tranh con cọp. Ta mới hỏi ông là: "Vì sao mà ông treo bức tranh con cọp phía sau?" Nói: "Dạ, là bởi vì lúc mà khánh thành cái tòa nhà, văn phòng này, một người đã tặng cho tôi một cái bức tranh con cọp, tượng trưng rằng là giám đốc là uy quyền, quyền uy như con cọp." Nói: "Anh hiểu lầm rồi. Cái con cọp mà nó nằm sau lưng anh tức là lúc nào sau

[43:04]lưng anh cũng có kẻ thù, công ty anh không có yên. Nếu mà nói theo điềm phong thủy địa lý, anh làm ơn gỡ ra." Ống lật đật ổng gỡ xuống. Ống treo bức tranh cảnh nhà quê thanh bình, cảnh nhà lá có mấy thiếu nữ chèo thuyền. Nói: "Vậy là tương lai của anh anh sẽ về nhà quê anh ở cái nhà lá này đó. Anh không biết anh làm ăn sao mai mốt anh sẽ về nhà lá này anh ở." "Ủa vậy làm sao thầy?" Nói: "Anh làm sao cho nó đơn giản, nhưng mà nó vững và bền thì sẽ là công ty sẽ phát triển, chứ đừng có suy nghĩ tùm lum. Mà chính khi ta suy nghĩ tùm lum nó lại động." Mà nhớ như vậy, trong cái tâm linh nó đòi hỏi ta phải tĩnh,

[43:38]tĩnh tại, tức là lòng ta yên tĩnh, bao dung được mọi điều. Vậy đó mà người đó sẽ may mắn, sẽ phát triển. Nhớ cái tĩnh, vậy mà nó thắng cái động, còn cái người mà động lăng xăng lăng xăng, chứng tỏ rằng tâm hồn mình nhỏ thì địa lý phong thủy cũng vậy, như vậy. Thì thì cái kinh đô cũng vậy, là giống như là trong cái Chiếu dời đô mà vua Lý Thái Tổ đã nói: "Đây là thế mà rồng cuộn hổ ngồi." Sự thật thì nói lại cái thế rồng cuộn hổ ngồi là thế của 1000 năm trước, ngày nay thì ta không tìm thấy con rồng nào cuộn mà con hổ nào ngồi. Vì sao vậy? Vì những cái đồi đã bị san phẳng, tòa những tòa nhà cao to đã mọc

[44:18]lên che tất cả, rồi cái thủy điện Hòa Bình đôi khi cũng chặn bớt nước của sông Hồng, cho nên ta thấy là là cái cảnh ngày hôm nay của kinh đô Hà Nội nó không đẹp về phong thủy như ngày xưa đâu. Rồi chính vì lý do đó mà đôi khi Nhà nước cũng rục rịch cứ muốn dời đô một lần nữa, nhưng mà không phải như vậy, sự thật cái vấn đề nó không phải như thế. Tuy nhiên, thì ta hiểu rằng trong bốn yếu tố mà để lắp đặt, lập định một cái kinh đô nó có yếu tố tâm linh rất là quan trọng, là cái phong thủy phải đắc địa để nó tạo nên cái thế lực lâu dài cho quốc gia mà đúng là sư Vạn Hạnh đã nói đúng, Lý Công Uẩn đã nhìn đúng.

[45:03]Kinh đô ta đặt ở đó thật là thật là tốt đẹp. Lát nữa ta sẽ còn nói tới cái yếu tố ngôn ngữ nữa. Thật ra trong 1000 năm qua đã nhiều lần ta đã thay đổi kinh đô, nhưng mà Thăng Long - Hà Nội vẫn là thiêng liêng nhất. Ví dụ như là có một lần ta đã suýt dời đô về Thanh Hóa, ở Tây Đô, khi mà Hồ Quý Ly đã xây dựng cái kinh đô đó. Vì Hồ Quý Ly nghĩ rằng cái đất Hà Nội làm kinh đô nó gần Trung Quốc quá, Trung Quốc cất quân sang đánh ta không kịp thời gian chuẩn bị để phản công, cho nên ta dời đô về Thanh Hóa thì lấy ta thêm được thời gian để chặn cái bước tiến của quân thù. Ông nghĩ như vậy, và ông chọn cái đất Thanh Hóa để làm Tây Đô và mới rục rịch,

[45:54]mới xây được cái thành cũng chưa hoàn chỉnh lắm thì chiến tranh đã xảy ra. Đó là năm 1407. Vua Quang Trung cũng đã chọn Nghệ An để làm kinh đô mà gọi là Phượng Hoàng Trung Đô khi ông đi về cái vùng sông Lam núi Quyết. Lúc đó La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp đã tư vấn nói rằng nếu chọn kinh đô ở Nghệ An này, thế nước sẽ rất là bền vững. Và vua Quang Trung cũng đã chuẩn bị mọi điều để xây dựng kinh đô ở Nghệ An, nhưng mà tiếc rằng là không kịp. Khi vua gần mất, đã gọi Trần Quang Diệu đến nói rằng: "Các ngươi phải nhanh chóng dời đô từ Phú Xuân về Nghệ An. Vì nếu các ngươi không gì kịp dời đô, Nguyễn Ánh nó đánh ra các ngươi

[46:39]không có chỗ để chôn thây." Mà đúng, cái lời tiên tri cực kỳ xuất sắc, Nguyễn Ánh đánh ra không ai có chỗ chôn thây hết. Đó, cái cái nhìn của vua Quang Trung cũng hết sức là siêu việt. Rồi ta còn có cái kinh đô Phú Xuân - Huế là từ mà Nguyễn Hoàng năm 1545 đi vào trong Trấn đất Thuận Hóa như vậy. Rồi đó cũng là kéo dài đến tới năm 1945 là khi mà Bảo Đại thoái vị thì kinh đô như là ở Huế. Rồi ta có Sài Gòn - Gia Định suốt hơn 300 năm, từ khi mà Nguyễn Hữu Cảnh được vua nhà Nguyễn nghĩa là sai đi vào để lập cái đất Sài Gòn - Gia Định thì có một thời, trước 75, Sài Gòn - Gia Định đã là kinh đô của chế độ Cộng hòa ở trong Sài Gòn.

[47:30]Rồi ta cũng có cái Cần Thơ mà nhiều người đã mơ mộng gọi Cần Thơ là Tây Đô, tức là cái kinh đô của miền Tây, nhưng mà sự thật thì cũng không có thành bởi vì dù sao nó cũng chỉ là một cái thủ phủ nhỏ miền Tây thôi. Và ta có cái kinh đô Đồ Bàn ở Bình Định là của người Chăm Pa, Chiêm Thành. Tức là trong suốt 1000 năm qua, ta đã lác đác có nhiều lần, có những lúc mà thay đổi về kinh đô, nhưng mà kinh đô Thăng Long - Hà Nội cuối cùng vẫn trở về là đất đế đô rất là tốt đẹp. Mà trong cái yếu tố để chọn làm đất đế đô đó, ta hiểu như thế này: là ngôn ngữ là quan trọng, ngôn ngữ của người dân tại thủ đô là yếu tố quan trọng.

[48:14]Bây giờ nếu căn cứ trên khách quan, suốt từ miền Bắc chạy dài đi qua miền Trung, từ cái Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị, Huế vào Quảng Nam, Đà Nẵng, rồi vào tới Khánh Hòa, tới Bình Thuận và chạy luôn tới miền Tây, tới Cà Mau, Hà Tiên thì người vùng nào nói giọng hay nhất? Khách quan mà ta chọn, người nào ạ? Dù ta có thiên vị cái ngôn ngữ địa phương mình cách nào, ta cũng đều phải chấp nhận rằng giọng người Hà Nội hay nhất, đúng không ạ? Đúng rồi, không còn cách nào khác. Và như chúng tôi vậy, chúng tôi cũng là người sinh trưởng trong miền Nam nhưng mà từ nhỏ đã mê giọng Hà Nội, đã mê giọng Hà Nội.

[49:01]Tôi là chúng tôi là một cái fan của giọng nói Hà Nội, nên khi viết cái bài nhạc Đi Giữa Hà Nội chúng tôi có viết cái câu là: "Giọng Hà Nội tiếng muôn đời sao lạt thương." Vì giọng Hà Nội cực kỳ trau chuốt, rất là hay. Có thể nói là hay nhất nhì thế giới nếu mà ta nhận định trên khách quan. Cái giọng phát âm Hà Nội là hay nhất, nhất nhì thế giới, không có thua cái giọng nói của nước nào cả. Nên việc mà chọn kinh đô ở một nơi mà có giọng nói hay nhất cũng là một yếu tố rất quan trọng. Chứ nếu mà kinh đô ta chọn ở một nơi mà người ta nói không có chuẩn chữ thì sẽ là một điều thiệt thòi cho quốc gia.

[49:48]Ví dụ ta đến cái nơi mà con cá gố bỏ trong cái gổ thì rất là thiệt thòi cho cho cái bộ mặt quốc gia ta, nên buộc là phải có cái ngôn ngữ là như vậy.

[50:02]Năm nay, sắp tới ta kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, ta nói câu này, "Cả nước phải hướng về thủ đô." Ta dùng cái chữ "phải", "Cả nước phải hướng về thủ đô." Ta dùng cái chữ "phải" nhưng mà không có nghĩa là ép buộc, mà đây là mệnh lệnh của trái tim. Cái chữ "phải" là ta nói cả nước phải hướng về thủ đô, nó không phải là cái mệnh lệnh của ai bắt ta cả, mà đây là tự ta bắt ta. Đây là mệnh lệnh của trái tim khi mà ta yêu đất nước ta, ta yêu kính tổ tiên ta, ta hướng về sự đoàn kết của cả dân tộc này thì ta phải hướng về thủ đô, không còn cách nào khác. Trong một đất nước mà người dân khắp nơi hướng về thủ đô và những người đang nắm chính

[50:57]sách cai trị tại thủ đô thì lo toan cho địa phương của khắp cả nước, đó là một đất nước đáng yêu và sẽ hạnh phúc. Đất nước đó xứng đáng hưởng được hạnh phúc. Ta nói lại cái công thức này. Trong một đất nước mà các tỉnh, các địa phương đều hướng về thủ đô của mình, yêu quý thủ đô của mình. Còn những con người mà tại thủ đô đang nắm trong tay vận mệnh của cả nước thì lúc nào cũng lo toan cho cả đất nước, không riêng một địa phương nào, không có cái tư vị, thiên lệch nào thì đó là một đất nước đáng yêu và hạnh phúc. Đất nước đó xứng đáng hưởng được hạnh phúc. Đất nước đó sẽ phải được hạnh phúc. Và để được điều này ta phải, ta dùng chữ "phải" một

[51:52]lần nữa, là ta phải hướng về thủ đô của mình. Vì sao vậy? Bởi vì thủ đô là bộ mặt của quốc gia. Thủ đô ta đẹp là cả quốc gia ta đẹp, còn thủ đô ta mà bị bôi nhọ tức là danh dự của cả quốc gia này bị bôi nhọ. Cho nên vì vậy, không riêng ai, không riêng tỉnh nào, trước hết ai cũng có bổn phận chăm chút cho cái thủ đô của mình vì đó là bộ mặt của quốc gia, là trái tim của tổ quốc, cũng là vinh quang của dân tộc.

[52:32]Một chính quyền nào, một đất nước nào khi họ đến làm việc với ta thì họ phải đến làm việc với thủ đô ta trước chứ không có đến làm việc với tỉnh. Đó là nguyên tắc của luật pháp, của công pháp quốc tế. Và khi họ đến thủ đô mà thấy cái thủ đô nhếch nhác, nhỏ bé, kém văn hóa thì họ nghĩ xấu cho cả cái dân tộc ta. Cho nên đó cũng là lý do mà nhà nước ta cũng phải hết sức lo việc quy hoạch, xây dựng lại thủ đô. Trong cái việc mà quy hoạch, xây dựng lại thủ đô đó, ngoài những cái công trình kiến trúc, hạ tầng, kỹ thuật thì nhà nước còn phải nặng lòng nữa là cái văn hóa của người dân thủ đô nữa. Cái văn hóa của người dân thủ đô vì cái văn hóa đó

[53:20]nó mới là linh hồn của cái cuộc sống của thủ đô. Còn ví dụ như nhà có cao, đường có rộng, con người có ăn mặc đẹp đẽ, sang trọng nhưng mà không có cái văn hóa chiều sâu thì thủ đô đó không có linh hồn, mà thủ đô đó không có linh hồn là đất nước đó không có hồn thiêng sông núi. Cho nên vì vậy, trong cái việc mà ai cũng phải chăm chút cho thủ đô, cái trái tim của tổ quốc thì nhà nước rất là bận tâm chăm lo cho cái văn hóa của thủ đô, mà cái văn hóa thủ đô chính là gì? Trong cái đời sống, trong cái suy nghĩ của người dân thủ đô. Nên người dân thủ đô hơn ai hết nhận một cái trách nhiệm nặng hơn cả

[54:03]nước mình là người dân Hà Nội bây giờ phải sống rất là có văn hóa. Ví dụ mình ở tỉnh xa, nhiều khi mình xề xòa một chút không ai trách. Đôi khi mình càn cợt chút xíu không ai trách. Nhưng mà người dân tại thủ đô Hà Nội mà sống càn cợt, tầm thường, ích kỷ, hoặc là gian dối thì sẽ bị cả nước trách và thế giới người ta cũng trách. Cho nên chính vì vậy, cái người dân Hà Nội, thủ đô phải tu dưỡng tâm hồn của mình nhiều hơn, hơn ai hết. Để làm sao? Để làm sao cho khi một bất cứ quốc gia nào họ đến với nước Việt Nam mình, họ đến với thủ đô trước thì họ, cái điều đầu tiên họ chạm mặt là cái người dân thủ đô, cái cái giọng nói thủ đô, nếp sống thủ đô, văn hóa của thủ đô.

[55:00]Chúng ta có thể nói rằng là

[55:05]chúng ta không có nhiều cái công trình lớn để mà cạnh tranh với các quốc gia đâu. Những cái công trình mà từ xưa để lại, những di tích, di sản để lại ta không có nhiều để cạnh tranh với các nước. Thì nhưng mà ta có một cái di sản văn hóa rất là đậm đà bản sắc dân tộc mà có thể giới thiệu cho thế giới nhiều lắm, nhưng mà ta lại thờ ơ, ta lại thờ ơ. Ví dụ như rằng có một lần chúng tôi đến Tuyên Quang, chúng tôi nói chuyện với Phật tử, chúng tôi nói rằng là:

[55:37]Cứ nhìn người phụ nữ, chúng ta sẽ biết là cái văn minh của dân tộc đó, không cần nhìn đàn ông, cứ nhìn phụ nữ thôi. Sao kỳ vậy? Cứ nhìn phụ nữ là biết. Ví dụ thế này: Có những cái xứ sở cái người phụ nữ ăn mặc càng lúc càng hở hang.

[55:56]Rồi có những cái xứ sở mà người phụ nữ thì ăn mặc kín mít, hai cực đoan. Nhưng mà Việt Nam mình thì người phụ nữ ăn mặc làm sao? Vừa chừng. Không có kín mít mà không hở hang, không lố lăng. Vừa đẹp, cũng vừa tôn vinh được cái nét đẹp của người phụ nữ mà không hở hang, gợi dục. Thì cái mà ta trung dung, không hở hang, không kín mít, nó phải là một cái nét son văn hóa để ta lý luận với thế giới chứ! Ta giới thiệu với thế giới. Đấy, ta không ta không xác định được đó là văn hóa đẹp của ta, ta làm thinh thế là ta bị ảnh hưởng. Khi thì có người tới xúi ta ăn mặc hở đi, cái ta ăn mặc hở; mai mốt có người tới xúi ta ăn mặc kín đi, cái ta ăn mặc kín.

[56:42]Nhưng đâu biết rằng cái ăn mặc của ta hiện nay là vừa chừng, là trung dung, là trung đạo, xác lập được nó là điểm son giới thiệu với thế giới. Nhưng mà ta không nói, ta không xác định được đó là văn hóa của ta để ta tự hào mà giới thiệu để cho du khách đến xem người Việt Nam tôi nền nã như thế này: Các vị tới các vị ăn mặc hở hang, chúng tôi không hở hang như các vị. Hoặc các vị tới các vị quấn kín mít, chúng tôi không kín như các vị, bởi vì chúng tôi tôn trọng cái con người như thế. Tôi vinh danh con người như thế nhưng chúng tôi không lợi dụng thân xác con người như thế, vân vân. Chúng ta có nhiều cái lý luận để giới thiệu cái văn hóa của mình.

[57:20]Hoặc là ví dụ như cái đền, cái chùa của ta, nói tại sao đây là chùa thờ Phật lại có cái đền thờ anh hùng dân tộc thì chúng ta giới thiệu rất là rõ: À, tín ngưỡng của người dân chúng tôi vậy, xem cái người anh hùng dân tộc như là thần thánh, như là thần linh. Chúng tôi nâng cái vai trò của người anh hùng lên một bước cao hơn chứ tôi không xem như các nước của các bạn. Ở các ở nước của các bạn, anh hùng chỉ là anh hùng, hero chỉ là hero. Còn chúng tôi hero của tôi nó thành God, tức là anh hùng của tôi chúng tôi nâng lên thành một bước thành thần thánh. Đó là cái văn hóa chúng tôi, đặc tính của dân tộc tôi.

[58:01]Mà mình vẫn chưa lý luận, mình chưa xác lập cái điều này trong cái văn hóa của mình, trong lý luận của mình để giới thiệu với thế giới sẽ thành ra nếu mình xác lập được, mình giới thiệu được, nó cũng là một trong những điểm để ta thu hút được du lịch. Để cho du khách họ về đây không phải là để ngắm sông, ngắm biển rồi ngắm công trình mà đến đây để họ học. Ta có nhiều cái văn hóa để cho thế giới phải học mà chính ta chưa biết, chúng ta chưa xác định được. Cho nên vì vậy từ đây như anh Tuân, anh làm tuyên giáo, anh phải quan tâm điều này. Anh chỉ đạo ở bên cái văn hóa, phải xác định được đâu là văn hóa Việt Nam để giới thiệu với thế giới.

[58:40]Cái gì là đặc sắc, đặc nét của ta khác với thế giới mà đúng, hay hơn các nước khác để ta giới thiệu cho cả thế giới về đây học. Các anh hãy về đây học với chúng tôi. Đất nước tôi còn nghèo, chưa phải phát triển bằng các anh nhưng trong chiều sâu của văn hóa tâm linh, chúng tôi có nhiều điều các anh phải về đây học. Mà các anh về đây học, nó có lợi cho thế giới nhiều thứ nhiều thứ lắm chứ không phải là chỉ như chừng này. Cho nên vì vậy là để vinh danh được đất nước ta, ta phải chăm chút cái bộ mặt của ta, cái trái tim của ta, đó là thủ đô. Và để chăm chút cho bộ mặt của thủ đô ta, chính người dân Hà Nội phải cố gắng rất nhiều trong

[59:18]việc tu dưỡng tâm hồn và xây dựng cái văn hóa của dân tộc để giới thiệu cho thế giới này như vậy. Nên hôm nay, ngồi giữa đất Khánh Hòa này, ta cũng gởi một cái niềm yêu mến với nhân dân Hà Nội, ta cũng gửi cái thông điệp và nhắn nhủ với nhân dân Hà Nội: Xin người Hà Nội hãy tu dưỡng nhiều, xác lập được cái văn hóa, nâng cao cái văn hóa của Hà Nội lên để làm bộ mặt cho quốc gia, để giới thiệu với thế giới và để làm gương cho cả nước. Xin trân trọng giới thiệu điều này, nhắn nhủ lời này và mong anh Kim Quốc Hoa hãy mang về Hà Nội giùm cho chúng tôi là nhân dân của Khánh Hòa nha quý vị.

[59:59]Hồi nãy thì anh anh Kim Cúc Hoa cũng giới thiệu sơ về cái tiến trình của 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Thì đúng ra cái người mà không chuyên sâu về sử cũng không biết hết là 1000 năm qua không biết là bao nhiêu triều đại đã giữ gìn cái Thăng Long - Hà Nội. Nhưng phải nghiên cứu sử nhiều mới biết chứ không để ý không biết á. Thành thử thôi thì chúng ta không thể chuyên sâu được, nhưng mà sẵn đã nói về nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, thì thôi ta điểm qua một số triều đại một chút xem như đây là kiến thức phổ thông nha. Thì thứ nhất là ta biết rằng đó là từ năm 1010 là Lý Công Uẩn lập đô tại Hà Nội và triều đại kéo dài được 227 năm.

[1:00:41]Sau triều Lý là tới triều tới triều gì á? Tới triều gì? Dám không biết lắm à. Tới triều Trần nha, cái này không thể không biết. Là ta có vị vua mà đi tu á, Trần Thái Tông bỏ ngai vàng đi tu, sau này Trần Nhân Tông chính thức đi tu, vân vân. Đó là đánh tan giặc Mông - Nguyên ba lần. Sau triều Trần là tới triều gì? Tới nhà Hồ. Nhà Hồ chỉ tồn tại có 7 năm. Lý do mà nhà Hồ tồn tại ngắn ngủi thì có mấy lý do. Hồ Quý Ly là những cải cách của Hồ Quý Ly á đến ngày nay cả thế giới phải kinh ngạc là ông đi trước thời đại cũng hơn 500 năm. Những cải cách của ông về cái hành chính như về kinh tế nè, về nông nghiệp, vân vân.

[1:01:24]Và thậm chí là cái người con của ông là Hồ Nguyên Trừng là khi mà bị giặc Minh bắt qua thì nó đưa lên làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Trên thế giới không có cái chuyện mà một tù binh bị bắt về mà đưa lên làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nắm hết quân đội người ta. Thế giới không có chuyện đó. Vậy mà trong thế giới đã có với nhà Hồ. Vì thua trận mà cái thua trận của Hồ Quý Ly là do dân không đồng lòng, dân chưa hiểu Hồ Quý Ly để làm cái gì. Cho nên khi nhà Minh lừa ta, nói rằng đem quân sang đây, nó diệt nhà Hồ để nó cứu nhà Trần, dân tin theo. Bởi từ đây về sau, dân ta đừng dễ tin nha, đừng nghe ai nói gì cũng tin.

[1:02:08]Ví dụ như có một người nào đó họ đến họ nói rằng: "Tôi yêu nước của anh lắm, vì anh hãy làm việc cho tổ chức của tôi, tôi sẽ giúp xây dựng đất nước cho anh, của anh", thì ta nhớ đừng tin, đừng tin. Miệng ai cũng nói ngon, nói ngọt, hứa hẹn đủ thứ, nhưng thâm ý đằng sau vẫn là phá hoại ta. Đất nước mình, mình yêu thương đất nước mình, mình tin đất nước mình cái đã. Còn chừng nào anh tốt, anh chứng tỏ tôi thấy trước, tôi tin sau, không có tin trước. Thì nhưng mà người dân ta lúc đó bị tin trước, nói qua đây nó diệt nhà Hồ xây dựng lại nhà Trần, dân ùn ùn đi theo, quân nhà Hồ đóng đâu nó chỉ hết trơn,

[1:02:44]thế là không có cái bí mật quân sự làm sao mà đánh, thế là đánh tan tác lên nhà, thế là mấy cha con Hồ Quý Ly phải chạy luôn. Chạy khi bắt ba cha con về thì Hồ Nguyên Trừng quá giỏi, một nhà kỹ thuật, một nhà bác học đại tài về chế tạo súng. Bây giờ họ còn thờ Hồ Nguyên Trừng như là thần thánh luôn ở bên Trung Hoa, mà đưa lên làm Binh bộ Thượng thư. Không có một tù binh nào mà đem lên làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, xưa nay không có chuyện kỳ lạ như vậy, tuyệt đối không có, ngàn năm sau, ngàn thủa, thời xưa không có và ngàn thời sau này không bao giờ có chuyện đó. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng là nắm hết binh lực người

[1:03:19]ta, làm sao người tù binh đáng ngờ mà có thể làm bộ trưởng, vậy mà đã có đời nhà Hồ, kỳ lạ. Thì sau đời nhà Hồ thì nước ta bị bị dưới ách xâm lược của nhà Minh hai mươi mấy năm, 21 năm, đến khi mà Lê Lợi, Nguyễn Trãi kháng chiến và giành lại được độc lập. Thì cái triều Lê đó rực rỡ và nhân tài rất là nhiều, như hoa mùa xuân vậy, vượng khí quốc gia tăng lên rất là nhanh. Nhưng mà rồi lại xuất hiện một cái giai đoạn của Mạc Đăng Dung chiếm ngôi, rồi Mạc Đăng Dung sau này cũng phải bỏ kinh đô Thăng Long chạy về núp ở Cao Bằng, một thời gian nữa lại bị dẹp luôn. Thì lúc đó là Nguyễn Kim phò nhà Lê phục hồi lại, gọi là Lê Trung Hưng.

[1:04:01]Nhưng mà lúc đó thì lại xuất hiện cái họa, cái sự chia cách lại giữa chúa Trịnh và chúa Nguyễn. Vì khi mà nhà Nguyễn Kim giúp được nhà Lê lên rồi, thì Trịnh Kiểm nắm quyền, lấn vua luôn, mà không dám tranh ngôi, chỉ giữ mình là chúa, nhưng thật sự đã nắm quyền. Còn người em của vợ là Nguyễn Hoàng, thấy anh anh rể mình khủng khiếp quá, giỏi quá nhưng mà ác quá, thủ đoạn quá, ổng sợ, ổng trốn tuốt vô trong Thuận Hóa, để ổng trấn trong đó rồi tách ra thành chúa Nguyễn cát cứ một phương. Hai bên cứ đánh nhau hoài bao nhiêu trăm năm. Và cái chữ Huế mà ta có nè, kinh thành Huế, cái chữ Huế đó đọc trại từ cái

[1:04:41]chữ Hóa, Thuận Hóa, Hóa do kiêng cữ thế nào đọc thành Huế. Nên ngày nay ta không biết chữ Huế nghĩa là gì. Không, Huế tức là là Hóa đó, cái giọng người ta như vậy. Rồi Tây Sơn nổi lên lập công, đánh tan luôn cả triều Trịnh và triều Nguyễn luôn, và đánh tan luôn là 29 vạn quân Thanh luôn, là do người anh hùng áo vải Quang Trung. Cũng lại xuất hiện một con người rất là kỳ lạ. Quang Trung họ thì họ Nguyễn nhưng gốc thực sự là lại cũng là họ Hồ, là gốc ở Thanh Chương, Nghệ An, để ông tổ tiên dời vào trong Bình Định. À nên họ ở Bình Định cái nhánh họ Hồ cũng rất là nhiều vậy. Thì cái con người này thật sự nói là con người mà như thần như thánh á, rất là lạ.

[1:05:25]Khi mà Nguyễn Huệ tiến quân ra tới Bắc vào gặp vua Lê, triều kiến vua Lê, lúc đó là vua Lê Hiển Tông, thì nhiều cái quan của Lê cũng đến chầu để tận mắt xem cái con người anh hùng áo vải như thế nào, thì trong sử còn ghi lại: Lúc đó có những ông quan của nhà Lê đứng đó, tức ông quan nói là nhà Lê sự thật cũng là làm cho chúa Trịnh á, mới đứng đó mà chúa Trịnh thì tan rồi, thì đứng đó nhìn Quang Trung, họ nói thế này: "Đây thật là một ông thần sống. Nào giờ ta chỉ nghe ông thần chết rồi thờ trong đền. Nguyễn Huệ này chính là ông thần sống." Chúng ta tưởng tượng cái con người mà nhìn vô mình phải coi như ông thần, nghĩa là sao?

[1:06:10]Nhìn vô khiếp sợ liền. Mà Nguyễn Huệ là con người như vậy. Cao to, đĩnh đạc, mắt sáng như sao, nhìn tới ai là người đó phải cúi đầu xuống, không ai dám nhìn lại cái đôi mắt đó, chỉ tay một tiếng là người ta có chết cũng không dám cãi lời. Nói như sấm như sét, nghĩa là nói: "Ngươi đi làm chuyện đó cho ta", cái tay chỉ ra rồi thì cái người dưới của mình thà chết không dám cãi lời. Chính vì cái mệnh lệnh, cái uy lực đó mà đánh tan mấy chục vạn quân Thanh dễ dàng trong vài ngày, bởi cái uy lực của con người mà các quan của nhà Lê phải gọi là thần, thần sống. Mà nếu cái con người đó mà còn sống thì đất

[1:06:48]nước ta ngày hôm nay thay đổi nhiều lắm. Vì sao vậy? Vì lúc đó sau khi mà đánh tan quân Thanh rồi, Nguyễn Huệ lên lúc đó là vua Quang Trung á, mới viết một cái thư sang nhà Thanh, xin hai điều: Xin gả con gái cho. Có ai xấc cái kiểu đó không? Nghĩa là kêu gả con gái vua giùm, để mình làm phò mã chơi mà, mà không cho không được à, không gả không được à. Và xin cắt đất Lưỡng Quảng về trả lại giùm cho An Nam, cho Đại Việt. Trên thế giới chưa có cái chuyện xấc kiểu đó. Việt Nam mình làm nhiều chuyện kỳ lạ, thế giới không có. Trước một đất nước nhược tiểu, một đất nước nhỏ, mà dám gửi văn thư qua cái triều đình nước lớn,

[1:07:30]xin anh cắt hai cái tỉnh, mà hai cái tỉnh đó lớn bằng gấp đôi nước Việt Nam mình, trả lại giùm cho nước tôi vì ngày xưa theo sử truyền lại, hai đất đó của tôi. Mà khi ổng gửi thư như vậy, ổng đã lường trước hậu quả. Nghĩa là khi vua Quang Trung mà ổng gửi cái cái văn qua để ổng xin hai đất Lưỡng Quảng thì trong đầu ổng đã tính đủ hết rồi, ổng tính hai trường hợp. Một trường hợp là vua Càn Long vui vẻ mà cắt đất Lưỡng Quảng trả lại cho Việt Nam, đó là một trường hợp. Nếu vua Càn Long vui vẻ mà cắt đất Lưỡng Quảng trả cho Việt Nam, thì ông sẽ xử sự theo kiểu này: "À, anh chơi tốt với tôi, tôi sẽ tốt với anh thế này,

[1:08:07]thế này." Và trường hợp thứ hai là vua Càn Long giận quá đem quân đánh lần nữa. Và chính cái giận quá đem quân đánh lần nữa này, thì lúc đó là ờ là ổng đã chuẩn bị cái đòn thứ hai. Chứ đòn thứ nhất thì không có gì để nói, nếu vua Càn Long vui vẻ trả đất thì không gì để nói, thì thôi ta giữ cái tình hiếu hòa hai nước. Nhưng mà khác, còn nếu anh đánh, đập anh liền. Và ổng đủ sức, ổng lượng sức mình đủ để đập tan cho tới triều đình Trung Hoa luôn để lấy lại được hai cái đất Lưỡng Quảng. Mà hai cái đất Lưỡng Quảng nếu mà tính theo diện tích của Việt Nam thời đó, nó to gấp đôi gấp ba lần nước Việt Nam mình.

[1:08:41]Nhưng mà thực sự, trời đã không chiều lòng người. Cái thư đi qua bên tới nơi rồi, bên đây ông mất. Và nên ta không lường được là đất nước ta nếu Quang Trung còn sống đã đi về đâu, ta không lường được. Lúc đó, khi mà vua Quang Trung mất là cả triều thần run như ngồi trên đống lửa, bởi vì sứ giả đã cầm thư đi rồi. Sứ giả cầm thư đi rồi mà lỡ bên kia giận quá cất quân sang đánh thì vua mình đã mất rồi lấy ai mà đánh, tại vì chỉ có ổng mới đủ sức đánh thôi. Run hết trơn, lật đật cho người cỡi ngựa chạy theo rượt theo để kêu sứ giả lại. Nhưng mà theo sử ta biết, rượt theo không kịp, sứ giả đã lân...

[1:09:23]dâng thư lên tới vua Càn Long. Cái thư đó hiện nay vẫn còn nằm trong quốc khố của của của Trung Quốc. Nhưng mà cái thái độ của vua Càn Long là thế này: ta vẫn nghe một chuyện cũng rất kỳ lạ một lần nữa, rất kỳ lạ một lần nữa là vua Càn Long chuẩn y điều này, sẽ gả con gái cho Quang Trung và sẽ cắt đất Lưỡng Quảng cho Việt Nam. Ý của vua Càn Long đã đồng ý, nhưng mà sau đó nghe tin là Quang Trung chết rồi thì vua Càn Long không thực hiện nữa. Đây là điều rất kỳ lạ, rất kỳ lạ là ta có một cái triều đại ngắn ngủi của vua Quang Trung, vậy mà đã để lại một cái võ công hiển hách và suýt tí nữa đã thay đổi cả cái diện mạo, vận mệnh của đất nước ta bước sang

[1:10:07]một cái dòng chảy mới mà thực sự ta không lường được. Nhưng mà thôi, cái số của ta, cái số Việt Nam ta đã không đến được cái mức độ đó. Cái con người thiên tài áo vải đó đã sống không đủ lâu để đưa đất nước ta đến cái vinh quang chói lọi. Thôi ta, hôm nay ta nhắc lại Người, ta yêu thương Người, ta quý kính Người biết bao, nhưng mà ta cũng tiếc nuối biết bao. Thôi thế sự là như vậy, nghiệp số là như thế thì thôi nha. Rồi đến khi mà nhà Nguyễn sau khi chiến thắng Tây Sơn, thống nhất được đất nước thì không dùng kinh đô Hà Nội mà dùng dùng Huế. Còn khi Pháp là chiếm vào mình vào năm 1882 thì lập Hà Nội như là một cái phủ đô hộ sứ.

[1:10:57]Rồi năm 1945, Việt Minh cướp chính quyền, tuyên bố độc lập và tái lập đó là thủ đô, mà ta cũng sắp bước tới cái kỷ niệm 2 tháng 9 là ngày Quốc khánh của của ta. Nhưng mà rồi ta cũng phải bỏ thủ đô 9 năm để kháng chiến. Khi mà kết thúc bợt... được bằng chiến thắng Điện Biên Phủ thì ta mới trở về tiếp quản lại thủ đô trong vinh quang. Nhưng lúc đó sau đó đất nước ta lại chia cắt mà mãi đến năm 1975 đất nước mới được thống nhất. Và hôm nay, năm 2010, cả nước ta hân hoan đón chào kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Nói vậy để làm chi ạ? Kết luận câu này để làm chi ạ? Để nói điều này: Cái chính quyền nào

[1:11:49]mà cai trị cái thủ đô đó, cái đất nước đó trong cái mốc thời điểm 1000 năm, thì ta tin rằng chính quyền đó được trời đất giao cho chính nghĩa để trị vì đất nước này. Tại vì nếu anh không có cái chính nghĩa, không được trời cho, anh sẽ không trị vì được đất nước ngang cái mốc thời điểm 1000 năm đặc biệt này. Chúng ta có tin điều đó không ạ? Hay cho là mê tín? Chúng tôi tin. Chúng tôi tin rằng cái chính quyền mà cai trị cái thủ đô ở qua đi cái mốc thời điểm 1000 năm, chính quyền đó được trời giao cho cái sứ mạng. Anh Hoa có tin có trời giao không? Anh có tin không? Chúng tôi tin. Chúng tôi tin rằng cái việc ở cõi người này

[1:12:37]coi vậy chớ được sắp xếp ở cõi trên, cõi trời. Vì chúng tôi là con người của tín ngưỡng, có thể có những người không tin, nhưng chúng tôi hết sức tin tưởng điều này. Và một chính quyền cai trị một đất nước đi qua cái thủ đô 1000 năm đúng mốc thời điểm thiêng liêng này, chính quyền này được trời giao cho nhiệm vụ, giao cho chính nghĩa để giữ gìn, xây dựng đất nước này. Ai không tin thì không vỗ tay, còn ai tin hãy cho một tràng pháo tay.

[1:13:11]Hai người này không vỗ tay.

[1:13:17]Chúng tôi rất là cảm ơn các vị quý vị khách quý, đại biểu, quan chức, cán bộ, các bác họ Hồ nha, chư tôn đức tăng ni, các Phật tử yêu mến đã vỗ tay vì đồng ý với chúng tôi cái quan điểm, cái niềm tin rằng: Thật sự trời đã giao cái sứ mạng giữ gìn đất nước này cho một cái chính quyền nào đó mà đã cai trị đất nước đi ngang qua cái mốc thời điểm 1000 năm này, thật sự là có. Nhưng đừng tưởng bở! Đừng nghĩ rằng trời giao cho mình rồi là mình cứ sung sướng, không có đâu. Trời giao là mình rất đau khổ. Trời giao không có giao chuyện sướng, trời giao chuyện cực không hà! Và hễ trời đã giao cho mình cái sứ mạng

[1:13:59]cai trị đất nước này thì hãy yên tâm mà đau khổ. Đau khổ vì chuyện gì? Vì cực quá chớ không có chuyện gì hết trơn á. Cái chính nghĩa của một chế độ tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Mọi người mệt chưa ạ?

[1:14:17]Nghỉ chưa? Nghe được nữa không? Nghe được? Thầy sợ nói dài quá rồi ghét. Thôi nói thêm nha, nói thêm, nói thêm, dạ. Cái chính nghĩa của một chế độ nó tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Yếu tố thứ nhất nè là cái đạo đức và cái bản lĩnh của nhà lãnh đạo. Cái đạo đức và bản lĩnh của nhà lãnh đạo là sao? Là ba việc: một là lo cho dân, hai là dẫn dắt dân, ba là bảo vệ dân. Nhắc lại: lo cho dân, dẫn dắt dân, bảo vệ dân. Có người hỏi Khổng Tử: "Làm thế nào để dân tin?". Khổng Tử nói: "Túc binh, túc thực. Túc binh, túc thực, dân tín chi", nghĩa là nếu mà cái nhà cai trị mà đủ lương thực cho dân ăn, đủ lính để bảo vệ dân, dân sẽ tin cái nhà lãnh đạo đó.

[1:15:08]Tức là Khổng Tử nói được hai yếu tố: lo cho dân tức là túc thực, bảo vệ dân: túc binh, chỉ được hai yếu tố đó thì dân sẽ tin, nhưng mà sự thực tới ba yếu tố lận, yếu tố giáo dục nữa, dẫn dắt được dân, phải giáo dục được dân. Ngày xưa vua quan đều là những nhà giáo dục, cho nên một nhà lãnh đạo á, ngoài cái việc lo cho dân về đời sống, bảo vệ dân được yên bình, còn phải dẫn dắt dân, giáo dục dân. Ta nói câu này là giống như là cái người mà làm chính quyền là thầy của dân? Nói không sai lắm, vì sao vậy? Bởi vì cái người làm chính quyền đó, họ mới đủ tai mắt, đủ quyền lực để họ biết nhiều điều mà nhiều khi dân không biết, nhiều khi dân không biết hết.

[1:15:53]Ví dụ, bây giờ ta thấy sao cái người ngư dân của ta khi đi đánh cá bị cái thuyền lạ nó bắt, nó giết, nó phá vỡ tàu. Ta nghe ta sôi lên, ta nói sao ta không đem hải quân ra ta lùng ra đánh nó một trận dẹp hết cái tàu ác độc nào mà đi nó hại ngư dân của mình? Nhưng mà đó là ta là dân, chứ còn chính quyền không có xốc nổi như vậy. Khi một cái tin báo về có một cái thuyền ngư dân ta bị đánh phá, thì nhà nước phải nghiên cứu liền: tàu nào đánh ta? Cái tàu đó đánh thật hay đánh giả? Đánh để nhử ta, dụ ta bước thêm bước nữa để ta rơi vào bẫy họ như thế nào, thế kia? Tức là nhà nước phải cân nhắc nhiều mặt

[1:16:34]trước khi đưa ra một quyết định để tránh cái cái hậu quả xấu lâu dài. Cho nên người nhà nước mới có đủ quyền lực trong tay mà biết được nhiều điều hơn người dân. Còn dân ta là cứ cảm tính, sôi lên: hễ đánh là đánh. Đâu có phải đâu đơn giản đụng đánh là đánh đâu, nghĩa là muốn một quyết định cái gì phải cân nhắc rất là nhiều. Cho nên chính vì cái người mà nắm chính quyền á, họ có biết được nhiều điều hơn, cho nên họ phải dẫn dắt dân. Dẫn dắt, định hướng cho dân hòa cùng với cả đất nước đi cho đúng hướng mà mới xây dựng, bảo vệ được đất nước. Cũng giống như là bây giờ cái văn hóa cũng vậy, bây giờ nói:

[1:17:12]"Thấy thế giới người ta chơi game, mình cũng chơi game. Thế giới người ta ăn mặc hở hang, mình cũng ăn mặc hở hang. Người ta thích nhạc rap, nhạc rock gì mình cũng cũng nhảy nhót như người ta". Không! Cái người lãnh đạo đất nước phải thấy game là sai, không có đi theo game được, phải cấm game, phải hạn chế game. Ăn mặc phải đúng với cái văn hóa dân tộc, không có bắt chước cái hở hang của Tây phương. Rồi ví dụ đất người ta cứ hễ giàu là cứ khẩn đất xây golf, nhà nước mình: Không! Golf chiếm đất quá nhiều, nó làm mất cái công bằng của quốc gia. Đất là của chung, ai cũng được quyền hưởng, chứ không thể mà quy hoạch cả một khu đất mênh mông cấm

[1:17:51]hết, rào hết chỉ cho mười người giàu có được vào đó chơi, cái điều đó ác và bất công, nhà nước phải quy hoạch chỉnh đốn lại hết chứ không phải là muốn gì làm nấy. Cho nên cái gọi là dẫn dắt dân á đó mới là cái quan trọng mà đây là cái bản lĩnh của của người lãnh đạo, mà mới tạo nên cái chính nghĩa cho mình được. Chứ một người cai trị mà không lo được cho dân, không dẫn dắt dân, không bảo vệ được dân, người đó không có chính nghĩa. Cho nên khi trời đã giao cho ta một cái chính nghĩa để cai trị đất nước thì thực sự đã giao cho ta ba cái trách nhiệm rất nặng: phải lo cho dân, phải dẫn dắt dân và bảo vệ dân.

[1:18:24]Mà lo ba cái việc này cho dân thì xin thưa: một ngày 24 tiếng đồng hồ không đủ để làm việc. Cái người lãnh đạo ở cấp cao thường không có đủ thì giờ để ăn, để ngủ, không đủ thì giờ. Ta mỗi ngày ta theo bác sĩ dạy, ta ngủ tám tiếng. Chứ những người lãnh đạo quốc gia, một ngày họ chỉ được quyền ngủ hai tiếng, ba tiếng à, mà luôn luôn phải dùng thuốc rất nhiều để bảo vệ sức khỏe mà làm việc. Khi mà bước ra bộ mặt quốc tế phải cười tươi bắt tay, đâu có biết rằng là hôm thức trắng cả đêm không ngủ được một chút nào, một phút nào vì phải lo giải quyết việc nước, mà sáng ra thì phải cười tươi tỉnh bắt tay với phái đoàn nước

[1:19:01]ngoài, thật ra muốn chết luôn mà không thời gian. Còn ta làm dân thì ta cứ thực hiện đúng lời bác sĩ: ngày ngủ làm ơn đủ bảy đủ tám tiếng. Còn người lãnh đạo không có thời gian, không có thời gian. Nên nếu ta hiểu ra rồi ta mới biết là cái người lãnh đạo tốt, đúng là mình thờ như thần như thánh là không có sai. Không không sai tí nào, tại họ quá cực. Đó là cái thứ nhất là đạo đức và bản lĩnh của người lãnh đạo tạo nên chính nghĩa cho chế độ. Cái thứ hai là cái chính sách, cái chủ thuyết của cái chế độ đó đúng mới tạo thành cái chính nghĩa cho chế độ, chứ nếu mà một chính sách, một chủ thuyết sai thì chế độ đó trở nên phi nghĩa liền.

[1:19:42]Nhưng mà thế nào là một cái chủ thuyết đúng của chế độ? Một cái chủ thuyết thì nó nhiều thứ lắm, nhưng mà ít nhất có hai điều, hai điều đúng mà hai điều đó cân đối với nhau để đúng. Thứ nhất, cái chính sách đó phải phát huy được người có tài.

[1:20:01]Phải có người có tài, là cái người có tài mới xây dựng đất nước được, phải không? Chớ không thể một cái người ít học, kém thông minh mà ta thì đưa lên làm chủ tịch xã hay chủ tịch huyện rồi rồi cái xã, cái huyện nó đi về đâu, phải không? Buộc phải chọn người có năng lực, ta mới đưa vào những vị trí xứng đáng. Cho nên là phải phát huy người có năng lực. Nước nào cũng vậy, xưa cũng vậy, nay cũng vậy, chỉ khi nào ta mờ tối, ta mới đưa cái người dở vào trong những vị trí quan trọng rồi phá hoại đất nước luôn. Còn nếu chính sách đúng, nhà cầm quyền đúng, thì phải phát huy người có năng lực, có tài, có đức, gọi là người có hiền tài,

[1:20:39]đứng vào những vị trí quan trọng để xây dựng đất nước. Đó là điều bắt buộc. Thì khi mà phát huy, thì có nghĩa là dành cho người ta nhiều ưu tiên, nhiều ưu thế. Phát huy nghĩa là dành cho người ta nhiều ưu tiên, nhiều thế lực, nhiều ưu thế, và nếu không có khéo, thì những người đó lần lần trở thành một giai cấp mới, một giai cấp mới, một giai cấp ăn trên ngồi trước, và chiếm lĩnh nhiều cái đặc quyền, đặc lợi của quốc gia, thì đất nước này cũng sẽ rơi vào đau khổ và mất chính nghĩa. Chính vì vậy, bên cạnh một cái chính sách mà phát huy người tài, có năng lực để xây dựng quốc gia, giao cho người đó nhiều ưu thế,

[1:21:25]nhiều ưu đãi, thì cũng phải có một chính sách bên cạnh đi kèm: cấm, ngăn, không cho người có thế lực bóc lột người kém thế lực.

[1:21:38]Mà cái mà ta vẫn thường nghe nói là người bóc lột người là phải ngăn chặn, đó chính là định hướng xã hội chủ nghĩa ta. Ngăn không cho người có thế lực bóc lột người kém thế lực, đó là lương tâm mà đó cũng là chủ thuyết, đó cũng là chính nghĩa. Nhưng cũng phải phát triển người có tài, phải dành ưu đãi cho người có tài. Như vậy, hai việc ngược hẳn nhau hoàn toàn: một, dành ưu đãi cho người có tài, và một bên, ngăn người có tài không được bóc lột cái người kém thế lực, hai việc này nó ngược nhau. Ngược nhau nhưng phải cân bằng và làm cho được. Chính vì làm được hai cái điều ngược nhau này mà chế độ ta có chính nghĩa sáng ngời.

[1:22:25]Nếu không làm điều điều này, cân đối hai điều mâu thuẫn này, ta sẽ mất chính nghĩa liền. Chính vì vậy, cái người lãnh đạo mà có chính nghĩa quốc gia, được trời giao cho cái vận mệnh cai trị đất nước này, thì phải làm được hai điều đó. Trong cái chính sách, trong chủ thuyết của mình phải làm được hai điều: một là phát huy người có năng lực, và hai, ngăn không cho người có thế lực ăn hiếp, bóc lột người kém thế lực. Chớ còn mà nói chính sách, chủ thuyết thì nhiều nhiều lắm, nhưng mà ít nhất đây là hai cái điểm xương sống mà ta phát triển quốc gia, như vậy.

[1:23:04]Cái điều thứ ba nữa là cán bộ cấp dưới á, trực tiếp tiếp xúc với dân, phải đủ phẩm chất và phải thể hiện được chính nghĩa của cả quốc gia, của cả chế độ. Cái khó là như vậy. Nhiều khi ta lại coi không quan trọng cái người cán bộ cấp xã, đâu biết rằng dân mà có chuyện gì xử lý, họ đâu có lên tới trung ương đâu, họ lại gặp ông xã trước, phải không? Gặp ông xã. Thì họ không biết chế độ là gì, không biết chính quyền là gì, họ chỉ biết cái ông công an xã, cái ông thư ký thường trực ngồi ở văn phòng ủy ban xã, họ chỉ biết mấy người đó, và họ nghĩ rằng người đó là cả chế độ này. Nhưng mà thực sự, nhiều khi cái người đó

[1:23:46]nói một câu hách dịch, nói một câu xẵng giọng, gây cho người dân cái sự bực bội, bất mãn, họ bất mãn cả chế độ. Rất là kỳ lạ. Cho nên vì vậy là cái việc mà đào tạo, tu dưỡng, rèn luyện, tập huấn, giáo dục cái cán bộ mà cấp cấp thấp nhất để mà trực tiếp tiếp xúc với dân, phải là một chính sách hết sức quan trọng. Vì một cái người đó cấp rất thấp, nhưng mà họ đại diện cho toàn thể chính quyền, toàn thể chế độ, toàn thể quốc gia. Mà những cái lớp người đó, những cán bộ như vậy rất là đông, nằm hết hết xã, hết ấp, hết khắp nơi như vậy, làm sao ta dạy được hết những người đó, đào tạo những người đó,

[1:24:27]tập huấn những người đó, để cho từng con người đó cấp rất thấp, lương rất bé, trình độ không phải nhiều, mà vẫn đủ phẩm chất để đại diện cho cả quốc gia này. Đây là điều rất khó. Khó nhưng phải làm nếu ta muốn chế độ ta có chính nghĩa sáng ngời. Đây là ba cái điều vậy, mà trời đã giao sứ mạng thì xin hãy cố gắng. Bây giờ ta nói đến cái trách nhiệm của Phật giáo ta. Tổ tiên ta đã chọn được cái hướng đi tâm linh rất là đúng. Thứ nhất, ta có cội nguồn rồng tiên. Quốc tổ mà cha ta, Lạc Long Quân, là một ông thần; mẹ ta, Âu Cơ, là một nàng tiên. Chuyện này có phải mê tín huyền thoại không ạ? Ai nghĩ rằng cha Lạc Long Quân

[1:25:17]là thần, mẹ Âu Cơ là tiên là mê tín, không có thật, xin giơ tay lên?

[1:25:26]Ai nghĩ rằng chuyện đó có thật, xin cho tràng pháo tay? Có mấy thầy không vỗ tay nha, vì không tin hả? Xin thưa, cha Lạc Long Quân là một vị thần, mẹ Âu Cơ là một nàng tiên là chuyện hoàn toàn có thật, không phải là chuyện đặt ra, đặt điều. Ta đừng tùy tưởng truyền thuyết đó là huyền thoại, mê tín, không căn cứ. Xin thưa, có thật hoàn toàn. Tại sao? Đây. Cha của Lạc Long Quân là ai? Kinh Dương Vương. Kinh Dương Vương là ai? Con của Đế Minh. Đế Minh là ai? Vua cai trị cả một đất nước Trung Quốc mênh mông thời đó. Mà ta nhớ rằng vào thời xưa không có điện thoại di động, không có máy bay, không có xe, đường sá không có,

[1:26:18]thuyền bè cũng không phải nhiều, mà để một ông vua mà cai trị cả một đất nước Trung Quốc mênh mông thì cái năng lực người đó ra sao ạ? Hãy tưởng tượng, hãy suy nghĩ. Phải là thần nhân, người có năng lực tâm linh phi thường mà bây giờ ta hay gọi là nhà ngoại cảm á. Cái nhà ngoại cảm bây giờ thì chuyện nhỏ thôi, thí là tỉ như thấy được cái vong, tìm được mộ đồ vậy đó, vân vân, đào được hài cốt, những nhà ngoại cảm bây giờ là chuyện nhỏ. Nhưng mà từ những cái thời Đế Minh rồi đó, Kinh Dương Vương á, các vị vua đó là những nhà ngoại cảm phi thường mà ta bây giờ ta gọi là có phép. Cái người đó có thể đi cả đất nước này,

[1:26:56]kiểm soát cả đất nước này mà không ai dám làm loạn, dù cái thời đó phương tiện thông tin, giao thông, liên lạc rất ít. Cho nên những người cai trị của Trung Hoa thời xưa là những phi thường, những siêu nhân. Lúc đó, vua Đế Minh sinh ra hai người con thì cái người con đầu là Đế Lai, người con sau là Kinh Dương Vương. Nhưng mà Kinh Dương Vương siêu việt hơn cả anh mình, tài đức hơn cả anh, nên vua Đế Minh mới quyết định là giao ngôi lại cho Kinh Dương Vương cai trị toàn thể đất nước Trung Quốc, nhưng mà Kinh Dương Vương vì kính trọng anh mình đã từ chối không nhận. Cuối cùng, vua ép chia cắt đôi đất nước ra:

[1:27:35]phía bắc là anh, phía nam là em. Nhưng mà Kinh Dương Vương thì thôi vâng lời cha mà cai trị nhưng trong lòng không ham muốn quyền lực. Cái đạo đức của Kinh Dương Vương là một điều mà cả thế giới này phải suy ngẫm. Đó, quốc tổ của ta bắt đầu từ cái đạo đức của Kinh Dương Vương, con người mà biết nhường nhịn, biết thương yêu, biết quý kính người trước, người trên của mình. Cái đạo đức đó để thành một cái đức cho ta hưởng đời đời cho đến ngày hôm nay. Ta đi qua biết bao nhiêu thăng trầm của lịch sử nhưng đất nước ta vẫn đứng vững bởi vì ta hưởng được cái đức của Kinh Dương Vương. Cái tâm của con người không ham điều gì hết

[1:28:12]mặc dù đó là người phi thường, siêu nhân. Nên khi mà Kinh Dương Vương sinh ra Lạc Long Quân là Lộc Tục, truyền dạy hết cái bản lĩnh, tài nghệ của mình cho Lạc Long Quân, và Lạc Long Quân là người có phép thuật, thần thông, bay đi mây cưỡi gió về là chuyện bình thường. Nhưng mà Lạc Long Quân lại cũng ảnh hưởng cha mình, cũng không ham quyền lực, mới để đất nước đó lại mà đi lang thang về phía nam, vượt qua cái Ải Nam Quan á, đi về tới cái vùng Kinh Bắc, Bắc Ninh, rồi vào cái vùng Hà Nội, gặp phải một nàng tiên. Khi gặp nhau, ta đừng tưởng họ là cái tuổi thanh niên hai, ba mươi tuổi. Khi họ gặp nhau, người nào cũng cả trăm tuổi

[1:28:51]mà trẻ và đẹp vô cùng, tại cả hai đều có phép thuật, mẹ Âu Cơ cũng là phép thuật, mà mẹ Âu Cơ lúc đó được tôn xưng như là một nữ chúa của Việt Nam, nhưng mà bà không có thiết cái ngai vàng, nhưng mà ai cũng tôn xưng bà hết. Cái cuộc tình đó được thành hình, rồi ta có một gia đình có cả trăm người con, cả trăm, tức là hai người đó đẻ hơi bị nhiều, vậy thôi. Nhưng đến khi mà đời Hùng Vương á, bắt đầu vua Hùng Vương thứ nhất mới có ý chí lập quốc. Bắt đầu vua Hùng Vương sau khi lấy hết được cái phép của cha và của mẹ mình, vua Hùng Vương đầu tiên là người học hết được phép thuật của cả cha và cả mẹ, bắt đầu mới có ý chí lập quốc.

[1:29:33]Chính vì vậy mà ta thờ quốc tổ là vua Hùng Vương chớ không phải ta thờ Lạc Long Quân là vì vậy. Lúc đó vua Hùng Vương mới đi hết cả đất nước mình, đi tới từng cái bộ tộc, dùng phép thuật để thuyết phục hết tất cả bộ tộc, gom về để thành lập nước Văn Lang. Đó là cái tâm linh mà tổ tiên ta để lại là cái thứ nhất. Nên cái tâm linh này nó là cái dòng chảy, cái mạch sống tự nhiên của ta, ta không cần phải học, tự đã có trong tâm ta, trong huyết quản ta. Nhưng mà ngày nay, do cái thời đại khoa học kỹ thuật tiến bộ, ta cứ nghi ngờ cái truyền thuyết đó là huyền thoại, ta không kể rõ, ta không nói rõ, thế là ta mất đi một cái mảng tâm linh lớn trong lòng của mình.

[1:30:19]Ngày hôm nay, lãnh đạo đất nước ta, những nhà làm công tác văn hóa, giáo dục phải lập lại cái tâm linh của Tổ quốc từ cái cội nguồn rồng tiên này để cho con cháu biết tự hào và phải sống xứng đáng với cội nguồn này. Đó là cái nguồn tâm linh thứ nhất. Cái nguồn tâm linh thứ hai mà cha ông ta đã chọn lựa là Phật giáo, một cái Phật giáo có kết hợp với những cái đạo lý thực tế của Nho giáo, mà chính cái tâm linh đó cho đến ngày hôm nay, cả thế giới, nhiều nhiều nhà trí thức, nhiều nhà khoa học lỗi lạc đều phải công nhận rằng nếu có một tôn giáo mà lỗi lạc, xuất sắc, dẫn đạo được khoa học cho thế giới, thì đó phải là Phật giáo.

[1:31:06]Và rất nhiều nhà khoa học đã công nhận Phật giáo là một tôn giáo chân chính nhất của thế giới này. Thế mà tổ tiên ta đã chọn lựa được cái tâm linh này, thì ngày hôm nay, Khi ta đón chào 1000 năm Thăng Long Hà Nội mà nhất là ta là những người đệ tử Phật thì ta được quyền vui mừng, tự hào vì ta đã đi đúng hướng. Ta đã được là đệ tử Phật, ta đã được đi trong cái dòng chảy tâm linh của dân tộc, vừa hưởng được cái tâm linh cội nguồn Rồng Tiên của ta, vừa hưởng được cái nguồn tâm linh Phật pháp mà tổ tiên ta đã chọn lựa. Vấn đề còn lại, trách nhiệm của ta là cái gì đối với đất nước như như thế này? Phật giáo đã đi theo dân tộc ta hơn 1000 năm với cái kinh đô.

[1:31:59]Và ta phải hiểu thế này: Phật giáo có mặt để xây dựng một thế gian tốt đẹp, đạo đức siêu thoát chứ không phải Phật giáo đi tìm vinh quang cho chính mình. Thế nào là Phật giáo đóng góp để xây dựng xã hội? Thế nào là một Phật giáo xây dựng cái vinh quang cho mình? Ví dụ khi một ông thầy trụ trì một ngôi chùa, trong đầu của ông á, trong tâm của ông cứ đau đáu lo nghĩ là làm sao giáo dục cái dân quanh vùng mình tốt lên? Ai nghèo, bởi vì sao họ nghèo? Mình nhờ người này người kia giúp đỡ họ. Ai chưa tốt, mình giáo dục để cho họ tốt, họ có đạo đức lên để làm cho xóm làng được yên vui. Cái ông thầy đó, ông là người muốn đem cái tốt đẹp của đạo Phật tỏa ra cho thế gian.

[1:32:52]Còn trường hợp nào là ông thầy mà lại lo cho vinh quang của Phật giáo? Tức là ông thầy trong đầu ông cứ nghĩ thế này: làm sao cho dân hết quanh vùng này mỗi người cúng mình bao xi măng để mình xây cái chùa cho to? Quý thầy là nghĩ cái gì trong đầu á? Quý thầy, quý cô nghĩ gì trong đầu? Đây là cái quyết định cái tính cách, cái phẩm chất của người trong đạo Phật. Khi ta hưởng được những lời dạy cao quý của Đức Phật rồi, cái vấn đề còn lại là ta ta sống để cho cái lời dạy của Phật trở thành sự sống của ta, chứ không được mà nghe rồi miệng chảy qua miệng nói lại, nghe bên tai chảy miệng nói lại mà lời dạy đó chưa

[1:33:36]trở thành sự sống của ta thì ta không thuyết phục được ai, ta nói như con vẹt và lời nói đó không đủ sức lay động lòng người. Khi mà lời dạy của Phật vào tai ta thì nó phải chảy vào máu ta, vào tim ta, vào tay ta, vào chân ta, vào cuộc sống của ta. Trước cho nó chín muồi rồi sau đó mới ra miệng ta để dạy dỗ người khác và đem cái cái tốt đẹp của đạo Phật đó đến với cuộc đời, xây dựng cuộc đời. Đó là cái bậc thầy mà đi đúng hướng, đem cái cái hay của đạo Phật tỏa ra xây dựng cuộc đời. Nhưng đôi khi ta bị lầm. Ta bị lầm ở cái chỗ này là khi cái người quần chúng Phật tử, họ thấy đạo Phật hay quá, ông thầy hay quá, họ yêu quý đạo Phật,

[1:34:28]yêu quý ông thầy, không nỡ để cho cái nơi thờ Phật rách nát, không nỡ để cho ông thầy ở nơi tồi tàn, nên họ lại cái người góp ừ lít gạo, người góp cục gạch, bao xi măng xây dựng lại cái chùa cho đẹp. Vì cái chùa đẹp đó để làm gì? Thứ nhất để thờ Phật, thứ hai để cho thầy mình ở, và thứ ba để cho bá tánh tới nơi lễ bái nên cái cái chùa đó cho đẹp. Thì cái việc mà cái chùa nó cho đẹp là cái tấm lòng của Phật tử chứ không phải là ý muốn của ông thầy. Mà nếu ta sai là đó là ý muốn của ông thầy. Lúc ông thầy ông lại nghĩ rằng phải làm sao xây chùa cho đẹp, cho to, phải đem hết cái nguồn lực, cái tài lực của mọi người

[1:35:10]quần chúng về xây cái chùa mình cho to, lúc ông thầy đã làm một điều ngược lại, điều ngược lại đối với giáo lý. Nên vì vậy, cái việc mà xây chùa to xin hãy để chuyện đó cho quần chúng, để chuyện đó cho đất trời, để chuyện đó cho nhân quả, để chuyện đó cho chư thiên hộ pháp lo. Còn chuyện của ta là học lời Phật dạy, tu theo lời Phật dạy và đem lời Phật dạy đó tỏa ra cuộc đời để cho cuộc đời mọi người biết yêu thương nhau. Để cho mọi người trong cuộc đời này biết thấy được cái giả tạm tầm thường của thế gian, ngày nào còn sống bên nhau hãy gieo duyên lành với nhau, thương yêu giúp đỡ nhau. Và trong khi gieo duyên lành với nhau thương yêu giúp đỡ

[1:35:55]nhau đó cùng nhau để xây dựng, tu tập một con đường tâm linh siêu thoát vượt khỏi trần gian tạm bợ này. Đó là cái hướng đi đúng hướng của ta. Và ta mong rằng khi hiểu rằng cái trách nhiệm của Phật giáo đối với đất nước thì là những vị ở trong đạo Phật cả người xuất gia lẫn tại gia đều hiểu được cái ý này là đạo Phật có mặt để xây dựng cho thế gian tốt đẹp hơn, đạo đức hơn và siêu thoát hơn. Cho nên người đệ tử theo Phật không phải để thấy mình hơn người mà để mình trừ bỏ cái ích kỷ, phục vụ cho tha nhân được nhiều hơn. Từng ngày sống là từng ngày sống vì con người. Đôi lúc ta có khó khăn, đôi lúc ta có bẩn chật,

[1:36:45]đôi lúc ta phải bươn chải nhưng những cái bươn chải, chật vật, vất vả đó không phải vì ta mà cuối cùng vẫn là vì tha nhân, vì mọi người. Đó là trái tim, là cuộc sống của người Phật tử. Và song song với điều đó, đệ tử Phật phải tìm cái hướng đi tâm linh thiền định siêu thoát. Bên cạnh cái việc mà ta góp công xây dựng cuộc đời tốt đẹp hơn thì ta vẫn phải đi tìm một cái hướng đi tâm linh siêu thoát. Chứ không phải là người đệ tử Phật chỉ là người làm việc từ thiện. Vì chỉ làm việc từ thiện nó không phải đạo Phật. Mà chỉ lo đi tu tâm linh mà không yêu thương con người, đóng góp tốt đẹp cuộc đời cũng không phải đạo Phật.

[1:37:30]Đạo Phật là đôi cánh chim trọn vẹn, đồng đều, vừa tìm được cái hướng đi thiền định tâm linh siêu thoát mà vẫn đóng góp được rất nhiều điều thực tế để xây dựng cuộc đời. Mà trong đó, cái tình tự dân tộc là một cái đạo đức tự nhiên. Lòng yêu đất nước, cái tình tự đối với dân tộc, cái lòng yêu thương đất nước này nó là một cái đạo đức tự nhiên. Vì sao vậy? Vì đạo Phật ta vẫn nói rằng ta trải lòng yêu thương tất cả chúng sinh. Cái người mà trải lòng yêu thương tất cả chúng sinh không thể là một người phản bội đất nước được. Mà đó phải là cái người yêu từ cha mẹ mình, yêu gia đình, xóm làng, yêu cả đất nước mình mới có thể yêu nhân loại.

[1:38:16]Mày yêu nhân loại rồi mới có thể yêu thương cả chúng sinh mênh mông, vô bờ, vô bến được. Cho nên bây giờ mà nói tới tình yêu nhân loại, ta để lại đó trong tâm ta. Vì ta chưa có cơ hội để nói nhiều, ta cũng chưa có cơ hội để làm nhiều. Thì xin hãy yêu thương đất nước mình đậm sâu, thấm thía. Và đó là trách nhiệm của người Phật tử ta trong thời đại hôm nay. Trong cái giai đoạn, trong cái nhân dịp, trong cái cơ hội mà ta đón mừng 1000 năm Thăng Long Hà Nội, ta còn phải làm rất nhiều để mà đóng góp được cho cho đất nước này, để dạy dỗ con cháu ta cái tình yêu thương đất nước này. Và sau này con cháu ta sẽ mang cái tình yêu thương đất nước này để

[1:39:01]nó nói rằng nó yêu thương cả nhân loại thì đó là điều tốt đẹp. Tuy nhiên, Phật giáo rất cần sự hỗ trợ của nhà nước trong nhiều hoạt động.

[1:39:15]Vì sao vậy? Bởi vì thật sự Phật giáo lỏng lẻo về tổ chức, tự nguyện, tự giác, tự phát nhiều hơn chứ không có chặt chẽ. Nên Phật giáo luôn cần sự hỗ trợ, đôi khi có sự can thiệp cứng rắn của nhà nước một chút. Nói câu này nghĩa là sao? Nói câu này ta nhớ lại vào thời vua Lý Thái Tổ, muốn xây một ngôi chùa phải là vua cho phép, muốn trụ trì một ngôi chùa phải vua chỉ định, muốn xuất gia, vua phải đồng ý. Khiếp chưa? Bây giờ nhiều khi mình chỉ lên xã mình ký là mình đi xuất gia được. Hồi xưa là phải chính vua đồng ý mới được đi xuất gia. Ta thấy cái sự can thiệp của chính quyền vào trong Phật giáo rất là sâu.

[1:40:03]Bây giờ thì ta theo trào lưu của thế giới để cho tín ngưỡng tách ra dần, tách ra dần. Nhưng sự thật điều đó không hay lắm, không hay lắm. Thêm một điều nữa, bên Trung Hoa cũng vậy, bên Trung Hoa có một lần có một câu chuyện là có một ông đó ổng nối tiếp trụ trì. Ổng gọi là ổng Bình thị giả, Thái Dương Sơn Bình thị giả, thầy là thiền sư Minh An. Thì thiền sư Minh An tịch, ổng tịch trong tư thế ngồi, cái xây cái tháp. 10 năm sau cái ông ổng trụ trì đời sau là ổng Bình thị giả, ổng mới nói với các đệ tử trong chùa: cái tháp của tiên sư nằm ở đó nó phá cái phong thủy của ta, làm người ta khó chịu.

[1:40:42]Ta phải dời tháp tiên sư đi, phá cái tháp ra, đốt đốt thiêu cái xác của tiên sư đi, vì cái tháp nằm đó nó nó cấn cái việc địa lý của ta. Đệ tử trong chùa, chúng trong chùa nhao nhao phản đối nhưng mà ổng vẫn làm, ổng đào ra. Ổng đào ra 10 năm rồi mà khi giở cái tháp ra, ngài Minh An vẫn còn ngồi thiền, bất động, mặt mày vẫn hồng hào như là chưa từng chết. Chúng sợ quá chừng, cái ông Bình thị giả mới cho chất lửa đốt, đốt không cháy luôn. Đốt không cháy, chúng đã kinh sợ rồi, thấy đốt không cháy thì ông Bình thị giả mới cầm cái búa đó, ổng chém vỡ đầu cái xác của thầy, ổng mới đổ dầu vô ổng đốt cho cháy luôn.

[1:41:23]Thế là những người đại chúng trong chùa quá bất mãn, chạy lên méc quan. Ta nhớ quan nha. Ông quan mới sai lính xuống còng cái ông Bình thị giả, ông trụ trì liền, lột áo ra, không cho làm người tu, đuổi ra khỏi chùa luôn. Ta nhớ cái sự can thiệp của ông nhà nước, của ông quan can thiệp mạnh đến như vậy. Khi thấy một chuyện trái đạo, nhà nước can thiệp rất mạnh. Và chính cái sự can thiệp của nhà nước đó cũng đã đóng góp rất nhiều trong việc xây dựng Phật giáo chứ không phải là không. Cũng giống như giáo hội ta hiện nay, sau khi đất nước ta thống nhất, chính nhà nước đã can thiệp, đã hỗ trợ rất nhiều để ta xây dựng được một Giáo

[1:42:01]hội Phật giáo Việt Nam ngày nay, gồm tất cả mọi hệ phái ngồi trong đó hết. Chứ nếu không có cái sự can thiệp mạnh của nhà nước thì trong Phật giáo vẫn chưa có một giáo hội mạnh, thống nhất như thế này. Hệ phái này đứng một giáo hội riêng, hệ phái kia đứng một giáo hội riêng. Rồi một một đất nước thờ một ông Phật mà chia ra nhiều giáo hội sẽ rất là buồn. Nhưng mà nhà nước đã quyết liệt can thiệp và làm được điều này. Vì vậy mà ta nói rằng thật ra thì Phật giáo chú trọng cái tinh thần tự giác, tự phát và lỏng lẻo nên đôi khi ta cũng cần cái sự trợ giúp của nhà nước rất là nhiều như vậy để cho Phật giáo được được tốt hơn.

[1:42:43]Tuy nhiên,

[1:42:47]Tuy nhiên nó có cái thế này, hôm trước có một lần có một cái nhà báo đến hỏi chúng tôi cái sự tương quan giữa nhà nước và đạo Phật. Chúng tôi trả lời rằng: ăn thua cái phước thôi. Vì cái người mà lãnh đạo thì họ, cái phước của họ đứng ngang đây rồi. Họ ở mức độ đó, họ mới lãnh đạo được đất nước này, ta cứ gọi ví dụ ông vua đi. Để làm được ông vua, phước họ phải ngang chỗ này, họ không lên xuống là ngang đó đúng. Thì cái ông thầy tu á mà cái phước đức lớn hơn cái ông vua, ông vua sẽ tôn làm thầy, phải không? Nhưng nếu cái ông thầy tu đó mà cái phước nhỏ hơn ông vua, thì ông vua sao? Ông vua ổng sẽ làm thầy cái ông thầy tu lại.

[1:43:30]Tại có những khi như vậy. Có những thời đại như Đức Phật á, cái đức của Ngài vô lượng, Ngài đi đến đâu, Ngài làm thầy mấy ông vua tới đó, mấy ông vua phải quỳ xuống chân làm đệ tử của Ngài. Nhưng có những thời đại mà ông vua là chỉ đạo sắp xếp các ông thầy tu. Ví dụ như vua Lý Thái Tổ vậy nè, ổng chỉ định ông thầy này trụ trì chùa này, ông thầy kia trụ trì chùa kia. Vào thời nhà Nguyễn vậy, phong cho ông thầy này làm Tăng Cang, dời ông thầy kia đi qua trụ trì chùa nọ là chuyện bình thường của vua. Như vậy rõ ràng là ông vua giống như là bậc trên của ông thầy. Vì sao vậy? Vì vào trong thời đại đó, cái ông thầy đó,

[1:44:10]cái phước kém hơn ông vua, thì buộc ông vua phải là người trên. Nhưng có những thời đại mà ông thầy cái phước ổng lớn hơn ông vua, thì tự nhiên ông vua sẽ tôn thầy đó làm thầy một cách tự nhiên. Nên ở đây, ta đừng đặt ra nguyên tắc, đừng đặt ra nguyên tắc là: bắt nhà nước phải tôn trọng thầy tu, hay là ta không bắt là ờ nhà nước phải cai trị ông thầy tu, hay là nhà nước phải tôn trọng thầy tu, không đó, nó lệ thuộc vào cái phước của ông thầy tu. Còn nhà nước người ta thì phước người ta ngang đó rồi, để lãnh đạo được đất nước này, phước người ta phải đủ ngang đó. Ăn thua ông thầy tu, phước và đức có vượt lên trên để

[1:44:47]cho nhà nước, cán bộ người ta nể hay không thôi. Mình cứ tu cho tốt, đức cho lớn đi, tự nhiên người ta sẽ coi mình là thầy. Có đúng không ạ? Vậy thôi. Chớ đừng đòi hỏi, không cần đặt vấn đề, không cần đặt vấn đề. Bây giờ ta hướng về tương lai sau khi ta đã nói về quá khứ. Ta đã hiểu được quá khứ, ta hiểu, ta nhận lấy cái uy đức của tổ tiên, bây giờ ta bước về tương lai. Nói bước về tương lai là nói tới việc mà hoạch định chính sách tương lai của quốc gia thì không phải việc của ta ngồi đây, mà việc đó là việc của những nhà lãnh đạo. Còn ta chỉ góp những ý kiến về tín ngưỡng, về văn hóa, về triết lý thôi.

[1:45:29]Và cái bối cảnh của ta nó khác với tổ tiên ta 1.000 năm trước, cũng như sau này 1.000 năm sau cái bối cảnh của con cháu ta sẽ rất khác với ta trong 1.000 năm nay. Ta biết chắc rằng cứ với cái đà này thì khoa học kỹ thuật sẽ tiến bộ vượt bậc. Cái sự giao thông liên lạc mọi nơi dễ dàng. Các nước trên thế giới ảnh hưởng lẫn nhau rất là mạnh. Vũ khí sát thương khủng khiếp hơn, đánh một cái chết, chết hết một lần một tỉnh luôn, rất là nguy hiểm. Và thế giới chắc chắn sẽ chưa có hòa bình. Vì sao vậy? Vì vẫn còn nhiều thế lực thích gây chiến tranh, giết chóc. Ta không nói thế lực nào, nói ra đụng chạm,

[1:46:14]nhưng sự thực vẫn còn những thế lực thích gây chiến tranh, giết chóc, nên chắc chắn trong tương lai gần, thế giới vẫn chưa có hòa bình. Cái tiện nghi vật chất tăng cao, đó là điều hiển nhiên, nhưng mà đạo đức tâm linh thì có vẻ đang giảm sút nặng, đây là điều ta ta đáng lo. Và con người vẫn phải đi tìm cái giá trị tâm linh, bị giằng xé giữa chánh và tà. Vì nói tới cái tâm linh, nhiều khi ta chỉ nói bằng cái niềm tin, ta không biết chắc được là cái tâm linh ta đang đi là đúng hay là sai, chánh hay là tà. Ông thầy nào cũng nói rằng mình đúng, ông thầy nào cũng nói mình là chánh, nhưng mà có thật là chánh hay không,

[1:46:58]đó nó sẽ là một cuộc giằng xé, tranh cãi giữa chánh và tà vẫn còn rất là lâu. Ta còn phải đợi nhiều cái nhà chuyên môn mà có thể thuyết phục được thế giới, chớ đến hôm nay thì ai cũng nói mình đúng cả. Tuy nhiên, trong cái bối cảnh như thế, khoa học tiến bộ như thế, bóng ma chiến tranh vẫn lởn vởn như thế, cái hướng đi tâm linh vẫn chưa phân thắng bại, chánh tà như thế thì Việt Nam ta trong 1.000 năm tới sẽ tình nguyện là người đóng góp, người đóng cái vai trò để góp phần xây dựng hòa bình cho thế giới. Ta đón mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội là vừa tưởng nhớ tới tổ tiên ta, ôn lại lịch sử của ta

[1:47:44]nhưng ta cũng trân trọng gửi đến thế giới một cái thông điệp đẹp đẽ là người Việt Nam sẽ tình nguyện đóng một cái vai trò để góp phần xây dựng cho hòa bình của thế giới. Ta sẽ nói nhiều với thế giới về một cái nền văn hóa tốt đẹp cho tương lai. Ta sẽ nói nhiều với thế giới về văn hóa, về chính trị, về kinh tế, về đạo đức, bởi vì người Việt Nam đủ trí tuệ để nói điều đó với thế giới. Ví dụ như vừa rồi ta có Giáo sư Ngô Bảo Châu vừa đạt được cái giải toán học Fields, đó là cũng tương tự như một giải Nobel toán học, chứng tỏ rằng trí tuệ của người Việt Nam ta rất là cao, không thua gì thế giới và có thể đóng góp được nhiều điều cho thế giới.

[1:48:32]Nên trong 1.000 năm tới không phải là 1.000 năm mà để ta tiếp tục lẽo đẽo đi sau thế giới và học thế giới, nhưng trong 1.000 năm sau ta nguyện ta sẽ đóng góp rất nhiều cho thế giới, sẽ nói nhiều với thế giới những điều tốt đẹp mà thế giới phải khâm phục và phải học hỏi trên nhiều lĩnh vực, cả kinh tế, chính trị, văn hóa, đạo đức, tâm linh, vân vân. Và ngay cả đạo Phật Việt Nam cũng sẽ đóng góp rất nhiều cho cái Phật giáo của anh em trên khắp thế giới. Đạo Phật Việt Nam sẽ có những điều đặc biệt để đóng góp cho đạo Phật của anh em trên khắp thế giới. Mặc dù đạo Phật gốc từ Ấn Độ rồi chia ra nhiều ngả, đi về phía Nam đến

[1:49:22]Tích Lan, chảy qua Thái Lan, Miến Điện, Lào, Campuchia, đi về phía Bắc về Tây Tạng, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, rồi bây giờ những cái dòng đó đi qua bên phương Tây và đến Việt Nam ta thì từ lâu, nhưng với trí tuệ của người Việt Nam, với bản lĩnh của người Việt Nam, ta sẽ có những cái điều độc đáo trong Phật giáo để ta đóng góp được cho Phật giáo của thế giới tương lai. Mà đóng góp cho Phật giáo tương lai cũng chính là đóng góp cho cái tâm linh của cả thế giới tương lai, vì sau này đến lúc nào đó buộc cả thế giới phải ngồi lại với nhau đi tìm ra một cái tôn giáo chân chính nhất, tìm ra một cái tín ngưỡng tâm linh chân chính nhất,

[1:50:06]chứ không thể để cho thế giới cứ phân hóa bởi nhiều tôn giáo như thế này. Nên lúc đó, cả thế giới phải ngồi lại tìm ra một tôn giáo đúng nhất, mà khi Việt Nam ta, đạo Phật của Việt Nam ta đóng góp được cho Phật giáo của thế giới cũng chính là lúc đó ta sẽ đóng góp rất nhiều cho việc mà thế giới đi tìm ra một cái tôn giáo, một cái tín ngưỡng, một cái tâm linh đúng nhất cho toàn nhân loại. Ta hứa với nhân loại, với thế giới điều đó. Vì vậy, thế giới sẽ thay đổi rất nhiều trong 1.000 năm nữa, nhưng Việt Nam ta sẽ nguyện đóng góp hết sức mình với những điều tốt đẹp nhất cho thế giới mai sau, đó chính là thông điệp của 1000 năm Thăng Long - Hà Nội ta gửi đến cho thế giới.

[1:50:55]Đất nước đi qua một nghìn năm Biết bao vinh nhục với thăng trầm Anh hùng hào kiệt nhiều vô kể Linh khí lan truyền đến xa xăm. Chuông chùa văng vẳng bóng chiều sương Sưởi ấm non sông vạn nẻo đường Rồng tiên tỏa sáng nghìn uy đức Triệu trái tim hồng một quê hương. Mang theo dòng máu Lạc Hồng xưa Tình yêu non nước nói sao vừa Bay lên mở lối tình nhân loại Nghìn sau còn nhớ mãi nghìn xưa.

[1:51:37]Xin cám ơn tất cả cái chư tôn đức tăng ni, các vị quan khách, quý Phật tử đã lắng nghe cái buổi nói chuyện hôm nay. Xin kính chúc cho tất cả quý vị được mọi điều phước lành trong cuộc sống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Dạ.