[0:09]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay chúng ta học tới bài Tâm lý đạo đức 23 là bài Tận tụy. Thật ra, cái bài Tận tụy, nghe cái chữ tận tụy thì chúng ta nhớ lại hai cái bài tâm lý đạo đức trước: một là cái bài Tinh tấn nói về sự siêng năng, hai là cái bài Cuộc sống vị tha nói về một đời sống chỉ sống cho mọi người. Thì nghe giông giống nhưng mà nó cũng có cái nét khác. Cho nên vì vậy mà chúng ta phải trao đổi với nhau trong ngày hôm nay. Ở đây cái nghĩa mà tận tụy thì chúng ta thấy là nó cũng có cái vẻ siêng năng giống như cái tinh tấn. Nhưng mà cái tận tụy nó khác cái tinh tấn ở chỗ là cái tận tụy cho chúng ta cái hình ảnh là những việc làm vì người khác, phải không?
[1:15]Vì người khác. Còn cái tinh tấn, cái siêng năng nỗ lực của tinh tấn á thì mình chưa biết là vì ai. Ví dụ như một người siêng học, như quý thầy siêng học thì trước hết là vì ai?
[1:31]Vì mình chứ. Cho nên mình cũng nỗ lực cũng học vậy đó, nhưng mà vì mình thì cũng gọi là siêng năng, tinh tấn. Hoặc như một cái người nông dân cày sâu cuốc bẫm là dầm nắng dãi sương, cái siêng năng như vậy là vì ai? Trước hết cũng vì bản thân, gia đình mình, phải không? Thì cái đó cũng gọi là siêng năng. Thì những cái tinh tấn, siêng năng đó chưa được gọi là tận tụy. Còn cái tận tụy thì nó có cái ý nghĩa,
[2:05]cái tận tụy á nó có cái ý nghĩa là vì người khác chứ không phải vì mình. Cho nên giữa cái bài tinh tấn mà chúng ta học á, mà chúng ta siêng tu, siêng học á, thì được gọi là tinh tấn. Qua tới bài tận tụy thì nó không có cái hàm cái nghĩa là vì mình nữa, mà đã vì người khác rồi. Như vậy nó có trùng với cái bài Cuộc sống vị tha không? Nó cũng trùng. Nhưng mà nếu mà nó trùng hoàn toàn thì thì tôi đã không có trình bày bữa hôm nay, nên nó vẫn có một cái khác gì đó. Thì ở đây tôi muốn hỏi quý thầy cái khác đó là cái gì? Tấn Thông thử trả lời giùm coi, Tấn Thông. Thầy nghĩ coi cái khác giữa cái vị tha và cái tận tụy là chỗ nào?
[2:57]Nó khó, nó khó vì sao? Vì khi mình học cái môn này á, mình phải nhìn vào cái tâm mình nó từng cái chi tiết, sự khác biệt rất là nhỏ phải nhìn cho ra, để vì tập nhìn thấy cái lỗi của mình vậy. Mình phải tinh tế nhìn vào tâm mình từng chút từng chút vậy đó. Bởi vì sao? Vì tu là suốt đời đi tìm lỗi. Mà những cái lỗi mơ hồ ở trong tâm mình nó như làn khói mỏng á, mình phải tinh tế nhìn cho thấy. Hồi hôm qua hôm kia có cái cô cư sĩ cổ mới hỏi tôi, nói thưa thầy, lúc này con ngồi thiền được 50 phút, hôm trước ngồi có 30 à nay 50, tiến được. Thì tôi cũng khen: "Như vậy cũng tốt rồi." Nhưng cổ hỏi: "Sao không thấy gì hết?
[3:39]Chưa thấy gì hết." Tôi nói đừng có cầu thấy gì hết, cái quan trọng là là thấy được lỗi. Tu là suốt đời thấy cái lỗi của mình, nói như thầy cũng vậy, thầy tu từng giờ từng phút là cũng đi tìm cái lỗi mình không. Nói cái việc tu hành mênh mông thiên địa vậy chứ cuối cùng chỉ là tìm lỗi, ai tìm lỗi ra giỏi là người đó tu giỏi. Thì cũng vậy, hôm nay chúng ta nói cái cái khác biệt giữa cái tận tụy và cái vị tha. Thấy thì nó giống nhau rồi đó, nhưng nó vẫn có một cái gì khác, chính vì cái khác đó hôm nay chúng ta mới trình bày.
[4:22]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa thầy, thì cái cái tận tụy nó khác với cái vị tha là vì cái tận tụy là cái sự cố gắng sâu kín hơn và đi đến con đường giải
[4:35]thoát rốt ráo hơn. Thầy nói chữ "sâu kín" thì đúng, chứ còn "đi trên đường giải thoát rốt ráo" thì chưa có chắc. Nó chỉ là cái tận tụy cho chúng ta cái hình ảnh một người cặm cụi, lui cui trong cái gì thầm kín, lặng lẽ, phải không, để làm lợi cho người khác. Đó, nó khác với cái vị tha. Té ra thầy cũng tinh tế đó, người vậy có thể nhìn được lỗi mình sâu sắc, như vậy là cũng được đó. Thì tận tụy là như vậy đó, tức là siêng năng mà làm là làm cho thiên hạ, không phải cho mình. Chúng ta thấy thế này, cái tận tụy thì nó có cái tính chất đạo đức. Cái này dễ chứng minh không? Dễ chứng minh tận tụy có tính đạo đức không?
[5:15]Dễ, phải không? Nên chúng ta không cần phải nói nữa. Thì chúng ta chỉ nói thế này, khẳng định thế này: Không ai có đạo đức mà lười biếng hết. Đó là cái cái khẳng định như vậy. Không bao giờ có cái người nào mà gọi là đạo đức mà chỉ thích ở không, thích hưởng nhàn hết. Cái người mà thích ở không, thích hưởng nhàn, chắc chắn là người kém đạo đức. Đó là điều khẳng định. Nói này không biết có đụng không? Có ai ở dưới kia mà làm biếng chắc là có. Nói sợ tôi nói rồi cái giận tôi, tội nghiệp tôi. Mà thôi tôi xin lỗi. Lỡ đụng chạm rồi thông cảm, bài này đụng chạm nhiều lắm. Tại vì tôi cũng vậy nữa, tôi cũng thuộc loại hơi lười lười.
[6:05]Trong cuộc sống á, mình thấy nơi chính cái bản thân mình thôi là đã có rất nhiều cái nhu cầu, có nhiều cái công việc cần thiết phải làm, vì mỗi người chúng ta đều có cái nhu cầu gì đó hết. Ví dụ như là chúng ta phải ăn uống, ví dụ như là chúng ta phải giặt giũ, rồi phải quét cái nhà của mình ở.
[6:33]Nghĩa là rất nhiều cái công việc nó đòi hỏi chúng ta phải làm lụng. Đó là nói bản thân mình. Chớ còn khi sống chung với nhau thì nhiều người nó tập hợp thành cái nhu cầu chung nữa. Ví dụ khi nấu ăn thì không phải nấu cho mình, mà khi giặt giũ không phải là giặt cho một mình mình nữa. Là những cái công việc mà liên quan tới nhu cầu của mình nó tự bày ra, nó xuất hiện ra rất là nhiều. Như tôi biết á, như bản thân tôi rồi, tôi sống thì cũng đơn giản. Thời gian vừa rồi tôi bệnh, cho nên tôi đến nhờ một cái nhà không có ai để tôi ở dưỡng bệnh. Cái nhà đó người ta bán, chủ cũ thì không có ở, mà chủ mới thì chưa tới, nên tôi nhờ tôi ở đỡ,
[7:20]ở một mình mà tôi giấu không cho ai biết để đừng có ai tới lui thăm viếng á cho nó yên tĩnh. Thì ở một mình ngỡ tưởng là yên, cuối cùng tôi mới thấy nó cũng mệt đủ chuyện. Có cái để leo lên lầu ngủ, leo lên mới nhớ mình chưa đem cái ly nước lên uống, cái chạy xuống. Lên tới nơi rồi, sực nhớ ủa còn cái đồng hồ không biết nằm ở đâu, lại xuống kiếm nữa. Rồi, nghĩa là cứ chạy lên chạy xuống lắc phát mệt. Mà tánh tôi thì làm biếng, tôi có một cái tánh dễ thương là tắm thì cũng tắm được nhưng mà giặt quần áo thì hơi lười. Hình như tôi cũng hơi kém đạo đức ở điểm đó, cho nên tôi giả bộ lại nhà em tôi chơi,
[7:59]cái thôi tôi tắm để lại bộ đồ đó cho nó giặt. Lại nhà Phật tử chơi, ăn cơm rồi cái tôi giả bộ tắm cái để lại bộ đồ nhờ giặt giùm. Còn bữa nào mà không đi đâu chơi được hết, ở lại nhà thì tắm xong cái xếp bộ đồ dơ lại, cái có mấy chú lại thăm cái gởi đem về nhà giặt giùm. Tôi thấy hình như tôi cũng hơi kém đạo đức cái đó. Mà tôi không biết sao nữa, tại vì khi cũng bệnh rồi mệt quá rồi làm biếng. Nên ở đó rồi chúng ta thấy đó, cái nhu cầu của cái đời sống mình nó hiện ra như vậy. Rồi khi sống chung với mọi người thì một cái nhu cầu của mình cũng là cái nhu cầu chung của mọi người, nhưng mà nó là chung rồi.
[8:40]Thì khi mình quét nhà là quét chung cho mọi người, khi mình nấu cơm là nấu cho mọi người cùng ăn. Thì lúc đó đó, nếu mà chúng ta không làm có nghĩa là sao?
[8:55]Có nghĩa là chúng ta để dành công việc đó cho cho người khác. Nghĩa là nếu mà chúng ta không có làm, nghĩa là chúng ta rất là vị tha, nhường lại cho người khác.
[9:08]Có một lần có cái người nói, nói người làm biếng là người ác. Nói nghe nặng, nói nghe nó nặng. Sự thật mình thì mình không có nói quá như vậy, mình chỉ nói là người mà lười biếng là người không có đạo đức, chứ mình không dám nói người lười biếng là người ác, mặc dù cũng đúng lắm chứ không phải không. Ở đây chúng ta thấy thế này, sống chung trong một cái môi trường có nhiều cái nhu cầu phải làm lụng chung với nhau, mà nếu mình làm lơ có nghĩa là mình bắt người khác phải làm, cũng có nghĩa là mình ích kỷ nữa. Cho nên ở đây cái người mà có đạo đức á thì xăn tay, xăn chân lên để làm thay cho người khác,
[9:56]đó là trong cái môi trường nhỏ, đó là vị tha, đó là vì người. Cho nên người sống mà có đạo đức thì không có lười, phải siêng năng mà làm thôi.
[10:09]Còn đến khi mà cái đạo đức nó tăng trưởng á thì mình còn bày ra những cái công việc mà không có dính gì tới mình nữa. Đó những công việc ví dụ như bây giờ quét sân nè, nấu cơm nè, giặt giũ thì những công việc đó nó mới dính tới mình. Nhưng mà khi đạo đức tăng trưởng lên rồi, mình còn bày những cái chuyện mà không phải của mình nữa, luôn luôn cứ tiếp tục mà làm như vậy. Đó là cái gì? Ví dụ như chúng ta nhìn ở ngoài đường ngoài xá đó, thấy con đường hư mình rủ hai ba người ra đắp đường. Cái khúc đường đó mình chả có đi đâu, chỉ vô tình đi ngang thấy hư thấy uổng, đi đắp. Nhìn xa xa thấy nhà hàng xóm họ dột, họ nghèo họ không lợp được
[10:49]cái mình đi xin lá, xin đồ này kéo nhau mình lợp cho người ta. Nghĩa là khi mà cái đạo đức nó tăng trưởng á, tự mình còn bày ra thêm công chuyện để làm nữa chứ chưa có hết. Chúng ta thấy sống trên đời nó là như vậy, nó cực khổ như vậy. Nãy giờ chúng ta nói cái tận tụy siêng năng đó là cái đạo đức mà ồi mình nghe riết rồi mình phát mệt. Tu sao không thấy nó nhàn nhã? Tu ngắt cái làm không, hết bày chuyện này bày chuyện kia thấy hơi mệt. Phải không? Có cái cảm giác như vậy không? Chứ tôi nghe tôi cũng ớn rồi đó. Nghe mà nói siêng năng tinh tấn mà bây giờ tới tận tụy nữa, tôi cũng hơi mệt rồi. Nhưng mà tại sao như vậy?
[11:29]Tại sao như vậy?
[11:33]Tại sao chúng ta sống một đời để tìm cái gì mà cứ phải siêng năng cực khổ? Trong khi là chúng ta cứ nghĩ sống trên đời là phải tìm cái gì cho nó sung sướng, nhàn nhã một chút. Chứ đời người đâu có bấy nhiêu đâu mà mình phải sống cực khổ như vậy, phải siêng năng, phải tận tụy, phải làm lụng như vậy, là vì đâu? Thực ra chúng ta sẽ thấy cái hạnh phúc nó đến với chúng ta khi mà chúng ta làm được điều vui, làm được cái điều lợi ích cho người khác, chứ hạnh phúc không phải là một sự hưởng thụ, không phải là một sự hưởng thụ. Ở đây quý thầy có nhớ cái bài hát mà Chuyện Đời Xưa, Chuyện Đời Nay của Thế Hiển không?
[12:11]Có không? Dưới kia thì có nó rành.
[12:17]Quý thầy chắc không rành. Hổng nghe bài đó hả? Bài bước đầu là gì đó: "Nghe kể chuyện đời xưa" phải không? "Có một nàng công chúa" đó bắt đầu rành rồi. "Nơi vườn hoa mùa xuân vẫn vương bao nỗi buồn". Cái bài này hay lắm, để chúng ta cứ đọc nội dung là mình sẽ thấy nó hay từng chữ á. Rồi cái gì? Có cái gì đó? "Khi" gì đó? "Khi hoàng tử cầu hôn với muôn ngàn châu báu, nhưng nàng không màng đâu, trái tim luôn buồn rầu. Nàng chỉ cần hạnh phúc, nhưng chàng có biết đâu. Chàng tìm hoài không thấy nên công chúa u sầu." Tới đó bỏ, không có nói chuyện đời xưa, bắt đầu nói qua chuyện đời nay. "Nghe kể chuyện đời nay có" gì nữa?
[13:03]Quên hả? Không nhớ. "Có những người trai trẻ" phải không? "Lên" gì đó phải không? "Lên rừng hoang" gì đó? Rừng sâu hả? Rừng sâu, vâng. "Với" cái gì đó? "Núi xanh cây rừng" phải không? "Khi hoàng hôn dần buông, hát bên rừng bên suối. Tâm hồn bao niềm vui, nở trên môi nụ cười." Cái gì đó, dài lắm, những đoạn. Ở đoạn cuối nó có này: "Cuộc đời là hạnh phúc không ai sống riêng ai. Cuộc đời là hạnh phúc hãy sống vì mọi người." Cái đoạn đầu nói đến chuyện một nàng công chúa, công chúa thì mình phải hiểu là thừa mứa vật chất mà không thấy hạnh phúc. Rồi cái người hoàng tử đem thêm vật chất tới, đem thêm châu báu, đem thêm những cái gọi là hưởng
[13:46]thụ tới không giải quyết được vấn đề. Hạnh phúc không nằm nơi những cái hưởng thụ, bài rất là hay, hạnh phúc không nằm nơi những cái mà chúng ta hưởng thụ. Trái lại, thời nay có những người trai trẻ từ bỏ phố phường hoa lệ, không có tiền gì hết nhưng mà lên rừng núi đi làm cái công việc có lợi cho người khác là đắp cái đập thủy điện Trị An á. Cái bài đó ca ngợi cái đó, những người mà lên rừng làm cái đập Trị An á thì họ không có gì để hưởng thụ, họ chỉ có hy sinh thôi, nhưng mà đúng là nở trên môi nụ cười. Sao mà tôi biết cái bài đó hay vậy? Đi tu rồi sao biết bài đó hay vậy? Không phải tôi hát lén ở trong chùa đâu,
[14:23]mà hôm đó tôi đi đám tang của ba sư huynh tôi. Về cái miền quê đó mà sao tôi không hiểu cái miền quê đó ngộ quá. Cái hòm để đó thì đèn dầu leo lét, nhang khói nghi ngút. Trong nhà thì người ta đeo tang buồn rầu, ở ngoài sân thì thanh niên tụ đầy hết cầm đàn hát vang lừng hết, đập đàn rầm rầm. Vui. Đấy, tôi ngồi ở trong với mấy sư huynh ngồi nói chuyện thì nghe hát tùm lum mà tôi không để ý, tôi chợt nghe cái bài này, cái điệu nó hay và cái lời nó hay, ý nghĩa quá tôi mới lắng nghe. Nhờ lắng nghe vậy rồi tôi nhớ mang máng mang máng như vậy. Thì thấy rằng cái người nhạc sĩ này thật là hay, hình như cũng là cái người mà viết
[15:02]cái bài mà một ba lô cây súng trên vai á, cùng một tác giả, ông này hay thiệt. Sao lâu nay không nghe nói, biết. Thì chúng ta thấy cái hạnh phúc á chính là cái chỗ mà mình làm lợi cho người khác. Ở đây chúng ta để ý cái điều đó. Cũng một chuyện khác nó tương tự, tôi có cái cô Phật tử, cô quy y với tôi, nói cô chứ nó còn nhỏ, mới lớn lên. Thì nó không có chịu nghe băng giảng của tôi, cũng không thèm đọc sách của tôi. Rồi đại khái vậy đó, mà gia đình thì cả gia đình quy y hết thì nó cũng quý mến tôi lắm, chuyện gì nhỏ to gì cũng kiếm thầy để tâm sự. Rồi một lần đó cái người ta mới giới thiệu một cái anh
[15:40]chàng đó là được nè, nhà giàu, đẹp trai, học giỏi. Thêm tiêu chuẩn thứ tư nữa là sống ở nước ngoài nữa, rất là được. Cái gia đình tìm cách cho tôi gặp, gặp rồi cái thì tôi gặp người đó tôi mới nhận xét, tôi khuyên vài điều rồi tôi đi. Hôm sau cái gia đình mời lại hỏi: "Thưa thầy, thầy thấy làm sao? Tại con bé con con nó nói là hỏi nó có ưng anh chàng đó không thì nó nói là chừng nào thầy chịu thì nó chịu." Trời đất ơi, mắc mớ gì gài thầy vô trỏng?
[16:17]Trời ơi, nói thầy tu làm sao mà thầy nói chịu không chịu được. Thì có cái bây giờ thầy nhận xét cái người đó như vậy thì tương đối con người khá tốt, khá hoàn hảo, có một vài nhược điểm thì thầy đã góp ý thẳng rồi. Thì nhắm được thì được, không được thì thôi, thầy không có ý kiến. Nhưng mà rồi tụi nó có duyên sao rồi tụi nó cũng thương nhau, cũng coi bộ cũng thắm thiết, nồng nàn lắm. Thư từ qua thư lại hoài. Bây giờ gõ thư bằng email lẹ lắm, đánh hai một phút sau bên kia nhận được liền. Mà cái chuyện khó khăn rắc rối gì cũng gặp tôi để khóc lóc, năn nỉ, than thở hết. Mà nó không chịu nghe chuyện đạo gì hết trơn,
[16:51]tôi cũng không biết sao nữa, thôi mình cứ tùy thuận rồi từ từ tính sao. Một hôm cái nó khóc lóc, nó năn nỉ: "Bây giờ thầy thầy tới thăm con không con tới con chở thầy." Thôi vừa vừa thôi. Thì tới cái ngồi cái nó nói chuyện, chuyện thì cũng không quan trọng nhưng có một cái chuyện này cuối cùng nó nói này: Thì tôi cũng nhấp nhổm là tôi đòi đi về hoài, nó năn nỉ: "Thầy ngồi với con năm phút nữa, mười phút nữa." Nó nói: "Ảnh gửi thư về ảnh nói là à anh anh yêu em, anh muốn cho em là người hạnh phúc nhất trên thế gian này." Thì nó nó nói con mới viết thư con con gửi lại con nói: "Thầy em dạy em là nếu mình sống mà mình chỉ hưởng hạnh phúc là mình
[17:27]sẽ tổn phước và mình mình chỉ nên đem sức lực ra để mà làm phục vụ, làm lợi cho người khác." Lúc đó tôi mới thở phào cái tôi nói: "Thì con là cục nợ của thầy nhưng mà thôi nói một câu nghe cũng hả dạ." Tức là dù sao nó không có hiểu đạo, không chịu nghe băng giảng, không chịu đọc kinh á, nhưng mà trong những lần nói chuyện á thì đôi khi tôi đã nói được một vài câu gì nó cũng có nhận ra được, rồi nó hiểu ra được một điều là sống không phải là để hưởng thụ mà cuộc sống này là để hy sinh, cuộc sống này là để hy sinh. Vậy thì quý thầy phải hiểu được một điều là khi chúng ta xuất gia là không phải là chúng ta đi tìm cái cuộc sống nhàn rỗi,
[18:12]không phải đi tìm cuộc sống nhàn rỗi, mà đi tìm cuộc sống cực khổ, sống cực khổ.
[18:21]Nghĩa là khi mà chúng ta xin phép từ bỏ gia đình để đi vào chùa là chúng ta phải có cái tâm nguyện ở trong lòng mình, từ bỏ cái quá khứ nhàn rỗi. Không biết ở nhà cực hay không biết, nhưng mà phải biết con đường trước mắt là con đường cực khổ nhiều hơn lúc mình còn ở thế gian. Phải hiểu cái điều đó. Mình phải hi sinh nhiều hơn, cực khổ nhiều hơn nữa. Và không bao giờ chấp nhận một cái sự hưởng thụ hạnh phúc nào hết. Hạnh phúc nó có nhiều loại. Có những cái hạnh phúc tạm bợ là do mình sống một cách ích kỷ, mình hưởng thụ rồi nó cũng có. Ví dụ, bây giờ là mình thấy người ta mặc đồ đẹp, mình kiếm một bộ đồ cho đẹp mặc thì nó cũng thích trong bụng.
[19:06]Chứ không phải không đâu. Nhưng không bền, không lâu, tăng trưởng sự ích kỷ. Mình thấy cái món ăn ngon, mình tìm cách mình ăn cho được, nó cũng thích trong bụng, chứ không phải không. Nhưng rồi cái đau khổ nó chờ chực ở phía sau. Cái hạnh phúc thế gian là như vậy. Cái gì mà là sự hưởng thụ thì đến một lúc nào đó làm cho mình chán chường, trống rỗng giống như cái cô công chúa nơi vườn hoa mùa xuân đó. Những người mà có cái đạo đức tăng trưởng thì chúng ta thấy họ, ngoài cái việc mà siêng năng giải quyết cái nhu cầu chung của mình với mọi người, còn bày ra chuyện để làm thêm những điều khác. Còn những người mà có tâm và có cái duyên
[19:53]thì họ còn làm những việc từ thiện lớn lao hơn nữa. Tôi nói có tâm và phải có duyên nữa nha. Tại sao? Vì làm việc từ thiện mà không có duyên không làm được. Nói ví dụ, bây giờ nè mình muốn là phát cái tâm là cứu giúp cho tất cả những trẻ em tàn tật trên thế giới, mình có làm được không? Làm được không? Có ai cho mình đi ra khỏi đất nước này đâu mà làm? Mà cũng đâu có tiền đâu mà làm. Trong khi tâm mình muốn như vậy không làm được, nhưng có người làm được. Là khi họ đủ duyên. Cho nên phải có tâm và có duyên mới làm được chứ không phải là dễ đâu. Thường thì chúng ta phát tâm rồi để đó, kiếp sau mới làm được. Không phải dễ.
[20:37]Như bây giờ nè bây giờ ví dụ như mình thấy người già yếu mình muốn nâng đỡ, nhiều khi làm cũng không được nữa. Nhưng mình cứ nuôi dưỡng cái tâm đó thì có khi vài ba chục năm sau cái duyên nó mới đến. Hoặc qua kiếp sau cái duyên nó mới đến. Tự nhiên mình thuận tiện làm được những cái điều mà mình mong nghĩ. Cái nhân quả là như vậy đó. Cái ý mình nó là cái nhân, cái hành động mới là cái quả. Chúng ta muốn làm điều gì tốt đẹp phải nuôi dưỡng ở trong tâm mình trước. Nó thành cái ý, thành cái nhân cái đã. Nên những người mà họ làm những việc thiện là không phải mới làm đây, mới nghĩ đây đâu. Họ nghĩ đâu ở kiếp trước á.
[21:14]Còn những người mà đi ăn trộm cướp cũng vậy, không phải họ mới nghĩ điều đó ở đây đâu, họ suy nghĩ điều này đâu hồi kiếp trước. Nên chúng ta có cái tâm và có cái duyên rồi mới làm được những việc thiện lớn lao được. Nói ví dụ như bây giờ như cứu trợ cũng vậy, mình thấy người thiên tai bão lụt gì đó, rồi mình tổ chức đi cứu trợ, mình kêu gọi nhiều người đem phẩm vật, cũng phải có cái duyên mới làm được. Mà chúng ta thấy cái việc đó việc của thiên hạ ở đâu, cách đâu mấy ngàn cây số, không có gần đây, mà mình vẫn gom tiền gom bạc để đi giúp đỡ được. Mình bày cái chuyện cực khổ, đó cái đó gọi là tận tụy, là hi sinh, là vị tha.
[21:55]Rồi ví dụ như làm vệ sinh đường phố nè. Như có những người già, tuổi lớn, không làm được những việc thiện gì lớn, thì cứ thích chiều chiều cứ đi quét rác trên đường. Ừ, thấy đi lượm rác trên đường cũng là một việc thiện. Cái việc thiện đó không phải là mình làm thế cho người quét đường, mà nó có tính giáo dục. Có nhiều người không ý thức, đã quăng rác ngoài đường. Nói cái này tôi nghi đụng hết 80% ở đây quá à. Đây có ai mà chưa quăng rác ngoài đường không? Giơ tay lên coi. Ủa, sao không ai giơ tay?
[22:33]Thì bây giờ, chiều tới cái mình rảnh, ừ lấy cái chổi, đồ gom rác mình đi ngoài đường quét quét chơi, thì người ta ngạc nhiên. Người ta thấy công việc này là của nhân viên vệ sinh nhà nước, tối tối rồi mới đi quét, đi làm. Còn cái người đó ăn mặc bảnh bao, thấy không, nhìn mặt thì thấy đẹp trai, ờ trí thức, biết cái nhà ở kia cũng giàu có của ăn của để mà tại sao cứ đi trên đường he hoen có quét rác kìa. Thì lần lần người ta hiểu. Đó là cái giáo dục rất là mạnh. Chứ còn để cho nhân viên vệ sinh nhà nước làm người ta không ý thức. Người ta thấy người ta cứ quăng, tối có người ăn lương của nhà nước đi quét.
[23:10]Còn ở đây, mình làm là vì cái gì? Vì cái cái cái đẹp của đường phố chung. Mà mình làm như vậy nó giáo dục người ta mạnh lắm. Từ từ cái người ta không còn dám mà quăng lá chuối, quăng vỏ bắp ngoài đường nữa. Nó hay vậy đó. Nói lát không biết có đụng ai không ta? Chắc đụng có. Rồi trường hợp như là chăm sóc người già đi. Mình biết là trong những thời đại mới, từ từ cái người già họ họ cô độc. Vì những người trẻ sinh con ít á, người trẻ đi làm ăn tứ tán, người già ít có người chăm sóc. Thế là năm bảy người mình tập họp lại với nhau, không cần nhiều, rồi mình chia nhau mình biết những cái nhà đó, những nhà này nhà kia,
[23:53]mình có cái sổ là họ người già đó họ sống không có nhiều người chăm sóc, con cái rất bận đi học, đi làm. Mình chia nhau mình đến mình hỏi thăm, giặt quần áo, mình nói chuyện, à nấu cơm giùm, vân vân, chăm sóc xem coi sức khỏe thế nào, mình mời những người y tá tới chăm sóc. Đó, rồi qua những nhà khác rồi qua nhà khác mình làm như vậy làm cho người già họ cũng được an ủi. Rồi khi mà họ quý mình như vậy, mình khuyên họ tu hành, khuyên họ niệm Phật rất là tốt. Đó, cái việc làm lợi ích trước rồi cái khuyên đạo đi sau. Đó cũng là cái mình bày cái chuyện cực khổ để mình làm. Chứ đừng có ở không, quý Phật tử, nói nãy giờ là nói chuyện với Phật tử á.
[24:36]Hoặc là mình trồng cây ven đường. Vừa rồi kỳ rồi học cái bài yêu thiên nhiên rồi phải không? Hai tuần qua có ai trồng được cái cây nào chưa? Có ươm tốt sao không? Không, hỏi quý Phật tử kìa. Nghe rồi cái tai này qua tai kia. Giờ mình thấy những đoạn đường nào nắng chưa có cây, mình trồng nhà nước không cự, mình tính ra mình đi trồng cắm cây rào bảo vệ này nọ. Đó cũng là những công việc mình đặt ra những công việc này việc kia để cho mình phải cực khổ, ờ phải làm lụng, không có ở không. Hoặc là giáo dục trẻ em đường phố. Nói vậy chứ cũng phải có duyên mới làm được. Mình thấy nhiều đứa nó nó là gọi là trẻ em hư hỏng
[25:23]đi lang thang ngoài đường gọi là đi bụi đời đó. Gia đình thì không biết ở đâu, cứ tụ năm tụ ba sống lây sống lất, khi thì cướp giựt, khi ăn xin, khi làm đánh giày, đi bán báo làm bất cứ cái nghề gì để sống, rồi dễ phát sinh tội phạm. Thấy mình mới tìm cách lại gần gũi, khuyên lơn mấy đứa đó. Thì công việc này nó cũng không phải dễ, nhiều khi chứ người phụ nữ mình cũng khó làm nữa, cũng nguy hiểm. Nhưng mình cứ biết là cái xã hội cái thế giới này đau khổ vì người ta thiếu đạo đức. Cho nên mình muốn giáo dục đạo đức mà thấy trẻ em nó hư hỏng mình muốn giáo dục liền. Nhưng nhiều khi làm không được, cũng phải tập họp được nhiều người.
[26:02]Nó phải có cái sức khỏe vân vân, phải có lòng kiên nhẫn. Mới có thể làm được. Thì đó, đó là những công việc mà làm cho chúng ta bận rộn hơn, ờ nhọc nhằn hơn nhưng chúng ta phải làm. Nếu chúng ta không phải là đệ tử Phật thì thôi, mà đã là đệ tử Phật rồi thì không được ở không. Mình ở không là mình không có đạo đức, là người ác, là người tàn nhẫn. Tôi chửi rủa vậy đó không biết nghe có ai ghét không biết. Còn quý thầy lại còn nặng nề hơn nữa. Nhiều khi có những người hiểu thế này, ở ngoài đời cực quá thôi đi tu cho nó nhàn. Hiểu đó là hiểu lầm. Không biết đây có ai hiểu kiểu đó không ta? Coi có ai hiểu không? Hi vọng là không.
[26:47]Tại vì thấy quý thầy khỏe mạnh, siêng năng, phải không, có lý tưởng tu hành nên tôi tin rằng quý thầy không có ai nghĩ như vậy. Là vì sao? Vì đi tu là chúng ta khép lại một cuộc đời quá khứ nhàn nhã ở thế gian mà dấn thân vào một cái sự hi sinh, phụng sự cực nhọc nhiều hơn trước nữa. Chứ không có ở không được. Người tu là người cực khổ ghê lắm. Tăng sĩ là biểu tượng của đạo đức. Mà chúng ta biết, đạo đức là tận tụy, siêng năng. Cho nên người tăng sĩ không bao giờ được phép sống một cách nhàn rỗi. Có một lần có cái sư cô đó gặp tôi than, nói thưa thầy, ở cái vùng của con con thấy mấy thầy hay đánh cờ tướng.
[27:35]Tôi mới than, tôi nói đó cũng là một dấu hiệu làm cho Phật pháp suy tàn. Vì người tu mà không có việc gì để làm, ngồi bày cờ tướng đánh cho hết thì giờ. Đúng là không có chuyện để làm. Mà tăng sĩ ở không là Phật pháp suy tàn. Chúng ta làm gì có thì giờ để ở không? Vì trong đối với Phật pháp, đối với chúng sinh, còn một triệu công chuyện chưa làm được. Tất cả chúng ta phải cố gắng mà thực hiện. Như bây giờ quý thầy hiểu một cách đơn giản là ráng học cho có cái bằng cấp rồi được một vài bằng cấp gì đó lớn lên cái mình trụ trì rồi đi giảng, vậy là được việc rồi phải không? Nghĩ như vậy nó đơn giản, chưa có gì đâu.
[28:19]Phật pháp còn nhiều vấn đề rắc rối, còn nhiều vấn đề chưa hoàn hảo mà chúng ta phải phải thực hiện, phải bổ sung. Đố quý thầy, Phật pháp còn điều gì nữa? Đố ai biết. Chúng ta nghĩ coi trong Phật pháp còn cần phải làm những điều gì nữa? A Di Đà Phật, kính thưa thầy, theo con nghĩ trong Phật pháp người tu sĩ phải làm làm sao để Phật pháp hưng thịnh, lan tràn ra để cho toàn thể chúng sanh trong Phật pháp cho mọi người đều hiểu rõ về nhân quả. Theo con hiểu như vậy. Ừ. Rồi cảm ơn thầy.
[28:57]Còn ai có ý kiến gì bổ sung không? Kính bạch Thầy, nếu như mà tăng sĩ mình còn một cái cái tâm niệm là đem giáo pháp đi đến nơi chỗ mà còn thiếu thốn thì nó cũng chưa có có an lành. Tại bởi sao theo theo con thì thì để tăng sĩ phải còn phải chỉ như cái nội bộ của mình thì tăng đoàn thì cần phải có cái sự hòa hợp và thống nhất thì mới có thể đưa Phật pháp lên được.
[29:31]Ý của Thầy hay... Chúng ta còn một triệu công chuyện phải làm đối với Phật pháp. Ví dụ như hiện nay cái tình trạng là Phật pháp mình còn chia nhiều cái hệ phái. Chúng ta biết một điều, chân lý chỉ có một mà thôi. Chân lý chỉ có một, bằng cái đầu chấm cây bút chì thôi. Nhích qua lại chút xíu là trật, nhích qua bên đây chút xíu là trật, chỉ có một điểm một. Nhưng chính vì chúng ta có cái gì nhìn chưa đúng, mỗi người chưa đúng một chút, cho nên chúng ta không đến được cái cái chân lý chung này. Nên điều chúng ta phải đi tìm là cố gắng tìm cho ra cái chân lý chung này, để cho những cái sự khác biệt này trong Phật pháp tắt,
[30:16]người ta trở thành thống nhất với nhau, hòa hợp với nhau. Đạo Phật chỉ còn là một thôi, không chia quá nhiều tông phái nữa. Cho nên đây cũng là một cái việc chúng ta phải cần làm, đúng không? Cũng là một việc cực khó. Tìm cho ra cái chân lý chung này là gì mà đủ sức mạnh để thuyết phục người khác. Ví dụ như cái chân lý này chúng ta đưa đến Nam tông, cái người Nam tông từ bỏ bớt cái kiến chấp của họ để họ phát triển lên thêm. Chúng ta đưa cái chân lý chung này đến với Bắc tông, Bắc tông từ bỏ liền những cái mà đi bị giẫm vào ngoại đạo, lui trở lại đúng trong chánh pháp. Chúng ta đưa cái này đến với Khất sĩ, chúng ta đưa cái này đến với Phật giáo
[30:55]Hòa Hảo, chúng ta đưa đến với Cao Đài vân vân, thì làm cho sáng tỏ hết. Người ta tìm thấy người ta vỡ lẽ ra hết, à đây chân lý chính là chỗ này. Người ta từ bỏ hết những điểm sai biệt, cố thủ của mình để có thể nắm tay nhau trong cái cái tình hòa hợp với mọi nơi hết. Nhưng đó là một thôi, còn cả cái thế giới này bao nhiêu cái tôn giáo, bao nhiêu cái tư tưởng, bao nhiêu cái thành kiến, bao nhiêu cái triết thuyết, đầy rẫy sự khác biệt hết. Chúng ta còn phải làm thế nào cho một ngày nào đó trên trái đất này, cả cái nhân loại chỉ còn lại một cái chân lý chung thôi, chứ không phải là chỉ trong đạo Phật không.
[31:34]Nên nó cái cái cái cái cái tư tưởng thì lớn, nhưng mà tại sao chúng ta có điều này? Sự thực đây là gì? Là thường là những người có trí thì mới có thể nhìn thấy được những cái chưa hoàn thiện, nhìn thấy được những việc gì cần phải làm cho cái cái thế giới này, cho nhân loại này. Chính những cái cần làm đó gọi là chí, chí nguyện của chúng ta. Khi chúng ta có trí tuệ thì chúng ta sẽ có cái chí nguyện. Chúng ta biết mình phải làm thêm những cái điều gì cho mai sau, cho con người, cho Phật pháp. Còn cái người mà không có cái trí tuệ thì ai nói bao nhiêu biết bấy nhiêu, không nghĩ ra cái gì thêm, thì người này khó có cái chí lớn, khó có cái chí nguyện lớn.
[32:20]Nên ở đây vậy, chúng ta là người tăng sĩ, chúng ta ráng tu ráng học để có cái trí tuệ. Chúng ta biết còn quá nhiều điều chưa có hoàn hảo trên cái thế giới này. Con người ta còn phân hóa, còn thù hận, còn ganh ghét nhau bởi những cái gì nó khác biệt. Chân lý vẫn còn nằm lẫn khuất đâu đó mà người ta chưa được thuyết phục để chưa có thể nắm tay nhau được, chưa có thể thương yêu nhau được, chúng ta đi tìm những cái điều đó. Nên do mình thấy cái điều đó, mình phát cái tâm nguyện, gọi là chí. Nhưng mà sự thực cái chí này nó cũng làm cho chúng ta có cái trí trở lại. Là khi chúng ta nuôi nấng một cái hoài bão nào đó,
[32:59]nó cũng tạo thành cái nhân quả một cái phước khiến cho chúng ta tập trung tu hành rồi chúng ta vỡ lẽ ra cũng nhìn thấy được nhiều vấn đề, nên cái chí nguyện đấy nó cũng làm mở mang cái trí tuệ của chúng ta. Cho nên người tăng sĩ không có ở không, vì chúng ta thấy còn quá nhiều điều cho chúng sinh, cho thế giới này mà chúng ta phải làm. Chúng ta cứ nhìn hết thế giới thì thấy nơi này chiến tranh, nơi kia giết chóc, nơi nọ thù hận, rồi những điều sai lầm cứ giăng đầy. Ví dụ như vừa rồi chúng ta nghe bên Mỹ có cái chuyện là những đứa học trò nó cầm súng nó bắn xả vào bạn học. Không có động cơ gì hết, không có động cơ ích kỷ,
[33:41]tư thù, không có thù hận ai, không muốn cướp của ai hết, chỉ thích bắn giết cho vui thôi. Rồi nó kê súng vào đầu nó bắn tự sát luôn. Chúng ta thấy những cái văn hóa như vậy nó là gì? Nó là một sự đổ vỡ lớn. Chúng ta thấy cái văn hóa của Tây phương không phải là chỗ dựa cho nhân loại. Cái gọi là tự do của Tây phương không phải là chỗ dựa cho nhân loại. Vì dần dần nó đã tạo nên những con bệnh, những con bệnh nhân cách nặng nề như vậy. Nó đổ nó coi như là nó tiêu diệt lại chính nhân loại, nó làm hủy diệt cái nhân cách và làm làm gây tai hại cho cộng đồng. Chúng ta thấy trên thế giới còn nhiều việc
[34:25]việc chưa tốt, mà khi mình nhìn thấy điều đó thì mình không được chỉ nghe cho biết, nghe cho vui. Khi mình nghe đến những cái nỗi khổ, những cái suy đồi của thế giới này, chúng ta không được quyền nghe cho vui. Nghe rồi phải tự hỏi là mình sẽ làm được cái điều gì đó cho cái thế giới này. Và chính những điều đó làm cho chúng ta có cái chí nguyện của mai sau. Và mình biết là từ nay cuộc đời của mình không có được nhàn rỗi, không có được ở không. Còn nhiều việc phải làm nên tăng sĩ không có được quyền ở không, ai ở không là có lỗi lớn. Là ngoài cái những chí nguyện đó, những cái đạo đức, chúng ta còn phải ráng sức tu tập.
[35:10]Cái thời gian là tu tập cũng là điều quan trọng để chuẩn bị cho chúng ta một cái bản lĩnh, một cái đạo lực để làm được những việc lớn lao mà chúng ta mong ước. Chúng ta muốn làm được việc lớn phải có bản lĩnh, và cái bản lĩnh đó lấy ra từ sự tu tập chuyên cần cả một thời gian dài chứ không phải là ít. Như hôm trước chúng ta nói, có một thời gian dài mà từ đời cuối Trần cho đến đời Pháp thuộc, Phật giáo mình trở nên thụ động, kém sinh khí và suy yếu. Dĩ nhiên nó có nhiều cái nguyên nhân, nhưng trong đó có cái nguyên nhân là tăng sĩ thích nhàn rỗi. Sống ở trong chùa, quý Thầy mình sống nhàn nhàn,
[35:52]thích đánh cờ tướng, tiêu dao, dạo chơi, chăm sóc cây cảnh, đắp non bộ, đối đáp thơ ca. Mấy Thầy hồi đó làm thơ hay lắm, ở đây ai làm thơ hay nhất trong chùa? Hử? Trong chùa mình ai làm thơ hay nhất? Nên những cái điều đó nó không thiết thực và lấy đi của mình rất là nhiều thời gian. Chúng ta không có thời gian để làm những điều đó. Hồi xưa có nhiều thầy còn lúc mà cái phương tiện đi lại còn ít, nghe ở đâu có cảnh đẹp cái là vác cái tay nải đi bộ. Cái hồi đó đâu có xe, đi bộ, đi thuyền rồi đi tới chỗ đó leo lên trên núi nó chơi, thăm Thầy, thăm huynh đệ rồi ở dạo chơi rồi cái rồi đi hành cước qua chỗ khác đi chơi tiếp. Chơi làm chi?
[36:39]Mất thì giờ. Mà cũng thích, tiêu dao đời sống tu sĩ mà nhàn nhàn mà "nhất bát thiên gia phạn, cô thân vạn lý du", ừ thấy vác ôm bình bát đi chơi riết đó đã, khoái. Nhưng mà không ngờ cái đó là là cái thiếu trách nhiệm với cuộc đời, với Phật pháp. Cái cái đó là cái không nên. Ở đây bây giờ mình có đi chơi không? Giờ mình có không? Cũng có. Quý Thầy bây giờ thì đi bằng không có tiêu dao đi bộ mà đi bằng xe 12 chỗ, 50 chỗ, tổ chức đi hành hương nơi này nơi kia. Ví dụ khi mình đi có cái việc gì Phật sự cần thiết đi thì cũng cũng cũng cần, nhưng có những khi chỉ là một cuộc đi chơi thôi, chỉ là những cuộc đi chơi vô bổ.
[37:28]Cái đó không nên. Chúng ta làm việc gì phải nghĩ có lợi cho ai chứ đừng có thỏa mãn cái thích đi chơi của mình, vì cái du lịch là một cái nhu cầu thật sự của con người. Những người Tây phương khi họ khá giả lên họ cứ thích để tiền đi du lịch nước này nước kia, nên cái đi chơi là một cái nhu cầu có thật chứ không phải không. Mà chúng ta thấy đừng phí thì giờ và tiền bạc vào những điều đó để làm những điều khác. Rồi đối đáp thơ ca cũng vậy, nhiều khi thích những người tu rồi cứ thôi hết làm bài thơ này tới làm bài thơ kia thì cũng nói về đạo vậy, ca ngợi thiên nhiên, non nước rồi vậy, nhưng mà mất thì giờ nhiều, cái đó đi ra bên ngoài, không có nên.
[38:07]Tôi hồi đó tôi cũng hay làm thơ lắm. Hồi trước khi đi tu vậy cũng hay làm thơ. Khi chưa biết Phật pháp thì cũng làm thơ đời, biết Phật pháp thì cũng làm thơ đạo, đi tu rồi không có làm nữa. Tôi biết từ đây mình không có thì giờ để làm những chuyện đó. Tôi chỉ làm thơ những khi nào có nhiệm vụ bắt buộc phải làm hoặc là tôi chỉ làm những bài tụng để cho người ta tụng có ích lợi. Nghĩa là làm cái gì phải nghĩ đến cái lợi, đừng có làm để cho vui. Làm cái gì phải có tính giáo dục chứ không phải làm để nói lên cái cảm hứng của mình cho nó đã, không có được như vậy. Tôi vẫn quý cái câu chuyện của ngài Dương Kỳ.
[38:46]Là cái tông Lâm Tế mà truyền đến ngài Từ Minh thì tách ra làm hai nhánh là ngài Từ Minh truyền được hai đệ tử xuất sắc là ngài Hoàng Long với ngài Dương Kỳ. Ngài Hoàng Long Huệ Nam, ngài Dương Kỳ Phương Hội. Nhưng mà ngài Dương Kỳ là sự truyền thừa chính, còn ngài Hoàng Long là một cái nhánh rẽ mặc dù cái cái chỗ chứng đắc của hai vị bằng nhau. Thì tôi đọc cái câu chuyện này thì tôi mới thấy đúng là ngài Từ Minh truyền cho ngài Dương Kỳ là tại sao. Ngài đắc đạo nổi tiếng như vậy nhưng mà cái cốc ngài ở cực kỳ đơn sơ. Đơn sơ đến nỗi mà nó nó dột, nó rách mái lá. Cái mùa đông tuyết nó bay vào trong đó,
[39:31]nó bay vào nó phủ lên trên giường của ngài đầy hết. Nên ngài cũng cũng muốn lặng lẽ, có một người cư sĩ đến xin cất thất cho ngài lại. Ngài mới hỏi: "Ông đã ngộ đạo chưa?" Nói: "Dạ thưa hòa thượng chưa." Nói: "Chưa thì đâu có thì giờ để cất thất cho ta." Chúng ta thấy người xưa như vậy. Họ không sống vì mình, mà lúc nào cũng quý thời gian tu hành và làm việc gì đó cho người khác. Bản thân mình đã không phí thời gian rồi, không cho phép người khác phí thời gian. Dạ, chỉ muốn cho mọi người chung quanh mình thiết tha tinh tấn tu hành để được mà ngộ đạo, được giải thoát. Nên ông có cảm thán, ông làm một bài thơ.
[40:17]Cái bài thơ chữ Nho đọc thì nghe không hay lắm, nhưng ý nó hay. Là: "Dương kỳ xả trú ốc bích sơ, mãn sàng tản tán toái trân châu, súc cước hạn ám ta hô, phiên ức cổ nhân thọ hạ cư." Mình dịch sơ sơ, có người dịch hay lắm mà tôi quên. Thế là: "Dương Kỳ ở tạm cái mái nhà tranh, cái nhà đơn sơ, ốc bích sơ là đơn sơ. Mãn sàng tản tán toái trân châu là tuyết phủ đầy giường như ngọc châu, tuyết rơi vào đầy giường nó lấp lánh lấp lánh như ngọc. Súc cước hạn ám ta hô là co gối, rụt đầu thầm than thở, thầm rên rên rỉ, lạnh quá rên hừ hừ. Phiên ức cổ nhân thọ hạ cư, nhưng nhớ lại người xưa ở dưới cội cây.
[41:08]Nhưng nhớ người xưa dưới cội cây." Người xưa mà ở cội cây là ai? Ai? Phật. Mà người mà ngồi dưới gốc cây tu không á. Nghĩ như vậy thôi không than nữa. Mà chúng ta thấy một vị hòa thượng nổi danh, phước không biết bao nhiêu, mà cái cất mình cái cốc của mình ở không chịu cất lại cho đàng hoàng. Vì quý thời giờ tu tập của đệ tử của mình, mà người đó chỉ là cư sĩ nha, chứ đừng nói tới đó là người tu sĩ nữa, mà ngài đã quý cái sự tu hành của người khác như vậy. Nói: "Ông chưa ngộ đạo thì làm gì có thì giờ cất thất cho ta." Chúng ta thấy cái tâm hy sinh như vậy và cái hạnh của ngài như vậy, từng chút từng chút như vậy, đó là cái thái độ tận tụy vì người.
[41:54]Tôi cũng nhớ một câu chuyện ở trong trong trong trong Phúc Âm, trong Thánh kinh của Do Thái giáo người ta gọi là Cựu Ước á, thì có cái ngày nghỉ là ngày ngày Sa-bát. Là theo truyền thuyết của Thánh kinh, lúc đó Đức Chúa Trời mới tạo dựng ra cái thế giới loài người này trong sáu ngày. Nghĩa là từ lúc mà tạo nên trời đất cho đến khi tạo xong hoàn chỉnh cái ông A-đam và bà Ê-va đầy đủ là trong sáu ngày, đến ngày thứ bảy là ngày nghỉ. Thì cái ngày đó cái người Do Thái gọi là ngày nghỉ Sa-bát, ngày nghỉ của Chúa. Thì theo cái cái cái cái ý nghĩa thiêng liêng đó, mọi người theo Do Thái giáo đều phải nghỉ cái ngày
[42:36]Sa-bát này là ngày thứ bảy trong tuần. Bây giờ cái người Do Thái vẫn tuân thủ điều này. Đến cái ngày thứ bảy mà ai đi làm chết với họ, cự nự họ làm dữ liền. Thời xưa cũng vậy mà đến bây giờ cái cố chấp đó vẫn còn tồn tại. Thì lúc đó Chúa Giê-su hôm đó ngài mới chữa bệnh cho ai đó, cái mấy cái người đạo Do Thái mới đến cự nự ngài. Cự nự rồi ngài mới nói câu này: "Cha của ta là Thiên Chúa ở trên trời không bao giờ nghỉ ngơi, cho nên ta cũng không bao giờ nghỉ ngơi." Cái câu này thì mình không có hiểu. Mình không đủ huệ nhãn, không đủ đạo nhãn để nhìn suốt ba ngàn thế giới, để nhìn suốt các tầng trời
[43:20]để xem Thiên Chúa là ý nghĩa gì mà không bao giờ nghỉ ngơi, chúng ta không hiểu. Chúng ta chỉ tạm hiểu như thế này. Thiên Chúa mà Chúa Giê-su nói cũng là những vị thiên tử giáo hóa cho các Bồ-tát, và chẳng những là giáo hóa ở cõi trời Đẩu Suất, ngài còn hóa hiện trong vô lượng cõi nước khác để làm lợi ích cho chúng sinh. Thì những cái hóa thân như vậy đúng là không bao giờ ngài nghỉ ngơi. Còn vua cõi trời như là trời Đế Thích hay trời Phạm Thiên thì đúng là không bao giờ nghỉ ngơi. Cái thần lực và cái lòng từ bi phủ trùm chúng sinh, lúc nào cũng lo toan bận rộn sắp xếp công việc, chứ không giống như cái hình ảnh mà trong phim Tây Du
[44:04]Ký Tề Thiên Đại Thánh mà nói ông trời ngồi mà nhìn các các tiên nữ múa hát đâu, không có chuyện đó đâu. Các ngài đều là những Bồ-tát lớn và luôn luôn siêng năng, luôn luôn bận rộn, luôn luôn tận tụy. Thì chúng ta hiểu cái câu mà Chúa Giê-su nói như vậy thì chúng ta tạm hiểu như vậy, chứ chúng ta chưa đủ đạo nhãn để biết được cái công hạnh của một vị đại Bồ-tát vĩ đại thế nào, liên tục như thế nào. Nhưng mà ngài đã phá cái chấp của cái người Do Thái giáo không chấp nhận cái ngày Sa-bát mà họ đặt để ra. Vì cái người có đạo đức là người tận tụy không bao giờ nghỉ ngơi, và Chúa Giê-su cũng đi theo cái con đường
[44:49]như vậy, là không bao giờ nghỉ ngơi như vậy. Tu tức là làm việc, làm việc tức là tu. Ở đây ai hiểu cái câu này như thế nào? Tại sao mà nói tu tức là làm việc?
[45:05]Tu tức là làm việc, làm việc tức là tu, nghĩa là gì? Tu có nghĩa là làm việc, làm việc ở đây có nghĩa là làm lợi ích
[45:22]cho mọi người, cho tất cả chúng sinh, và làm lợi
[45:34]ích đó thì chính là tu. Ý thì hay nhưng mà chưa có chuẩn xác lắm. Có ai giơ tay không? Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa thầy, theo cái nghĩ của con, thì tu tức, làm việc tức là tu, tu tức là làm việc. Thì tu ở đây con nghĩ là xoáy sâu vào nội tâm, có nghĩa là thấy từng động niệm của mình, cho nên làm việc một cách gắt gao, cho nên cái chỗ khỏi thấy đó là tu, cái đó là biết tột là tu, con nghĩ vậy thôi. Thầy nói đúng ý á. Cái chỗ đó là tu tức là làm việc là như vậy đó. Cái làm việc là tượng trưng cho cái gì nó nhọc nhằn cực khổ, phải không? Thì tu là cái công việc nhọc nhằn cực khổ, chứ tu không phải là một việc nhàn nhã.
[46:08]Chúng ta thấy cái người tu đó họ ngồi thiền bất động, thấy như không làm gì, nhưng sự thực họ cực khổ lắm, cực hơn mình nhiều á. Đi ra ngoài đồng cuốc đất chứ không cực bằng cái người ngồi thiền đâu. Rồi ai có tu rồi mới biết, là từng giờ phút mà mình chiến đấu với cái vọng tưởng của mình vất vả lắm. Bữa thì tâm được định, bữa thì tâm bị loạn. Chiến đấu cực khổ, rồi ngồi, ví dụ như tu tập cái từ bi đi. Quán từ bi mà trải lòng thương yêu tất cả chúng sinh, rồi phải khi ngồi thiền phải quán như vậy, rồi đến khi trong đời sống vậy, cũng tập lúc nào cũng rải lòng thương yêu chúng sinh hết. Những cái đó âm thầm bên trong tâm không ai nhìn
[46:46]thấy, mà rất là cao cả, mà rất là vất vả. Nên cái cực khổ nhọc nhằn đó đó, chúng ta gọi là cũng là việc làm đó, cũng là làm việc á. Rồi ví dụ như một người niệm Phật đi, từng giờ từng phút lúc nào cũng giữ câu niệm Phật trong tâm mình cho nó vững, không để mất, với cái lòng tôn kính. Những cái điều đó vất vả. Cho nên cái người mà đã từng tu tập cực khổ vất vả rồi mới biết kính trọng cái người tu. Còn ai chưa tu á, thì nhìn mấy cái người tu coi bị coi thường lắm. Thí như bây giờ quý Phật tử mà chưa tu đi, nhìn thấy mấy ông thầy gọi là đi tu không hiểu mấy ổng làm gì trong chùa, không thấy gì hết trơn.
[47:29]Không thấy đi cuốc đất, không thấy đi làm xí nghiệp, làm công nhân gì hết, không biết làm cái gì ăn tối ngày. Chắc dụ người ta cúng cho ăn. Thì mình chưa tu mình không hiểu, cho đến khi mình bắt tay bắt chân lên mình ngồi thiền bữa biết liền. Cái sự chiến đấu với cái lầm lỗi của mình nó ghê gớm lắm, vì trong chúng ta vậy, ai cũng đầy những cái lầm lỗi, mà người tu là người từng bước đi sâu vào tâm mình để vượt qua những cái lỗi lầm đó, khó lắm. Mình làm cực ngoài đồng áng được, mình phê bình lỗi người khác được, nhưng mà nhìn cái lỗi của mình để vượt qua chính nó không dễ dàng chút nào hết. Bây giờ thử thôi coi, thử bây giờ mình có cái
[48:05]nghiền thuốc lá, chút xíu thôi bỏ cực kì á. Bỏ, mấy Phật tử bỏ được chưa? Rồi ví dụ như có người ghiền rượu, bỏ cũng vất vả lắm. Nhưng nghĩa là những cái thói hư tật xấu của mình không có dễ diệt trừ, nên mà người tu họ cực khổ ở trong cái tâm niệm để làm những điều đó. Nên chúng ta ở bên ngoài mà chưa tu mình không biết, chứ còn mình tu rồi mình kính trọng người tu như tôi vậy đó, bây giờ tôi kính trọng người tu. Vì tôi tu cũng rất là vất vả, cực khổ nên nhìn thấy những người mà tu mà có kết quả, tôi quý trọng vì tôi biết người đó họ hơn mình nhiều lắm. Đó là cái cái sự vất vả đó mình gọi là có làm việc.
[48:47]Người nhìn bên ngoài thì thấy nhàn rỗi nhưng bên trong vất vả, mà phải là như vậy. Người tu không có phí thì giờ. Nhưng mà sao? Nhưng mà chính những cái giây phút mà chiến đấu trong tâm là để chuẩn bị cho những bài pháp tuyệt vời về sau. Sau này quý thầy lớn lên đem giáo pháp của Phật đi rao giảng nơi này, giáo hoá nơi kia. Nhưng mà đừng có nghĩ rằng là do à chúng ta học hết sách vở này tới bằng cấp kia có thể nói lên những cái giáo pháp vi diệu của Phật, không phải đâu, mà chính cái sự tích lũy trong từng giờ phút ngày hôm nay nè chiến đấu với nội tâm của mình, thấy được từng cái lỗi lầm của mình, nó là thành những bài pháp tuyệt vời vi diệu ở mai sau này.
[49:41]Chính bản thân tôi cũng vậy đó, tôi là người ít học lắm. So với quý thầy thì tôi kém duyên phước lắm. Tôi không có được học cái lớp sơ cấp Phật giáo nữa, chứ đừng có nói mà được tới lớp cơ bản như quý thầy. Thời gian mà lúc sau giải phóng cái tình hình khó khăn đâu có được học, cái ừm tự đọc sách mà xem rồi tu, rồi đến khi có duyên mà được ở chùa dạy học thì tôi chỉ học được 3 năm thì ông thầy ông đuổi mất ra khỏi chùa, rồi tiếp tục cũng phải tự học lấy. Thì coi như cái vốn liếng học hỏi của tôi không có bao nhiêu hết. Thì tôi chỉ có một điều tôi chỉ có một điều mà tôi cũng thiết tha truyền cái điều đó lại với quý thầy là chỉ cố gắng tìm cái lỗi của mình thôi.
[50:22]Nghĩa là cứ mỗi bước tu là nhìn thêm được một cái số lỗi nào đó, cứ tu thêm một chút là tìm thêm được một số lỗi nào đó, chỉ như vậy thôi. Rồi mong cho người khác đừng vướng phải những cái lỗi của mình, mong cho người khác vượt qua được cái lỗi như là mình đã vượt qua. Ví dụ tôi được vượt qua được một cái gì đó, tôi mừng hết Tôi nói: "À, chỗ này mình có kinh nghiệm, mình có thể giúp được người khác thoát khỏi cái lỗi lầm này." Tôi chỉ có nhiêu đó thôi, chỉ có một chút lòng chân thành thương yêu và một cái biết lỗi thôi. Và vậy mà tôi có thể tôi có thể đem giáo pháp để đem đến được với với với người này người kia chút đỉnh.
[51:03]Thì chính vì cái tâm thiết tha tu hành chân thành của tôi mà khi tôi nói pháp cho 10 người nghe thì cũng được 2 người thích, 8 người thì cũng ghét lắm Nhưng quý thầy vậy, cho nên bên cạnh cái học cho có kiến thức, quý thầy phải hết sức nỗ lực tu hành trong tâm của mình từng giờ từng phút, chiến đấu với nội tâm, tăng trưởng cái từ bi, tăng trưởng cái khiêm hạ. Vậy đó mà sau này mở miệng nói đâu là thành một bài pháp vi diệu, đủ sức thuyết phục người ta, để người ta phải tu hành theo mình. Cho nên cái đó gọi là tu mà tức là làm việc ấy. Coi cái tu không có gì hết á, vậy mà sau này nó chuyển hoá được thế gian này.
[51:43]Thấy nhàn, thấy trong tâm mình thầm thầm không hiện gì ra bên ngoài hết, ngồi thiền thì một cục bất động, thì cũng đi làm đi đứng rồi im lặng không nói gì tới ai hết. Nhưng mà cái vất vả bên trong không ai thấy, rồi cái vất vả đó nó tạo thành cái kết quả mai sau khi mà khi mà Nó giống như câu thơ để tôi tôi còn nhớ.
[52:05]"Thình bất tuyệt pháp âm tràn nhân thế." Vì đây là cái bài thơ mà tôi làm cho thầy tôi ngày xưa. Thì trong có một cái chuyến đi, tôi đi với thầy tôi về quê đó, về quê nơi cái sinh trưởng của thầy tôi hồi nhỏ, thì trong cái cảnh đó tôi tôi xúc động tôi mới làm một bài thơ. Lúc đó thầy tôi đứng bên cạnh cái cây khế. Tôi cái bài thơ tôi làm thế này: "Người đứng đó bình an và thanh thản, dưới bóng cây từng che mát tuổi thơ. Mảnh đất xưa thời bé nhỏ dại khờ, người đã sống suốt quãng đời niên thiếu. Ôi đáng quý mảnh đất này kỳ diệu, đã nâng niu thời hoa mộng của người, để hôm nay vang mãi khắp nơi nơi,
[52:49]thình bất tuyệt pháp âm tràn nhân thế." Thì điều mà tôi mong quý thầy cũng vậy. Thì những giờ phút mà quý thầy tu hành vất vả trong tâm mình để cho sau này cũng là "Thình bất tuyệt pháp âm tràn nhân thế." Cho nên đó là tu mà tức là làm việc là vậy. Còn làm việc tức là tu là cái gì? Ai biết?
[53:13]Ai làm việc tức là tu? Dạ con nghĩ làm việc mà không
[53:29]thấy làm việc cũng tức là tu. Ghê quá, ghê. Ai có ý gì nữa không?
[53:40]Nam Mô A Di Đà Phật, kính bạch thầy. À làm việc tức là tu ở đây tức là mình làm làm những việc gì có lợi ích vì người khác chứ không phải vì riêng cá nhân. Đúng rồi đó. Con cũng có ý kiến là làm tức là tu có nghĩa là mình làm mà không oán hờn, làm trong chánh niệm. Mình làm mà không cần cái kết quả, không mong mỏi cái kết quả cao. Không phải, ý thầy hay nhưng mà thầy trình bày chưa rõ thôi. Nói chung là ba thầy đều đều đúng, đều có cái ý hay. Nhưng mà đây tôi tôi nhấn mạnh cái ý của thầy Trung Hiếu đó là cái việc làm mình gọi là tu á vì là mình làm việc với động cơ vị tha, hi sinh. Đó là tu đó.
[54:10]Cho nên cũng nhọc nhằn vất vả nhưng trong đó cái ý tu nằm ở chỗ là làm vì người khác. Như khi còn nhỏ thì mình công quả ở trong chùa, mình làm gánh vác mọi việc cho huynh đệ là vì cái lòng vị tha, hy sinh. Đó đó, đó là tu đó. Làm mà chính là tu là vì không làm cho mình. Hễ làm cho mình thì cái đó làm mà không phải là tu. Còn khi mình làm việc mà vì người thì cái làm đó chính là tu. Lớn lên một chút thì bắt đầu mình công quả cho giáo hội, làm đem lại lợi ích cho chúng sinh, không mệt mỏi thì tất cả mọi việc làm cực khổ tận tuỵ đó đều là vì người khác thì nó làm mà tức là tu. Đó, cái động cơ đó luôn luôn là vị tha, hy sinh là cúng dường hết.
[55:00]Mà đó chính là cái hạnh tu chân thật, phải không? Hồi nãy chúng ta nói tu tức là làm việc là cái tu cực khổ sau này nó biến thành những bài pháp mà chuyển hoá thế gian. Thì bây giờ mình nói làm tức là tu. Vì mình làm với cái động cơ vị tha mà nó cũng có quả báo nó là về sau này sao? Chính cái đời sống vị tha đó làm tâm mình vào định. Làm tâm mình vào định. Cái điều này thì tôi nói nhiều rồi, phải không? Đã giả bao nhiêu lần những bài giảng trước thì tôi đều nhắc đi nhắc lại rằng: Cái định ở trong tâm là do do được do cái phước mà thành, mà cái phước là chính là đời sống vị tha. Không biết tôi có kể chuyện này chưa,
[55:45]tại vì có một lần có một người Phật tử hỏi tôi là nói rằng: "Khi con tu ngồi thiền như vậy, thì tâm con lúc thì sáng tỏ nhớ rồi lát nữa quên mất, vọng tưởng rồi phải phải giật mình quay lại. Rồi phải làm dùng cái phương pháp nào mà để luôn luôn giữ được cái điều đó?" Thì tôi nói rằng: "Trên thế gian này không có một phương pháp nào để có thể đạt được điều đó hết, đạt được cái là tâm lúc nào cũng tỉnh giác sáng tỏ hết. Chỉ có một điều duy nhất để làm được điều vi diệu đó là phước mà thôi." Là mình sống như thế nào mà tạo phước cho đủ thì bất cứ pháp môn nào cũng làm cho mình tỉnh giác thường xuyên, không mất.
[56:24]Khi mình đủ phước rồi, niệm Phật là tâm vào trong định luôn. Mình đủ phước rồi, biết trong hơi thở là tâm định luôn ở trong hơi thở luôn. Mình đủ phước rồi, mình chăn trâu hy vọng kiểm soát tâm là lúc nào cũng nắm được tâm hết, không bị quên, không bị vọng tưởng. Cái gốc ở đằng sau là cái phước. Nhưng mà khi nói tới phước á thì chúng ta cũng phải nói tới tội. Cái tội này là hôm trước chúng ta nói tới cái bài hối hận rồi, phải không? Bài hối hận. Cho nên cái người mà hết được cái tội mà tăng được cái phước thì tâm sẽ vào định. Còn cái cách nào để hết được cái tội? Cái cách nào? Sám hối, sám hối là cái cách làm cho hết tội.
[57:10]Nhưng mà thường á là chúng ta ít có để ý cái sám hối này lắm. Nhiều người tu chứ coi vậy chứ để ý những cái pháp môn trên mây không à. Coi cái sám hối là tầm thường, nhưng cái sám hối quan trọng. Mà quan trọng là sám hối đúng lỗi, đúng cái lỗi của mình. Coi cái lỗi nào là mình sám hối đúng cái lỗi đó. Nhưng mà mỗi người mỗi cái lỗi khác nhau hết. Cái điều này hôm nay tôi nói phớt thôi, hôm khác tôi sẽ nói kỹ về cái đề tài này. Bởi vì đây là đề tài lớn, rất là quan trọng. Khi mình thấy mình có cái, cái người bị sân thì ngay cái sân mà sám hối riết thì tâm sẽ vào định, hết cái lỗi đó tâm vào định.
[57:46]Cái người tham cứ ngay cái tham đó mà sám hối riết. Cái người kiêu mạn cứ ngay kiêu mạn đó mà sám hối riết thì tâm từ từ vào định, hết cái lỗi rồi thì tâm vào định được. Nhưng mà nói vậy chứ song song vẫn phải tạo phước. Thì chính cái đời sống vị tha mình làm lụng cực khổ mọi chuyện cho người khác á, đem lại lợi ích an vui cho người khác á thì cái đó làm á tức là tu vì nó làm cho nó nó biến thành một cái kết quả là cái định xuất hiện ở trong tâm của mình. Nó gọi là làm á tức là tu đó. Mình hiểu tu mà tức là làm, làm tức là tu vậy. Bây giờ mới qua cái ý này, cái ý này, cái ý cao siêu: làm mà không làm.
[58:24]Thì nãy giờ chúng ta nói tận tụy tức là làm không, chứ phải làm. Bây giờ mình thấy tuy làm lụng cực khổ mà thấy như không có làm gì hết. Vì sao? Vì chúng ta phải tránh cái tư tưởng cậy công. Tư tưởng cậy công hay chấp công đó. Cậy công hay chấp công. Hay là chấp công cũng vậy. Là chúng, có thể chúng ta sẽ rất là siêng năng, tận tụy, làm việc cho người khác, nhưng mình làm rồi mình cứ nhớ hoài. Mình làm hoài. Nói chứ: "Mấy sào lúa đó là tôi cấy đó. Cái nhà bếp này tôi xây nè." Phải không? "Cái nhà đó tôi leo nóc tôi lợp á. Trời, mấy ông cạo gió là tôi cạo không chứ ai." Tức là mình làm cái đúng là làm được có lợi cho mọi người hết,
[59:10]mà làm đâu nhớ đó rồi cái tâm chấp công nó tăng lên từ từ, từ từ như vậy. Cho nên mình càng làm được nhiều chừng nào thì mình càng chấp công nhiều chừng nấy. Mà cái chấp công tức là có nghĩa là cái gì nữa? Kiêu mạn. Nên chấp công thì nó tạo ra cái kiêu mạn, thì qua kiếp sau nó xuất hiện cả hai quả báo. Là cái điều mình làm lợi cho người khác, nó đem lại cái vinh quang cho mình. Nhưng mà cái kiêu mạn thì nó đem đến cho mình cái sự hống hách, kiêu ngạo, tự cao, ăn hiếp người khác, để chuẩn bị một sự đổ vỡ ở nhiều kiếp sau nữa, nên mới nguy hiểm. Nên cái làm mà thấy mình có làm là cái cái cái họa.
[59:55]Tuy có cái phước trước mắt, nhưng mà cái đổ vỡ, cái đau khổ, cái hèn kém là nó nằm chờ chực của mình nhiều kiếp về sau nữa. Mà không cần nói tới nhiều kiếp sau, không cần nói nhiều kiếp sau, ngay trong kiếp này thôi, nếu mình cứ chấp công, mình làm gì mình cũng nhớ hết trơn á. Mình làm: "Trời, mấy ông thầy chứ làm cái gì cũng nhờ tôi đó, chứ mấy ổng làm không được đâu. Viết chữ tôi cũng viết chữ đẹp nhất nè. Rồi ví dụ như làm báo tường cái bàn tay tôi tôi làm không á chứ." Nghĩa là mình cứ tâm mình mình cứ nói, mình cứ khoe vậy thì quả báo xảy ra liền. Đến lúc nó xảy ra liền. Xảy ra như thế nào?
[1:00:29]Xảy ra mình rớt vào trong cái hoàn cảnh gì đó mà mình không thể làm việc gì được nữa. Hoàn cảnh gì? Hoàn cảnh gì đó không biết, tùy người thôi, tùy thêm những cái duyên khác nữa. Bỗng nhiên mình bị đụng xe một cái, nằm luôn một chỗ, từ đó không còn làm gì được nữa, không còn khoe khoang được nữa, hoặc đổ cái bệnh gì đó ra, cái nằm một chỗ luôn cho người ta nuôi luôn để mà trả lại cái tư tưởng chấp công của mình. Hễ thấy mình làm được việc này làm được việc kia, cứ khoe cứ nói hoài, cứ nghĩ trong bụng hoài, có một lúc mà sẽ nằm một chỗ không làm gì được nữa. Đó là quả báo của hiện đời. Còn quả báo ở đời sau là mình sẽ được vinh quang giàu có rồi sau đó những
[1:01:06]cái kiêu mạn, hống hách nó đổ sập những cái phước của mình đi hết. Nên cái tư tưởng cậy công nó nguy hiểm, chúng ta phải tránh nó. Nhưng mà làm cách nào để mình tránh không có bị cậy công? Làm mà không thấy mình làm? Thì nó có hai cách. Cách thứ nhất á là mình làm mọi việc mà lúc nào cũng giữ tâm ở trong chánh niệm, trong chánh định thì tự nhiên làm mà không thấy mình làm. Cái này không có giải thích được, cái này không có giải thích được. Nó vi diệu, nó lạ lùng lắm. Bây giờ tôi nói ví dụ như là quý Phật tử đi, một ngày nào đó trong chùa có cái việc gì đó, quý Phật tử mới đi vào làm công quả, ra đằng sau bếp nấu cơm, chẻ củi,
[1:01:50]dọn dẹp đủ thứ hết trơn, à nhưng mà lúc làm á lúc nào cũng giữ câu niệm Phật ở trong tâm hết. Mà người này lại có cái phước là có cái định luôn. Là nhiếp sâu tâm trong câu niệm Phật rồi định luôn trong đó luôn. Thì cả ngày làm lụng cực khổ, tới chiều lại thì có người gặp mình vô chùa gặp mình hỏi: "Bữa nay ngày nay chị công quả gì vậy?" Cái mình ngồi mình ngẫm nghĩ nói: "Cũng làm chút đỉnh gì đó à." Tự nhiên không thấy, không thấy là mình có làm nữa. Mà cái này không phải là mình bày đặt, không phải là mình cố ý mình muốn nói cái gì đạo lý cao siêu mà tự nó như vậy đó. Tự mình làm cực đã đời vậy, tới chừng ai hỏi cái mình nhìn lại sao thấy:
[1:02:28]"Ủa, hình như đâu có làm gì đâu cả ngày." Nó tự nhiên như vậy là do cái định mà đạt được. Do cái định mà đạt được. Nên cái định đó nó vi diệu lắm, chính Đức Phật chúng ta cũng vậy. Ngài thuyết pháp đã đời một năm, nghĩa là suốt một cuộc đời 45 năm cuối cùng Ngài nói một câu gì? "45 năm Ta chưa hề nói một lời." Là cũng vậy đó. Là vì Ngài nói pháp trong chánh định, nên cái người mà ở trong chánh định, trong chánh niệm mà làm việc mà nói năng thì không có bị cái tư tưởng chấp công. Đó là cái hay đó. Cho nên từ đây quý thầy nhớ chúng ta tận tụy làm lụng mọi điều hết cho mọi người nhưng lúc nào cũng giữ cái tâm tu hành,
[1:03:12]lúc nào cũng giữ tâm trong thiền định tùy cái pháp môn mà mình đang đang tu tập. Đó là cái phương pháp thứ nhất. Cái phương pháp thứ hai để mà diệt trừ cái tâm cậy công, chấp công á là mình phải tác ý suy nghĩ. Mình tác ý suy nghĩ gì? Mình nghĩ là những điều mà mình vừa làm được vừa rồi trong vài tháng qua, vài năm qua, so với chư Phật, chư Thánh, chư Bồ tát coi được có đáng là bao. Không đáng là bao. Các Ngài trong vô lượng kiếp làm lợi ích, hy sinh cho chúng sinh, thì những điều mình làm được một vài việc vừa rồi, vài tháng, vài năm vừa rồi chỉ là hạt cát nhỏ, không có đáng kể. Thì nhờ mình suy nghĩ như vậy mà mình cũng không có bị cái tư tưởng chấp công.
[1:03:55]Đó, mình tránh được cái điều đó. Cái làm mà không làm là như vậy đó. Tuy làm rất nhiều mà không thấy mình làm điều gì hết. Đó là do hai điều ta thực hiện. Và một điều nữa, cái ý nghĩa của tận tụy nữa là chúng ta nên làm mọi điều trong cái sự thầm lặng, đừng để cho mọi người biết đến việc làm của mình nhiều thì mình sẽ làm được bền bỉ. Còn khi mình làm mà mình có bộc lộ, nói cho người khác biết thì về lâu về dài mình không có duy trì được những cái việc làm phước của mình nữa. Nhớ vậy. Phải kín đáo lại. Nên tận tụy nó thâm nó hàm cái nghĩa siêng năng, siêng năng trong cái thầm lặng. Còn mình chấp công rồi thêm cái khoe khoang nữa
[1:04:40]thì không bao lâu tất cả sẽ đổ vỡ, tất cả sẽ đổ vỡ. Việc làm á tuy chúng ta tận tụy làm việc nhưng mà phải xét coi việc làm có đem lại cái lợi ích thiết thực cho mọi người hay không, chứ không phải là siêng năng, tận tụy rồi làm mấy cái việc tào lao không có lợi ích cho ai. Mà coi vậy chứ chùa mình bị nhiều lắm á. Có một số nghi lễ ở trong chùa mình xét cho kỹ thấy vô nghĩa, thấy vô nghĩa. Tôi nói cái điều này chắc lát đụng chạm lớn. Nhưng mà phải nói để quý thầy lớn lên quý thầy sửa đổi lại. Ví dụ bây giờ chúng ta xét qua vài cái lễ, như lễ khánh thành cái chùa. Khi xây chùa xong rồi khánh thành thì thôi cái lễ này được đi, là vì sao?
[1:05:27]Vì cất cái chùa là cái sự đóng góp của rất nhiều người, phải không? Thì khi mình cất xong hết rồi thì mời mọi người lại giống như có làm một sự tạ ơn, nói một lời cảm ơn nên cái lễ khánh thành coi vậy chứ cũng có ý nghĩa, nó cũng được. Rồi khi nhưng mà cất mới bắt đầu cất thì làm cái lễ đặt viên đá đầu tiên. Tôi ngồi tôi suy nghĩ hoài không biết cái nghĩa nó là gì. Tôi nghĩ chưa ra, không biết là tại trí tuệ của tôi kém hay sao mà tôi nghĩ hoài nó không ra cái lễ đặt viên đá đầu tiên để làm gì. Mà cái viên đá đó nó không phải để xây chùa, nó để đâu góc. Nghĩa là đặt người ta làm đây là lễ đặt viên đá đầu tiên rồi cái xây
[1:06:03]để cái góc nào để đó, không có dính gì tới cái chùa đang xây hết. Nó có tính cách hình thức thôi. Tôi nghĩ hoài không biết để làm cái gì. Hay là để cho mọi người biết mời mọi người cúng cất tiếp? Không dám đâu. Hay đó là cái ý nghĩa quan trọng của nó chăng? Cũng không hiểu. Rồi cái những màn mà trai tăng nữa. Đạo Phật mình có cái màn thích là hình như thích ăn uống sao tôi không biết nữa. Cứ chuyên môn là cúng dường trai tăng. Tôi có cái khổ tâm đó, nghĩa là sau này người ta biết ý không bao giờ có ai mời tôi đi ăn trai tăng hết trơn, tại vì mời không bao giờ tôi đi. Mà tôi cũng cũng không đồng ý nữa.
[1:06:39]Quý Phật tử ví dụ cúng dường trai tăng mất thì giờ quý thầy nhiều quá. Quý thầy ở xa gửi cái thư mời về dự cái lễ trai tăng ở ví dụ Thiên Khánh. Đi cả buổi trời tới đây, ăn cực khổ rồi cái xách được một hai cái gói gì đó chạy về chùa cái mất gần một ngày. Một ngày đó nếu mà mình là một người mà làm được việc thì cũng có nhiều công việc làm nên. Nhưng mà đi một bữa trai tăng thấy mất như ăn bữa giỗ mà lỗ ba bữa cày, người xưa người ta nói vậy đó. Thì quý thầy mất thì giờ tu, thì giờ học của quý thầy. Mà tôi không hiểu sao đạo Phật mình thích trai tăng quá, cứ nói là trai tăng cúng dường có phước á.
[1:07:14]Cứ thấy không biết phước đâu, sợ có tội chứ. Có tội chính vì làm quý thầy nhọc nhằn mà mất thời gian. Thực tế nhất là làm sao? Đem tới chùa cúng luôn. Ít nhiều gì cứ thích cứ đem từng chùa cúng, cúng tiền, cúng gạo gì đó, hay lắm. Mà quý thầy thực tế mà quý thầy không mất thì giờ, mình làm vậy mới có phước. Còn có nhiều cái chùa về hết lễ này tới lễ kia, hết lễ này tới lễ kia, tăng chúng ở trong chùa cực ghê gớm luôn. Bữa nay bắt đầu lo rửa chén, dọn dẹp, mướn bàn ghế về sắp, chuẩn bị nấu ăn làm lụng đủ thứ, rồi hai ba bữa nữa lại có lễ nữa. Lễ thì nó đông vui thiệt nhưng mà quá cực khổ. Có nhiều cái chùa làm lụng cực khổ lắm, cứ lo lễ lộc miết.
[1:07:56]Ở đây quý thầy đã từng bị ở trong những chùa đó chưa? Có chưa? Quý thầy như hơi ít á, hồi sáng hỏi quý cô cô nào cũng dạ có rần rần lên hết trơn, hình như ai cũng bị. Nhưng quý cô hình như cũng hơi siêng mấy cái chuyện bếp núc nên cực. Quý thầy hình như hơi làm lơ mấy chuyện bếp núc giao cho quý cô cư sĩ vô làm mấy ngày lễ. Nhưng quý thầy cũng nhàn nhàn nên chưa thấm thía mùi đời, tí mùi đạo, tí mùi đời. Chưa thấm thía mùi chùa. Cái vụ mà hết lễ này tới lễ kia nó vô cùng cực khổ mất thời gian. Mà tôi không hiểu đến chuyện gì mà làm như vậy. Trong cái nhân quả, người trụ trì bị tổn phước rất nặng.
[1:08:31]Vì làm cho chúng trong chùa mình mất thời gian tu học, chạy theo những nghi lễ hình thức không có chiều sâu. Nó có nhiều cái lễ như cái lễ như vậy không đáng. Người thế gian đó thì bị cái gì? Bị những cái tệ mà làm lễ tốn kém ví dụ như đám cưới. Thích làm đám cưới cho rình rang rồi trả nợ ba bốn năm chưa hết. Những cái đó nó không thật, cái đó không phải là là cái bảo đảm cho trăm năm hạnh phúc. Cái trăm năm hạnh phúc là cái đạo đức, cái tình thương yêu, cái duyên nợ nhiều kiếp chứ không phải tổ chức cái đám cưới thiệt lớn thì bảo đảm cho cho hai đôi trẻ được hạnh phúc lâu dài, không chắc ăn đâu.
[1:09:10]Mà nhiều khi nợ nần quá rồi cãi lộn nhau rồi nó lại mau chia tay nữa. Đó, có biết trăm năm hạnh phúc là gì không? Ở đây không biết, dưới kia thì rành kìa, dưới đó thì rành. Rồi có một số người như vầy, đi cứu trợ mà nhiều khi cái tiền vật dụng ít hơn tiền xe. Như có cái cô đó cũng lên khoe với tôi là nói: "Con mới đi cứu trợ cái vùng đó về". Tôi mới hỏi: "Cứu trợ được hết bao nhiêu tiền?" Cái cô nói: "Mấy triệu gì đó". Thì tôi hỏi: "Tiền xe nhiêu?" Cái cô nói: "Cái tiền xe nó muốn bằng cái tiền cứu trợ luôn". Tôi nói: "Những điều đó là những điều không thực tế, có tính phô trương, khoe khoang, không thiết thực".
[1:09:46]Vậy cái phước đâu không thấy, thấy đó là sự phí phạm. Cho nên chúng ta nghĩ, tuy mình tận tụy siêng năng mà phải cân nhắc cái lợi ích thiết thực cho con người, chứ không có không có cái mình làm theo hình thức. Thấy ai cứu trợ mình cũng cứu trợ, ai làm phước mình cũng làm phước thì cái điều đó không có phước đâu, ừ. Cho nên khi chúng ta tận tụy làm lợi ích cho người khác thì phải xét trên hai phương diện chính, nó nhiều lắm nhưng mà có hai cái phương diện chính là nâng cao được cái đạo đức của con người hoặc giúp cho con người đạt sâu vào trong thiền định. Như hồi nãy tôi nói mình giáo dục trẻ em đường phố
[1:10:25]cũng là tăng trưởng được cái đạo đức của chúng. Hoặc là chúng ta đến giúp đỡ người già đi, là cũng lồng vào đó khuyên cái người già đó niệm Phật, để được cái tu hành an ổn cho đời này đời sau. Đó, thì những cái việc làm đó thì luôn luôn phải nhắm vào hai cái mục tiêu là một là cái đạo đức, hai là đi sâu vào luôn trong thiền định. Đó mới là những cái điều thiết thực với cái ý của đạo Phật. Thế còn mà đi quá xa hai cái điều đó thì chúng ta phải coi chừng, chúng ta phải xét lại, thấy mình siêng năng, tận tụy chứ mà đi xa Phật pháp rồi, chỉ là hình thức nghi lễ vô ích suông, không có đáng. Chúng ta phải quý thời giờ. Vì như cái câu chuyện mà ngài Dương Kỳ
[1:11:06]chúng ta thấy là ngài rất quý thời gian cho cái sự tu học, thì chúng ta cũng vậy, luôn luôn tận dụng thời gian để tu, để học, để làm việc. Đừng có bỏ thời gian trống. Lúc nào đó mà chúng ta thấy có trống thời gian không biết làm gì, lúc đó là mình có cái gì sai lầm trong cái bổn phận của người tu sĩ. Vì sao? Tôi nói ví dụ như là đến lúc mệt đi, mình không có cái việc để làm được nữa, nằm võng đong đưa, lúc đó cũng là lúc tu. Mệt không làm việc tay chân được thì lúc đó ở không chứ đong đưa cứ niệm Phật, không bỏ không. Không có cái mà trong tâm thì không tu mà bên ngoài không việc gì để làm, đó là cái sai lầm rất là lớn.
[1:11:48]Người tu không có lúc nào ở không hết. Có thể là bên ngoài không làm gì nhưng bên trong vẫn phải đang kiểm soát tâm, chứ không có được giây phút mà trống trải. Lúc nào nó thấy trống trải chán chường rồi kiếm người nói chuyện cho đỡ buồn là không được, cái đó là cấm kỵ, đó là cái lỗi lớn. Người tu là không có cái vụ tâm trạng mà trống trải, chán chường như cái nàng công chúa mà nơi vườn hoa mùa xuân được, không có. Chúng ta cố tránh những cái nghi thức làm mất thì giờ như vậy. Tuy nhiên có những cái nghi lễ mà cần cái trang trọng để in sâu vào lòng người một cái ấn tượng, ý niệm tốt lành nào đó thì buổi lễ đó mình cũng phải tổ chức
[1:12:26]cho đàng hoàng, chứ không được sơ sài, cái đó sơ sài lại là có tội. Như có trường hợp tôi gặp cái người Phật tử hỏi: "Quy y chưa?" Nói: "Dạ, quy y rồi". Nói: "Pháp danh gì?" "Con không nhớ nữa". "Ủa, sao quy y không có pháp danh?" Nói: "Dạ, vì lúc đó có ai lại ghi tên con đưa vô chùa cái ít bữa người ta gởi cho con cái lá phái à". Nói thiệt, ông thầy nào ẩu thiệt á. Vì sao? Vì cái cái giờ phút quy y là giờ phút mà người ta bước vào một cuộc sống mới, ta trở thành đệ tử Phật thì người ta phải được một cái ấn tượng hết sức là trang trọng, tốt đẹp để nhớ suốt đời. Nói từ đây mình không còn làm cái người thế gian vất va vất vưởng,
[1:13:05]không còn là một đứa con hoang trong cái luân hồi lang thang vô tận nữa. Từ đây mình có cha lành, là có bậc Thầy vĩ đại, có chư Tăng để nương tựa, có một giáo pháp, có một giáo pháp để học hỏi. Nghĩa là cái buổi lễ quy y phải cho người ta một cái ý nghĩa trang trọng, trân trọng, thiêng liêng như vậy, cho nên không có được tổ chức sơ sài. Có nhiều chùa tôi không hiểu tại sao lại giống như là muốn ghi tên cái danh sách Phật tử vô chùa cho đông hay sao cứ cứ làm rất là sơ sài, đó là cái sai á. Hoặc là buổi lễ xuất gia cũng vậy thì phải tổ chức làm sao cho nó không quá rườm rà nhưng cũng có ý nghĩa thấm thía nào đó để người
[1:13:49]ta phải nhớ, nhớ cái bổn phận của mình suốt đời như vậy, ừ. Cái người mà phí thời gian á thì sẽ mắc cái quả báo. Nó theo cái quy luật của nhân quả là mình phí cái gì thì sẽ không còn cái đó nữa. Ví dụ như một cái người mà ăn cơm rồi hay đổ bỏ, dư rồi đổ bỏ là sẽ mắc cái quả báo. Có khi phước còn đó, vậy mà có những lúc hoàn cảnh kẹt vẫn phải bị đói. Ví dụ như cái người đó cũng giàu có mà ăn cơm có cái tật hay đổ, đổ bỏ, lúc nào đó đi vào cái khu nào vắng vẻ đường rừng cái xe hư nằm đó phải nhịn đói mấy ngày để trả cái quả báo là ăn cơm đổ bỏ, mặc dù phước bên ngoài chưa hết. Còn trường hợp mà phước hết á thì rơi vào cảnh nghèo đói luôn,
[1:14:36]xin không ai cho luôn, là để trả cái quả báo mà ăn cơm rồi đổ bỏ. Là phí cái gì mình sẽ không có cái đó. Nếu mình ăn cơm mà dư đó, ví dụ như bây giờ không có ai để mình cho, lúc đó chung quanh mình không có chó, có heo, có gà gì thì mình cũng phải làm sao đem cho chim ăn. Trong đó cái tâm của mình là đem cho chim chứ không được với cái tâm là đem đổ bỏ. Hễ đem miếng cơm dư mà với cái tâm đổ bỏ là có ngày quả báo tới. Còn đem miếng cơm dư mà đem rắc rắc ra để một lát mình nghĩ là à có chim, chuột nó ăn được, kiến ăn được thì cái tâm như vậy mình không mắc quả báo vì nó vẫn là cái tâm bố thí. Đó, mặc dù hành động thì cũng giống vậy,
[1:15:16]cũng đem đổ, nhưng mình đổ nhưng mà mình có nghĩ à lát cho kiến, cho chim ăn hổng hổng hổng có tội, còn đổ mà với ý nghĩ bỏ là có tội. Thế có trong cái thời đại mới này cũng vậy, có nhiều cái ông giám đốc thời gian mà làm có tiền cái vung tiền qua cửa sổ. Những cuộc nhậu thâu đêm, rồi những cuộc chơi bời trác táng, uống một chai rượu Tây mấy triệu mà chúng ta biết mấy triệu đó với một người nghèo có khi làm cái vốn cho họ để họ làm ăn, họ có thể mở một cái gánh nào đi bán được, mà chỉ cần uống chai rượu mất mấy triệu, phí phạm tiền bạc vào hũ rượu. Hoặc là trong lúc hào hứng vì với mấy cô gái tiếp viên có khi bo cho người ta cả một tờ đô la một trăm nữa.
[1:16:01]Những cái đó quá sức phí phạm thì quả báo xảy ra trong hiện đời liền thì hầu hết mấy ông đó hiện nay được nghỉ ngơi ở trong tù mà không còn đồng nào nữa, không có làm ra được đồng nào nữa, vì khi có tiền mà đã phí phạm quá đáng. Cho nên cái người mà biết đạo không bao giờ họ phí phạm. Họ rất là tiết kiệm nhưng rất rộng rãi. Hễ đúng chuyện giúp người rồi là giúp không tiếc tiền, mà còn không đúng là cẩn thận từng đồng từng chút thì họ mới giữ được cái phước lâu dài. Thì bây giờ cái thời gian cũng là vậy, cũng là một cái gì quý giá mà chúng ta phải tiết kiệm, phải tận dụng, phải gìn giữ. Thì cái người mà phí thời gian thì sẽ mắc quả báo gì, ai biết? Quả báo gì?
[1:16:42]- Con thưa Thầy. Thưa Thầy, người mà phí thời gian sẽ mắc quả báo phần nhiều về mình muốn làm một công việc gì là mình không có đạt kết quả như ý muốn Thầy. - Ừ. Chưa chuẩn lắm, cũng tương tự như vậy nhưng mà cũng chưa kỹ lắm. Ai giơ tay không? Cư sĩ ghê chưa. Con kính bạch Thầy, nếu mà một người phí phạm thời gian sẽ mắc một quả báo là khi người đó phát tâm làm một cái việc thiện thì cái thời gian không đến nữa. Con thí dụ như chúng con là cư sĩ, khi chúng con phát tâm làm một cái việc gì phước đa báo trên đất, việc gì có lợi cho người khác thì có thể là vô thường sẽ đến với chúng con. Cô nói đúng rồi đó.
[1:17:31]À có thể nào mình nói thôi để em nói luôn, hết thì giờ. Khi mà cái người phí thời gian thì cái quả báo là không còn thời gian nữa. Mà không còn thời gian thì có nghĩa là gì? Có nghĩa là gì? Không còn tồn tại trên đời nữa. Cho nên cái chết yểu thì nó có nhiều nguyên nhân lắm. Yểu nhiều nguyên nhân có thể là đời trước mình sát sanh nhiều vân vân gì đó mà mình chết yểu. Nhưng mà cũng có một cái nguyên nhân nữa là cái người phí thời gian nhiều quá, thì người này không đáng để sống nữa và thọ mạng sẽ chấm dứt sớm. Đây là điều rất là lạ. Không biết tôi là thuộc loại nào mà thấy cũng sắp chết tới nơi rồi. Sắp chết.
[1:18:12]Và vì vậy, dĩ nhiên là chúng ta cũng không có mong sống lâu, sống mau để làm gì. Chúng ta chỉ mong là hễ sống là làm được lợi ích cho người khác. Và có những công việc cần thiết để làm cái gì đó cho Phật pháp, cho chúng sinh mà mình chưa làm được thì đúng là mình cũng cần, cũng cần phải sống. Đó. Và cái phước để chúng ta có thể sống lâu vẫn là cái đừng có phí thời gian, sống cho hợp lý mọi điều. Tuy nhiên trong suốt bài này thì chúng ta nghe toàn là những chuyện siêng năng, cặm cụi phải không, làm lụng. Nhưng xin thưa, đừng có quần quật cho tới kiệt sức mà rồi cũng không làm gì được nữa. Vì sao?
[1:18:53]Vì cái người hiểu đạo thì thấy cái thân này là của ai? Của ai? Thân này không còn là của mình nữa. Mà của ai? Thân này của Phật pháp, của chúng sinh, không phải của mình nữa. Trước đây đó, mình nghĩ cái thân này là của mình cho nên mình một á là mình cung phụng nó quá đáng, hai là mình đày đọa nó quá đáng, phải không? Làm quần quật làm chết bỏ để mà kiếm tiền. Thì cả hai cái thái độ đó là cung phụng cái thân này hoặc đày đọa cái thân này vì mình nghĩ cái thân này là của mình. Nhưng bây giờ khi mình hiểu đạo, mình có lý tưởng tu hành, mình thương yêu tất cả chúng sinh, mình trân trọng giữ gìn Phật pháp thì mình cũng biết luôn
[1:19:42]một điều cái thân giả tạm này không phải của mình nữa mà là của Chư Phật. Cuộc đời của mình từ đây là đặt vào bàn tay của Phật. Phật muốn nắm muốn bóp làm sao đó kệ Phật chứ mình không còn là mình, mình chỉ là tôi tớ của Phật. Mình gọi là nói giống như Bác Hồ là đầy tớ của nhân dân đó, là mình không sống cho mình thì cái thân này cũng vậy. Do đó mình không được quyền, không được quyền một không được quyền cung phụng nó, phải không, vì nó không phải của mình, hai là không được quyền đày đọa nó vì nó không phải của mình. Nhưng mình phải đối xử nó một cách khéo léo như thế nào đó để nó là một cái công cụ,
[1:20:23]một phương tiện để làm chuyện Phật pháp, để làm với những cái điều đạo đức, những điều lợi ích, những điều hạnh phúc cho chúng sinh. Nói nghe chỗ này nghe thở phào không? Cả một bài toàn nghe bắt làm không, tới cho đây mới bắt đầu cho nghỉ xả hơi một chút. Là chúng ta cũng làm, chúng ta cũng hy sinh mọi điều, nhưng chúng ta cũng phải khéo léo để không có quá đáng mà giữ gìn cái công việc lâu dài, đó là nhớ như vậy. Cái công việc lâu dài đó cũng không phải cho mình, cũng vì Phật pháp, vì chúng sinh thôi. Là luôn luôn cái động cơ sâu thẳm vẫn là vì người khác mà cái biện pháp xử lý đối với cái công lao,
[1:21:03]đối với sức khỏe thì nó là một sự thông minh, khôn ngoan là như vậy. Có ai hỏi gì thêm về bài học này? Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thầy cho phép con được hỏi một câu. Thì theo cái bài học này thì chúng ta muốn cho Phật pháp nó được trường tồn thì về cái cái việc duy nhất là mình đem cái Phật pháp mình rải khắp cho nhân gian và bên cạnh đó mình phải củng cố nội bộ Tăng đoàn cho nó có một cái sự thống nhất, hòa hợp. Nhưng con cứ thấy là cái vấn đề mà mình đem cái Phật pháp khắp nhân gian thì nó cũng có phần dễ làm hơn. Thì bằng chứng chứng minh cụ thể là Phật pháp hiện bây giờ cũng đang rải khắp năm châu.
[1:21:51]Nhưng vấn đề mà củng cố nội bộ thì rất là khó khăn, hiện bây giờ mình vẫn chưa làm được. Nhưng a nhưng những những con người mà mà có cái tâm huyết mà đưa Tăng đoàn à muốn có tâm huyết mà củng cố Tăng đoàn mà gặp những khó khăn bởi vì không phải một việc dễ làm thì con người này thối chí nản lòng. Nhưng câu hỏi là nếu như Thầy gặp cái con người đó, người này muốn thối chí nản lòng nhưng nhưng lại không muốn mình tiếp tục để bước được bước nữa thì là Thầy Thầy Thầy sẽ khuyên như thế nào để Thầy giúp người
[1:22:17]ta?
[1:22:29]Cái nguyên nhân nó nằm ở chỗ này, nguyên nhân ở trỏng á là cái tâm mà vị tha hoàn toàn á mình sẽ không bao giờ đau khổ khi gặp trở ngại. Nhưng có khi mình có cái nguyện ước lớn cho Phật pháp nhưng mà có lẫn cái vị kỷ ở trỏng. Khi thất bại tới mình đau khổ, chán nản liền. Còn cái tâm mà vị tha hoàn toàn á có khi làm không được gì hết cũng không buồn chán nữa. Cái ngộ vậy đó, cái lạ là tâm vị tha nó giữ cho mình không bao giờ buồn chán. Cái buồn chán nó chỉ đến với cái tâm vị kỷ mà thôi. Cho nên với trường hợp người đó thì mình chỉ khuyên họ cố gắng lọc cho hết cái tâm vị kỷ. Cái chí nguyện lớn đó có lẫn cái vị kỷ gì trỏng hay không?
[1:23:13]Khi nào mà họ được cái vị tha hoàn toàn, vì Phật pháp hoàn toàn, cái tâm buồn chán biến mất liền. Có khi một cái người mà đến cái độ mà bị người ta vu oan phải ở tù luôn cũng không hề buồn nếu thật sự là tâm hoàn toàn vị tha. Còn nếu mà tâm mình lẫn cái vị kỷ, mình gặp trái ngang vậy mình buồn chán liền. Đó là điều cái tâm lý rất quan trọng đó. Cái câu này cũng quan trọng. Thì thưa tóm như vậy. Chắc cũng hết giờ rồi. Thôi nghỉ một chút.
[1:24:00]Chùa tôi vang tiếng chuông, chiều buông theo khói sương, trầm hương nương gió đưa hương thơm toả ngát. Chùa tôi trong nắng mai, màu lam bay thướt tha, gặp nhau chắp tay A Di Đà Phật.
[1:24:30]Đêm trăng sáng phản chiếu lung linh ngàn đài sen toả sáng dưới bóng Từ Bi.
[1:24:46]Lời kinh thiết tha nguyện cầu hòa chung tiếng mõ ngân vang êm đềm,
[1:24:57]bờ sen hé cười, trăng sao toả rạng thiên môn mi từ bi.
[1:25:09]Chùa tôi dưới bóng trăng, đàn em vui múa ca, hồn nhiên tươi thắm như nụ hoa hồng nhung.
[1:25:25]Dù gian nan khó nguy, dù thân tâm xót xa, lòng tôi vẫn luôn giữ vững niềm tin.
[1:25:56]Dòng sông Lam uốn quanh, đồng lúa bát ngát xanh, chùa tôi như đoá sen vươn lên trời cao.
[1:26:11]Ngàn hoa thơm thắm tươi, hàng cây cau lá reo, chùa tôi lóng lánh dưới nắng chiều.
[1:26:26]Tiếng chuông chùa trầm lắng đem bao nguồn an vui, hạnh phúc trong cõi trần ai.
[1:26:42]Chùa như ánh hương khói đượm, lửa thiêng sưởi ấm nơi nơi, pháp luân chuyển...
[1:26:53]thuyền ai...
[1:27:05]Chùa tôi bao mến thương là nơi tôi lớn khôn, dạy tôi luôn sống vui chan hòa tình thương. Dù cho năm tháng qua, dù cho bao đổi thay, lòng tôi vẫn luôn nhớ mãi chùa xưa.
[1:28:18]Một đóa hoa hồng thắm từ lòng son, con xin kính dâng lên Người.
[1:28:32]Lòng cha sâu lắng âm thầm, tình cha núi cao nào hơn.
[1:28:43]Cha, ôi tiếng thân thương trong lòng con như núi Thái Sơn hùng vĩ, che chắn bên con trước cơn bão tố.
[1:29:01]Cha yêu quý thanh cao trong lòng con là thép gang, là thác rộng, là kim cương trong lửa rực muôn màu.
[1:30:44]Lòng cha sâu lắng âm thầm, tình cha núi cao nào hơn.
[1:30:55]Cha, ôi tiếng thân thương trong lòng con như ánh thái dương tỏa sáng, soi lối con đi đến nơi hạnh phúc.
[1:31:14]Cha yêu quý thanh cao trong lòng con là mãi mãi, là vô cùng, là cho đi không đòi lại bao giờ.