[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:22]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:33]Kính thỉnh quý thầy, quý cô, quý phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta trao đổi với nhau đề tài là Ý kiến, lấy từ một trong sáu pháp lục hòa của Phật là ý hòa đồng duyệt, mà đây cũng là một cái cách làm việc của chư Tăng, nhất là những người lãnh đạo của tự viện, của Giáo hội. Vì thường thường là, từ trong đạo Phật hay ở ngoài thế gian thì vấn đề mà lấy ý kiến chung, tìm ra ý kiến hay nhất để mà chúng ta quyết định một cái phương hướng hành động vẫn là điều rất là quan trọng. Thì hôm nay chúng ta bàn với nhau những cái khía cạnh của cái việc mà lấy ý kiến đó,
[1:23]để chúng ta xem là trong cái cách mà lấy ý kiến chung như vậy, điểm nào lợi, điểm nào hại, cách nào mà tối ưu, nhờ đó là cái việc làm Phật sự được suôn sẻ. Vì thực thực tế trong cuộc sống là có nhiều lần chúng ta đã không biết ý kiến của ai hay, ý kiến của ai dở, có khi ý kiến đa số, có khi ý kiến của thiểu số, có khi ý kiến của người lãnh đạo, có khi có khi ý kiến là của chúng. Thì trong cái nhiều vấn đề phức tạp như vậy, thì ngày hôm nay chúng ta bàn lại từ cái tinh thần ý hòa đồng duyệt của Phật.
[2:00]Thì chúng ta thống nhất với nhau điểm này: là cái ý kiến, hay mình gọi là tư tưởng, hay mình còn gọi là ý muốn, là khởi đầu của hành động. Nếu chưa có cái phương châm, phương hướng thì chúng ta sẽ không có cái hành động. Cho nên cái việc mà có cái phương hướng, cái phương châm đầu tiên, rồi sau đó mới hành động là việc làm của những người cẩn thận. Nếu ai mà đợi việc tới đâu thì làm tới đó, đó là người khinh suất. Đó là cái cái bản lĩnh của con người như vậy, mà mình nói là con người bình thường cũng vậy, huống hồ là một tăng sĩ, hay huống hồ là một người lãnh đạo của tự viện. Cái ừm cái việc mà nhìn thấy trước vấn đề để vạch ra cái
[2:49]phương hướng là bản lĩnh của cái người lãnh đạo. Đây là điều chúng ta cẩn thận. Tại trong đạo Phật mình á, nó có cái câu nói thế này: là "tùy duyên". "Tùy duyên" tức là theo cái duyên tới đâu mà làm tới đó. Trong cái câu nói này á là cái câu nói biểu lộ một cái đạo lý tự tại của một cái người hiểu đạo, là duyên thuận thì mình sẽ tận dụng cái duyên thuận đó để mà tu và làm việc Phật sự. Nếu cái duyên nó nghịch, nó khó khăn nhiều cái, nhiều sự chống đối, nhiều cái thiếu thốn quá, thì mình sẽ thu hẹp lại, hạn chế bớt, để thuận theo cái duyên lúc đó như vậy. Chứ nhằm cái lúc cái duyên nó đang khó khăn
[3:30]mà mình cứ ráng làm, bươn tới làm thì chuốc lấy cái sự thất bại và sự cười chê. À còn hoặc là lúc cái duyên đang thuận, mà mình không có phát huy cái thuận duyên đó để nỗ lực làm cho lợi đạo, lợi chúng sinh thì mình là con người dãi đãi, con người thiếu trách nhiệm. Nên vì vậy cái ý "tùy duyên" là cái cái khôn ngoan theo nhân quả, mà trong đó biết kiềm chế cái tham vọng của mình, hoặc là biết sửa đi cái tâm dãi đãi của mình. Cái chữ "tùy duyên" là vậy, chứ không phải cái chữ "tùy duyên" mình hiểu theo cái nghĩa là là buông trôi, phó mặc, tới đâu tính tới đó. Ờ cái mà buông trôi, phó mặc, tính tới đâu tới đó tức là con người kém trí tuệ
[4:10]và ẩu, thiếu trách nhiệm, chứ không phải là của một con người có trí tuệ. Cho nên, chúng ta tu theo đạo Phật, đúng là chúng ta phải sống theo cái đạo lý tùy duyên, nhưng chúng ta không phải là con người buông trôi, phó mặc. Mà nhất là những người càng lớn chừng nào thì phải càng nhìn vấn đề trước chừng nấy. Ở đây, trong tất cả mọi cái điều của cuộc sống mà chúng ta quan sát được, thì ai là người mà cứ chuẩn bị nhiều chừng nào, thì khi làm việc người đó đỡ thất bại chừng nấy. Trong mọi vấn đề như vậy. Ví dụ khi chúng ta cất một ngôi chùa, mà thời gian mình chuẩn bị nhiều năm bằng cả cái công đức tu hành của
[4:55]mình, bằng cả cái sự giáo hóa Phật tử, bằng cả cái việc chuẩn bị tài chính, vân vân, thì để tới khi mình bắt tay mình cất, đỡ lúng túng. Hoặc là khi chúng ta tổ chức một buổi lễ, thì trước khi buổi lễ tới á, nhiều tháng trước đó là mình đã ưu tư, đã có tâm huyết, đã suy tư, đã hội họp, bàn thảo đủ thứ mọi mặt, thì khi buổi lễ được tổ chức sẽ rất là suôn sẻ, tốt đẹp, vì mình đã lường hết, chuẩn bị trước. Hoặc là ngay cả bài giảng cũng vậy. Khi một giảng sư đi giảng, buổi giảng thì chừng tiếng rưỡi đồng hồ, nhưng mà bài giảng đó nếu được chuẩn bị trước đó ba ngày, chuẩn bị trong thời gian ba ngày cho một tiếng rưỡi, thì là bài giảng tốt.
[5:35]Mà nếu giảng tiếng rưỡi mà soạn cái bài giảng đó một tuần, thì bài giảng rất là tốt. Hoặc là giảng tiếng rưỡi mà bài giảng đó được soạn trong một tháng, thì bài giảng đó cực kỳ giá trị. Nên ở đây á, cái việc soạn bài giảng nó vất vả hơn, nó cực khổ hơn là lúc ngồi giảng. Lúc ngồi giảng thì cần cái ứng khẩu, lanh lợi, nhưng mà cái việc mà chuẩn bị bài giảng á mới là nói lên cái tinh thần trách nhiệm của một giảng sư. Vì vậy, mà ai làm cái gì mà có chuẩn bị kỹ, thì người đó bảo đảm thành công tốt. Mà cái người có trách nhiệm là phải như vậy. Chúng ta là những người mình nói là hễ là tăng ni rồi thì là nòng cốt của Phật pháp, mà nếu mình là người trụ
[6:18]trì, tri sự, giáo thọ, hoặc là người lãnh đạo Giáo hội thì cái tinh thần trách nhiệm phải rất là cao. Chính vì cái tinh thần trách nhiệm cao, cho nên cái công việc phải luôn luôn được chuẩn bị kỹ. Cho nên cái nhìn cái người mà biết họ có bản lĩnh hay không á, là nhìn họ có chuẩn bị vấn đề hay không á. Ví dụ nói ơ sắp tới có chuyện gì xảy ra, mình nhìn thấy họ không lo hả, nhàn nhàn nhàn nhàn, là biết người này không có bản lĩnh. Không có bản lĩnh lãnh đạo, không có tinh thần trách nhiệm, nó tới đâu tính tới đó, là người không có bản lĩnh. Nhưng mà ở đây thế này, thường là cái người lớn ở trong đạo Phật á
[6:52]là cái việc mà bận họ cứ bận suốt à, họ bận năm này qua năm kia. Thì thời gian đâu mà chuẩn bị? Ví dụ thời gian để chuẩn bị cho công việc của tháng tới á, là tháng này đang chuẩn bị, nhưng mà tháng này họ đang có cái việc bận của tháng này. Do đó, chúng ta thấy một cái người lãnh đạo trong đạo Phật luôn luôn trong một thời điểm thì họ luôn luôn làm hai công việc. Công việc thứ nhất là giải quyết công việc của hiện tại, và công việc thứ hai là chuẩn bị cho công việc sắp tới ở tháng sau. Người lãnh đạo lúc nào cũng làm hai công việc, chứ không có làm một việc. Ví dụ mình nhìn thấy là bữa nay là,
[7:29]ví dụ hôm nay là ngày thứ Tư, ờ mình giải quyết việc của ngày thứ Tư, xong hết, nghỉ thôi, người đó chưa phải người lãnh đạo. Cái người lãnh đạo là giải quyết công việc ngày thứ Tư hôm nay, nhưng mà đang chuẩn bị cho Chủ nhật tới, thứ Tư tuần sau. Luôn luôn có hai công việc. À trong công việc là phải hai, ngoài cái việc mình còn phải tu nè, còn phải hướng dẫn Phật tử nè, là phải có những cái nghi lễ cúng kiến, vân vân. Tức là rất là bận, nói chung rất là bận. Thì truyền mình sẽ đặt vấn đề: bận vậy rồi lấy thời gian đâu tu? Hổng sao hết. Chính cái bận đó là cái tu. Hễ mình bận những cái việc mà chân chính có lợi cho Phật pháp và
[8:03]chúng sinh, thì ngay đó tâm mình, tâm linh sẽ tự nhiên khai mở. Chúng ta hãy yên tâm điều này. Nên có những người không hiểu điều này, rồi cứ thích tìm một cuộc sống vắng vẻ, yên lặng, thì không biết có đắc đạo không hổng biết, nhưng mà mình không làm được nhiều việc cho Phật pháp. Đây là điểm chúng ta phải cân nhắc kỹ. Là nếu chúng ta bận tâm, bận rộn, mất thời gian cho những việc rất là chính đáng của Phật pháp và chúng sinh, thì tự nhiên tâm linh chúng ta bí mật khai mở từ từ, từ từ. Dù người đó không có thời gian tu nhiều. Đây là điều mà chúng ta để ý. Rồi đến lúc nào đó mà có thời gian mình hạ thủ công
[8:39]phu, thì tự nhiên cái kết quả đến rất là nhanh. Đây là điểm chúng ta yên tâm. Vì vậy, cái việc mà chuẩn bị cho công việc để chúng ta có cái phương châm hành động á, gọi là cái bản lĩnh của người lãnh đạo trước. Do đó, mà muốn mà tìm ra cái phương châm, thường là chúng ta phải tự mình suy tư nếu mà chúng ta không có cơ hội để hỏi ý ai. Ví dụ trong cái chùa đó có mình mình, hả mình muốn làm điều gì thì tự nhiên là mình phải tự suy nghĩ, hoặc là nếu có Phật tử tới lui thì mình hỏi ý kiến thêm vài người, rồi để cân nhắc rồi bắt đầu mình mới bàn cái việc làm việc. Mà nếu cái chùa đó có đông người, dù mình là trụ trì,
[9:18]tri sự, dưới mình có một số chúng thì thường là mình cũng phải hỏi thêm ý kiến chúng trước khi mình giao việc cho họ. Hoặc là nếu là một cái công việc của Giáo hội, khi bàn liên quan tới vài trăm người thì thường mình cũng phải lấy ý kiến để rồi mới mới vạch ra một cái phương hướng hành động. Do đó, cái việc mà lấy ý kiến chung để vạch ra cái phương hướng hành động, nó là một công đoạn rất quan trọng trong việc điều hành Phật sự của chùa cũng như của Giáo hội. Ngày hôm nay chúng ta bàn nhau điều này, để chúng ta thấy rằng cái lấy ý kiến nó như thế nào là hay. Thì thường là chúng ta như thế này:
[9:56]chúng ta cho rằng ý kiến của một mình mình là không khôn ngoan nhất. Đây là cái tâm khiêm tốn của người lãnh đạo. Đa số đó khi mình làm việc gì mình có bàn bạc thì như vậy đây là người khiêm tốn, dù mình là người lãnh đạo. Còn nếu người nào nghĩ rằng à mình chỉ ra lệnh thôi, không cần lấy ý kiến, thì có khi người đó rất là giỏi, nhưng mà cũng có thể chủ quan. Vì sao vậy? Coi vậy mình nhìn không hết vấn đề đó, mình quá bận việc mà, không nhìn không hết nên luôn luôn phải lấy ý kiến của nhiều người. Mỗi người họ nhìn thấy một chút, thì mình sẽ có được cái ý kiến rất là khôn ngoan. Đó là cái thứ nhất, cái lợi cho mình.
[10:37]Cái lợi thứ hai là cái lợi cho chúng. Ví dụ bây giờ một đại chúng, một đại chúng Tăng Ni như thế này trong Giáo hội, ví dụ Giáo hội chuẩn bị tổ chức một cái giới đàn hay tổ chức một cái Phật sự gì đó, họp, kêu gọi lại bàn với nhau hết. Thì ngoài cái việc mà tìm ra được cái ý kiến khôn ngoan, còn có cái lợi nữa là đại chúng tự nhiên tăng được cái trình độ tư duy lên. Chứ bây giờ mình cứ ngồi mình nghe trên chỉ đạo xuống sao làm vậy, từ từ cái cái trí tuệ người ta nó cùn lụt hết. Nhưng mà nếu đại chúng được hỏi ý kiến, họ ngồi đó họ phải suy nghĩ á, họ phải tư duy, họ phải cân nhắc, họ phải nhìn trước nhìn sau để trước khi
[11:13]muốn nói lên cái gì họ phải nhìn trước nhìn sau. Và như vậy cái trình độ của Tăng Ni được nâng lên từ từ qua một cái buổi họp để lấy ý kiến. Hay trong đại chúng cũng vậy, ví dụ mình là ông thầy, mình trụ trì ngôi chùa, hay là mình tri sự, giáo thọ trong ngôi chùa thì có một số học trò đệ tử mình trong đó. Thì mỗi khi làm việc gì mình hội họp lại, mình đặt cái vấn đề, mình hỏi ý kiến mọi người. Mình nói bây giờ qua tuần sau là ngày giỗ tổ, thì bây giờ thầy muốn bàn với đại chúng là cái buổi lễ giỗ mình phải tổ chức như thế nào, đoán trước có bao nhiêu người đến dự, mình sẽ mời bao nhiêu người, bao nhiêu người sẽ đến bất chợt.
[11:52]Rồi trong buổi giỗ đó, cái nghi thức sẽ diễn ra như thế nào. Rồi trong cái để phục vụ để tổ chức được cái nghi thức, tiến trình cái nghi thức đó mình phải chuẩn bị bao nhiêu công việc, phải chuẩn bị đèn, nước như thế nào, Phật tử công quả ra sao, mỗi khâu như thế nào. Bây giờ thầy muốn mọi người nêu ý kiến ra. Cái mình khi mình hỏi ý kiến như vậy, thì đại chúng nào giờ chỉ quen cái việc là nghe ra lệnh, giờ bỗng nhiên phải nhìn thấy trước vấn đề. Đó là cách mình dạy chúng á, dạy chúng. Mình dạy chúng bằng cách là buộc cái chúng phải nhìn thấy trước vấn đề, chúng phải vạch ra kế hoạch, phải đưa ra ý kiến.
[12:26]Do đó, họ sẽ giỏi lên dần dần. Mà như vậy mình thường làm như vậy thật ra tự mình làm được. Nếu mình kinh nghiệm rồi mình biết, mình sắp đặt hết rồi mình ra lệnh cái rẹt là làm hết liền. Nhưng mà như vậy mình không có dạy chúng được. Ở đây cái khôn ngoan của người lãnh đạo là có những buổi họp như vậy, buộc đại chúng phải ra ý kiến để chúng phải tư duy, để sau này chúng bước ra làm Phật sự được. Tại vì mình già rồi mình cũng phải chết, như là tre tàn rồi, phải để cho măng mọc, mà muốn chuẩn bị cho măng mọc là mình có nhiều cách dạy, thì trong việc mà họp, rút ra ý kiến á cũng là một cách để dạy đại chúng.
[13:00]Cho nên một vị thầy mà thương đệ tử mình, một vị thầy có trách nhiệm là phải biết buộc đệ tử mình phải đưa ra ý kiến. Khi đệ tử mình đưa ra ý kiến á, thì mình mới đánh giá giống như mình chấm điểm á, nhưng mình không đưa ra năm điểm, sáu điểm, bảy điểm, mà mình biết à trong một loạt đệ tử mình như vậy, thường là cái người này đưa ra ý kiến cạn cợt, đưa ra nhìn nó hay lúng túng, mình biết khi mình sau này mình sai mình giao việc cho người đó, mình dè dặt lại, phải có người kèm, người này chưa có vững. Còn cái người kia, cái chú đệ tử kia, mỗi khi mà đưa ra ý kiến thì thường là tương đối chuẩn, tức là có nhìn trước nhìn sau, suy nghĩ nhiều mặt rồi mới
[13:37]nói, là cái người đó tương lai có thể thay mình mà dìu dắt đàn em được. Đó là chính trong những buổi họp mà lấy ý kiến, làm cho mình dạy được chúng, đánh giá được đệ tử của mình và đồng thời là giống như mình rút ra một quyết định sẽ khôn ngoan hơn là tự một mình mình, vì coi vậy chứ có nhiều việc mình không biết hết. Ví dụ như bây giờ mình nói rằng trong cái buổi mà tổ chức lễ giỗ vào tuần tới, như vậy thì trong đó có cái khâu là có khâu là trà, nước, làm cho khách từ xa tới họ luôn luôn được phục vụ nước đầy đủ và nước sạch, nước an toàn được bảo vệ. Thì trong bàn thì tự nhiên sẽ có những người họ biết,
[14:20]họ biết là à ở đâu có cái nguồn nước, ở đâu là có ly, ở đâu biết tại vì mỗi người họ có mối quan hệ của họ, thế là họ đóng góp lại, mình tập trung mình kêu gọi lại được. Do đó, cái việc mà lấy ý kiến nhiều người là ý là một việc làm khôn ngoan. Mình thì được cái phần mình khiêm tốn nè, mình sẽ được nhiều ý kiến hay nè, đại chúng mình được dạy dỗ nè, là vì vậy. Và trong đạo Phật cái điều này được phát huy rất là lớn. Có một lần vậy, vua A-xà-thế định cử quân đi đánh cái nước Bạt-kỳ, nước Bạt-kỳ, thì nghĩ rằng Đức Phật là một vị Thánh đại thần thông nên vua muốn biết là trận đánh này có nên đánh hay không, có thắng hay không.
[15:00]Là như vậy chúng ta thấy rằng cái thời Đức Phật á là ngoài cái việc mà nghĩ rằng Đức Phật, tôn sùng Đức Phật là một đấng đạo sư dạy đạo, thì ai cũng biết Đức Phật là một bậc đại thần thông, biết trước nhiều việc. Nên đôi khi vua chúa đã nhờ Phật cố vấn. Cái việc mà vua chúa, các tướng quân vào thời đó, mỗi khi làm việc gì nhờ Phật cố vấn chúng ta không thấy ghi lại trong kinh điển, nhưng mà chúng ta biết chắc có, biết chắc có. Vì sao? Bởi vì việc mà Đức Phật có lục thông là Đức Phật có tuyên bố, các vị A-la-hán cũng có tuyên bố, cho nên thì dại gì mà không hỏi Đức Phật mỗi khi muốn làm chuyện gì.
[15:40]Cho nên chúng ta biết chắc một điều là thời đó luôn luôn Đức Phật được hỏi ý kiến bởi các vua quan rất là nhiều. Mà bằng cớ sót lại một bài kinh là bài kinh Bạt-kỳ á. Thì trong cái bài kinh Bạt-kỳ đó, khi vua sai một cái sứ giả tới hỏi Đức Phật, bây giờ vua muốn chinh phục cái nước đó luôn, tại nước đó nó là một tiểu quốc nhỏ nhưng mà nó lại không lệ thuộc vào cái xứ Ma-kiệt-đà, xứ Ma-kiệt-đà, nên bây giờ vua phải răn đe đánh một trận rồi sau đó đặt quan lại của mình cai trị cái xứ đó, là xứ đó coi như lệ thuộc vào cái xứ Ma-kiệt-đà luôn. Hồi xưa vậy, nước lớn cứ từ từ chiếm mấy nước nhỏ vậy, chiếm rồi cũng chả giữ làm cái gì,
[16:20]nhưng mà từ đó nước đó coi như là phải lệ thuộc, phải triều cống. Giống như cái tiểu quốc Thích-ca vậy, cái nước mà ở Ca-tỳ-la-vệ, tiểu quốc Thích-ca của Đức Phật á cũng là một nước mà lệ thuộc cái nước Cô-sa-la, vương quốc Cô-sa-la. Cô-sa-la là một quốc gia lớn, và nước Thích-ca là một nước nhỏ, hàng năm cứ phải phải cống. Mà cái việc cái đưa cái người lên lãnh đạo phải được ý kiến, phải được sự đồng thuận của cái quốc vương Cô-sa-la là vậy. Thì bây giờ dưới này cũng vậy, muốn đánh xứ Bạt-kỳ, cái xứ này một xứ nhỏ. Thì dĩ nhiên Đức Phật chả bao giờ mà đồng ý cho việc đem quân đánh giết chóc. Thì lúc đó Đức Phật thay vì trả lời
[16:57]cho ông sứ giả của vua, Đức Phật quay sang hỏi ngài A-nan mấy điều. Mà trong đó có một điều là trong cái xứ Bạt-kỳ này, những vị trưởng thượng có thường ngồi lại hội họp bàn bạc với nhau hay không? Thì ngài A-nan nói là: "Bạch Thế Tôn, trong cái xứ này các vị trưởng thượng thường hay ngồi lại bàn bạc với nhau". Thì đó là một yếu tố trong bảy yếu tố mà Đức Phật nói không thể đánh bại cái nước này. Mặc dù đó là nước nhỏ. Là vì sao vậy? Bởi vì dù là nước nhỏ nhưng mà cái số dân của họ đông gấp 10 lần cái số quân đem qua. Phải không? Ngày xưa vậy, nước mình nước nhỏ hơn Trung Hoa, nhưng mà cái số quân mà Trung Hoa,
[17:35]Mông Cổ đem qua không bao giờ đông bằng cái dân số nước mình. Thì nếu mà toàn dân đồng lòng, 10 chọi một cũng phải thắng, 10 chọi một cũng thắng. Như có một lần vậy, gần đây có một sự kiện cũng tương tự như vậy, lần đó là Bác Hồ sang dự cái hội nghị Pháp ở Fontainebleau năm 1946, thì Pháp cứ khư khư đòi chiếm lại Việt Nam. Bác Hồ nói câu này: "Anh giết chúng tôi 10 người, chúng tôi giết lại anh một người, cuối cùng chúng tôi vẫn chiến thắng, bởi vì luôn luôn dân tại chỗ vẫn đông hơn quân đem qua". Cho nên nếu dân đồng lòng là luôn luôn thắng được giặc ngoại xâm. Cho nên Đức Phật nói rằng cái yếu tố mà mà các bậc trưởng thượng luôn luôn
[18:12]ngồi họp bàn với nhau chứng tỏ đất nước đó rất đoàn kết, đồng lòng. Thì như vậy thì đánh gì đánh rồi cuối cùng cũng phải thua. Cho nên khuyên là vua A-xà-thế bỏ cái ý định đó đi. Thì sau khi sứ giả lui về, thì Đức Phật quay lại nói chuyện với ngài A-nan thì Đức Phật nói trong Tăng chúng cũng vậy, nếu Tăng chúng mà thường xuyên gặp gỡ bàn bạc với nhau để tìm ra được ý kiến chung thì đó cũng là một cái Tăng đoàn rất là mạnh, rất là mạnh. Thì ở đây chúng ta thấy là Phật giáo chúng ta có cái Giáo hội, Giáo hội đó mỗi tỉnh thì tương đối là khá độc lập. Mỗi tỉnh cho nên cái việc mà sinh hoạt Giáo hội thường là lấy tỉnh làm đơn vị chính.
[18:51]Thì nếu mà tỉnh nào Tăng Ni thường có cái gặp gỡ nhau bàn bạc chân tình, bình đẳng thì bảo đảm Giáo hội tỉnh đó mạnh. Và nếu cái người lãnh đạo không có cái cái mánh á, gọi là cái thủ đoạn. Tại vì coi vậy chứ có một số tỉnh là có cái thủ đoạn. Thủ đoạn là khi họ mời họp, họ chỉ mời những người mà mà gọi là vây cánh với họ, thì như vậy quyết định vấn đề là theo ý họ. Còn mà ở những cái tỉnh mà chư vị tôn túc mà chân tu á, họ mở rộng ra ai cũng mời hết, chùa nào cũng mời tới để lấy ý kiến hết. Thì như vậy tỉnh đó chắc chắn sẽ mạnh, tỉnh đó chắc chắn sẽ mạnh. Vì đây là đúng cái điều mà Đức Phật đã nói trước,
[19:30]nếu mà những bậc trưởng thượng thường gặp gỡ nhau để hội họp bàn bạc tìm ý kiến thì cái đoàn thể đó, cái xứ sở đó, Tăng đoàn đó, Giáo hội đó sẽ rất là mạnh. Nên ở đây trong đạo Phật Đức Phật đã nhắc nhở điều đó rất là nhiều. Và hôm nay chúng ta cũng bàn nhau với với điều nó như vậy. Đức Phật để lại cái giáo lý đó thế này, trong cái phương châm một trong cái sáu phép lục hòa là "ý hòa đồng duyệt". Ý ở đây là gì? Ý đây là gì? Ý là cái gì? Ý đây có hai nghĩa: Một là tâm ý, hai là ý kiến. Hai ý kiến. Chữ duyệt là duyệt là vui ha. Như vậy, cái ý hòa thì sẽ được cái đồng duyệt. Nghĩa là nếu mà trong cái tâm với nhau,
[20:29]sống với nhau rất là hòa hợp thì sẽ luôn luôn chúng ta được cái niềm vui. Đó là cái ý thứ nhất của cái phương châm ý hòa đồng duyệt. Cái ý thứ hai đó, là nếu trong ý kiến chúng ta nó giống nhau được, nó hòa được với nhau, khi mà đưa ra ý kiến bàn bạc nó hòa được với nhau thì cái việc chúng ta làm sẽ rất là vui. Như vậy trong cái phương châm ý hòa đồng duyệt này chúng ta có tới hai nghĩa để hiểu. Hai nghĩa hơi khác nhau, mặc dù gần gần hơi khác nhau, và cả hai cái nghĩa đó đều đẹp, đều đẹp, cho nên chúng ta giải thích sơ nhưng mà thiên về cái ý thứ hai, thiên về cái ý kiến, vì hôm nay chúng ta nói về vấn đề ý kiến.
[21:09]Chúng ta nói sơ ý thứ nhất, là trong tâm mình phải hòa với nhau thì đời sống của tăng chúng luôn luôn là được vui vẻ. Trong tâm phải hòa với nhau. Trong tâm hòa với nhau nghĩa là sao? Trong tâm hòa với nhau, cái nghĩa là sống mà để trong chúng luôn luôn có cái ý nghĩ hòa với nhau nó là một cái cái sự tu hành hơi vất vả đó, hơi vất vả. Là lúc nào mình cũng nghĩ mình thương đại chúng, mình chăm lo đại chúng, mình nhường nhịn cho huynh đệ của mình, hoặc là trong một cái giáo hội dù sống khác chùa với nhau, dù xa nhau thì lúc nào cũng nghĩ đến nhau, cũng thương nhau, hỗ trợ nhau, đó là cái tâm ý hòa, tâm ý hòa với nhau.
[21:57]Ở đây mức độ nhỏ đó, tức là cái người mới tu á thì sống chung một chùa, đạo lực họ còn yếu cho nên chúng ta chỉ yêu cầu một vị Tỳ kheo tăng hay Tỳ kheo ni khi sống chung một chùa với nhau thì tâm phải hòa với nhau, thương nhau. Chữ hòa với nhau tức là thương nhau á, thương nhau hòa với nhau, nhưng mà khi cái cái người đó lớn lên, bước ra trụ trì chùa thì lúc đó cái đạo lực họ đã lớn hơn, thì chúng ta yêu cầu một cái yêu cầu cao hơn là chùa này với những chùa kia không cùng trú xứ nhưng cũng phải thương nhau. Đó là hai cái yêu cầu ở mức độ thấp và mức độ cao của hai cái trình độ đạo lực khác nhau.
[22:43]Chúng ta nhắc lại, cái đạo lực thấp của cái người mới tu còn ở trong chúng á thì buộc phải biết thương nhau ở trong chúng, lúc nào tâm niệm cũng vậy, tự nhắc lấy mình, quỳ lạy trước Phật, mình phải nhắc là mình phải thương huynh đệ của mình trong chúng. Rồi vị thầy cũng phải dạy đệ tử mình á là: Các con phải lúc nào cũng thương nhau, phải hy sinh, phải nhường nhịn cho nhau từ cái miếng ăn, từ cái giấc ngủ, từ manh quần tấm áo, từ cái tình thương yêu, nghĩa là huynh đệ mình mà được thương yêu, mình mừng, lúc nào mình cũng mong cho Phật tử thương huynh đệ của mình, chứ không bao giờ giành cái tình cảm của Phật tử về cho mình.
[23:19]Hễ mà thấy những người Phật tử thương huynh đệ mình, mình phải tán thán, ai hỏi mình về huynh đệ của mình, mình phải khen thêm, để cho người Phật tử bên ngoài họ thương người huynh đệ của mình thêm. Đó là cái tâm hòa còn ở đại chúng á, là mức độ thứ nhất, mức độ này còn thấp mà ở trong đại chúng mà đã khó như vậy. Thì khi một người mà ở trong chúng thương được, thì cái khi mà họ bước ra trụ trì, thì vị thầy phải dặn tiếp ở mức độ thứ hai: Bây giờ con đã bước ra con lãnh chùa, thầy đã giao cho con, thầy cho phép con nhận cái chùa đó, từ nay con lãnh cái chùa đó thì bây giờ thầy không còn dặn con là phải thương huynh đệ trong
[23:55]chùa nữa, mà thầy phải buộc con ở mức độ một đạo lực cao hơn là dù con ở chùa này, con phải thương hết tất cả những chùa khác. Đó là cái đại hòa hợp trong đạo Phật. Rồi như vậy đạo Phật mới mạnh được. Thì cũng như là ở trong huynh đệ với nhau, bây giờ mình nâng lên ở thành các chùa với nhau. Là nếu là con nghe một người Phật tử họ hỏi về một cái chùa kia, thì con phải luôn luôn tán thán, giống như hồi trước ở trong chúng con đã khen huynh đệ con thế nào, thì bây giờ con phải khen mấy cái chùa kia để cho những người Phật tử họ thương kính cái chùa đó. Đó là hòa hợp. Mà bổn phận con cũng vậy, nếu mà các chùa kia có cần
[24:34]gì tới con, con hỗ trợ được, con phải giúp đỡ liền. Đó là mức độ đại hòa hợp của một cái đạo lực cao hơn như vậy, chứ không được phá nhau. Hồi sáng này tôi cũng có một chuyện rất là buồn. Tôi nhận được bức thư gửi cho tôi, mà gửi địa chỉ chùa Từ Tân, gửi địa chỉ chùa Từ Tân, thì khi mở bức thư ra coi thì chúng tôi cũng nghĩ là bức thư hỏi thăm như mọi lần, nhưng không ngờ là một bức thư để lên án kịch liệt một vị thầy khác, kịch liệt và rất là cay đắng. Mà một vị thầy đó thì đang bắt đầu nổi tiếng, đang bắt đầu nổi tiếng, đang làm được nhiều việc mà vị thầy đó rất có năng lực, rất có năng lực, đang bắt đầu nổi,
[25:17]thì tôi thở dài, đọc bức thư xong thì một mình tôi lặng lẽ cầm xuống nhà bếp đốt bức thư đó không cho ai đọc hết. Và thấy rằng đây là một cái buồn trong đạo Phật. Là chuyện này thì trong đạo Phật làm thôi chứ ở ngoài không ai biết mà làm, nhưng mà chính là đạo Phật mình tự làm suy yếu cái đạo mình như vậy. Thấy ai làm được việc, có năng lực thì lại lại công kích, lại gièm pha, lại chà đạp. Đây là điều rất là đáng buồn. Trở lại vấn đề ý hòa đồng duyệt là cái tâm hòa nó có hai mức độ hòa đó, đó là chúng ta phải dạy chúng như vậy hai mức độ hòa. Thì nếu mà mình thương được thì sẽ được cái đồng duyệt lúc
[25:54]nào, đời sống trong đạo là hạnh phúc, là thiên đường. Nghĩa là người khác họ đi đâu họ gặp chuyện buồn nhưng họ vào chùa, họ sẽ thấy được niềm vui, họ đi đâu họ sẽ buồn nhưng mà họ gặp quý thầy quý cô ở bất cứ chùa nào trong giáo hội, họ sẽ thấy có niềm vui, bởi vì chư tăng chư tăng chư ni thương quý nhau. Đó là cái thứ ý nghĩa thứ nhất của ý hòa đồng duyệt. Cái nghĩa thứ hai của ý hòa đồng duyệt là vui vì đã tìm ra được một ý kiến giống nhau để giải quyết vấn đề của đạo. Là ý hòa thì sẽ duyệt. Nghĩa là khi bàn cái công chuyện khi bàn công chuyện, ví dụ như thế này, ví dụ giáo hội bàn lại toàn về vấn đề sai quấy của
[26:39]một cái ngôi chùa, à nói rằng ở trong tỉnh hội chúng ta có ngôi chùa đó là thường hay bày những chuyện mê tín, là có lén có nhập đồng nhập bóng, kêu những cái người nhập đồng nhập bóng về để mà múa hát trong chùa, nên việc này cái chùa đó có biểu hiện là mê tín, sai với đường lối của Phật dạy. Vì vậy là họp các chùa lại để có biện pháp xử lý. Thì trong các tăng ni thì nghe chuyện như vậy vì bức xúc thì cũng người bàn ý kiến này, người bàn ý kiến kia để xử lý chùa đó làm sao cho nó thích hợp, nghĩa là làm sao để mình không có tổn thất, không có gây một cái sự tổn thương mà xây dựng cái chùa đó lại, đừng cho xấu.
[27:20]Nghĩa là chúng ta không có lên án, chà đạp, phê phán, từ bỏ, cách ly cái chùa đó, chúng ta không có làm theo cách đó, mà chúng ta làm cách nào đó để chùa đó vẫn trở lại về với giáo hội cho đúng mà chùa đó từ đây chấm dứt cái tệ nạn đồng bóng. Nghĩa là mình xử lý vừa có nhân hậu mà vừa có nghiêm khắc để giữ được cái đạo, mà không tổn thất lực lượng của Phật giáo. Cái quan trọng là đừng để tổn thất lực lượng của Phật giáo. Vì nhiều khi chúng ta nghiêm quá, chúng ta nghiêm khắc quá, nó tổn thất lực lượng của đạo, tức là mình xô đẩy cái người đó bỏ ra khỏi đạo Phật, nó cũng là một cái không hay lắm, cũng là một cái đau lòng.
[27:56]Vì vậy trong cái việc mà xử lý, mình cố gắng ai quá đáng thì thôi, đành phải chịu thua họ thôi, chứ còn nếu còn được thì vẫn giữ họ lại để mà xây dựng họ, như vậy đạo Phật mình không tổn thất lực lượng. Cái ý này. Thì trong khi bàn qua bàn lại như vậy, thì tăng ni đã tìm ra được một giải pháp hay nhất, tìm ra được giải pháp hay nhất, thì mọi người vì đồng lòng với cái giải pháp đó cho nên rất là vui khi bước ra khỏi cuộc họp, vì đã tìm ra được một cái giải pháp rất là hợp lý, hợp lý mà ai cũng công nhận là đúng nhất. Một người đưa ra cái ý này hay, người kia bổ sung thêm ý hay, người nọ bổ sung thêm ý hay,
[28:32]tức là bốn, năm cái ý kiến hay như vậy là ai cũng thống nhất làm hết. Và như vậy công việc sẽ đẹp, được sự đồng lòng, đồng thuận tình với mọi người. Và thì từ xưa vậy, Đức Phật khuyến khích sự nhất trí giữa tăng chúng. Có một điều rất là lạ thế này, mà chúng ta xem trong luật á, trong luật tạng á, thì chúng ta thấy một điều là ở các đạo khác hay các đoàn thể khác thì mình không biết, nhưng mà lạ một cái là trong đạo Phật là dường như Đức Phật yêu cầu cái sự nhất trí tuyệt đối trong khi bàn vấn đề. Nó lạ là lạ như vậy. Mình xem trong luật thì thấy là ví dụ bây giờ luật cho một người xuất gia...
[29:11]Như trước khi cho người xuất gia thì Đức Phật cho chư Tăng cử một cái nghi thức gọi là nghi thức là tác pháp Yết-ma. Lúc đó là ngồi chúng hết như vậy thì một vị trưởng lão, một vị Yết-ma Tăng mới hỏi là: Hôm nay là đại chúng đã họp đủ chưa, có mặt đủ chưa? Mọi người trả lời: Đủ. Nói: Trong đây cái người mà không thanh tịnh đã ra khỏi chưa? Nói: Ở đây không có người không thanh tịnh, tất cả đều có thanh tịnh. Thì nói: Hôm nay Tăng họp để làm gì? Nói: Hôm nay Tăng họp để bàn cái việc là cho cái người cư sĩ đó, tên đó, pháp danh đó, cha mẹ đó, họ đó đã có quá trình như vậy đó, công quả như vậy đó, là được thế phát xuất gia
[29:58]để chuẩn bị bước vào đời sống của người tu sĩ, hỏi bàn như vậy. Thì như vậy là khi Tăng họp bàn chuyện đó, tác bạch như vậy có thành không? Thì mọi người trả lời: Thành. Còn nếu có một người không thành, chuyện dừng lại đi, chuyện người xuất gia không được. Như vậy trong cái phép Yết-ma của đạo Phật, trong cái Luật đó, là Đức Phật đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối để đạt được cái phương châm ý hòa đồng duyệt rất là gay gắt, điều rất là lạ. Mà như vậy chúng ta thấy rằng nếu mà đòi hỏi một cái sự nhất trí tuyệt đối, ai cũng phải đồng lòng hết chuyện đó mới được cử hành, thì mình nghĩ rằng trong đạo Phật Phật sự chắc có bộ hơi khó làm.
[30:37]Phật sự có bộ hơi khó làm là bởi vì muốn làm cái Phật sự nào mà đừng có ai chống đối hết thì chắc khó, phải không, mình nghĩ như vậy. Nhưng mình không biết làm sao từ xưa đến giờ cứ làm đều đều. Cứ làm đều đều là là hầu hết ở trong đạo chúng ta là chúng ta dễ được cái sự nhất trí tuyệt đối. Có lẽ là vì những cái chuyện mà chúng ta bàn với nhau nó không danh không lợi, nó chỉ là những chuyện mà thuần Phật pháp, lợi ích chúng sinh. Chính vì cái không danh không lợi nên đa số là dễ đạt được sự nhất trí tuyệt đối. Ví dụ như cái việc mà cho một cái người mà xuất gia đó, người thế phát á, thì nếu trong suốt quá trình 6 tháng 1 năm họ
[31:17]công quả thì đại chúng đồng lòng hết thì cũng không ai nỡ từ chối. Khi hỏi tác bạch có thành không thì cũng ít ai nỡ nói không thành, thì hầu hết là thành. Chỉ trừ trường hợp quá quắt thôi. Quá quắt là cái người đó cái là cũng công quả 6 tháng 1 năm thấy có công đó, nhưng mà có người nói: "Hừ! Còn có bữa nghe ổng chửi thề." Bữa nghe chửi thề rồi hổng không thành, tác bạch này không thành, thì vì đó quá quắt nên đành chịu, lúc đó không nhất trí, không đạt được cái nhất trí tuyệt đối, tức là tác pháp Yết-ma đã không thành. Chứ còn bình thường thì đa số là thành, phải không, là vì là vì không danh không lợi.
[31:52]Nhưng mà còn nếu bàn cái chuyện về danh lợi thì coi bộ rắc rối, rất khó nhất trí tuyệt đối. Bây giờ ví dụ, ví dụ bây giờ cái chuyện này thì thường là không đem ra tác pháp Yết-ma. Ví dụ chùa mình thôi bây giờ ở bên kia họ có bán cái vườn nhãn, cái vườn nhãn chùa mình mua để làm kinh tế thì thường là mình có tác pháp Yết-ma không? Không. Tại trong Luật mình không có ghi cái chuyện là mua đất làm kinh tế để tác pháp Yết-ma, hỏi tác pháp có thành không, không có, chỉ có bàn riêng thôi. Tức là ông thầy trụ trì gọi thêm số đệ tử lớn vô, nói giờ: Thầy hôm giờ thầy để dành được ít tiền, đó, được hai ba cây vàng gì đó, bên kia họ có bán cái
[32:32]khu vườn nhãn sáu cây, giờ thầy muốn mua để làm kinh tế, giờ thiếu, thì coi như mấy chú bàn với thầy coi làm sao. Thì cái đó bàn nhau hơn thua, hơn thiệt á, tính thiệt tính hơn cho kỹ, rồi thì thầy trò xúm nhau mượn tiền đâu đó mua. Mà nếu ngày nào mà mình tức là không có tiền để mà trả người ta mượn cho đủ thì thôi bán vườn nhãn trả người ta xong chuyện. Chắc đất lên giá lúc đó cũng lời, vì lúc này đất hay lên giá, từ từ đất nó cứ bò lên rồi mua lại chắc cũng lời, không sao. Thì lúc đó thầy trò bàn nhau chứ không có tác pháp Yết-ma, chứ nếu mà đưa ra tác pháp Yết-ma thì nghĩ không có thành, không nhất trí tuyệt đối.
[33:05]Trong cái việc mà gọi là khuyến khích cái sự nhất trí tuyệt đối á, mình thấy khó. Chính vì vậy, do bây giờ cái tình hình thực tế, nên ngày nay chúng ta chấp nhận là có hai loại tác pháp Yết-ma. Tác pháp thứ Yết-ma thứ nhất là tác pháp Yết-ma Trưởng lão, và thứ hai là tác pháp Yết-ma Đại chúng. Tác pháp Yết-ma Trưởng lão á là mình hỏi ý kiến người lớn thôi, không có hỏi ý kiến hết đại chúng, tại vì những vấn đề đó quan trọng quá. Ví dụ như vấn đề mà chùa mở làm kinh tế như nãy mình nói, có những chuyện mà nó tế nhị, nó không thành trong luật, cho nên hỏi toàn cái người lớn thôi. Ví dụ như bây giờ trong Giáo hội hay trong chùa đó là
[33:44]có một thầy trụ trì với khoảng bảy người trong ban Chức sự, thì họp bảy người đó lại tìm ý kiến, thì cái chỗ này đã yêu cầu là phải nhất trí tuyệt đối. Nếu trong đó mà có một người trưởng lão không đồng ý thì thôi chắc phải đình lại, bàn lại, tìm phương hướng khác, làm sao cho nhất trí tuyệt đối tại có hỏi bảy người, trong bảy người mà không không nhất trí nữa thôi chuyện đó chắc làm không được, phải không? Còn một số điều á thì phải đòi cái gọi là nhất trí tuyệt đối, ví dụ như nhận thêm một người vào trong chùa tu, thì thường là mình phải đòi cái sự nhất trí tuyệt đối. Là bởi sao? Bởi vì là cái người đó bước vào cộng đồng chung đụng hết toàn bộ
[34:19]mọi người, cho nên làm sao mọi người phải hoan hỷ hết, chấp nhận để người đó bước vào là người xuất gia thì mới được, cho nên những trường hợp đó thường là mình hỏi hết ý kiến của chúng. Nếu còn một cái chúng nào mà họ không đồng ý thì phải tìm cho ra nguyên nhân để giải quyết, chừng nào nhất trí được hết thì hãy nhận người đó xuất gia. Như vậy chúng ta có hai cái loại. Nhưng mà Yết-ma mà Đại chúng á thì mình không cần nhất trí hết đâu, là thường lấy đa số thôi, lấy đa số, theo nguyên tắc đa số. Một lát nữa mình bàn mình sẽ thấy cái đa số mình nghĩ không phải hay nha. Chúng ta hay có thế này, ví dụ khi biểu quyết á,
[34:54]hễ mà đa số quyết định á thì thiểu số phải phục tùng đa số, sẽ làm theo ý kiến của số đông. Nhưng một lát chúng ta phân tích sẽ thấy là rất nhiều trường hợp số đông trật tầm bậy. Rất nhiều trường hợp như vậy, trật tầm bậy hết trơn, cho nên vì vậy chúng ta khoan tin là là là đa số là hay nhất. Là thường á ví dụ như có cái chuyện, ví dụ bây giờ cũng đặt vấn đề mà cho một người xuất gia, à hoặc là ý kiến là bây giờ sửa lại một cái nhà bếp, sửa lại một cái nhà bếp, thì mình hỏi ý kiến đa số trong chúng thôi. Giờ trong đại chúng 30 người á, giờ đồng ý là cái bếp mình đang chật, với số tiền mình đang có không phải nhiều,
[35:35]mình sửa lại như vậy hay là mình tiếp tục nấu cái bếp chật như vậy, thì ý kiến đại chúng thế nào để dành tiền để làm cái việc khác? Ví dụ để dành tiền sắp tới là thôi sắm cho đại chúng hết toàn bộ mỗi người chiếc xe đạp để đi học, ví dụ vậy, hoặc giờ mình sửa lại cái bếp này để nấu ăn cho nó rộng rãi, ý kiến chúng như thế nào. Thì lúc đó mình phải chọn ý kiến đa số, vì quyền lợi của đa số mà. Là ví dụ trong 30 người, 20 người quyết định là: Bây giờ vấn đề mà đi học mà cứ hai người một chiếc, ba người chiếc xe đạp đi lên đi xuống nó mau hư, mà đồng thời vất vả quá, thì nấu bếp có thể chật một chút nhưng mà còn tạm thời còn vẫn còn nấu được,
[36:14]thì thôi xin xin ý kiến là để tiền đó để mua cho chúng mỗi người chiếc xe đạp đi học. Thì 20 người như vậy, 10 người thì lại muốn là: Thì thôi chấp nhận đi bộ, hy sinh vì Tam Bảo, vì Thường Trụ để cất cái nhà bếp cho rộng rãi mỗi khi Phật tử ra vào lễ lộc đông đi cho thoải mái, 10 người. Thì 10 người ý kiến này, 20 người ý kiến kia, thì lúc đó buộc coi như mình phải chọn ý kiến đa số, vì đây là quyền lợi của đại chúng, của đa số, đó có những cái tế nhị như vậy. Thì không biết ai đúng ai sai, ai cũng đúng ai cũng sai hết trơn á. Cả hai ý kiến đều có lý, nhưng mà ở đây thuộc về quyền lợi thì mình phải
[36:49]thiên về quyền lợi của đa số, chứ ý kiến đa số cũng chưa chắc đúng. Ví dụ 20 người đó chọn cái giải pháp để dành tiền mua xe đạp cũng hổng chắc là đúng đâu, nhưng mà vì quyền lợi, đây là quyền lợi đa số, nên mình thôi, biểu quyết là tiếp tục để nhà bếp chật một chút, nhưng mà mua cho mỗi người một chiếc xe đạp đi học. Như vậy chúng ta có hai loại Yết-ma để lấy ý kiến: Một là Yết-ma Trưởng lão là họp bàn năm bảy người thì phải đạt được sự nhất trí tuyệt đối; thứ hai là Yết-ma Đại chúng thì lấy theo số đông, vì đây là quyền lợi của đại chúng, hai cái như vậy. Tuy nhiên là khi mà đưa ra ý kiến, nhất là càng đông người hoặc là trong Giáo hội rắc rối lắm.
[37:28]Ý kiến trong một chùa thì thấy dễ, mà trong một Giáo hội có nhiều cái rắc rối thế này, là khi bàn một vấn đề thì sẽ có nhiều ý kiến khác nhau chứ không có giống nhau, không có giống nhau. Mình nói một cái chuyện đơn giản nhất, giờ mình nói thôi ba năm hay bốn năm rồi thôi tỉnh mình tổ chức một cái Giới đàn vì vì thấy nhu cầu là là là Tăng Ni sinh đã đông lên, là thấy nghe chùa này hỏi, chùa kia hỏi chừng nào mở Giới đàn, bắt đầu thấy có một số giới tử đang khát khao thọ giới, và hỏi ý kiến của các vị bổn sư thì các vị bổn sư cũng công nhận là tương đối là giới hạnh đã đã đủ, thì việc bàn cái chuyện mà tổ chức Giới đàn.
[38:06]Giờ đưa ra là nên tổ chức trước hạ hay nên tổ chức sau hạ hay nên tổ chức vào dịp mùa đông, thì mỗi người sẽ có ý kiến khác nhau liền, phải không? Cho nên chúng ta thấy là ý kiến thường là không giống nhau, và mỗi người đều có cái lý của mình để biện minh. Thì trong trường hợp này mình mới thấy cái bản lĩnh á, cái bản lĩnh, cái giỏi của mỗi người đưa ra ý kiến. Ví dụ bây giờ nói: Nên tổ chức Giới đàn trước hạ để cho cái giới tử khi mà được thọ giới thì họ được hưởng luôn một cái tuổi hạ tiếp theo luôn. Như vậy người này khi mà đưa ra ý kiến đó đã nghĩ đến cái quyền lợi của giới tử. Thấy ý kiến hay không? Có lý không?
[38:45]Cũng có lý, phải không, cũng có một cái lý để họ đưa ra. Rồi có người khác nói: Nên tổ chức sau hạ. Nói: Vì sao? Bởi vì sau hạ là những người mà chứng minh sư họ thêm một tuổi đạo, họ tăng thêm được đạo lực, thì khi họ chứng minh cái Giới đàn đó, Giới đàn đó thêm phần thiêng liêng, trang nghiêm. Ý kiến đó hay không? Cũng hay, phải không, cũng có lý, cũng có lý. Rồi có người mới nói rằng: Cả trước hạ và sau hạ Giáo hội đều rất là bận, bởi vì phải lo cho hạ, sau hạ nhiều chuyện lắm, trước hạ và sau hạ đều không thuận tiện, cho nên dời đến mùa đông, lúc đó là tương đối mọi việc trong chùa cũng rảnh, ít có ai bận cái gì, lúc đó thong thả hơn.
[39:24]Thì cái ý kiến đó cũng hay luôn. Như vậy là ba ý kiến đưa ra đều có cái chỗ dựa, họ đều có cái cơ sở của họ để bàn, thì lúc đó là không biết theo ý ai, không nhất trí, không nhất trí, ý kiến khác nhau không nhất trí. Và như vậy phải làm sao phải có cái đồng lòng mới quyết định, chứ còn không nhất trí rồi không tổ chức Giới đàn cũng không được, phải tổ chức, mà tổ chức vào thời điểm nào? Đấy, đó, đó vấn đề khó chỗ này. Thường thường là không có không có giống nhau. Bây giờ nếu trường hợp quý thầy quý cô trong trường hợp mà ba ý kiến đều có ba cái lý, giờ phải làm sao rút ra quyết định? Ai có ý kiến nào, vị nào có kinh nghiệm việc này, xử lý việc này?
[40:05]Trong chùa cũng như trong Giáo hội, khi mà đưa ba ý kiến khác nhau mà đều có ba cơ sở hợp lý hết, giờ mình phải làm sao để tìm ra một ý hay nhất?
[40:15]Đó người lãnh đạo là vậy đó. Nghĩa là trước những ý kiến đều có lý, mình phải quyết định một ý chứ không thể mà để ba ý. Mà khi đưa ra một ý á là mình phải thuyết phục cho được ạ. Thuyết phục là đại chúng Tăng Ni đó họ phải công nhận cái ý mình là hợp lý nhất, hay nhất, tối ưu nhất. Mới đầu tiên đưa ra ba ý, ý nào cũng có lý hết. Nhưng cuối cùng mình phải rút ra được một ý, mà trong cái ý đó khi phân tích sâu hơn nó thắng lướt hết mọi ý kia, mọi người phải công nhận là ý này hay nhất. Rồi lúc đó mới từ bỏ cái ý riêng của mình, để hòa theo cái ý mà hợp lý nhất, tối ưu nhất. Nhưng mà để trong ba cái ý vừa rồi mình nói,
[40:50]bỗng nhiên có một người xuất sắc đứng lên phân tích, phân tích đầu đuôi, phân tích ưu khuyết điểm hết ba ý đó rút ra được một ý, người đó là người giỏi, mà thường đó là một cá nhân, một hai cá nhân. Chớ thường thường tới chừng đó rồi là không phải là vai trò của đại chúng nữa mà thường là vai trò của một hai cá nhân xuất sắc. Một hai cá nhân xuất sắc nhìn ra được vấn đề sâu hơn để tìm ra được cái tối ưu. Mà phân tích khi đứng lên phân tích, thuyết phục được hết đại chúng Tăng Ni trong cái buổi họp đó luôn. Tỉnh hội mình có người giỏi hay không là lúc đó mới biết, chứ đưa ra ý kiến ban đầu thì ai cũng đưa ra được.
[41:25]Nhưng cái giỏi ban đầu ở cái mức ban đầu thì ai cũng có thể nói được, nghĩa là lý luận là nên đầu trước hạ tổ chức thì người này cũng khá, người lý luận sau hạ tổ chức người này cũng khá, người lý luận gần Tết tổ chức người này cũng khá. Nhưng mà mới khá thôi, để cái người giỏi làm cái người sau nữa lý luận ra hết để chọn một cái tối ưu nhất là cái người thứ hai.
[41:49]Nên đây không phải là bữa mình bàn cái việc mà tổ chức Giới đàn cho nên mình không bàn tiếp chi, phải không? Không bàn tiếp làm chi, nhưng mình chỉ gợi ý để chúng ta biết rằng để rút ra được một ý kiến tối ưu là thường phải đi qua ít nhất là hai hai lớp, hai lớp ý kiến. Hồi nãy chúng ta đưa ra một lớp ý kiến ban đầu là có ba ý kiến, phải không? Sau đó có một người đứng lên lần thứ hai đưa ra một ý kiến xuất sắc hơn hết thì mới còn lại được một ý kiến để mọi người đi theo, như vậy là hai lớp. Nhưng mà có những buổi họp, có những ý kiến là phải tổ chức tới bốn lớp ý kiến như vậy mới rút ra được một ý kiến tối ưu.
[42:23]Nhưng mà người nào mà đưa ra được cái ý kiến cuối cùng ở lớp thứ tư mà phân tích gạt hết được, phải nói toàn những người xuất sắc trong đạo mình. Mà trong đạo mình rất cần những người như vậy, rất cần những người như vậy, nghĩa là rất là giỏi. Giỏi nhưng mà phải có tu nha, chứ có một thời gian dài trong đạo Phật mình cũng có những vị giỏi như vậy, rất là giỏi như vậy. Nghĩa là khi mà họ đưa ra ý kiến họ phân tích rồi thì không ai bẻ nổi. Chỉ tiếc rằng có một thời gian nhiều vị đó hơi hơi hơi ít quan trọng cái việc tu hành, cho nên để dẫn dắt cái giáo hội mình đi vào cái bề ngoài, rất là tiếc như vậy.
[42:59]Thì nãy chúng ta nói với nhau vậy, là khi đưa ra cái ý kiến khác nhau thì trong ý kiến đó nó có cái chỗ dựa, chỗ dựa là Hồi nãy là mình nói là trường hợp những người tốt á là đưa ra ý kiến vì Phật pháp. À người thứ nhất nói là để có lợi ích cho giới tử thêm được một tuổi đạo, cái người thứ hai là để cho cái chứng minh sư họ tăng thêm đạo lực, còn cái ý kiến người thứ ba là để vào thời gian mà giáo hội rảnh việc. Ba ý kiến đó đều vì đạo hết, đúng không? Là vì đạo, vì chúng sinh, vì Phật pháp nên đó là những cái lý do rất là đẹp. Khi mà đưa ra ý kiến với những lý do vì đạo rất là đẹp, mà còn có những trường hợp khi đưa ra một ý kiến trong đó bí mật
[43:41]vì quyền lợi của mình hay là vì tự ái cá nhân của mình mà đề ra ý kiến, thì cái này rất là gay gắt, rất là đau khổ cho giáo hội. Ở chỗ này chúng ta cẩn thận. À ví dụ Ví dụ bây giờ nói là cũng tổ chức một cái lễ Phật đản, năm nay mình lựa một địa điểm để tổ chức lễ Phật đản. Thì có người mới nói rằng là: "Thôi bây giờ tổ chức tại lễ Phật đản là ở Thiên Khánh tại đây là trụ sở của giáo hội tỉnh." Rồi lúc đó nói: "Ờ vì đây văn phòng mà chùa mới xây cho nên có bề thế." Cái câu nói đó thì mình nghe hoàn toàn là vì đạo, phải không? Cái lý do đưa ra là giảng tổ chức cái lễ Phật đản về Thiên Khánh là ờ thôi cảnh trí
[44:21]trống, bờ ruộng đồ kia nọ lúc đó chưa mưa mình người đứng đông được, vân vân. Ví dụ của một cái tỉnh nào đó, họ nói: "Không! Tổ chức ngay chùa tôi là hợp lý nhất. Tại vì chùa tôi là cái nơi giao lộ gần cái ngã tư lớn, mấy đại lộ, rồi Phật tử dễ tập trung, rồi vân vân vân vân." Nêu ra một loạt ý lý do thuận lợi. Thì nghe thì cũng vì đạo, nhưng mà cái thâm ý bên trong á là muốn nổi mình lên, muốn có dịp để cho chùa mình nổi bật. Đó mới thật là cái lý do chính ở trong tâm người đó. Thì đây là đưa ra một ý kiến mà không phải vì đạo, mà trong đó có lẫn cái danh lợi cá nhân, quyền lợi cá nhân, cái tự ái cá nhân thì đây là rắc rối.
[45:09]Mà chúng ta sẽ đụng trường hợp này, này khi mà chúng ta bước ra làm Phật sự, giả sử như chúng ta là người không có cái tự ái cá nhân, nhưng chúng ta sẽ gặp những trường hợp mà có người khi đưa ra ý kiến, trong thâm sâu cái tâm của họ là vì lợi ích cá nhân, rất là mệt. Lúc này là đạo Phật mình hơi mệt. Nghĩa là đạo Phật mình mệt là sao? Cái người mà họ có cái cái ý đồ cá nhân mà họ cứ đưa ra ý kiến này ý kiến kia trong giáo hội đó, mình phải đối phó mệt lắm. Đối phó mình biết đó nhưng mà không tiện phê bình, phải không? Không tiện là đứng lên không nói: "Thầy đưa ra ý kiến vậy là lợi ích cho thầy là thầy cá nhân." Mình
[45:44]biết là trong thâm cái người này có cái tà ý đó, nhưng mà mình không có không phê bình được vì người ta có nói ra đâu. Cho nên mình hiểu nhưng mà nó khó chịu, khó chịu. Rồi cũng cái con người đó đó, mình biết sau này khi họ làm việc này làm việc kia trong đạo thì toàn là cái việc vơ vét cá nhân, tức là việc mà mà mà mà ích kỷ sẽ nó gây tổn hại cho lợi ích chung của Phật pháp. Những người đó rất là mệt. Thì ở đây đó cũng là một nguyên nhân mà đòi hỏi chúng ta phải sáng suốt. Chúng ta sáng suốt á là khi nghe một người đưa ra ý kiến, chúng ta phải đánh giá trong thâm tâm của người này là vì đạo hay họ còn có những cái mưu đồ cá nhân.
[46:25]Vì nếu họ vì đạo thì mình dễ, mình hoặc họ chưa có lý lắm thì mình phân tích cho họ nghe để họ thấy cái ý của người khác hay hơn để mời họ đi theo ý kiến kia hay hơn. Nó dễ, vì đạo thì dễ. Nhưng mà trường hợp mà cái người đó họ có ý đồ cá nhân rồi là lúc nào mình cũng phải đề phòng, phải cẩn thận lời nói, phải rắt qua lái lại để cuối cùng là không cho họ thực hiện cái ý đồ của họ. Vì dần dần nó sẽ hư đạo, nó sẽ hư đạo. Thì đây là đòi hỏi bản lĩnh. Lúc đó mình ở trong đạo mà thiệt nó phải giống như là trong cái cái môi trường mà kinh doanh thương trường hay là là là chính trường vậy đó, phải có thủ đoạn, phải tính toán, phải đề phòng, phải đối phó rất là mệt.
[47:06]Nhưng mà ở đây thì tùy phước thôi. Nếu mà cái phước chúng ta, chúng ta ở trong một cái tỉnh giáo hội Tăng Ni thường vì đạo thì mình đỡ nhọc lòng, đỡ phải nhọc lòng, đỡ phải bận tâm đối phó. Nhưng mà có những Tăng Ni họ không may mắn, họ ở trong cái tỉnh hội mà trong đó có những con người nghĩa là luôn luôn là bí mật ích kỷ vì danh lợi hiểm độc thì phải đối phó rất là cực. Vì họ đưa ra một ý kiến là luôn luôn họ có cái lợi phía sau, luôn luôn có lợi phía sau hết. Ở đây tiện mình không có nói ra hết từng điểm, nhưng mà đây là một điểm mà Tăng Ni phải đề phòng là như vậy. Đó là cái là mình nói là vì mưu đồ lợi ích cá nhân,
[47:44]còn có trường hợp là vì tự ái cá nhân nữa. Ví dụ cái người đó họ đưa ra ý kiến, ý kiến đó không hay lắm, không hay lắm cho nên bị bác. Nhưng mà họ tự ái, thì trong bao nhiêu cái chấp gọi là chấp ngã đó, thì trong đó có quan trọng là chấp cái ý nghĩ của mình, cái tư tưởng của mình. Thì tư tưởng mình đưa ra rồi mà nếu mà người khác không nghe theo, mình tức, đó gọi là tự ái, tức, bực. Cái tức cái bực vì ý kiến mình không được người khác nghe theo là một cái lỗi ở trong đạo, trong việc tu hành. Nhưng mà người này họ không cho không thấy đó là cái lỗi vì cái đạo lực họ yếu, việc tu họ ít. Cho nên khi họ tự ái họ không biết cái tự ái đó đã là cái lỗi,
[48:26]họ không biết buông nó đi, mà họ lại tiếp tục nuôi dưỡng cái tự ái đó để bắt đầu giữ ý kiến của mình, bảo vệ ý kiến của mình và chống đối người khác. Thì cái điều này làm cho cái việc mà hội họp bàn bạc nó mất vui và làm chúng ta không được cái ý hòa đồng duyệt, vì trong đó lọt cái con người tự ái, hoặc vì danh vì lợi. Nhưng mà họ bảo vệ danh dự hão huyền của họ, nên họ bảo vệ ý kiến của họ. Đúng không? Ví dụ, ví dụ như là có một cái thí chủ lớn, họ muốn cúng dường một cái Đại Tạng Kinh đồng thời là một bữa trai tăng lớn cho trong trong trong trong tỉnh. Thì lúc đó bàn là nên để cái Đại Tạng ở đâu
[49:10]để cho có thể làm cái thư viện mà Tăng Ni tới lui để tham khảo được. Thì họ thì biết chùa họ thì không để được, thì họ đề nghị một cái chùa chùa A, à người khác đề nghị chùa B. Thì ở đây họ cũng không có quyền lợi vì họ không có đề nghị ở cái chùa để cái Đại Tạng chùa họ, mà họ đề nghị là ở cái chùa A. Lúc mà người ta bác người ta để qua chùa B, tức lên, đứng lên cãi cho bằng được, cãi cho bằng được, phải chùa A, phải chùa A, vì bảo vệ ý kiến họ. Nên chính cái đó là cái gọi là không vui, không vui. Nên đây là chỗ vậy, là chúng ta yêu cầu mỗi người Tăng Ni chúng ta, những người xuất gia mình phải tu làm thế nào để vượt qua được cái tự ái cá nhân.
[49:51]Khi mình đưa ra ý kiến vì đạo mà nếu lỡ ý kiến mình là người khác không nghe, mình cũng cũng phải vui vẻ để chứng tỏ được cái đạo lực của mình. Nghĩa là người ta không có tôn trọng ý kiến của mình, nhưng người ta sẽ tôn trọng cái đạo hạnh của mình. Ví dụ mình đưa ra đề nghị để cái Đại Tạng ở chùa A, người ta không chịu, mình vui vẻ, cười vui liền, chấp nhận theo ý kiến chùa B liền, thì đúng là người ta không có chấp nhận cái ý kiến của mình, nhưng người ta tôn trọng cái đạo hạnh của mình, biết ông này có tu. Bác ý kiến của ổng mà ổng rất là vui vẻ, hòa hiền lành, người ta kính trọng điều đó. Còn cái người á là không được người ta chấp nhận cái ý kiến để chùa
[50:33]A rồi mà cứ khư khư chống đối bảo vệ thì người ta mất luôn cái lòng kính trọng của người khác đối với mình về đạo hạnh luôn, biết con người này tu mà ngã còn lớn quá, nên mình mất luôn cả hai cái: ý kiến mình không được chấp nhận, mà cái phẩm giá mình cũng không được tôn trọng do cái việc tu nó kém. Nên ở đây chúng ta cũng kêu gọi Tăng Ni vậy, khi đến trong một buổi họp để mà đón nhận ý kiến thì phải biết không tự ái, vì đó là cái hạnh của người xuất gia chúng ta, phải như vậy. Rồi có trường hợp thế này, là khi thấy có một ý kiến được đông người nghe theo, cho nên mình cũng ừ luôn. Ví dụ bây giờ nói nói bây giờ là
[51:20]bầu cái vị đó làm hiệu trưởng trường Phật học của tỉnh. Ừ bầu cái vị đó. Cái mình dòm qua dòm lại thấy bộ nhiều người ừ ừ muốn nhốm nhốm giơ tay, mình cũng không thích vị đó tại vì mình thấy vị cái dường như cũng không có năng lực lắm. Nhưng mà không biết sao thấy nhiều người cứ nhốm nhốm giơ tay cái nói: "Thôi ai sao tôi vậy rồi, thôi giơ tay rồi đồng ý luôn." Thì đây là một trường hợp mà mà trường hợp này gọi là mình giơ tay mà thiếu tinh thần trách nhiệm đối với đạo. Mình không phải là mình muốn chống lại đại chúng đâu, không phải muốn chống. Nhưng mình biết cái vị đó có nhược điểm, lên làm chứ làm không được đâu,
[51:55]nhưng vì thấy nhiều người có vẻ đồng ý quá rồi, thôi mình đồng ý luôn cho nó khỏe. Cái chữ mà cho nó khỏe là cái hơi thiếu trách nhiệm đối với đạo. Ở đây thế này, chúng ta hiểu điều này nữa là nhiều khi ý kiến đa số không phải là ý kiến hay. Hãy nhớ điều đó. Đừng nghĩ ý kiến đa số ý kiến hay. Trong lịch sử đã chứng minh rất nhiều lần ý kiến đa số là ý kiến cực kỳ sai lầm. Cực kỳ sai lầm. Ví dụ như là ai cũng biết cái cuộc Đệ nhị Thế chiến mà do Đức gây ra trên thế giới á là tàn khốc, chết mấy chục triệu người, bom đạn, nhà cửa thiệt hại bắt đầu nỗi đau thương phủ đầy. Mà nguyên nhân của cuộc Đệ nhị Thế chiến là do một
[52:43]con người tên là tên là vừa Hít vừa vừa Le. Đó con người như vậy. Nhưng mà ai bầu con người đó lên? Thưa, chính dân Đức đã bỏ phiếu bầu Hitler lên. Số đông, số đông đã bầu Hitler lên và gây thành một cái cái thảm kịch, bi kịch cho nhân loại. Vừa rồi ở Pháp cũng vậy. Ở Pháp cái suýt tí nữa người dân Pháp bầu cho cái ông Le Pen, ông Le Pen làm tổng thống. Mà nếu ông Le Pen mà ổng lên làm tổng thống có khi nước Pháp thành nước khác á. Bắt đầu cầm quân đi đánh khắp nơi cũng dám có lắm, vì ổng cũng chủ trương cực hữu, bài xích bên ngoài hết, rút ra khỏi cộng đồng châu Âu, vân vân, ghê lắm. Thế là thế giới hết hồn hết trơn về cái việc mà
[53:29]dân bầu lá phiếu rất là đông cho ông Le Pen. Hoặc là ừm như Do Thái vừa rồi, có một vị Thủ tướng rất là ôn hòa là Yitzhak Rabin á, ổng bị thủ tiêu, chết á. Rồi cái người sau này dân Do Thái lại bầu cho ông hiện nay là Ariel Sharon. Ông Sharon khi ổng lên làm Thủ tướng rồi ổng đem quân đánh sập Palestine luôn, đánh tàn sát luôn, đánh không còn gì hết trơn á. Thì coi như là khơi dậy cái ngòi chiến tranh ở vùng Trung Đông. Mà nguyên nhân là ai hả? Dân Do Thái, cái số đông á, số đông bầu ổng. Nên vì vậy á như a giờ mình nói hơi đụng chạm, vì trong cái cuộc bầu cử vừa rồi nước Mỹ cũng vậy, ờ dân Mỹ đại khái coi như là bầu cho Bush.
[54:12]À cái cuộc bầu cử thì cái cái kết quả hơi ly kỳ. Thì sau này cái ông mà mà mà một ông trùm về cái ngành truyền thông của Mỹ là ông Turner, Ted Turner ổng mới nói thế này ổng tuyên bố thế này: "Bầu cho Bush là một bi kịch của nước Mỹ, là một thảm họa của nước Mỹ." Mà số đông bầu á. Số đông bầu. Cho nên vì vậy trong nhiều trường hợp ờ chúng ta khoan tin là đa số là đúng. Mặc dầu có nhiều người đã vội vã đưa ra cái nguyên tắc là đa số thắng thiểu số hoặc là thiểu số phải phục tùng đa số. Đôi khi người ta đã đưa vậy, nhưng mà trong thực tế điều này không phải như vậy. Nên hồi xưa lúc đó ông Socrates là một triết gia lớn,
[55:00]ông Socrates là một triết gia lớn của Hy Lạp. Mà ông ông triết gia này ổng lạ lắm, ổng không có giống như là một nhà tư tưởng mà ổng giống như một thiền sư vậy. Tại vì đã có lần ổng đứng bất động một ngày một đêm ngoài đường, đứng không nhúc nhích luôn, tức là cái nhập định của ổng á. Thì ổng khi mà người ta hỏi ổng về cái vấn đề mà tổ chức nhà nước, vào thời đó Hy Lạp cũng giống như một nước cộng hòa vậy. Thì ừm có nhiều ý kiến lắm, ví dụ một đất nước là nên do một ông vua làm chủ và giống như đa số vào cái thời đó là quân chủ, một ông vua làm chủ. Hoặc là có ý kiến là đất nước này do dân chủ là toàn bộ mọi việc là hỏi ý kiến dân,
[55:39]dân bầu lên hết, dân chủ ờ bầu lên theo cái số đông, đa số thắng thiểu số. Và một ý kiến thứ ba là do một cái giới quý tộc thôi, một cái giai cấp nào đó thượng lưu được đào tạo để họ lãnh đạo thôi, tức là không thuộc một cá nhân ông vua, không thuộc đa số quần chúng, mà do thuộc một cái nhóm quý tộc. Thì ông Socrates ổng chủ trương thế này nè. Ổng nói: "Cái việc một đất nước giao cho một ông vua á là sai lầm. Tại vì một con người không thể làm chủ hết cái thân phận của vô của rất nhiều người khác, không nên. Mà bây giờ giao cho toàn bộ dân chúng để quyết định vận mệnh đất nước cũng sai luôn. Tại vì sao?
[56:16]Tại vì đa số quần chúng không có được học, không được đào tạo. Họ không được học trường lớp vì thời đó ít ai được đến trường lắm, vào hồi thời xưa. Cho nên là nếu mà hỏi ý kiến thì đa số là ý kiến sai, mà biểu quyết mà lấy đa số thì đó là thảm họa cho đất nước. Tại toàn ý kiến sai sẽ là được nhiều người đồng ý. Cho nên là thường là cái người mà mà có bản lĩnh, năng lực để lãnh đạo đất nước là những người rất giỏi, được đào tạo kỹ và đó là số ít, chứ không phải số nhiều. Cho nên ổng chủ trương là nên đào tạo một số xuất sắc để những người đó lãnh đạo đất nước." Ý kiến của Socrates vậy. Ý kiến đó tới ngày nay chúng ta thấy vẫn hay nha.
[56:55]Mặc dù là thế giới lỡ đi theo con đường là đi theo con đường dân chủ, lấy ý kiến đa số. Nhưng mà chúng ta nên hiểu rằng chưa phải thế giới đã đúng. Chế độ chính trị hiện nay trên thế giới cũng như tại Việt Nam vậy, trong những thế kỷ tới chúng ta tin rằng sẽ tiếp tục có sự điều chỉnh. Điều chỉnh để làm sao mà những người xuất sắc họ được điều kiện để họ lãnh đạo đất nước thì nó vẫn hay hơn. Chứ còn đa số mong manh nguy hiểm lắm, hỏi đa số mong manh nguy hiểm. Giống như trường hợp trong lịch sử đã xảy ra như vậy. Mặc dù đa số ý kiến đa số là đại diện cho quyền lợi của đa số. Khi mà hỏi ý kiến đa số khi mà hỏi ý kiến á,
[57:37]chúng ta phân biệt nó có hai loại ý kiến: Một ý kiến thuộc về hỏi về quyền lợi của tập thể, của đất nước, của chùa, của giáo hội; một cái ý kiến thuộc về sách lược, phương pháp, đường lối để hành động, nó hai loại ý kiến. Cái loại ý kiến thứ nhất là hỏi về quyền lợi đó thì đúng là mình nên chọn ý kiến của đa số như hồi nãy mình nói về việc mà mua xe đạp với sửa bếp, phải không? Tức là ý kiến thuộc về quyền lợi thì nên chọn đa số. Còn nếu mà mình hỏi ý kiến về vấn đề rút ra cái phương pháp, sách lược để hành động á nên lấy ý kiến ai? Nên lấy ý kiến ai? Nên lấy ý kiến của một vài cá nhân nào xuất sắc nhất.
[58:19]Khi họ đứng lên họ phân tích vấn đề nó đâu ra đó hết, nó có chiều sâu, thấy được mặt khuyết điểm, thấy được mặt ưu điểm, tìm cách khắc phục đồ rõ ràng đâu đó hết. Thì ý kiến đó thì nếu mà lấy ý kiến về phương pháp hành động, nên lấy ý kiến của một vài cá nhân xuất sắc thôi. Đó, như vậy chúng ta thấy trong ý kiến có hai loại: một là ý kiến về quyền lợi thì nên lấy theo đa số; một ý kiến về phương pháp hành động thì nên lấy ý kiến của vài cá nhân xuất sắc. Chùa cũng vậy mà thật ra trong đất nước cũng vậy. Từ xưa tới nay vậy. Chúng ta nhớ những ý kiến sắc bén nhất của thế giới đều là do một vài cá nhân xuất sắc,
[58:59]chứ không phải là do do hết nhân loại trên hành tinh này đề nghị đâu, không có đâu. Mình nói ví dụ như là từ cái thời mà quân chủ mà chuyển qua dân chủ cũng vậy. Là nếu ông vua đó ông làm chủ vận mệnh của đất nước, ổng là hôn quân, bạo chúa, ổng tàn ác quá, thì người ta khởi nghĩa lên người ta đánh dẹp cái ổng rồi cũng một người khác lên làm vua tiếp. Nhưng mà sau này chỉ có một vài triết gia xuất sắc như Jean-Jacques Rousseau, ổng viết cái cuốn tổ chức lại một cái đất nước theo cái cơ cấu dân chủ gạt hẳn luôn chế độ quân chủ luôn. Thì cả một lịch sử dài của nhân loại biết bao nhiêu ngàn năm như
[59:35]vậy, tới cuối cùng có một con người đó mới đưa ra được cái cơ cấu tổ chức một đất nước theo chế độ dân chủ bầu cử đàng hoàng. Thì một vài con người. Chúng ta nhớ như vậy và mà một vài con người đó mà làm lật đổ cả, thay đổi cả vận mệnh của nhân loại trên hành tinh này. Chúng ta nhớ như vậy. Hoặc là phát minh khoa học cũng vậy. Phát minh khoa học thường cũng do một, hai cái nhà khoa học gia, công lao của một vài người xuất sắc thôi, chứ không phải là của toàn nhân loại phát minh ra. Nhưng bây giờ mình thì mình xài, mình hưởng hết. Ví dụ chế ra cái đồng hồ, nghĩ ra phương pháp mà cấu trúc của nhà cửa
[1:00:08]như thế này thì do một số kỹ sư, nhưng mà xài thì tất cả xài. Nhưng mà nghĩ ra thì ít người thôi. Đó, chúng ta nhớ như vậy. Đó là nãy giờ chúng ta nói chuyện lấy ra ý kiến, giờ chúng ta bước qua một cái cơ chế mới là cơ chế có một người lãnh đạo chịu trách nhiệm, quyết định. Giờ thế này. Giờ đặt cái phạm vi nhỏ trong chùa là ví dụ thầy trụ trì muốn a cất lại chánh điện, ổng mới mời họp đại chúng lại hết họp. Nên cất hay không nên cất, nên cất nhỏ, nên cất lớn, số tiền hiện có nhiêu đây, là vận động sẽ dễ hay không dễ, vân vân, các thứ bàn bạc hết. Thì trong chúng, người sẽ đưa ý kiến này, người đưa ý kiến kia, nhiều ý kiến.
[1:00:50]Mỗi người phân tích ý kiến của mình. Nhưng mà rồi cuối cùng phải có một cái quyết định, phải không? Phải rút ra một cái quyết định cuối cùng, một kết luận cuối cùng, một quyết định để làm hay không làm và phải làm theo phương hướng nào. Vậy ai rút ra kết luận, ai là người quyết định cuối cùng? Ai? Trụ trì, phải không? Là người lãnh đạo cao nhất là phải rút ra quyết định. Trước nhiều ý kiến đó thì người trụ trì phải rút ra một quyết định và thực hiện. Thì khi làm á, thành công hay thất bại, ai chịu trách nhiệm? Ai? Trụ trì, đúng như vậy. Nên ở đây á cái người làm lớn á có cái sướng mà cũng có cái khổ.
[1:01:33]Cái sướng á, làm lớn làm được cái sướng là gì đố ai biết? Quý thầy cô biết không? Quý thầy làm lớn hết trơn, quý cô làm lớn hết trơn. Làm lớn sướng chỗ nào? Là được quyền sai bảo người khác, phải làm theo ý mình khi mình ra lệnh. Đó là cái sướng. Mà cái khổ là gì? Cái khổ là mình sai người ta làm mà khi công việc nó thất bại, mình có được quyền đổ thừa người đệ tử mình không? Ai? Mình phải chịu trách nhiệm trước chư Phật. Thì lúc đó mình phải tự mắng mình, mình phải tự nguyền rủa mình, mình phải tự hối hận lấy vì mình đã quyết sai, mình đã ra lệnh sai. Cho nên ở đây, cái người làm lớn sướng thì sai người ta được,
[1:02:14]nhưng khổ là hễ mà thất bại thì mình là con người mang tất cả cái trách nhiệm, cái tội lỗi, cái nhục nhã hết. Cho nên vì vậy là trước khi mà quyết định làm trụ trì thì mình phải cân nhắc kỹ, vì vì làm trụ trì là liều mạng đó, chứ không phải dễ. Mà lên làm lãnh đạo giáo hội cũng vậy. Nghĩa là khi vào trong một cuộc họp như vậy, bàn bạc nhiều ý kiến thì ý kiến nhiều quá đi, mà rồi cuối cùng phải rút ra một ý để làm chứ không lẽ mà để nhiều ý phải không? Thì khi rút ra nhiều ý như vậy thì người lãnh đạo giáo hội là ví dụ như Trưởng ban Trị sự, Phó ban Trị sự rút ra quyết định làm. Thì làm hễ mà thất bại thì không được đổ thừa cho tăng,
[1:02:52]cho đại chúng á, trong tỉnh á, không được đổ thừa tăng ni á. Nói: "Lúc đó tôi quyết định sao mấy người không cản giùm tôi?", không được. Vì mình là người lãnh lãnh đạo có quyền thì lúc đó mình phải sám hối đại chúng mà nếu cần phải từ chức. Phải từ chức. Vì cái thước đo một người á xứng đáng để đứng ở vị trí lãnh đạo hay không á là cái chỗ nào? Là những công việc mà người đó thực hiện thành công hay thất bại. Thất bại với thành công cái nào nhiều? Nếu mà trong thời gian người đó lãnh đạo đưa ra quyết định làm chuyện này làm chuyện kia mà cái thành công nhiều á thì người đó xứng đáng lãnh đạo, thôi cứ tiếp tục lãnh đạo, không sao hết.
[1:03:28]Nhưng mà người đó hễ ra quyết định nào trật quyết định đó, quyết định nào hư quyết định đó thì thì yêu cầu đi. Đi xuống giùm để người khác lên. Nhưng mà khi mà người đó đi xuống thì cũng quá sức tổn hại, giáo hội mình tổn hại cũng nhiều. Do đó đây là chỗ mà liều. Thì bây giờ mình đổ thừa ai? À, tới chỗ này mình đổ thừa ai? Tức là khi cái người đó lãnh đạo giáo hội mà cái người đó nghĩa là dẫn cái giáo hội đi từ thất bại này sang thất bại kia rồi mới chịu từ chức thì như vậy trách nhiệm này thuộc về ai? Nó có hai cái trách nhiệm à. Khi mà làm một việc mà thất bại thì cái người lãnh đạo đó chịu trách nhiệm, phải không?
[1:04:05]Chịu trách nhiệm trước Phật pháp, trước đại chúng tăng ni. Nhưng mà cái người đó cứ thất bại hoài thì ai chịu trách nhiệm? Đúng, cái người bỏ phiếu cho ổng á. Người bỏ phiếu cho ổng, ai kêu mà hết chuyện chọn đi chọn ông đó ráng mà ổng dắt từ thất bại này sang thất bại kia thì ráng mà ráng mà khóc. Nhưng mà từng công việc thì người lãnh đạo chịu trách nhiệm. Thì cũng vậy, bây giờ ở môi trường nhỏ hơn cái người trụ trì á giỏi hay không là chỗ này: sau khi xem xét hết mọi ý kiến, mình phân tích lắng nghe suy tư, đây là cái bản lĩnh của người lớn nha, không đổ thừa người nhỏ được á, phải lắng nghe phân tích hết rồi quyết định chọn một ý kiến.
[1:04:44]Coi như mọi ý kiến bàn bạc á là mình tham khảo thôi. Mình là người lớn mình nghe người này ý này thấy hay, mừng hết. Nhưng mà cái chọn lựa của người lãnh đạo là quyết định cuối cùng là lúc đó từ đó về sau á là là vậy á, là mình chịu trách nhiệm. Ở đây đó, trong cái việc mà người lãnh đạo chọn để quyết định á thì chúng ta đòi hỏi cái người lãnh đạo nhiều điều kiện lắm. Một là phải rất là đạo đức, hai là phải rất là sáng suốt. Đó là cái trách nhiệm người lãnh đạo. Rất là đạo đức là sao? Nghĩa là khi mình chọn một cái giải pháp á thì trong cái giải pháp đó không có cái mưu đồ cho cá nhân mình mà chỉ vì lợi ích của Phật pháp, vì tăng chúng, vì chúng sinh.
[1:05:24]Thì đó là cái chọn lựa đạo đức. Cái sáng suốt là sao? Là khôn ngoan đánh giá được từng ý kiến, ý kiến nào có cái dở, cái nào hay phải thấy hết, phải rất là giỏi. Cái người lãnh đạo khi mà chọn ý kiến là phải như vậy để bảo đảm thành công cho tăng chúng. Mình nói cái người lãnh đạo mà không có đạo đức, khi mình lựa một ý kiến nào có lợi cho mình, cho chùa của mình cái mình chọn thì đó là một cái người xấu, không có đạo đức. Nhưng mà cái này nhiều khi người ta nói không được, người ta biết chứ mà người ta làm thinh vì cái phước mình còn, mình đang còn làm lãnh đạo, người ta không dám nói. Nhưng mà sự thực bên trong người ta đã bắt đầu không phục
[1:05:57]rồi, vì người ta vẫn nhìn ra chứ không phải không đâu. Người ta nhìn ra. Ví dụ mình chọn một cái gì? Ví dụ như là thế này: bây giờ trong giáo hội họp với nhau bàn để cử thêm một cái người vào một cái chức vụ, ví dụ chức vụ đó là chức vụ làm Trưởng ban Từ thiện đi, Trưởng ban Từ thiện xã hội của giáo hội. Thì lúc đó, người đưa ra người này, người đưa ra người kia. Trời ơi, mỗi người đề cử một người người thì cái người ông ví dụ ông thầy Trưởng ban Trị sự cái ổng chọn một người, ổng chọn một người. Thì khi chọn một người đó đó, thì ổng lại có cái ý đồ bí mật bên trong là cái người này ăn cánh với ổng, người này thuộc về phe ổng.
[1:06:35]Cho nên nghĩa là nếu người này mà nắm được tiền bạc nhiều, ổng cũng có thể có lợi, ổng có thể có hướng dẫn người đó làm có lợi hơn, nên ổng chọn người này. Thì cái việc khi nhiều ý kiến được đưa ra mà ổng chọn một cái thì đó là không có đạo đức, là vì ý kiến cá nhân, vì có cái lợi ích cá nhân. Còn trong trường hợp mà không có cái ý đồ cá nhân á, gọi là có đạo đức á thì ổng không có chọn cái người thân nhất với mình đâu mà ổng nghĩ rằng cái người nào chúng đưa ra khi phân tích thấy người đó năng nổ, có duyên với Phật tử, giỏi giắn thì ổng đồng ý chọn người đó theo tâm tình của đại chúng, đó là vừa sáng suốt mà vừa đạo đức. Nó là như vậy.
[1:07:12]Nên cái việc mà người lãnh đạo khi mà chọn lựa để ra một quyết định á, chúng ta đòi hỏi người này phải có hai cái tiêu chuẩn là vừa đạo đức vừa sáng suốt, như vậy. Khi mà mình nói về cái ý kiến này, mình so sánh ra các cái nhà nước một chút xíu, là trong nhà nước á có hai cái cơ quan là một là cơ quan lập pháp là để tạo ra luật lệ, gọi là Quốc hội; hai là cơ quan gọi là lập pháp, tức là Chính phủ á, tức là gồm có Thủ tướng và các Bộ trưởng việc vân vân và các các lãnh đạo các các địa phương, gọi là Chính phủ. Tức là có hai cơ quan hẳn, hai cơ quan hẳn. Và đúng nguyên tắc á thì hai cơ quan này có hai cách lấy quyết định khác nhau.
[1:07:58]Bên mà Quốc hội, bên lập pháp á thì thường á là họp lại tạo ra một cái luật và quyết định theo ý kiến đa số. Nghĩa là mọi người cứ đứng lên giơ tay, nói ý kiến, phân tích đủ hết, rồi khi mà thuyết phục được hết mọi người biểu quyết thì mọi người sẽ đồng ý. Ví dụ bây giờ mình nói là mình nói thí dụ cái nhỏ thôi, thí dụ cuộc họp nhỏ là phải mở thêm hệ thống cái đường điện đường điện trên cao cho các thành phố. Bởi vì nếu mà cứ đi đường dưới đất miết là đường chật đi không nổi, vì mở thêm phương tiện mà đường xe buýt công cộng mà chạy trên trời á, chạy đường ray trên trời, monorail á, chạy trên trời, phải mở thêm.
[1:08:36]Thì khi mà đưa ra cái đó thì bàn tới bàn lui bàn tới lui rồi bây giờ cuối cùng biểu quyết, hễ mà thấy đa số thì đạo luật đó được thông qua, bắt đầu thực hành. Thì khi mà thực hành thì đưa qua bên Chính phủ thực hành. Thủ tướng, Thủ tướng mới nhận cái ý kiến từ Quốc hội bắt đầu chỉ đạo các bộ, các phòng, các ban, các tỉnh thực hiện thực thi. Thì bên Chính phủ á làm việc á lại không theo ý kiến đa số, à mà theo ý kiến của người lãnh đạo. Nó không có việc mà lấy ý kiến cấp dưới nữa, là chỉ hoàn toàn cái người ở trên sai xuống, ở trên sai xuống là dưới phải làm cho bằng được. Làm không được, phạt và cách chức liền, thay người khác vô làm.
[1:09:11]Như vậy chúng ta thấy á là cái cách làm việc của bên Chính phủ á mạnh, có kỷ luật như quân đội vậy đó, quân đội còn dữ dội hơn nữa. Quân đội đội ở ngoài chiến trường á, ví dụ ông chỉ huy ổng sai lính bước tới, lính không bước tới, ổng bắn chết được liền. Cái kỷ luật gay gắt như vậy ngoài chiến trường. Mà thường thì không đến nỗi như vậy, nhưng mà gay gắt nhất vẫn là đến như vậy. Còn ở trong Chính phủ á, không tuân lệnh, phạt và cách chức, mà không có vụ mà lấy ý kiến tập thể. Bên hệ thống hành pháp là không lấy ý kiến tập thể mà trên chỉ xuống chỉ xuống chỉ xuống thôi. Còn bên Quốc hội bên lập pháp thì lấy ý kiến tập thể.
[1:09:44]Còn bên tư pháp cũng vậy, bên tư pháp là ví dụ khi mà họp xét xử một phiên toà đó, họ có nguyên một bồi thẩm đoàn. Một thẩm phán chính và nguyên một bồi thẩm đoàn là mười mấy người ngồi nghe xét xử, biện cáo qua cãi qua cãi lại đã bắt đầu họ vào phòng kín họ mới biểu quyết. Như trong bây giờ 13 người, bây giờ đồng ý là cái người bị cáo này có tội hay không, bỏ phiếu. Thì trong 13 người đó mà nếu 7 người cho là có tội thì coi như là người đó có tội, dù sáu người kia nghĩ rằng người đó không có tội. Thì bên tư pháp đôi khi họ vẫn quyết định theo đa số. Quốc hội thì theo đa số, lập pháp đa số, nhưng bên hành pháp không được theo đa số,
[1:10:22]là phải mệnh lệnh thôi, trên chỉ xuống thôi. Nhưng mà trước khi mà chỉ xuống á thì cái ông lãnh đạo ổng có lắng nghe ý kiến nhiều chuyên gia, nhiều người cố vấn, sau đó ổng chỉ đạo, chỉ là làm chứ không có cãi. Mà đôi khi nhà nước mình có một thời gian dài bị lúng túng như này. À nhà nước mình một thời gian dài là cả bên hành pháp, bên Chính phủ cũng lấy ý kiến tập thể luôn. Hễ cơ quan nào hễ trước khi làm gì cũng hội họp lấy ý kiến tập thể rồi làm. Tới chừng thất bại, không đổ thừa ai được hết trơn á. Tại này ý kiến chung, không lẽ cách chức hết cả một cái tỉnh á? Không được. Cho nên cứ tàn tàn rồi thua thì thua,
[1:10:56]đất nước nghèo nghèo, thất bại thất bại thì ai có chức cứ tiếp tục có chức. Nhưng bây giờ đã tới lúc cải cách hành chính lại, cải cách lại là phải có một cá nhân chịu trách nhiệm thôi, nghĩa là cá nhân chỉ đạo xuống mà làm, hễ mà ở dưới mà không làm á thì cứ làm sai làm thất bại là cứ cách chức, mà nếu mình chỉ đạo cái kế hoạch sai thì mình phải từ chức hoặc ở trên họ sẽ cách chức mình. Thì đất nước như vậy mới mạnh được. Đây là cái mình so sánh giữa trong Đạo Phật với bên quốc gia một chút để mình thấy nó có hai hệ thống như vậy. Vì Đạo Phật mình cũng vậy đó, Đạo Phật mình cũng vậy, là có những cái lúc có những cái trường hợp mình họp để lấy
[1:11:33]ý kiến đại chúng chung, nhưng có những lúc là mệnh lệnh ở trên chỉ đạo xuống phải làm cho bằng được, lúc đó không cãi. Phải như vậy. Mà trong Đạo Phật mình cũng có cái truyền thống là nhu thuận. Có truyền truyền thống nhu thuận là sao? Là vâng lời, Đó truyền thống nằm trong đạo lý, nằm trong đạo lý thôi, trong thực tế không có. Trong thực tế là có rất nhiều trường hợp là chúng ta đã bướng bỉnh mình không có thuận với đại chúng, cũng không có vâng lời thầy mình, rất nhiều trường hợp. Bây giờ mình so sánh qua bên Thiên Chúa giáo nha, bên Thiên Chúa giáo, khi một chủng sinh, tức là một cái người mà đi tu để sau này làm linh mục
[1:12:12]á, làm thầy dòng á, một chủng sinh vào cái trường dòng để tu thì một trong những cái giáo điều đầu tiên mà họ được học là tuyệt đối vâng lời thánh ý, vâng lời cha bề trên. Không có cãi nha, không có cãi. Mà tới mức độ có khi cha bề trên bảo nhảy vô lửa là nhảy liền. Họ tập cái mức độ vâng lời tới như vậy. Cho nên sau này khi mà họ bước ra một cái giáo xứ, họ làm một cái linh mục ở giáo xứ, từ ở trên tòa thánh mà chỉ đạo xuống thế nào là làm răm rắp, không có cãi. Mà biết giáo xứ nào cũng giống nhau, cho nên các cha, các nhà thờ họ sống vui vẻ lắm, không có cự nự qua lại, không có chia tách, không có ganh tị qua lại.
[1:12:54]Bởi vì họ được học cái bài học đầu tiên khi vào đi tu là vâng lời. Cứ theo ý trên mà làm, nên họ rất là hòa thuận, mà từ cái tâm hạnh ban đầu là vâng lời, cái vâng lời. Bởi vì sao? Bởi vì là Chúa đã tạo ra tất cả, nên Chúa đã chỉ định nghĩa là Giáo hoàng, rồi Giáo hoàng chỉ định xuống là mình cứ vâng lời thoải mái, chuyện đó là Chúa lo, Chúa tính, nên là khỏi thắc mắc gì hết trơn. Và như vậy không ngờ mình cái đạo lý thì nghe hơi tức cười, nhưng mà lại được cái lợi là cái giáo hội của họ rất là hòa hợp. Và sống cứ thuận với nhau như vậy, bị dời qua bên giáo xứ kia cũng vậy, giáo xứ mình cũng vậy, rồi cứ sống cho vui thôi, không có cần gì thắc mắc.
[1:13:34]Rồi trong đạo Phật mình á thì cái người đi vào đi tu không được học kỹ cái đạo lý vâng lời trước. Nhu thuận, mình có cái chữ nhu thuận. Mình có cái đạo lý đó, nhưng mình không được học lúc mình mới bước vào chùa tu, đúng không? Quý thầy, quý cô xét lại coi, có được học chưa? Không, không có, mình học cái gì? Năm Đệ Lăng Nghiêm trước. Khi vào chùa đó là Thập Chú, Đại Bi, Đại Bi, Thập Chú, Năm Đệ Lăng Nghiêm trước là cái vỡ lòng, rồi mới là thuộc hết mấy cái đó coi như là à thằng này bộ nó xuất gia được à, thôi cho nó cạo tóc được, nó thuộc nghi thức. Rất đơn giản. Trong khi ở bên kia, họ tập những cái hạnh căn bản để sau này khi đứng lên mà lãnh
[1:14:14]đạo con chiên thì họ có bản lĩnh và tùy thuận được với giáo hội phía trên. Nên có lẽ tới lúc là toàn bộ Phật giáo chúng ta phải để ý lại điều này, phải dạy lại. Tức là khi chúng ta nhận một người đệ tử thế phát xuất gia, người đó phải học cái đạo lý vâng lời trước, nhu thuận trước. Nhu thuận, rồi sau này ở trong chùa thì nhu thuận với thầy của mình, các sư huynh của mình. Rồi khi bước ra cai quản một ngôi chùa thì nhu thuận được với giáo hội và nhu thuận được với các chùa anh em gần đó. Thì như vậy giáo hội mình sẽ đỡ vất vả hơn, là cái hạnh nhu thuận. Mà nếu có cái hạnh nhu thuận rồi á thì ở trên chỉ xuống,
[1:14:54]ở dưới làm thì giáo hội mình sẽ mạnh liền. Hiện nay đó giáo hội mình gọi là có khuynh hướng ly tâm, tức là giáo hội Trung ương á không có sai sử được ở các giáo hội tỉnh. Có nghĩa là bây giờ mình không biết Trung ương là ai làm cái gì hết trơn, không biết, tại vì ở trên đó không bao giờ sai xuống này, mà dưới này cũng chẳng bao giờ nghe hết trơn. Rồi chỉ có ví dụ gần quá thì thôi tỉnh ra cái ý kiến gì thì huyện làm theo vì gần quá, không làm theo mít lòng, còn Trung ương nằm đâu còn không biết, không cần không cần nghe. Vì vậy mình yếu đi, do cái hạnh nhu thuận mình không có được học từ căn bản, đây là chỗ mình để ý lại.
[1:15:27]Và như vậy chúng ta trở lại cái ý kiến này là là hai loại, hai cách làm việc: một là ý kiến tập thể, và hai là lấy ý kiến theo người lãnh đạo chỉ đạo sao cứ làm vậy, vâng lời làm giùm, không có thắc mắc. Nếu sai, người lãnh đạo của mình chịu trách nhiệm, ông ban ban trị sự mình chịu trách nhiệm, thầy của mình, trụ trì cũng chịu trách nhiệm, mình cứ vâng lời mà làm. Đó là cái hạnh nhu thuận. Và ý kiến là được quyết định như vậy. Chúng ta nhắc lại hai cái điểm một chút xíu trước khi chúng ta kết luận, chúng ta kết thúc cái bài này. Về vấn đề hôm nay chúng ta học về cái bài ý kiến là chúng ta biết rằng á trước khi mình làm việc
[1:16:03]gì mình đều phải có cái phương hướng để làm. Mà muốn có phương hướng để làm á thì chúng ta thường phải suy nghĩ trước và phải lấy ý kiến nhiều người, cho nên cái việc lấy ý kiến nhiều người là quan trọng. Thì ở đây trong việc mà lấy ý kiến thì nó có hai phần: một là đại chúng đưa ra ý kiến, và hai là người lãnh đạo quyết định chọn ý kiến nào để thực hiện, đó là hai phần. Thứ nhất là đại chúng đưa ra ý kiến. Thứ hai, người lãnh đạo quyết định chọn ý kiến nào. Và trong hai bộ phận này là đại chúng đưa ý kiến và người lãnh đạo quyết định chọn ý kiến, mình đều đòi hỏi họ đều có cái phẩm chất nào đó.
[1:16:43]Cái phẩm chất thứ nhất là là đạo đức. Ví dụ khi đại chúng đưa ra ý kiến thì phải có một cái số phẩm chất là trong thâm tâm, trong cái ý kiến mình đưa ra đó hoàn toàn là vì Phật pháp, vì chúng sinh, vì huynh đệ, vì thầy tổ mình, chứ trong đó không có những cái mưu cầu bí mật cho cá nhân mình. Mặc dù là cái chiêu bài mình đưa ra là có thể là vì đạo, vì thầy, nhưng mà trong thâm tâm người đó vẫn còn có thể bị là cái mưu đồ cá nhân. Thì ở đây mình yêu cầu đại chúng khi đưa ra ý kiến là hãy xóa sạch cái ý kiến mưu lợi cho cá nhân mình, là cái thứ nhất. Cái thứ hai là cái người đại chúng khi đưa ra ý kiến
[1:17:32]á thì phải chịu khó cân nhắc cho thật kỹ trước khi đưa ra, để đừng làm mất thì giờ mọi người. Tại cái ý kiến mà mình không suy nghĩ kỹ mình đưa ra mắc công người ta nhìn thấy người ta bắt người ta bẻ, người ta cãi, cãi vòng vòng cả buổi trời không tới đâu là do ý kiến dở quá. Nên vì vậy là mình phải đưa ra ý kiến để mình tập tập cái tư duy của mình, càng ngày mình càng lớn lên rồi, mình phải có suy nghĩ, phải biết phương hướng, cho nên phải đưa ra. Nhưng mà khi đưa ra lại là mình phải cân nhắc kỹ, cân nhắc trước cân nhắc sau rồi mạnh dạn đưa ra, gan dạ đưa ra đừng có nhát. Đừng nói đông người quá thôi tôi không dám nói, không không được như vậy.
[1:18:07]Cái người tăng ni mình là người lãnh đạo Phật tử, mình còn phải đứng trước bao nhiêu người để làm việc, cho nên bỏ cái gọi là nhát không đưa ý kiến. Nhưng mà khi đưa ra vậy vừa có đạo đức mà vừa cân nhắc kỹ để đỡ mất thời giờ mọi người. Ví dụ thay vì nghe 30 ý kiến mà ngồi mà phân tích cái dở cái hay của 30 ý kiến cực lắm, rút lại đưa ra năm ý kiến, mà năm ý kiến rất xuất sắc, thì như vậy đại chúng họ chỉ bàn tới bàn lui trong năm ý kiến đó thôi, đỡ mất thời gian. Nên vì vậy chúng ta yêu cầu cái người đại chúng đưa ý kiến: thứ nhất có đạo đức, thứ hai là cân nhắc kỹ, khôn ngoan một chút, đỡ mất thời gian.
[1:18:43]Còn cái phần cái người mà lãnh đạo chọn ý kiến á, chúng ta cũng yêu cầu họ có hai phẩm chất như vậy: là thứ nhất là họ phải cũng phải thật lòng vì đạo, vì đại chúng, vì chúng sinh, vì Phật tử, chứ đừng có vì lợi ích, cái danh dự cá nhân mình, hay là cầu mong Phật tử đến mình cho nhiều, cầu mong tài lợi đến mình cho nhiều, phải bỏ ý đồ cá nhân đi. Và thứ hai, thì họ phải là người giỏi hơn hết mọi người, giỏi hơn hết người ta mới nể, phải không, phải giỏi hơn hết để họ biết được trong bao nhiêu ý kiến đó, ý kiến nào là tối ưu để chọn lựa. Phải vậy, phải biết phải biết được cái sai, cái dở, cái hay của người ta.
[1:19:23]Vào ngày xưa đó, như vua Quang Trung là một con người như vậy á, là khi mỗi khi mà ông đưa ra một cái điều gì để bàn bạc á thì sự thật là dường như ông nhìn thấy trước cái hay cái dở của mọi vấn đề hết á. Thì đại chúng cứ đưa ra, nghĩa là các tướng của ông cứ đưa ra, mỗi người đưa ra rồi ông phân tích ý đó hay dở chỗ nào, rồi người khác đưa ra ông lại phân tích ý ông kia hay dở chỗ nào, người khác phân tích đưa ra ông lại phân tích hay dở chỗ nào. Cuối cùng ông rút một cái là hết cãi liền, rất là sâu sắc, sắc bén nhất, hiệu quả nhất. Ngày xưa vua Quang Trung ổng được cái đó, ổng được cái trí tuệ kỳ lạ như vậy.
[1:19:55]Thì dĩ nhiên là mình không đòi hỏi mọi người lãnh đạo là như vậy hết, nhưng mà trong cái tương đối chừng mực nào đó, đại chúng tăng ni phải bầu cái người xuất sắc, giỏi lên lãnh đạo. Và khi cái người mà lên lãnh đạo rồi thì phải đạt được cái cái tiêu chuẩn về đạo đức và về cái sự sáng suốt đó. Thì hôm nay chúng ta nói với nhau về vấn đề ý kiến, thì chúng ta cũng nói về vấn đề về yêu cầu về sự hòa hợp. Làm sao trong đạo mình khi mà có được nhiều ý kiến hay, ý kiến tốt thì chúng ta sẽ dễ nhất trí với nhau hơn. Mà dễ nhất trí với nhau hơn thì sống với nhau sẽ sẽ vui hơn, và chúng ta đạt được cái lý tưởng mà Phật đưa ra là
[1:20:38]ý hòa đồng duyệt, đó là cái lý tưởng mà Phật đưa ra. Có thể hôm nay chúng ta sống nhau khác chùa nên không có cái thân hòa đồng trú, về do khác chùa cho nên nhiều khi mình cũng không có cái lợi hòa đồng quân, nhưng mà giữ được một cái giùm là ý hòa đồng duyệt để cho là chúng ta chùa này chùa kia mình hỗ trợ được cái Phật sự nhau làm tốt nhất. Mà khi tăng ni tốt nhất như vậy mình lợi cho đạo mà lợi cho Phật tử nữa, Phật tử họ nương theo được như vậy. Nên đây là lần đầu tiên trong buổi hạ hôm nay, chúng tôi có duyên đến để trao đổi với quý thầy, quý cô và quý Phật tử. Xin kính chúc cho quý thầy, quý cô và quý Phật tử
[1:21:19]một mùa hạ tốt đẹp, thân tâm thường an lạc. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:21:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa giảng sư, hôm nay chúng con xin được thay mặt cho toàn thể chư tăng ni và Phật tử hiện diện, trước hết xin được phát nguyện đời đời kiếp kiếp làm bà con quyến thuộc dưới Đấng Đạo Từ Bi, trong đó có Thượng tọa và chúng con cùng chung lo Phật sự. Và thứ nữa, chúng con thỉnh cầu Thượng tọa đều đặn để đến với khóa an cư kiết hạ những lớp học như hôm nay để chúng con được trượng thừa công đức. Nguyện hồi hướng công đức này để cho Thượng tọa được pháp thể khinh an, Phật sự viên thành và toàn thể đại chúng luôn tinh tấn tu học, phụng sự đạo pháp và dân tộc. A Di Đà Phật.
[1:22:10]Cung thỉnh Thượng tọa hồi hướng. Nguyện đem công đức này hướng
[1:22:23]về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo. Tự và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.