[0:11]Hôm nay là nhân mùa Vu Lan là cái mùa mà trong đạo Phật chúng ta nhắc đến cái đạo hiếu, cái lòng biết ơn, cái đạo làm người, thì hôm nay chúng ta cũng nói về một cái đạo lý là đời sống hòa thuận. Từ khi chúng ta sinh ra cho đến khi chúng ta qua đời, hầu như hiếm có người nào mà chúng ta được sống một mình, chỉ trừ những trường hợp là một là cái người đó ẩn tu, trốn vào một chỗ vắng không ai biết rồi bỏ thân mất, hoặc là một cái người nào đó mà bị truy nã, bị mọi người xa lánh, xua đuổi, ghét bỏ, phải ẩn vào rừng vào núi để thui thủi trốn sống một mình. Còn lại tất cả chúng ta đều sống với nhau.
[1:00]Chúng ta sống với gia đình mình, sống với bạn bè mình, sống với xóm làng, với cộng đồng, với con người, với đất nước của mình. Và hễ có sống với nhau như vậy thì chúng ta buộc là giữa hai người với nhau rồi là chúng ta phải đặt cái vấn đề hòa thuận liền. Vì không thể sống với nhau mà ghét nhau, mà chửi nhau, mà đánh nhau và mà nói nặng nhau thì trở thành cái cuộc sống như là địa ngục, cực kỳ đau khổ. Nên do đó, hễ sống một mình thì chúng ta không nói nữa, nhưng mà bắt đầu từ hai người trở lên thì ta phải đặt liền cái tiêu chuẩn là phải sống cho hòa thuận. Còn nếu sống không hòa thuận mà có cái ghét nhau,
[1:44]có xung đột với nhau thì lập tức là đau khổ. Như Đức Phật đã nói mà, oán tắng hội là khổ, ái biệt ly là khổ, oán tắng hội là khổ. Những cái gì mà ta ghét mà phải gặp lại một chỗ thì đó là điều đau khổ. Cũng vậy, chúng ta sống với nhau, chúng ta tụ hội với nhau, chúng ta gần bên nhau mà nếu ghét nhau, nếu xung đột với nhau thì đó là đau khổ. Thì hôm nay, trong tám cái khổ đó có cái oán tắng hội thì chúng ta nói với nhau về đời sống hòa thuận, tức là giải quyết cái oán tắng hội này. Đừng để thế nào mà sống bên nhau không thương nhau được, không hòa thuận với nhau được mà xung đột với nhau làm cho nhau đau khổ.
[2:27]Nói là xung đột với nhau làm cho nhau đau khổ là nói nhẹ, chứ nhiều khi nó đưa đến những cái điều mà đau lòng không thể tưởng được. Ví dụ như ngày hôm nay vậy, báo Công an có đăng một cái chuyện, một cái mẩu tin rất là lãng nhách, là hai ông hàng xóm cũng thân với nhau, cũng ngồi nhậu với nhau, rồi một bà vợ của ông này, chỉ vì thấy ông kia nói lải nhải quá cái đóng cửa lại để đừng nghe, thì ông kia ổng tự ái, nói tại sao coi thường ổng mà ổng đang đứng trước sân mà đi đóng cửa. Ổng cứ đứng ổng chửi riết, đến khi ông bạn về hỏi chuyện gì thì cũng nghe nói như vậy ổng cũng đóng cửa luôn. Rồi ông kia cứ đứng đập cửa phía trước thình thịch thình
[3:07]thịch, nói bắt ra phải giải thích, phải quấy. Không biết sao ông kia trong nhà ổng chịu hết nổi, ổng mở cửa ra ổng phóng con dao vô ngay đúng tim ông kia, rớt xuống chết liền. Đơn giản. Và cái án là mười năm. Mười năm vì có những tình tiết giảm nhẹ gì đó, giết người nhưng mười năm. Thì ta thấy hai gia đình đều đau khổ hết, chỉ vì con người ta không thể sống hòa thuận với nhau được, chỉ vì ta đã xung đột với nhau vì một lý do gì đó. Cho nên để là giữ gìn được cái đời sống hòa thuận từ khi chúng ta có ý thức cho đến ngày chúng ta nhắm mắt lìa đời, thì đó là một cuộc sống đẹp mà đó là một công đức rất là lớn.
[3:46]Nếu người nào mà suốt cuộc đời của mình có thể sống hòa thuận được với mọi người chung quanh mình là đã tạo thành cái phước rất là lớn. Và chắc chắn rằng người đó khi bỏ cái kiếp sống này, đầu thai qua một nơi mới là bắt buộc phải sinh về một nơi rất là an lành, rất là hạnh phúc. Vì sao vậy? Vì khi mà ở đời này mình sống, mình sống hòa thuận với mọi người, nghĩa là lúc nào mình cũng đem được niềm vui cho mọi người. Chúng ta nhớ như vậy. Chúng ta sống hòa thuận được với nhau, tức là đem được niềm vui cho nhau, mà trên luật nhân quả, ta đem được niềm vui cho nhau tức là ta tạo được cái phước rất là lớn.
[4:24]Cho nên vì vậy hôm nay chúng ta đặt cái vấn đề này là đời sống hòa thuận, cũng là lúc chúng ta trong cái dịp Vu Lan này, trong cái dịp mà chúng ta học cái đạo làm người này, chúng ta suy nghiệm lại cái quãng đời quá khứ của mình đã qua trong bao nhiêu năm. Ví dụ người trẻ thì mười mấy năm qua, hai mươi mấy năm qua mình có chú trọng tạo một đời sống hòa thuận với mọi người chung quanh mình hay không? Hoặc là một người đã sống qua năm bảy mươi tuổi rồi, hãy ngẫm lại cái cuộc đời của mình từ nhỏ đến lớn, mình có cố gắng tạo một cái đời sống hòa thuận với mọi người chung quanh mình hay không? Hay là mình chỉ sống theo ý thích, cái nào không ưa thì cứ cãi tới,
[5:05]cái nào muốn giành được thì cứ giành, bất kể người chung quanh mình có vui hay không, có hạnh phúc hay không, có bị tổn thương hay không, không cần biết. Đó, chúng ta phải xem lại mấy mươi năm qua ta đã làm gì, ta đã sống một đời sống hòa thuận hay là không quan tâm đến điều này? Nếu từ trước đến giờ ta không quan tâm đến việc xây dựng một đời sống hòa thuận chung quanh mình, tức là ta đã phạm rất nhiều cái lỗi.
[5:32]Và hễ có cái lỗi rồi thì chắc chắn là ta có cái quả báo không có lành chờ đợi ta ở lúc nào đó ta sẽ phải trả, vì vay thì phải trả. Cho nên hôm nay khi ta nói với nhau điều này cũng là lúc ta sám hối với Phật, ta sám hối với Phật rằng là: Kính lạy Thế Tôn, bao nhiêu năm qua chúng con sống trên đời nhưng mà chúng con đã chỉ sống theo cái ý của mình mà không cố gắng tạo một đời sống hòa thuận với gia đình mình, với bạn bè mình, với mọi người chung quanh mình và con biết điều này đã tạo thành cái nghiệp rất là nặng. Nên từ cái mùa Vu Lan hôm nay, ở dưới cái khung trời của chùa Nam Thiên đẹp đẽ này, con xin sám hối
[6:15]và nguyện hứa với Phật rằng từ đây về sau chúng con sẽ cố gắng tạo nên một đời sống hòa thuận với mọi người chung quanh của mình. Tức là hôm nay là lúc mà chúng ta phải nhìn lại và phải bắt đầu lại là tạo một cuộc sống hòa thuận với mọi người chung quanh mình. Vì chúng ta là đệ tử Phật, chúng ta không thể sống một đời sống mà gây xung đột với mọi người chung quanh được. Vì người đệ tử Phật đem cái đạo từ bi, nhân ái đến cho con người, chúng ta không thể đem cái ganh ghét, cái hận thù, cái xung đột với người chung quanh mình được. Nên đây vừa là cái hạnh phúc của chính ta, đây vừa là cái hạnh phúc cho những
[6:57]người chung quanh ta, mà đây cũng là cái bổn phận của ta đối với Đức Phật. Nên việc mà tạo nên cái đời sống hòa thuận như thế. Vậy sống hòa thuận nghĩa là gì? Ở đây có vài điểm thì chúng ta nêu ra. Thứ nhất là không ai ghét ai. Sống hòa thuận nghĩa là không ai ghét ai. Cái thứ hai là không có xung đột, chống đối lẫn nhau. Ghét là cái ở trong bụng, còn cái xung đột, chống đối là bắt đầu nó thể hiện ra ngoài lời nói và hành động rồi. Thành thử ra trong lòng thì không ghét, ở bên ngoài lời nói và hành động không có xung đột, không có chống đối là yếu tố thứ hai. Yếu tố thứ ba là rất dễ đồng ý với nhau trong công việc, trong quan điểm.
[7:42]Tức là khi người này nói, người kia thấy hầu như là có lý, dễ chấp nhận. Dĩ nhiên cái chỗ này thì hơi khó, tại mỗi người là mỗi ý, một trăm người là cả trăm ý, làm sao mà hễ một người nói ra là đã đúng hoàn toàn để buộc mọi người phải chấp nhận. Đây là điều khó, nhưng chúng ta một lát nữa ta phân tích, cũng có cái con đường đi đến như vậy. Là yếu tố thứ ba của đời sống hòa thuận là chúng ta dễ đồng ý với nhau trong cái mọi điều của cuộc sống. Yếu tố thứ tư là người dưới biết vâng lời người trên, người trên biết lắng nghe người dưới. Ví dụ như là con cái phải vâng lời cha mẹ, em phải vâng lời anh chị, người nhỏ tuổi biết vâng lời
[8:23]người lớn tuổi, người cấp dưới biết vâng lời người cấp trên. Vì ở trong cái chùa vậy, thì cái người cư sĩ biết vâng lời người tu sĩ, là nguyên tắc như vậy. Và ngược lại, cái người trên biết lắng nghe người dưới. Cha mẹ cũng lắng nghe tâm tình con cái mình nó đang suy nghĩ gì, nó hiểu điều gì, nó sống trong môi trường nào, tại vì nhiều khi mình đã qua mình không hiểu hết. Rồi anh chị cũng lắng nghe em, rồi cái người tu sĩ cũng lắng nghe ý kiến của người cư sĩ. Thì như vậy đó là một cái đời sống hòa thuận. Chúng ta nói lại bốn điểm để chúng ta xem, xem mình sẽ từng bước thực hiện như thế nào. Thứ nhất là không ai ghét ai.
[9:04]Bây giờ chúng ta nhìn lại trong lòng mình, nếu đối với mọi người chung quanh mình mà ta còn có một người nào để ta ghét, tức là ta đã ta đang phá vỡ cái sự sống hòa thuận chung quanh ta. Là cái thứ nhất. Cái thứ hai, là không xung đột, chống đối lẫn nhau. Bây giờ chúng ta để ý lại với mọi người chung quanh mình, chúng ta có hay mắng ai, chửi ai, chỉ trích ai, hoặc là mưu hại ai, ơ ngăn là phá vỡ ai hay không? Ngăn cản ai, mưu hại ai hay không? Đó. Nếu mà chúng ta không có những cái xung đột, chống đối như vậy thì là chúng ta cũng đang vun đắp cái sự hòa thuận của ta với mọi người chung quanh. Cái thứ ba, thường chúng ta để ý là hễ ai nói gì ta cũng cãi liền hay là khi
[9:50]nghe mọi người nói mà ta cố tìm cái hợp lý của người đó để ta đồng ý. Nếu mà ai nói gì ta cũng lật đật cãi liền thì ta có cái bản ngã rất là lớn. Và ta gây nên cái sự xung đột trong cộng đồng và ta phá vỡ cái đời sống hòa thuận của ta với mọi người. Còn nếu khi ai nói ra điều gì ta cũng cố tìm cái có lý của họ để ta vui, ta đồng ý, tức là ta đang xây dựng cái đời sống hòa thuận trong cộng đồng của ta. Ví dụ như bây giờ trong làng trong xóm mình cũng vậy, cái người họ nói là cái cái hẻm của mình ở đây đi vô chật quá. Có lẽ tới lúc mình phải mở ra một chút, mình mở rộng ra. Mà khi mở như vậy thì phải xin đất của những
[10:31]người mà hai bên đường chút xíu để mở rộng. Bởi vì xe cộ lúc này đông hơn, nhiều hơn và lớn hơn. Hồi xưa đi xe đạp bây giờ xe máy rồi xe bốn bánh, nên ta mở. Thì nếu ta nghe thì ờ thì ta sẽ nghĩ đến một cái một cái để chống á, chống cái này, thôi bày đặt á, cứ bày đặt mở đường rồi phải đi năn nỉ mà xin đất từng người rất là cực, thôi bỏ đi. Đó là cái ta chống, ta nghe ta chống liền. Bây giờ nếu ta nghe ta không có chống liền mà ta lắng nghe, ta đi tìm cái có lý, ta nói cái người này đúng là mở con đường là vất vả trăm bề, nhà nước nhiều khi còn làm chưa nổi, còn bây giờ mình dân làng mình vận động với nhau thì khó,
[11:08]đi xin đất từng người thuyết phục từng nhà vì lợi ích công cộng mà cùng mở một con đường như vậy thì rất là cực. Nhưng cái lợi ích sau đó lại rất là lớn, là chính con cháu mình chứ chẳng ai đâu xa lạ nó sẽ được đi lại trên cái con đường rộng rãi, thong dong, ít có đụng chạm, ít có tai nạn. Rồi có hàng hóa nông sản thì chúng ta chở ra chở vào cũng rất là dễ dàng. Cho nên ta suy nghĩ hai điều, một bên là cái không hợp lý để ta chống, một bên là cái hợp lý để ta đồng ý thì ta phải hiểu thế này: trên cái tinh thần mà xây dựng cái đời sống hòa thuận cho cộng đồng á, ta cố tìm cái hợp lý của người bạn mình để ta đồng ý
[11:47]đó là ta đã góp phần vào cái sự hòa thuận của xóm làng. Mà cái người như theo đạo Phật nói vậy, ai nói cái gì ta cũng cố tìm cái điều hợp lý của họ để ta tôn trọng, ta đồng ý, tự nhiên cái bản ngã của ta cũng nhỏ xuống và ta cũng dễ tu nữa. Vì tu theo đạo Phật là tu vô ngã mà, không còn cái ta. Còn thấy ai cái gì mình cũng chống, mình chỉ lấy ý mình là quan trọng tự nhiên bản ngã mình tăng lên. Còn ai nói cái gì mình cũng cố lắng nghe để tìm cái đúng của người ta mà mình đồng ý, tự nhiên bản ngã mình nhỏ xuống và mình phù hợp với lời Phật dạy. Đó là cái yếu tố thứ ba. Vậy yếu tố thứ tư là người dưới vâng lời người
[12:28]trên, người trên lắng nghe người dưới. Thì đây là những vấn đề rất là nhiều, nhưng đây là những điểm chính ta nói là để xây dựng một cái cuộc sống hòa thuận trong gia đình ta, trong cộng đồng ta, trong Phật pháp ta, cả trên đất nước ta và cả trên thế giới của ta nữa. Hôm nay ta nói với nhau điều này trong cái dịp này, đó là cái ước mơ của ta vậy. Bởi vì Đức Phật đã nói là: "Oán tắng mà hội lại, đó là đau khổ." Nên ta không để cho cái ghét, cái ganh mà nó gặp nhau. Hễ sống với nhau, ở gần bên nhau thì hãy yêu thương nhau, hãy hòa thuận với nhau. Ta thực hiện như vậy tức là ta thực hiện lời Phật
[13:09]dạy, hễ sống bên nhau thì phải yêu thương nhau. Nhưng thực tế thì sao? Thực tế thì con người ít hòa thuận, dễ xung đột, dễ ganh ghét. Ngay trong một gia đình ruột thịt thôi, vậy mà vẫn có cái cãi cọ, vẫn có xung đột. Lớn hơn một chút xíu là làng xóm cũng rất là dễ cãi cọ, rất là dễ xung đột. Đừng nói gì đến cả một cái thế giới cực kỳ phức tạp đầy cái sự khác biệt về chủng tộc, tôn giáo, đẳng cấp. Nên cái sự mà xung đột, hận thù, chiến tranh, giết chóc là không cách nào tránh được. Nên chúng ta thấy nghe nói đời sống hòa thuận thì nhẹ nhàng nhưng ta đâu có ngờ rằng trong đó ẩn chứa cả cái ước mơ của của Phật giáo ở trong đó.
[14:04]Khi mà Đức Phật nêu ra tám cái khổ thì Ngài có nói đến cái oán tắng hội khổ là con người sống với nhau, chữ "hội" là sống với nhau á. Con người sống với nhau mà ghét nhau là làm cho nhau đau khổ. Bây giờ ta muốn lật ngược lại điều đó. Ta muốn là con người sống với nhau phải thương yêu nhau để làm cho nhau hạnh phúc. Tức là ta đem cái đạo lý thương yêu của Phật đến với loài người. Cái công đức này không thể nhỏ được, không phải là nhỏ. Mà người thực hiện được cái điều này là người mà làm cho cái cái hội không phải là cái oán tắng, là cái sống với nhau không có xung đột, ganh ghét mà sống với nhau trong sự hòa thuận,
[14:46]thương yêu thì là một cái đạo lý rất là lớn, một cái cái công đức rất là lớn. Chúng ta biết, giữa cái ước mơ của ta và cái thực tế cuộc sống là có khoảng cách rất xa vì chính ta đã đã đang ganh ghét người này, đang ganh ghét người kia. Cái cộng đồng ta có những người này ghét người nọ, có những người nọ ghét người kia, ta biết rất rõ. Mà thậm chí khi ta bước vào chùa đôi khi ta cũng thấy trong chùa có những phe những nhóm nữa. Nhóm Phật tử này không ưa nhóm Phật tử kia, chứ đừng nói trên cả cái thế giới. Cho nên trong thực tế đúng là ta vẫn còn không hòa thuận, những người chung quanh ta vẫn còn đang không hòa thuận.
[15:25]Và bây giờ hôm nay ta nói bài này để chúng ta mỗi người chúng ta tự hứa với nhau và chúng ta hứa với Phật là chúng ta sẽ thay đổi điều này. Chúng ta sẽ làm sao cho cái cuộc sống này trở nên hòa thuận hơn, yêu thương hơn, tức là hạnh phúc hơn. Cộng đồng nhỏ cũng có xung đột, cộng đồng càng lớn thì xung đột càng gay gắt, càng nhiều hơn, càng phức tạp hơn. Và bây giờ chúng ta mang trong tim mình cái lý tưởng của Đức Phật, chúng ta mang trong máu mình cái dòng máu từ bi của Phật thì chúng ta sẽ là một con người, một chiến sĩ, một sứ giả đem đến cái hòa bình, đem đến cái hòa thuận. Nói cái hòa bình là nói trên mức độ của thế giới mà nói tới cái hòa thuận
[16:14]là nói trên mức độ của cộng đồng chung quanh ta thì như vậy là ta sẽ đem đạo lý của Phật dạy ta áp dụng vào cuộc sống của mình để mưu tìm sự hòa thuận cho cộng đồng của ta, mưu tìm cái hòa bình cho thế giới của ta. Nghe nói thì lớn, nhưng mà bất cứ việc lớn nào cũng bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Ví dụ nói rằng biết bao nhiêu cái hội nghị Phật giáo trên thế giới đều nói thế này là: "Người đệ tử Phật nguyện chung tay góp sức để xây dựng cho hòa bình thế giới." Bất cứ hội nghị Phật giáo nào cũng nói như vậy. Như vừa rồi vậy, ở tại Hà Nội, ta có tổ chức được một cái đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc là gần cả trăm quốc gia về Hà Nội để mà dự cái đại hội đại hội đó.
[17:03]Và khi dự đại hội đó thì những đại biểu đều ký tên vào một cái tuyên bố chung ta gọi là Tuyên bố Hà Nội, Ha Noi declaration đó, cái Tuyên bố Hà Nội. Trong cái Tuyên bố Hà Nội đó có nhiều điểm, trong đó có một điểm cũng nhắc lại một lần nữa là người đệ tử Phật lúc nào cũng nguyện hòa giải những cái xung đột chung quanh mình, trong cộng đồng chung quanh mình. Người đệ tử Phật phải chung tay góp sức để xây dựng cái hòa bình cho thế giới này. Cho nên, ta thấy cái bổn phận mà ta đem cái sự hòa thuận cho cái cộng đồng của mình, ta làm gì đó để góp phần vào cái hòa bình cho thế giới này thì đây không phải là một điều xa vời, viễn vông mà ta ngồi đây ta đặt ra cho
[17:50]nhau, mà đây chính là ước mơ cháy bỏng của đạo Phật trên khắp thế giới này. Cái chuyện mà xây dựng hòa bình cho thế giới là cái chuyện lớn vô cùng, chuyện đó đòi hỏi công sức của những nhà lãnh tụ của nhiều người, nhiều dân tộc trên thế giới cùng quyết tâm mới có thể làm được mà cũng chưa chắc làm được. Còn chúng ta, những người Phật tử, ta tự gọi mình là tầm thường, tự cho mình là bình thường thì ta không dám ước mơ mình là góp phần vào cái hòa bình của thế giới. Nhưng như ta đã nói, cái rất lớn đều bắt đầu từng từ cái rất nhỏ. Cái kết quả to lớn luôn luôn bắt đầu từ những hạt mầm mà ta gieo nho nhỏ của ngày hôm nay.
[18:35]Những cái bồ lúa nặng trĩu, những cái đống lúa mênh mông, những cái tàu gạo to lớn mà ta chở đi xuất khẩu cũng bắt đầu từ những cái con người nông dân mà gieo từng cái hạt lúa nho nhỏ nho nhỏ trên cánh đồng của họ thì cũng vậy. Ta nghe lời Phật dạy Ta nghe lời các bậc tôn túc trong các hội nghị Phật giáo là phải đem hòa bình cho thế giới. Chuyện rất lớn, nhưng ta hãy bắt đầu bằng cái việc gieo từng cái hạt lúa nho nhỏ trên cánh đồng của mình, nghĩa là gì? Nghĩa là ta sống nơi nào, trong cái làng xóm nào, trong cộng đồng nào, trong cái ngôi chùa nào thì ta sẽ xây dựng cái hòa thuận trong cộng đồng đó.
[19:18]Từng cái cộng đồng nho nhỏ đều hòa thuận được với nhau thì chính đó là một cái nhân lành để sau này tạo thành cả một cái hòa bình mênh mông lớn lao vĩ đại cho cả cái thế giới này, cả cái hành tinh này. Ta hãy tin chắc điều đó như vậy. Hãy tin vậy. Hãy tin như vậy và ta bắt đầu từ những việc nho nhỏ như vậy, như một người nông dân gieo từng hạt lúa nhỏ, vậy mà đã sau này đã thành từng những cái lẫm lúa đầy ắp, những cái đống lúa cao ngất trời, những chiếc tàu chở gạo đi khắp các đại dương. Cũng vậy, từ cái cuộc sống hòa thuận mà từ hôm nay ta hứa với nhau ta xây dựng cho cái cộng đồng của mình, biết đâu sau này sẽ trở thành những cái thông
[19:59]điệp hòa bình mà ta tải đi khắp thế giới. Mà không ai ngờ rằng cái thông điệp hòa bình khắp thế giới mà ta mơ ước đó chính là bắt đầu từ những điều rất nho nhỏ trong cái cộng đồng của ta với bốn điều mà ta vừa nói với nhau, tức là: Sống như thế nào, tu như thế nào để không ai ghét ai? Sống như thế nào, tu như thế nào để không có ai xung đột, chống đối ai? Sống như thế nào, tu như thế nào để ta rất dễ đồng ý với nhau trên cái quan điểm, trên cái ý kiến? Sống như thế nào, tu như thế nào để người dưới biết vâng lời người trên, người trên tôn trọng, lắng nghe người dưới? Bốn cái quan điểm này ta tạo nên cái sự hòa thuận trong cộng đồng của mình.
[20:49]Và một ngày nào đó cũng bốn cái điều này nó sẽ rong ruổi trên những cánh buồm, trên những chiếc máy bay đi khắp thế giới và góp phần tạo nên hòa bình cho cả cái thế giới này. Như vậy. Bây giờ đó, sống hòa thuận nghĩa là không có xung đột. Mà muốn đừng có xung đột thì ta phải biết nguyên nhân tại sao ta xung đột với nhau. Xung đột thì thường là có ba cái nguyên nhân chính. Nguyên nhân thứ nhất là khác nhau về quan điểm, tập quán, văn hóa, lối sống. Ý kiến khác nhau là muốn gây lộn nhau, rồi sống khác nhau là muốn gây với nhau. Ví dụ cái người thì sống cái lối sống là phải mặc quần áo kín đáo, còn có người chủ trương sống phải mặc là
[21:37]càng hở càng tốt thì thế nào cũng gây gổ với nhau. Hoặc có người sống thì nói là phải uống nhiều rượu để cho tốt, còn có người sống chủ trương là đừng uống giọt rượu nào, vân vân, thì trong hai quan điểm ngược như vậy chắc chắn là sẽ có cái xung đột với nhau. Rồi có người chủ trương là sống phải giữ yên lặng, yên tĩnh, có người nói phải cái gì phải làm ồn ào, nói lớn tiếng. Những cái tập quán, những cái lối sống khác nhau như vậy chắc chắn là sẽ đưa đến xung đột với nhau. Cho nên cái nguyên nhân thứ nhất của sự xung đột là lối sống khác nhau, văn hóa khác nhau, tập quán khác nhau, quan điểm khác nhau, suy nghĩ khác nhau.
[22:19]Cái thứ nhất như vậy. Cái nguyên nhân thứ hai của sự xung đột là sự khác nhau về tình cảm ưa ghét. Về tình cảm ưa ghét. Ví dụ như là mình thì yêu đất nước mình, nhưng có một người thì họ ghét đất nước mình thì bắt buộc phải xung đột. Hoặc nói mình yêu cái tôn giáo của mình, nhưng có người nào đó cứ rả rả rả họ công kích tôn giáo của mình, tự nhiên xung đột. Đó là như vậy. Như vậy có trường hợp nào mà cùng yêu quý một đối tượng lại xung đột với nhau không? Có trường hợp mà cùng yêu quý một đối tượng lại xung đột với nhau? Đó là gì? Trong báo đăng hoài: Khi hai hai anh chàng cùng yêu quý một cô gái thì tự nhiên xung đột với nhau.
[23:06]Đó là trường hợp ngoại lệ. Chứ còn bình thường người ta cùng thương yêu một điều gì thì người ta lại hòa thuận với nhau. Chỉ trừ trường hợp hai anh chàng cùng thương một cô thì lại không hòa thuận. Đây là trường hợp nghịch lý, ngoại lệ nha. Chứ còn bình thường thì họ cùng ghét nhau một cái gì đó thì họ hòa thuận với nhau, họ cùng thương nhau một điều gì đó thì họ lại hòa thuận với nhau. Nhưng mà có những trường hợp cùng ghét thì họ cũng ghét nhau, cùng thương họ cũng ghét nhau luôn. Ví dụ như là một ông đó ổng rất là yêu tiền, ông thứ hai cũng yêu tiền, hai ông đó lại không hòa thuận. Còn ví dụ như là một cái ông đó thì ổng yêu thơ,
[23:47]gặp ông kia ổng cũng yêu thơ, hai ông làm bạn thân liền. Nên hễ cùng thương yêu một điều thì tự nhiên họ dễ hòa thuận với nhau. Nhưng đó là ta nói như vậy. Trên cái khác nhau về tình cảm ưa ghét cũng đưa đến xung đột. Cái thứ ba, khác nhau về quyền lợi sẽ đưa đến tranh giành, thù hận liền. Cái chỗ này mới là khủng khiếp. Ví dụ khác nhau về lối sống, về quan điểm thì ta không ưa nhau, bất đồng với nhau, xung đột chút đỉnh. Hoặc là khác nhau về tình cảm ưa ghét, đôi khi có tranh cãi rồi lảng tránh nhau, không hòa thuận với nhau. Nhưng mà nếu khác nhau quyền lợi để đưa đến tranh giành khốc liệt thì
[24:28]thù hận, đấu tranh xảy ra liền, có thể đưa đến giết hại, nguy hiểm. Ba cái nguyên nhân của sự bất đồng là như vậy. Thì bây giờ ta sẽ phân tích từng điểm và chúng ta coi mình nằm trong trường hợp nào. Bây giờ thứ nhất, ta đi tìm sự hòa thuận trên cái quan điểm, cái văn hóa, lối sống. Ví dụ bây giờ mình sống quen theo cái cái phong tục tập quán lễ nghĩa Á Đông là người phụ nữ đi ra đường phải ăn mặc kín đáo. Bỗng nhiên sau này mình thấy một lối sống mới xuất hiện là có những người thiếu nữ đi ra đường ăn mặc hở hang. Thấy ngược lại và khó chịu vô cùng. Thì bây giờ trước cái khác nhau về lối sống như vậy á thì
[25:13]ắt hẳn là cái sự xung đột xảy ra giữa hai thế hệ liền. Giữa hai thế hệ. Bây giờ theo cái nguyên tắc mà ta nói hôm nay đó thì ta phải làm sao để mà có sự hòa thuận? Ví dụ bây giờ nói làm người già, người già mới thấy thế này: Mấy đứa mần răng mà lạ rứa hè? Ăn mặc cái chi mà cứ đưa hết thứ trong người nó ra? Thì nếu mà bình thường á thì bả sẽ kêu lại nếu mà là con cháu trong nhà bả kêu tới bả mắng cho một trận, còn nếu mà là con gái hàng xóm thì bả cứ xỉa xói, nói xỏ qua một bên, nói xỏ: Tụi bay là hư thân mất nết, thế này thế kia, vân vân. Nhưng bây giờ ta học theo đạo Phật, bắt đầu nghĩ lại nha, nghĩ lại.
[25:53]Nghĩ lại kìa, răng mấy đứa kỳ rứa, nhưng mà khoan ghét cái đã. Khoan ghét vì hắn cũng là con cháu của ta, mà không biết nghĩa là ai bày hắn? Bây giờ ta thử lắng nghe. Ta thử lắng nghe: Mới con lại đây là bà nói con nghe. Vào cái thời của bà là con gái không bao giờ dám ăn mặc như rứa đi ra đường. Thế tụi con răng mà hôm nay tụi con ăn mặc rứa nói bà nghe thử? Tại bà không hiểu. Tức là lắng nghe, lắng nghe thật sự chứ không có ghét. Thật sự mình thương như con như cháu mình. Cái con nói bà nghe. Nói nói: Dạ con không biết nữa, tại con thấy ở trên ti vi á chiếu mấy cái người mẫu rồi ăn mặc cứ phải hở hở vậy,
[26:30]thấy mọi người ta lại thích, ai cũng vỗ tay, nên tụi con cũng mặc hở hở coi đi đường người ta có vỗ tay không chứ tụi con không biết sao nữa. Thì bà mới phát hiện ra là té ra mấy đứa con cháu mình nó cũng rất là dễ thương, tụi nó cũng chẳng phải xấu xa hư hỏng chi. Mấy đứa nó chỉ chạy theo trào lưu thôi thì thôi ta thông cảm, thương rồi ta khuyên vài câu. Ta mới nói là cái thời buổi ni có nhiều cái bệnh độc đó con à. Bệnh tiêu chảy cấp là do con ăn mặc hở rốn nó sẽ tiêu chảy cấp. Hoặc là bệnh mà bệnh viêm phổi cấp, sưng phổi á, sưng phổi mà chữa không kịp chết liền là do ăn mặc áo có một dây à, chết liền.
[27:07]Cho nên thôi tụi con nha, đừng có vậy nữa, bà thương tụi con lắm. Vậy, mình lắng nghe mà cứ không ghét cái đã. Mặc dầu khác nhau nhưng đừng ghét và cứ trao đổi với nhau, biết đâu là mấy đứa nó cũng sẽ lắng nghe bà và hai cái thế hệ sống vui được với nhau. Hoặc là thế này: Bây giờ có hai người bạn, hai người bạn trang lứa với nhau. Một người thì đi theo chùa tu tập cho nên là không thích cái việc mà uống rượu, nhậu nhẹt. Còn một người thì cũng mến mến đạo Phật nhưng mà ít có đi chùa, mà thường phải đi ra ngoài đi công việc, đi giao tế, làm ăn nên phải nhậu. Thì hai người đó là hai cái lối sống khác nhau, mặc dầu họ là bạn với nhau.
[27:52]Giờ coi như là không hòa thuận, có cái mối ràng buộc với nhau vì bạn bè gì đó mà không hòa thuận bởi vì một người phải nhậu để làm ăn, còn một người không được nhậu để giữ cái giới luật, cái đạo đức. Bây giờ khác nhau cái quan điểm như vậy thì ta thấy cái nguyên tắc là thế này: Theo nguyên tắc là thứ nhất, ta cứ tôn trọng cái quan điểm người khác cái đã. Ta cứ tôn trọng quan điểm người khác. Cái thứ hai á là ta biện minh cho người khác. Thứ ba là ta tìm cái điểm hợp lý có thể chấp nhận được. Thứ tư là ta tránh nói đến nhiều những sự khác biệt, và thứ năm là ta cứ tăng cường cái tình thân ái đã có, chứ đừng có tránh xa.
[28:34]Đó là năm nguyên tắc. Bây giờ thấy ông kia ổng nhậu quá, rồi mình thấy mình không chịu, nhưng mà áp dụng năm cái nguyên tắc đó vào trước cái đã. Bây giờ thứ nhất là nói: "Cái thằng bạn mình nó nhậu quá, mình là khác với nó là không hòa thuận, xung đột liền. Nhưng bây giờ mình biết đạo Phật là một đạo đem đến sự hòa thuận, hòa hợp, hòa bình mà mình với nó khác nhau như rứa thì làm răng mà mà hòa thuận được? Giờ phải hòa thuận với nó trước để đem đạo Phật vô trong cuộc đời, mình thử ứng dụng coi cái lời ông Thầy ổng dạy mình, mình có thể hòa thuận được với cái thằng mà nó nhậu hay không? Mình không nhậu, giờ nó nhậu mình hòa thuận được hay không?"
[29:10]Giờ thứ nhất, nguyên tắc thứ nhất là mình tôn trọng nó, chấp nhận quan điểm với nó, cứ cho nó nhậu. Gặp nhau cứ vui cái đã: "À sao? Hôm nay đi nhậu chưa?" Cái nói: "Ờ tôi nhậu rồi." Ủa, mà nó cũng ngạc nhiên: "Ủa, mọi lần nó gặp đâu nó chửi đó vụ nhậu, hôm nay sao nó lại hỏi mình nhậu chưa kìa?" Cũng hơi là lạ nhưng mà cũng vui cái đã. Thứ hai là mình biện minh là tại sao người ta có quan điểm như thế? Thì cái người kia họ đã từng nói rằng: "Tại tôi vì giao tế làm ăn nên tôi phải nhậu." Mình nói: "Thôi được, cứ cứ quan điểm như vậy là chấp nhận đi, cứ cho là có lý do, có lý do chính đáng, thôi chấp nhận." Thứ ba là tìm những điểm hợp lý để có thể chấp nhận được. Nói:
[29:49]"Bây giờ trong lúc nhậu thì nó hại gan, hại não, mà có thể biến thái nhân cách. Vậy thì anh có thể anh được cái làm ăn, nhưng mà nếu anh mất cái sức khỏe và mất cái nhân cách, cái mất đó lớn lắm à." Thì anh kia anh nói: "Không, coi tôi vậy chứ tôi cũng khôn, tôi uống cũng chừng mực nào đó thôi. À vừa đủ để giao tế làm ăn nói chuyện nhau chút xíu thôi, chứ đâu có ngu gì mà nhậu mà say be say bét ngã lên ngã xuống mà thành ra vừa mất sức khỏe, vừa mất nhân cách." Mình cũng xem như, coi như là một điểm hợp lý để có thể chấp nhận được để ta không còn ghét cái người bạn mình nữa. Hễ thấy nó cầm ly rượu lên là ghét, là nói:
[30:23]"Khoan, giờ đi tìm biện minh coi chứ trong cái sai đó thằng này nó cũng có những cái đúng." Đó là ta bắt đầu chấp nhận được. Mà ta chấp nhận được là lòng mình đã có cái thương yêu, có cái hòa thuận nơi lòng mình. Cái thứ tư là tránh đào sâu những điểm khác biệt. Bây giờ gặp nó nói chuyện, bớt nói tới chuyện nhậu, nói bớt nói tới chuyện rượu. Và hễ nói tới chuyện đó là hai thằng cãi lộn. Bây giờ thôi, gặp nhau nói chuyện khác, gặp nhau nghe: "Tao nói cho mày nghe nha, hôm nay có cuốn sách này hay lắm à. Tao nói cho mày nghe nha, hôm qua ở chùa tổ chức cái lễ thiệt là vui. À tao nói cho mày nghe nha, ở bên kia có cái con đường người ta mới làm rất là đẹp.
[30:57]À tao nói cho mày nghe kia, vừa rồi tao mới đi từ thiện cất được một cái nhà tình thương." Vân vân, tức là bỏ chuyện nhậu đó đi. Còn mấy năm qua hễ gặp đâu cứ lôi chuyện nhậu ra chửi nhau cái thành thử không vui. Bây giờ tránh nói tới cái chuyện mà khác nhau, chỉ nói tới những chuyện mà hai đứa cùng thích để cho có cái sự hòa thuận và cứ tăng cường cái tình cảm, đó là nguyên tắc thứ nhất. Dễ, dễ làm không ạ? Dễ phải không? Bắt đầu mới tới nguyên tắc thứ hai. Nguyên tắc thứ hai là thế này: là khi mà bắt đầu nó thương mình rồi, à cái thằng bạn nhậu nó thương mình rồi, xong bắt đầu mới ngồi mới rỉ rả nói chuyện với nó, nói chuyện á là:
[31:39]"Thật ra thấy mày đi nhậu thì tao cũng biết là mày bất đắc dĩ, chứ con người mày không phải là loại người sa đà. Nhưng mà đến lúc nào đó, thôi mày hãy nghe lời tao mà dừng lại, bớt lại. Vì cái việc làm ăn trong một xã hội văn minh không phải từ nơi bàn nhậu nữa, mà từ nơi cái bàn làm việc. Trong cái xã hội mà ít văn minh á người ta phải dựa vào bàn nhậu để có công việc làm, để có cái giao dịch làm ăn, nhưng cái thời đó bắt đầu đi qua rồi. Khi ta hội nhập vào thế giới, cái sự làm ăn nghiêm túc không bao giờ xuất hiện từ nơi bàn nhậu. Vô bàn nhậu mà nói chuyện làm ăn là cái người đó không có tư cách đàng hoàng.
[32:19]Cho nên thế giới đã thay đổi thì mày cũng nên thay đổi." Lúc thân nhau rồi thì khuyên nó sẽ nó sẽ nghe. Được không ạ? Được, phải không? Điều này có lý chứ không phải không. Mình sẽ nói có tình có lý và thằng bạn mình nó sẽ bỏ nhậu để nó theo mình đi, đi chùa. Hoặc là ví dụ thế này: trở lại cái con bé mà nãy mặc đồ hở hang nãy trở lại nữa. Hôm trước thì thôi như mình cứ thương nó và cứ chẳng nói gì. Thì mỗi lần nó đi mặc đồ hở hang, mình ngoắc vô, mình nói: "Nè, bà cho con chai dầu khuynh diệp ha, đề phòng cái rúng hở coi như rất là nguy hiểm." Cứ thương nó thôi, không có gì để nói hết, cứ vậy.
[32:57]Đến khi mà nó thương mình rồi, bắt đầu kêu vô nói chuyện, kêu vô nói chuyện, nói rằng: "Vào cái thời của bà, tụi con biết hay không? Là một người con gái mà được người ta yêu thương, quý trọng là bởi vì cái người con gái đó có cái phẩm hạnh, có cái tiết hạnh, có cái đức hạnh, chứ không phải vì người con gái đó bày ra được nhiều cái phần của cơ thể. Vào cái thời của bà như vậy, nhưng bà tin rằng đó là cái chân lý của thế giới, một ngày nào đó thế giới cũng phải đi đến chấp nhận điều này: Cái đẹp của một con người nó nằm ở trong trái tim, chứ không nằm ở trên làn da." Thì khi mà mình thương nó mà nó thương mình thì nói nó sẽ nó sẽ nghe. Và bắt đầu sao?
[33:42]Nó sẽ mua thêm vải nó vá vá lại mấy cái chỗ nó nó hở lại, như vậy, như vậy. Mà nếu cần mình cho tiền: "Nè, bà cho con mua vài ba tấc vải, chỗ này nó hở, con đắp vô giùm bà, con đắp đắp đắp lại giùm bà." Hoặc là thế này: nói bây giờ ví dụ như hai cặp vợ chồng, bên đây vợ chồng, bên kia vợ chồng, cùng là bạn với nhau. Thì một cặp vợ chồng á dạy con là nghiêm răm rắp vậy đó, nói đâu phải nghe lời, bắt đứng là đứng, bắt quỳ là quỳ, bắt đi là đi, bắt nằm là nằm; còn một cặp vợ chồng thì con muốn gì chiều nấy. Hai cái quan điểm khác nhau, trên hai vợ chồng đó mặc dù là bạn nhau nhưng mà lại không hòa thuận với nhau vì trái cái lối sống, trái cái quan điểm.
[34:24]Nhưng bây giờ hôm nay họ mới học cái bài học hòa thuận này, họ mới biết rằng là sở dĩ họ không hòa thuận với nhau cái nguyên nhân là vì họ trái quan điểm sống với nhau. Mà trái quan điểm là trong quan điểm đối xử dạy con, thương con. Một bên là hai bên ai cũng thương con hết, nhưng một bên là nghiêm khắc răm rắp với con mình để cho con nghĩ rằng con mình nó nó kỷ luật như vậy nó mới nên người; còn một bên là phải để cho nó phát triển tự do, nó muốn cái gì nó phải được như vậy thì nó mới trưởng thành được, nó mới hạnh phúc, nó mới có tuổi thơ, chứ còn tuổi thơ mà cứ đì, cứ ép nó quá thì làm sao nó có tuổi thơ hạnh phúc được, phải cho nó vui chơi.
[35:01]Hai bên cứ khác nhau mà hai gia đình cứ hục hặc nhau hoài, mọi chuyện khác đều vui, cùng nhau đi chùa, cùng nhau làm việc từ thiện, cùng nhau đi bầu cử, là công dân tốt, gì cũng tốt hết, nhưng chỉ vì khác nhau về quan điểm dạy con mà cứ hục hặc cãi nhau hoài. Nhưng bây giờ hôm nay học cái bài hòa thuận mới biết rằng cái trái quan điểm đó làm cho ta không hòa thuận. Mà sống với nhau mà không hòa thuận là ta làm sai lời Phật dạy, mà hễ làm sai lời Phật dạy thì ta mang tội. Cho nên, phải hòa thuận. Mà muốn hòa thuận thì nguyên tắc thứ nhất là gì? Cứ tôn trọng ý kiến của nhau, biện minh cho cái việc làm của
[35:40]nhau và tăng cường tình cảm với nhau, không ghét nhau nữa. Bây giờ mới nghĩ lại là: "Thôi, anh nói anh nghĩ cũng có lý. Mình thương con mà con muốn gì được nấy cũng mau hư lắm nhờ. Nữa mà nó cứ lo chơi game điện tử nó không thèm học, nó cứ xách xe nó chạy đua miết cũng chết. Anh kia ảnh nghiêm khắc như vậy chứ mà con ảnh có thể nên người, nên quan điểm ảnh đúng." Rồi anh này cũng vậy, nói: "Thôi, mình nghiêm khắc nghe thấy cũng tội con mình, nhìn thấy hai đứa con của ông bà bên kia thấy nó thấy thấy tụi nó hạnh phúc, thấy ham, nó được vui chơi tung tăng, còn con mình lúc nào cũng như ông bà cụ."
[36:13]Bắt đầu nghĩ lại, cố tìm cái hợp lý của người bên kia để biện minh, bênh vực cho nhau, cái bắt đầu thấy dễ chịu, thấy thương nhau, và mỗi khi gặp nhau không nói tới chuyện con cái nữa. Hai cái điều đã khác nhau rồi thì không đụng chạm tới, không đào sâu nữa để vui với nhau thôi và thương nhau thôi. Rồi một thương nhau rồi, một ngày đẹp trời mới mời nhau, đó là một buổi sáng Chủ nhật, sau khi cả hai vợ chồng hai cặp vợ chồng cùng đi chùa về, nói: "Hôm nay tôi có một cái có bữa nấu bún Huế, mời anh chị sang chơi." À ngồi nói chuyện, nói rằng: "Nào giờ chúng ta là bạn với nhau, bạn tốt với nhau trong nhiều năm trên mọi
[36:52]phương diện mà chỉ vì khác nhau về cái quan điểm giáo dục con cái mà ta không hòa thuận với nhau, làm cho cái hình ảnh người Phật tử nó không có đẹp. Trong khi ai cũng biết hai bên gia đình đều là Phật tử đi chùa nề nếp, tinh tấn, đàng hoàng, vậy mà ta không hòa thuận với nhau thì thật là hổ thẹn. Mà chỉ vì vấn đề con cái, thôi hôm nay ta ngồi nói chuyện nhau một chút. Thì tôi thì chủ trương là nghiêm khắc, anh thì chủ trương nuông chiều, thì tôi thấy tôi cũng có sai, tôi thấy anh cũng có đúng, thì tôi cũng hy vọng rằng tôi cũng bắt chước anh, rồi tôi sẽ bớt nghiêm với con tôi, tôi cho con tôi nó được dễ chịu một chút
[37:30]để cho nó có cái niềm vui tuổi thơ." Anh kia cũng nói lại: "Không không không, anh đừng đừng nói vậy. Tôi lại thấy anh hay, nào giờ tôi nuông con tôi quá, tôi thấy nó cũng lỏng từ từ, mà tôi thấy anh con của anh nó nó nề nếp đâu đó, đi đứng đúng giờ đúng giấc, tôi thèm lắm. Cho nên là anh mới hay." Hai bên cái cùng ôm nhau, bắt tay, hôn nhau thắm thiết. Từ đây pha chế lại chút xíu, bên bớt lỏng, bên bớt chặt, hai gia đình huề, hòa thuận. Đó là thương nhau rồi ta sẽ tìm cái đúng nhất, và chính cái đúng nhất này giữ cái sự hòa thuận ta bền vững. Ban đầu để giữ sự hòa thuận, ta tôn trọng ý kiến của
[38:08]nhau, ta tránh đụng chạm đào sâu cái sự khác biệt với nhau, nhưng về lâu dài buộc phải ngồi nói chuyện với nhau để tìm ra cái chung nhất, cái đúng nhất. Chính cái đúng nhất này, cái chung nhất này sẽ giữ cái hòa thuận của ta lâu dài, bền vững.
[38:29]Ví dụ ví dụ thế này. Trong xóm ta có mấy gia đình theo đạo Phật rồi có mấy gia đình lại theo Tin Lành vậy. Và vì khác nhau về tín ngưỡng, cái mấy cụm gia đình chẳng bao giờ nói chuyện với nhau, cùng là người Việt Nam mà không nói chuyện với nhau. Vì khác tín ngưỡng thì hôm nay ta học cái bài hòa thuận ta mới biết rằng đó là một điều sai lầm. Sống với nhau mà không hòa thuận nhau được, không thương nhau được là một tội lỗi. Phật đã dạy như thế. Mà lý tưởng của loài người cũng cho ta như thế. Mà chỉ vì cái người kia họ cùng là người Việt Nam, chỉ vì họ theo một tôn giáo khác, ta thấy khó chịu, ta không gần gũi được họ, ta đã sai lầm. Giờ ta hối hận.
[39:18]Cũng vậy, thứ nhất ta cứ tôn trọng. Ta tôn trọng, ta nói, "Rồi, anh theo đạo của anh, tôi theo đạo của tôi." thì ta cứ tôn trọng tín ngưỡng của nhau. Nhưng mà vì ta là người cùng làng cùng xóm, đi qua đi lại cứ gặp mặt nhau, trái gió trở trời mưa bão này là chỉ có nhau. Lúc đó nói thật cũng chẳng có ông Phật, cũng chẳng có ông Chúa nào ở đây giúp ta. Mà nếu mà lỡ bão mà nó đập xuống một cái làng xóm đó thì chùa cũng không tới kịp giúp ta, nhà thờ cũng chẳng tới kịp giúp ta, chỉ có làng xóm mới tới giúp nhau thôi. Cho nên vì vậy, đừng vì tín ngưỡng mà ghét nhau. Cứ hãy thương nhau vì ta cùng làng cùng xóm cái đã.
[39:57]Đó như vậy trước, cứ thương nhau, cứ qua lại thương nhau. Đến khi thương nhau thật rồi kêu nhau lại nói chuyện, cũng phải tới lúc phải có một cái quan điểm đúng nhất. Nói như thế này, trước kia đó chúng ta vì khác nhau tín ngưỡng nên ta không nhìn mặt nhau. Nhưng sau này thì ta hiểu được một điều là cái tình cộng đồng mới quan trọng, cái sự hỗ trợ, tương trợ của cộng đồng mới quan trọng nên chúng ta đã đã gắn bó được với nhau, vượt qua cái sự xung đột đó mà sống hòa thuận được một thời gian. Nhưng mà đó chỉ là tạm bợ vì chúng ta vẫn chưa tìm được cái chung nhất, cái đúng nhất. Hôm nay trong cái tình thương yêu nhau
[40:36]bấy lâu nay mà ta đã vun đắp được, bây giờ chúng ta ngồi lại nói chuyện với nhau. Anh theo tín ngưỡng khác, tôi một tín ngưỡng khác nhưng ta có một cái chung, một Tổ quốc Việt Nam. Dù anh đạo nào, tôi đạo nào nhưng ta có một đất nước chung để ta yêu thương. Như vậy, cái chung này sẽ nối kết ta sẽ làm cho ta gắn bó với nhau, hòa thuận với nhau được. Nghĩa là anh có thể một tín ngưỡng của anh, tôi tín ngưỡng của tôi nhưng chúng ta buộc lòng đều phải yêu nước. Và vì đều phải yêu nước nên ta phải yêu thương nhau. Đồng ý không anh? Đồng ý không anh à? Đúng không? Nghĩa là khi ta nói được cái điểm chung ra rồi thì cái sự hòa thuận này là bền vững.
[41:22]Lúc đó cái người bạn của ta mới suy nghĩ rằng đúng như vậy, đạo nào thì đạo, mà nếu không có tình yêu nước thì cái đạo đó sẽ là một cái gì hẹp hòi và sai lầm. Hễ nói tới tôn giáo là đem lại đạo đức và phải đem lại tình yêu nước chứ không thể có một cái tôn giáo mà chống lại tình yêu nước được. Cho nên, dù đạo nào cũng phải yêu nước mà hễ cùng yêu nước thì phải yêu thương nhau thôi. Bắt buộc như vậy. Cho nên, nhờ như vậy nhờ tìm được điểm chung hợp lý nhất mà ta sống được hòa thuận với nhau trở lại. Còn trước khi tìm được cái điểm chung thì ta nhớ cái nguyên tắc thứ nhất là cứ tôn trọng ý kiến của nhau, cái lối sống của nhau,
[42:03]tránh đụng tới, tránh đào sâu cái sự khác biệt của ta của ta với người. Bây giờ ta nói tới cái tìm sự hòa thuận trên cái tình cảm ưa ghét. Thương ai là quyền của mỗi người, ta phải tôn trọng, chẳng đụng tới làm gì. Hễ có cái tình thương là có điều quý giá, cứ phải tôn trọng cái tình thương. Nói tại sao mà con cứ lại cái nhà cái ông hai già già đó con chơi hoài vậy? Nói tại con thương cái ông hai già già đó ổng sống có một mình, thấy tội. Thì hễ mà ta thấy có cái tình thương ta phải tôn trọng, không có được ngăn cản, chỉ trừ trường hợp nó đàn đúm theo người xấu thì buộc ta phải ngăn cản, dạy dỗ.
[42:43]Còn nhiều khi cái sự thương ghét riêng của một người nào đó ta phải tôn trọng, đó là cái tình cảm. Mà đụng tới tình cảm là đụng tới cái gì nó sâu thẳm riêng tư mà luật pháp đành cũng phải bó tay thôi. Chỉ có trong đạo đức thì ta dạy dỗ nên thương cái điều gì là đúng, nên tránh cái điều gì là đúng, chứ còn trong cuộc sống giữa xã hội thế này ta thương yêu ai là quyền của ta, chẳng ai được xen vào. Đó là cái quyền rất riêng của con người mà luật pháp phải tôn trọng. Thì luật pháp đã tôn trọng thì đạo pháp cũng phải như vậy, cứ tôn trọng thôi. Có trường hợp mà nó thương người tầm bậy á thì ta đành phải khuyên
[43:20]lơn, chứ còn bình thường là thương ai cứ cứ tôn trọng. Chỉ có cái ghét ai mới thành vấn đề. Thường là ta ghét ai là bắt đầu ta có lỗi. Hầu hết là ta ghét ai ta cũng có lỗi hết. Kể cả ta ghét thằng ăn cướp cũng có lỗi luôn. Kỳ lạ như vậy. Ta cứ thường tưởng tượng một cái thằng ăn cướp là cái điều làm khó ưa mà công an gặp là phải bắt bỏ tù không nói hết, mà nói tại sao không cho ghét. Hãy nghĩ như thế này, ví dụ cũng cái thằng đó, cũng cái hình hài đó nhưng bây giờ trái tim nó thay đổi, tư tưởng nó thay đổi, nó không ăn cướp nữa thì mình có ghét nữa không? Không. Hãy nghĩ như vậy, hãy nghĩ cầu mong trong một lúc nào đó
[44:03]có một cái đạo lý nào rót vào trái tim nó, rót vào linh hồn nó một cái đạo lý mới, thế là nó từ bỏ cái ăn cướp mà nó chỉ còn có cái hối hận và nó suốt đời nó chuộc lỗi của nó bằng cách là nó đi làm những việc từ thiện, nó đắp đường, nó đắp mấy cái ổ gà thôi thì là mình thương nó liền. Nhưng mình đợi mình thương đến khi nó tốt rồi thì mình đã là muộn rồi, chứ mình phải thương trước khi nó tốt. Khi nó còn xấu đã phải thấy tội nghiệp nó. Nên đừng ghét ai. Cái thương thì mình được quyền tôn trọng nhưng hễ có ghét là sai. Nhưng trong trường hợp trên đời người ta sống người ta dễ ghét nhau lắm. Cái sự xung đột, sự bất hòa trong cuộc sống này là do
[44:39]người này ghét người kia, người kia ghét người nọ. Nên ta có một cái câu nói Người thương người bao nhiêu cũng là thiếu. Người ghét người chút xíu cũng là dư. Ta đem hết trái tim của ta, ta thương yêu tràn đầy con người, vậy chứ vẫn còn thiếu. Nhưng chỉ cần ta ghét ai đó một chút xíu như một cái móng tay thôi đã là dư rồi, đã là điều nặng nề trong tâm ta rồi. Hôm qua vì chúng tôi có nói chuyện với những người ở trong cái trung tâm lao động cải tạo, chúng tôi có nói điều này, cái ghét nó giống như cái gai á. Ví dụ ta đi vào rừng, vào rẫy, ta bị cái gai mắc cỡ nhỏ xíu nó móc ta một cái mà vì ta mắc bận làm, ta không thấy nó đâu,
[45:23]không nó móc đâu vai mình, mình không mắt mình không thấy không gỡ được thì suốt ngày hôm đó mình có dễ chịu không? Vì nó móc ở sau lưng mình cái, mình suốt ngày không bao giờ dễ chịu cho đến khi mình đi về nhà, mình mới nhờ người nhà mình vạch cái áo lên, mắt tỏ, coi rồi nhổ nó ra được bắt đầu mình mới hết hết cái khó chịu. Chứ hễ còn cái gai dù rất nhỏ mà dính vào vai, vào lưng mình rồi là mình cứ khó chịu mãi, thì cái ghét nó cũng vậy. Hễ ta có một chút xíu ghét ai đó lọt vào lòng mình thì nó đều làm cho tâm hồn chúng ta nặng nề, khó chịu và làm cho ta đi ngược lại cái đạo lý của của Phật dạy.
[46:00]Cho nên trong cái tình cảm ưa ghét thế họ thương ai ta tôn trọng, nhưng hễ họ ghét ai ta tìm cách ngăn cản. Vì sao vậy? Vì khi ta khuyên một người đừng ghét người khác, ta có phước rất là lớn. Còn ta cứ xúi giục cho người này ghét người kia, ta mang tội rất là nặng. Sống trên đời này mà nhất là khi ta là đệ tử Phật, ta chỉ được quyền làm cho con người thương nhau, tuyệt đối không được làm cho con người ghét nhau. Nhớ như vậy, không bao giờ được làm cho người ta ghét nhau. Mà hơn nữa, cái người đệ tử Phật thì còn phải trải trái tim của mình ra tới vô lượng chúng sinh rung động khắp nơi trong pháp giới.
[46:43]Là ta thương những người chung quanh mình, ta thương cái chùa của mình, ta thương Phật tử huynh đệ của mình đã đành rồi, mà thậm chí trái tim của ta lúc ta quỳ xuống dưới trước Phật á, ta lạy Phật ta tụng kinh á, ta còn trải cái tình thương yêu đó tới khắp mênh mông, tới những người mà chưa bao giờ ta thấy mặt luôn. Có những người nào đó cả đời ta chưa bao giờ thấy mặt, họ ở bên kia bờ đại dương, họ ở đâu biên giới xa, họ ở trong những trại giam khuất kín, hoặc ở trong những cái ngôi nhà cổng kín tường cao ta chẳng bao giờ thấy mặt. Nhưng mà một khi ta đã quỳ xuống trước Phật để lễ Phật rồi, trái tim của ta nguyện lòng thương yêu hết tất cả những chúng sinh như thế.
[47:24]Đạo Phật là như vậy. Cho nên vì vậy, khi mà người ta ưa người này, người ta ghét người kia thì bổn phận của người đệ tử Phật là gì? Là tôn trọng cái tình thương yêu và tìm cách hóa giải cái sự thù ghét để cho thế gian này bớt thù ghét chừng nào sẽ được cái hòa thuận chừng nấy. Mà hòa thuận chừng nào thì cái tình thương, cái niềm vui nó tăng cao cao chừng nấy. Đó là ta nói trên cái quan điểm của tình cảm ưa ghét. Cái nguyên nhân thứ ba là đi tìm sự hòa thuận trên quyền lợi. Cái quyền lợi là cái rất là khó. Ví dụ như là trong một gia đình, khi cha mẹ mà chết mà chia gia tài, ta thấy là anh em ruột với nhau gia tài đó là gia tài chung cha mẹ để lại,
[48:14]chia ra người hơn kẻ kém một chút xíu, có khi vác dao rượt nhau. Nên cái quyền lợi là cái khủng khiếp. Vì quyền lợi, người ta sẵn sàng hại nhau, thù ghét nhau, thậm chí giết nhau. Nên hễ để mâu thuẫn về quyền lợi, đã tranh chấp về quyền lợi là con người ta bất chấp, bất kể. Người ta sẽ hại nhau, và khi hại nhau được, người ta cũng hại chính bản thân họ luôn. Vì khi đã tạo một cái tội rồi, luật pháp mà họ biết là họ xử lý, mà luật pháp không biết để xử lý thì luật nhân quả sẽ xử ta. Một lúc nào đó, ta cũng phải trả quả báo thê thảm thôi. Nếu ta đã hại ai để giành cho được cái quyền lợi, dù luật pháp không trừng trị ta, luật nhân quả cũng chờ cho ta một quả báo khốc liệt.
[49:02]Ta biết rõ điều đó, ta là đệ tử Phật, ta tin chắc cái điều đó. Bây giờ, trước cái chuyện vì thế gian này lúc nào cũng mâu thuẫn quyền lợi. Làm cái cỏ mà lấn ranh qua một chút, ủa anh muốn giành đất tôi hả? Nè, làm con đường để đi mà làm lấn qua một sao anh giành đất của tôi? Ủa, sao trái cà phê này nó rụng hột bên tui tui lấy, vân vân. Tiền anh vay tôi bây giờ anh trả phải trả hơn bởi vì lạm phát, vân vân. Cứ vì quyền lợi mâu thuẫn, tranh chấp, con người ta sẵn sàng thù ghét, chống đối, xung đột, hạ nhục, chửi mắng, mưu hại, giết hại nhau. Nên cái đụng chạm về quyền lợi là cái điều phá vỡ mọi sự hòa thuận trên cuộc đời này.
[49:42]Đây là cái thử thách rất lớn cho đạo đức của người Phật tử. Bây giờ, ta thử đặt ta vào một tình huống là có đụng chạm về quyền lợi, mâu thuẫn về quyền lợi, tranh chấp về quyền lợi với những người anh em của mình, những người Phật tử, đồng bào, chòm xóm của mình. Giờ ta phải xử lý như thế nào để giữ được cái sự hòa thuận cho cộng đồng của mình? Ví dụ bây giờ hai người cùng nhau đi buôn. Ví dụ lời được 1 triệu, trên nguyên tắc chia nhau người 500 ngàn. Nhưng cái người bạn mình nói: "Không, phần tui 700, anh có 300 thôi tại vì lý do này, lý do này." À, tại vì công tui thế này, công tui thế kia, còn anh thế này, thế kia nên anh chỉ 300, tui 700.
[50:25]Thì chuyện gì sẽ xảy ra?
[50:30]Mất cái phần 200 ngàn đó là mất cả quyền lợi của gia đình mình luôn á. Vì nếu đụng trường hợp mà mâu thuẫn quyền lợi như vậy, ai có ý kiến gì giơ tay lên thầy nói nghe.
[50:43]Đáng lẽ là người 500 ngàn, mà thầy nói 500 ngàn là nhẹ đó, ví dụ bây giờ làm ăn lớn với nhau, ta lời được 1 tỷ. Đáng lẽ chia một người 500 triệu, giờ người kia nói: "Không, phần tui 600 triệu, anh 400." Mất 100 triệu, cái phần lớn thế này người ta giết nhau được nè. Thầy vừa đặt ra cái tình huống rất là khó xử. Đáng lẽ chia nhau là đều 500 triệu, 500 triệu, giờ một người họ giành 600, mình mất 100, mình xử làm sao? Ai có ý kiến gì để giữ sự hòa thuận?
[51:15]Ta sẽ có hai cái trường hợp, một là nói thôi phải nhịn, thôi mình chấp nhận lấy 400 để cho người kia 600 để giữ được hòa thuận. Còn một người sẽ có ý kiến rằng: "Hổng cần hòa thuận nữa, đánh nhau tới cùng, lấy lại được cho được đủ 500." Đúng không ạ? Ai là người sẽ chấp nhận mình mất 100 triệu để giữ sự hòa thuận giơ tay lên? Ồ, hoan hô, xin cho tràng pháo tay. Ai chấp nhận là hổng bây giờ hổng có hòa thuận gì nữa, đánh nhau tới cùng để giữ cho được 100 triệu giơ tay lên? Cũng có một số người gan dạ giơ tay lên luôn, chiến đấu tới cùng. Xin cám ơn sự thành thật. Nhưng mà tuy nhiên thế này, ta sẽ đặt vấn đề này nè.
[51:56]Nếu mình là một người tham lam á, tiếc của thì hổng đợi tới 100 triệu đâu, 10 triệu là chơi tới cùng. Nhưng mà vì ta là Phật tử, ta biết đạo, ta biết rằng thế gian này phù du, của cải này là thứ tạm bợ, chết chẳng ai mang theo được, ta chỉ mang theo được tội phước. Cho nên vì vậy, ta sẵn sàng coi nhẹ cái quyền lợi đó để ta chấp nhận cái phần thiệt thòi về mình mà giữ sự hòa thuận. Người Phật tử nào hiểu được điều này sẽ chấp nhận nhường nhịn để sống bình an, để giữ hòa khí, và dĩ nhiên ta được cái phần thưởng ở cõi khác. Còn bây giờ ta chấp nhận thiệt thòi. Đó là những người mà hồi nãy câu hỏi đầu tiên đã giơ tay lên.
[52:41]Những người như vậy sống được như vậy sẽ được cái phần thưởng rất lớn ở một cõi khác. Khi ta chấp nhận thiệt thòi cái quyền lợi tạm bợ này để ta có được cái quý hơn cái quyền lợi, đó là sự hòa thuận, đó là cái hòa khí. Xin một lần nữa thầy tán dương những người đã dám giơ tay như vậy.
[53:03]Nhưng bây giờ ta đặt trường hợp nè: ví dụ như là khi ta chia nhau một người ví dụ bây giờ chia nhau một người 50 triệu, mà cái nợ của mình ở nhà là 50 triệu, mà người kia họ chỉ đưa mình 40 triệu thôi. Mà nếu mà ta thiếu 10 triệu là cái người nợ đòi đòi nhà, đòi gia đình mình, họ tới làm rất là phiền, thì lúc đó ta còn dám nhịn không? Ta giơ tay nói thôi bỏ 10 triệu bớt để giữ cho hòa khí có không? Không nổi! Lúc đó ta bị cái thúc bách của nợ nần, bị trách nhiệm đối với gia đình, ta không dám nhịn cái 10 triệu này. Đúng không ạ? Đó, đặt cái tình huống này bắt đầu khó rồi đó, chứ không phải đơn giản như hồi nãy là mình chấp nhận bỏ 100 triệu đâu.
[53:43]Hồi nãy ai giơ tay bỏ 100 triệu là đã gan rồi đó. Nhưng bây giờ thầy rút lại thôi còn 10 triệu thôi, mà nói nhà mình nghèo, 10 triệu là lớn, mà nợ đòi, thiếu số 10 triệu đó không được. Bắt đầu mình không dám nhường rồi. Cân nhắc không dám nhường, phải bắt đầu phải tranh cãi, kiện tụng lấy cho được 10 triệu để đem về trả nợ, không phải đơn giản. Rồi bây giờ nói ví dụ như là một ông một ông bộ trưởng, một quốc gia đi ra họp ở nước ngoài để bàn về việc giao dịch thương mại, thì trong khi bàn như vậy là ổng phải đặt quyền lợi tổ quốc lên trên. Bên kia nước ngoài thì họ muốn ép mình, ổng thì phải bảo vệ quyền lợi của mình, sẽ không có cái chuyện mà nói là:
[54:22]"Thôi, nhường cho anh thôi. Thôi tôi nhường cho anh mấy tỉnh, tôi nhường cho anh cái mỏ dầu á. Thôi tôi tôi nhường cho anh cái thuế đó luôn á, để khỏi để giữ hòa khí." Không có chuyện đó! Nhường kiểu đó là giết dân mình. Cho nên là buộc lòng phải đấu tranh để bảo vệ quyền lợi. Thì ở đây ta thấy nè: ta rất muốn nhường nếu đó là cá nhân ta. Ta sẵn sàng nhường hết, ta bỏ hết, thế gian này là vô nghĩa, của cải là phù du, nếu cá nhân ta chấp nhận bỏ hết. Nhưng ta sẽ rất khó nhường trong cái trường hợp mà cái quyền lợi đó nó liên quan đến nhiều người chung quanh ta, liên quan đến con cái ta, gia đình ta, họ hàng ta, nhân dân ta, rất là khó nhường.
[55:02]Cho nên đây là một trường hợp mà cái người họ có trách nhiệm, họ phải tính toán rất là kỹ, chứ ta không thể kết luận một chiều, không thể gặp ai nói thôi mày bỏ đi mày nhường đi mày thôi bỏ đi nhường đi, không có được, mang tội chết. Có những trường hợp nhường lại mang tội. Còn đa phần ta nhường thì ta có phước. Khi ta nhường cái quyền lợi cho người khác để ta giữ hòa khí, ta rất có phước. Nhưng mà có những trường hợp cái trách nhiệm ta nặng quá, ta nhường cho người này tức là ta hại những người khác thì ta lại mang tội. Cho nên cái việc mà nhường hay là không nhường rất khó tính toán một chiều, không thể kết luận một chiều được.
[55:39]Đây là thuộc về trí tuệ và đạo đức của những người có trách nhiệm nên ta không dám bàn sâu. Ví dụ bây giờ việc một ông bộ trưởng ổng ra ngoài ổng họp, giành quyền lợi cho đất nước, mình không có chuyên môn mình chịu thua không dám bàn. Thôi cứ để các ngài có trách nhiệm, có trình độ làm gì đó làm. Ta là dân ta cứ ủng hộ thôi, chứ không dám nói gì. Còn trên đạo lý thì ta nói là có những trường hợp mà mâu thuẫn quyền lợi mà nếu chỉ là cá nhân một mình ta, ta chấp nhận bỏ hết. Như có vị, có một lần có một ngôi chùa có vị bổn sư ổng tịch, ổng tịch bất ngờ mà ổng chưa kịp chỉ định người trụ trì. Thì ở đó có một ông sư huynh lớn nhất thì đúng ra
[56:19]vừa đạo đức mà vừa thâm niên, vừa tuổi đạo, tuổi lạp rồi phải lên làm trụ trì. Nhưng mà ông sư huynh này ổng mới phát hiện ra cái người sư đệ mình quá thèm khát trụ trì. Ông sư đệ là ổng đi tùm lum gặp Phật tử để ổng vận động Phật tử là nhờ Phật tử vô tới chùa để mà năn nỉ ông sư huynh nhường cái chức trụ trì cho ông sư em. Thì ổng ổng mới biết nghe tin đó thôi là trong một đêm, lúc 4:00 sáng, ổng lặng lẽ ổng đã chuẩn bị sẵn cái tay nải, ổng chỉ mang theo vài bộ đồ và ổng chỉ để lại một bức thư nhẹ nhàng, ổng chỉ để thế này: "Sư đệ hãy trụ trì và ráng kế thừa cái sự nghiệp của của sư phụ." Ổng đi mất luôn, không nói lời nào.
[57:01]Nhưng mà rồi cái phước nó bù lại, khi ổng ra đi như vậy thì cái người sư đệ khóc vì cũng hối hận và thương sư huynh, nhưng mừng, mừng vì mình được trụ trì, ông sư huynh không giành nữa, sung sướng vô cùng, cái tình huynh đệ rất là thắm thiết, mặc dầu chẳng bao giờ gặp nhau, nhờ như vậy trong đạo Phật không có sự xung đột giữa hai anh em. Còn ông sư huynh thì ổng đi ổng đi học, nhưng mà cái số của ổng á, đi học tới đâu người ta cũng đưa ổng lên làm lớn, đi tới đâu người ta cũng mời ổng làm trụ trì, đi tới đâu cũng mời làm chúng trưởng vì cái phước, cái đức như vậy. Nó có quá bù lại, mà đó là chuyện cá nhân.
[57:35]Trong đạo cũng đã từng có nhiều chuyện nhường nhịn như vậy và rất là đẹp. Thì trong đời như vậy, nếu là chuyện cá nhân của ta, ta cũng sẵn sàng bỏ hết, chẳng màng. Đó là cái nguyên tắc để giữ hòa khí, và người Phật tử phải hiểu điều này: ta không cần quyền lợi, ta không cần của cải. Ta hiểu được điều đó, sống được như vậy ta mới có thể tạo được sự hòa thuận này nha. Tuy nhiên có vài cái nguyên tắc mà Phật đã dạy thì ta nhớ thế này: thứ nhất là thấy lợi đừng nhúng tay vào. Thấy lợi mà nhúng tay vào dễ sinh chuyện, đó là người tu á, người xuất gia á. Còn người cư sĩ thì thôi buộc lòng phải làm ăn,
[58:10]hễ thấy cái chuyện gì mà làm có lời thì thì phải làm ăn để mà làm sao? Vừa nuôi sống bản thân, gia đình, mà vừa có tiền để làm việc phước. Cho nên người cư sĩ vất vả hơn người tu sĩ là vậy. Cái người tu sĩ á thấy lợi, tránh để giữ đạo hạnh của mình cho thanh cao. Còn cái người cư sĩ á nhiều khi thấy lợi phải nhảy vô, đi vào trong cái ô trược đó để mà tìm cái lợi mà có tiền mà giúp đời, giúp đạo. Nên người cư sĩ nhiều khi đáng thương rất là đáng thương, đáng quý như vậy. Nguyên tắc thứ hai là đôi khi ta chấp nhận thiệt thòi phần mình để mua lấy sự hòa thuận và hãy vui vẻ vì điều này. Có những lúc ta thiệt thòi, nhưng mà nếu đổi lại là sự hòa thuận thì ta hãy
[58:52]xem cái đó là một điều đáng giá để ta ta làm, đáng giá để ta nhường. Cái thứ ba là còn nếu lúc nào ta phải đấu tranh để giành lấy quyền lợi thì cái sự đấu tranh đó chỉ có ý nghĩa khi mà ta vì quyền lợi của nhiều người khác chứ không phải vì mình. Ta ngăn chặn cái sự hiếu thắng của kẻ tham lam và cái sự đấu tranh của ta là có tính giáo dục, ta đấu tranh để ngăn cho người kia đừng tham, đừng kiêu, đừng làm xằng bậy nữa. Trong trường hợp đó thì ta đấu tranh, chấp nhận đấu tranh. Có nghĩa là ta không đấu tranh để giành quyền lợi cho mình, mà ta đấu tranh để giáo dục người khác thì ta đấu tranh, như vậy thôi.
[59:35]Đó là nói về phần xung đột về quyền lợi. Bây giờ ta nói về cái sự hòa thuận trong gia đình chút. Gia đình là cái tổ ấm căn bản của con người. Thì cũng cái người vậy, rời bỏ cha mẹ mình đi làm ăn xa rồi đi lấy vợ xa luôn, lâu năm thì mười họa 5 năm, 10 năm mới về thăm cha mình một lần. Rồi đến khi thất bại, vợ ly dị, à con là theo vợ, một mình mình lại thất nghiệp không có việc làm thì người đó sẽ đi về đâu?
[1:00:11]Cuối cùng người đó quay về chỗ cha mẹ mình, chỗ gia đình mình, anh em mình á. Người ta nhớ gia đình là cái tổ ấm cuối cùng, là tổ ấm căn bản, tổ ấm ban đầu cũng là tổ ấm cuối cùng của mỗi con người. Cho nên vì vậy, từ khi ta còn nhỏ cho tới ngày ta nhắm mắt lìa đời, ta phải luôn cố gắng xây dựng cái hòa thuận trong gia đình mình vì đó là cái tổ ấm quý giá nhất của của chúng ta. Gia đình mà không hòa thuận là địa ngục. Nên để có một gia đình hòa thuận thì cha mẹ phải tu dưỡng, mẫu mực cái bản thân mình, đồng thời phải khéo dạy con. Muốn dạy con thì cha mẹ phải mẫu mực, chứ không thể người cha mà vừa dạy con mà vừa chửi thề được.
[1:00:57]Vừa chửi thề thì không vừa dạy con được, hoặc là vừa nhậu, vừa uống rượu say ngất nga ngất ngưỡng mà kêu con mình ra nói chuyện đạo lý thánh hiền, không được. Cho nên là cha mẹ phải mẫu mực rồi phải khéo dạy con, đó là nguyên tắc. Còn cái người con á khi bắt đầu có ý thức rồi thì phải góp phần xây dựng cái sự hòa thuận của gia đình. Mà cái tình gia đình là tình thiêng liêng nên anh em phải luôn luôn nhường nhịn quyền lợi cho nhau. Đã là anh chị em thì đừng nghĩ tới cái chuyện mà giành quyền lợi của nhau. Mình nhường được là cứ nhường, ừ. Trong gia đình sẽ có một vài người bướng bỉnh, chỉ thích làm theo ý mình làm cho gia đình bất hòa thì ta phải bám theo cái người đó,
[1:01:39]ta khuyên mãi, khuyên cho tới ngày nào người đó hết bướng thì thôi. Thì vì cái bướng bỉnh là chỉ thích làm theo ý mình là cái nguyên nhân phá vỡ cái sự hòa thuận của gia đình gay gắt nhất. Nên sự hòa thuận của gia đình là rất quan trọng trước khi ta xây dựng được cái sự hòa thuận cho cộng đồng lớn hơn hoặc là nói rằng ta xây dựng cho cái nền hòa bình của thế giới. Và ta nhớ một điều nữa, cái sự thương yêu và sự nuông chiều rất là khác nhau. Ta nuông chiều nhau là ta làm cho nhau hư. Ta thương yêu nhau không phải là nuông chiều mà thương yêu nhau nghĩa là làm sao cho nhau tốt lên, hạnh phúc hơn, chứ không phải là nuông chiều, thỏa mãn cái tạm thời.
[1:02:23]Và chính vì ta thương yêu mà ta biết giáo dục nhau thì sẽ tạo thành một cái gia đình hòa thuận lâu dài, còn nếu không, ta chỉ thương yêu, nuông chiều hoặc trong đó có sự ích kỷ, ganh ghét và bướng bỉnh thì gia đình sẽ không còn hòa thuận và sẽ trở thành địa ngục. Lúc nào đó ta đau khổ, ta không còn chỗ để trở về. Bây giờ ta nói về sự hòa thuận ở trong chùa. Chùa là một nơi nói về cái tâm linh là tương đồng. Nhưng mà nói về huyết thống thì mỗi người một một huyết thống khác nhau, mỗi người một gia đình khác nhau góp lại đây. Ví dụ, bây giờ ta bao nhiêu ngàn đang bao nhiêu ngàn người đang ngồi đây cũng vậy.
[1:03:05]Nếu mà nói cái chung, tất cả chúng ta đều là con của Phật. Chúng ta chung trong cái tâm linh này và cái tâm linh tối cao này là cái gì không gì có thể thay thế được, so sánh được. Chính vì cái chung đồng tối cao đó, chính vì Đức Phật thiêng liêng đó, chính vì dòng máu từ bi mầu nhiệm chảy trong trái tim ta đó mà ta ngồi đây với nhau, lắng nghe nhau và thương yêu nhau. Cái thiêng liêng này nó vượt qua mọi ranh giới, mọi cái đẳng cấp, tuổi tác, giàu sang, sắc tộc, chủng tộc gì hết để chúng ta quý trọng nhau, để chúng ta nối kết tình thân ái với nhau. Vì cái sự rung động trong cái tâm linh này nó vượt hơn mọi điều khác. Nhớ như vậy.
[1:03:55]Còn nói về vật chất, huyết thống, sinh học thì ta mỗi người một gia đình chẳng ai giống ai, mỗi người một cái gen của một gia đình chẳng ai giống ai hết. Bây giờ đã đến đây rồi, vì Phật mà ta đến đây thì ta phải xây dựng cái sự hòa thuận trong đạo tràng, xây dựng cái sự hòa thuận trong chùa theo đúng như lời Phật dạy. Vì không bao giờ ta chấp nhận một đạo Phật từ bi, nhân ái lúc nào cũng chủ trương xây dựng hòa thuận, hòa hợp, hòa bình cho con người mà lại có những người đệ tử Phật bước vào trong chùa lại xung đột, thù ghét, ganh ghét, gây gổ với nhau. Đó là điều làm ngược lại lời Phật dạy, mà ta phải hiểu thế này:
[1:04:39]Ta làm ngược lại lời Phật dạy thì chỉ có địa ngục chờ ta thôi. Ta đến chùa mà ta gây gổ, ta xung đột, ta hơn thua, ta tranh giành, ta nói xấu qua nói xấu lại, ta làm cho nhiều người thoái tâm không dám đi chùa nữa, ta làm cho những người họ mất niềm tin, họ mất cái tâm đạo, cái tội của ta nặng hơn núi. Hãy nhớ cái điều đó. Ví dụ như có người nào đó trong gia đình có thể ghét nhau chút xíu, giận nhau chút xíu năm ba ngày vẫn phải ở trong nhà rồi từ từ hòa thuận lại. Còn cái người nào họ đến chùa mà họ chứng kiến cái cảnh thù ghét, hơn thua, chỉ trích, nói xấu qua nói xấu lại, họ mất niềm tin, họ mất đạo tâm rồi không bao giờ họ
[1:05:19]tới chùa nữa và đời họ chìm trong bóng tối. Thì để cho họ chìm trong bóng tối, họ mất đạo tâm, cái tội của ta không có gì có thể cân đong đo đếm được. Nên vì vậy, khi một người Phật tử đến chùa, ta nhận được cái đạo lý từ nơi Phật, từ nơi thầy thì ta phải đem cái đạo lý đó áp dụng trở lại, xây dựng lại cái chùa của mình liền, làm cho cái ngôi chùa đó đẹp hơn, thanh bình hơn, hạnh phúc hơn, hòa thuận hơn, thương yêu hơn. Để chi? Để cho còn bao nhiêu người đến sau ta nữa, mỗi khi họ đặt chân vào chùa, nhiều khi chưa kịp nghe lời thầy dạy mà đã nhận ra được cái hạnh phúc, cái thương yêu, cái thiêng liêng của ngôi chùa rồi.
[1:06:05]Mà nếu ta làm được như vậy, cái công đức của ta là vô lượng, vô biên. Ta làm cho người khác có được đạo tâm. Ta làm cho những người đã có đạo tâm thì tăng trưởng thêm đạo tâm, kiên cố được đạo tâm. Một ngày nào đó ta sẽ từ giã cõi đời này, hoặc một ngày nào đó ta sẽ rời đi qua một cái địa phương khác để sinh hoạt ở một ngôi chùa khác thì những người đến sau ta hưởng được cái cái đạo đức của ta, cái sự hòa thuận mà ta đã để lại nơi ngôi chùa đó, họ tiếp tục họ xây dựng cái sự hòa thuận đạo đức cho ngôi chùa đó thì công đức của ta là sự nối tiếp bất tận. Và đời nào ta sinh ra nơi đâu cũng chắc chắn sinh về cõi lành
[1:06:47]và được chư Phật, chư Bồ Tát thương yêu, dìu dắt, dạy dỗ ta. Cho nên, cái bổn phận mà ta xây dựng cái sự hòa thuận trong một ngôi chùa là điều cực kỳ quan trọng. Từng Phật tử ta phải hết sức nỗ lực của mình, một khi đã đặt chân vào chùa rồi là trong tâm niệm của ta phải nhớ một điều, ta phải thương yêu hết mọi người huynh đệ của ta trong chùa. Ta tôn kính Phật, ta tôn kính quý thầy, quý cô nhưng ta phải tôn trọng và thương yêu những huynh đệ cùng đến đây để cùng tu, cùng nghe pháp, cùng công quả, cùng học hỏi.
[1:07:25]Vì có thể ta khác nhau về nhiều thứ, về huyết thống nhưng mà ta chung nhau cái tâm linh tối thượng vì ta cùng là con của Phật. Nên ta phải làm gì đó để thương yêu, để hòa thuận, để giữ gìn cái đạo tâm kiên cố của biết bao nhiêu con người còn đến đây nữa. Ừ. Có thể là ta khác nhau nhiều thứ mà nhất là cái vùng Tây Nguyên ta nhiều khi ta khác nhau về cái dân tộc nữa. Có người là người Kinh, có người là người Ê Đê, có người Hơ Nông, người Dao, vân vân vậy. Nhưng mà tất cả đều phải được vượt qua, không còn ranh giới nữa. Tất cả chỉ còn là con của Phật thôi, con của Phật thôi. Để chúng ta thương yêu nhau, cùng nhau giúp đỡ nhau trong cái sự tu học.
[1:08:13]Và nếu quý hơn nữa, ta còn giúp nhau được nhau trong đời sống nữa thì cái phúc đức thật là vô lượng. Khi ta vào trong chùa á thì nhớ là thế này: Tuyệt đối là không còn cái ghét nha. Người Phật tử không có cái ghét trong bụng, không được ghét ai hết, vì ta là con Phật, ta mang cái dòng máu từ bi của Phật rồi, chỉ có thương nhau thôi, không được ghét nhau. Thứ hai là ta tập sống đời sống vô ngã triệt để. Không còn thấy mình là quan trọng, không còn thấy cái tâm mình là quan trọng, cái ý kiến của mình là quan trọng, cái ý muốn mình là quan trọng nữa. Mà ta chỉ còn có gì? Có đạo lý của Phật dạy, có lời dạy của thầy mình,
[1:08:53]có cái ý muốn của huynh đệ mình thôi, còn ý muốn của mình bỏ xuống đất cho cho kiến ăn. Nói: "Chị muốn cái gì?". Nói: "Dạ, ý muốn của em, em bỏ xuống đất cho kiến ăn rồi. Chỉ còn cái ý muốn của huynh đệ thôi, huynh đệ muốn gì em làm nấy". Nói: "Bây giờ huynh đệ muốn chị vô rửa cầu tiêu?". "Dạ, xin tuân lệnh", đi liền. Không. Được không ạ? Được chứ. Nên vào chùa không còn ý muốn mình nữa, nhớ như vậy, chỉ còn ý muốn huynh đệ. Mình sống bằng ý muốn huynh đệ mình mà thôi. Tập vô ngã triệt để như vậy. Rồi vô chùa cũng không có tuổi nữa. Nói: "Nói bà năm nay mấy tuổi rồi?". Nói: "Dạ, thưa tôi cũng còn nhỏ tuổi". Nói:
[1:09:35]"Thấy tóc bạc rồi sao còn nhỏ?". "Dạ, bởi vì ở trong đạo cái tuổi không quan trọng mà cái đạo hạnh mới quan trọng, mà tôi thấy cái đạo hạnh tôi còn kém quá cho nên lúc nào tôi cũng thấy tôi nhỏ hơn các huynh đệ". Vào chùa là vậy, không còn tính cái tuổi. Ngay cả nói nói: "Cụ vào chùa lâu bao lâu rồi?". Nói: "Tôi vào chùa tu được 30 năm rồi". "Ồ, thâm niên quá". Nói: "Không, 30 năm không quan trọng mà cái đạo hạnh mới quan trọng. Mặc dầu tôi 30 năm nhưng mà tôi thấy tôi vẫn còn kém hơn, có những huynh đệ đến đây chỉ 3 năm thôi mà đạo hạnh đã rất là lớn mà tôi cảm thấy tôi không bằng được. Mà trong đạo Phật, cái vô ngã mới là quan trọng, cái đạo hạnh mới là quan trọng".
[1:10:20]Vậy. Mà nếu ai cũng hiểu như vậy, ai cũng sống vô ngã như vậy, không xem cái ý muốn mình là quan trọng, không xem tuổi tác, sự giàu sang, chủng tộc mình là quan trọng thì ta xây dựng được cái sự hòa thuận trong cái đạo tràng của mình, trong cái chùa của mình và cái phước đó là cực kỳ lớn lao. Bây giờ ta nói đến cái sự hòa thuận của quốc gia nè. Như ta cũng biết vậy, trong một quốc gia lớn như vậy, đông như vậy thì chắc chắn con người ta có nhiều sự khác biệt ghê gớm lắm, khác nhau về địa phương, về chủng tộc, về tôn giáo, đủ thứ hết. Nhưng mà ta biết rằng vượt qua mọi điều đó, ta phải chung nhau một điều,
[1:11:04]đó là lòng yêu đất nước mình, yêu đất nước Việt Nam của mình. Ví dụ mình là người Ra-đê hay người Kinh hay người Ê-đê hay người Mán, người Dao gì cũng vậy, chúng ta đều chung nhau một đất nước, một Tổ quốc. Và đó là điều mà ta hòa thuận được với nhau, và ta vượt qua cái thành kiến về cái bè phái, địa phương hay tôn giáo. Địa phương nào cũng là người Việt Nam, phe phái nào cũng người Việt Nam, và tôn giáo nào cũng là người Việt Nam, nên vì vậy ta phải yêu nước. Và nơi cái lòng yêu nước này thì ta thương yêu nhau được, vượt qua được. Và chính vì điều này ta ta hòa thuận được với nhau.
[1:11:43]Và bây giờ bất cứ cái gì xảy ra vậy, thì cùng yêu nước Việt Nam thì ta cùng cái lý tưởng bảo vệ, xây dựng cái đất nước của mình, cho nên ta sẵn sàng vượt qua những cái bất hòa. Ví dụ có ai gây gổ ta, ta cũng nói: "Ôi kệ, ông đó cũng người Việt Nam như mình." Có người nào đó họ ghét ta, ta cũng chưa kịp trả lời ta cũng nói: "Thôi, ổng cũng người Việt Nam như mình, cứ thương nhau cái đã." Mà nếu ai cũng lấy cái câu này để nói thì ta sẽ xây dựng cái tình yêu nước tràn ngập trên đất nước mình. Bất cứ chuyện gì nói: "Ủa, sao anh nhường cái ông đó vậy?" Nói: "Tại ổng cũng người Việt Nam." Nếu ta cứ đem ra:
[1:12:17]"Vì ta là người Việt Nam với nhau nên ta cứ phải thương nhau, cứ phải giúp nhau, cứ phải nhường nhau", thì ta sẽ tạo thành cái tình yêu nước nó thấm vào con cháu ta, vào xóm làng ta tất cả.
[1:12:31]Đó, ta nói thế này, ví dụ bây giờ có những đứa bé nó lớn lên, cái nó thành cái người điêu ngoa, xảo trá. Cái hỏi: "Tại sao vậy?" Nếu ta đi tìm cho kỹ ra, ta phát hiện ra chính ba mẹ của đứa bé đó thực sự đã có cái điêu ngoa, xảo trá, trong cuộc sống không thật. Và đứa con nó sống bên cạnh ba mẹ mấy chục năm nó thấm cái đó liền, và nó xem đó là một cái sự khôn ngoan phải có, nên nó lớn lên nó đối xử với đời nó cũng thấm cái điêu ngoa, xảo trá. Hoặc nói bây giờ ở trong cái chùa cũng vậy, một ông thầy ổng lớn lên, tự nhiên ổng cứ coi trọng tiền bạc. Nếu mình điều tra cho kỹ thì phát hiện ra bởi vì cái ông
[1:13:13]bổn sư gốc trước đó cũng coi nặng tiền bạc, cái vô tình nó thấm vào trong đệ tử trong mấy chục năm không hay. Ngược lại cũng vậy, nếu một gia đình mà mình thấy người con lớn lên đức hạnh, xem nhẹ cái vật chất mà coi trọng cái tình nghĩa, hỏi ra thì cha mẹ cũng là người sống như vậy, nên đã vô tình thấm vào tim con mình, vào tiềm thức con mình một cái lối sống coi trọng nghĩa khí mà coi khinh tiền bạc. Thì trong chùa cũng vậy, có những người tu sĩ lớn lên sống chỉ một lòng vì đạo mà chẳng cần để ý tới cái cá nhân, cái lợi ích của riêng mình. Tìm hiểu cho kỹ thì ra bởi vì cái ông sư phụ ổng cũng như vậy.
[1:13:54]Khi ổng làm cái việc gì, cái động cơ của ổng là vì đạo, vì chúng sinh, chứ không bao giờ vì cái lợi lộc, quyền lợi vật chất cá nhân. Mà mấy mươi năm người đệ tử sống được bên cạnh ông thầy như vậy, người đệ tử cũng thấm cái đạo lý đó luôn, nên lớn lên bước ra đi làm đạo chẳng bao giờ nghĩ tới cái lợi ích cá nhân mình. Thì cũng vậy, bây giờ ta đối xử với con người thì ta cũng nghĩ: "Ôi, ổng cũng là người Việt Nam." Mặc dầu mình cũng ở trong đất nước mình thôi, mà gặp một người đi ngoài đường vất vả ta giúp đỡ, nói: "Vì người Việt Nam." Thấy cái người đó họ nói nặng ta, ta nhường một tiếng, nói:
[1:14:29]"Vì người đó cũng là người Việt Nam." Mà nếu ta cũng luôn luôn nhắc nhau cái câu: "Vì là người Việt Nam nên phải thương nhau, giúp nhau, nhường nhau", ta mang cái tinh thần đó ta sống suốt bao nhiêu năm cả cuộc đời của mình thì ta sẽ làm lây lan cái tinh thần đó vào trong tim, trong óc, trong tiềm thức biết bao nhiêu người chung quanh mình, và sẽ tạo thành cái tình yêu nước nồng nàn, cháy bỏng, giúp cho đất nước ta được bình yên, vững chắc và hòa thuận như vậy. Cho nên từ nay về sau nhớ, sống với nhau trên cuộc đời, đối xử với nhau hãy nhớ cái phương châm: "Vì mình cùng là người Việt Nam", được không ạ? Được không?
[1:15:04]Nhớ nhắc điều đó nha.
[1:15:09]Bây giờ ta nói tới một cái lớn vô cùng, đó là cái hòa thuận, cái hòa bình của thế giới. Thế giới này quá mênh mông, nên sự khác biệt, sự đa dạng là cực kỳ lớn về sắc tộc, quốc gia, chính trị, tôn giáo, quyền lợi, quyền lực. Cho nên bây giờ mà nói sao xóa đi những cái khác biệt đó để cho thế giới trở lại chung đồng, có được cái hòa bình, hòa thuận là một điều dường như ảo tưởng, dường như ảo tưởng. Nhưng mà con người phải vượt qua cái ảo tưởng đó, vượt qua sự khác biệt đó để đem lại cho thế giới này một cái sự hiện thực về cái hòa bình và hòa thuận. Nói bây giờ xây dựng hòa bình cho thế giới, nói:
[1:15:54]"Không được đâu anh ơi, con người ta quá khác biệt nhau về chính trị, quốc gia, chủng tộc, quyền lực, quyền lợi. Con người ta trên thế giới mênh mông này sẽ mãi mãi xung đột, không bao giờ hòa bình được." Mình nói: "Đừng có bao giờ bi quan, hãy quyết tâm. Từng người quyết tâm, tất cả mọi người quyết tâm thì thế giới sẽ có hòa bình."
[1:16:17]Nhưng mà ai là người quyết tâm? Ai là người dám quyết tâm sẽ vượt qua mọi sự khác biệt của thế giới này để nghĩ đến cái tình yêu nhân loại chung đồng, để nghĩ đến cái nền hòa bình cho toàn thế giới này? Ai là người dám quyết tâm như vậy, giơ tay lên thầy coi. Ba người.
[1:16:40]Những người mà không giơ tay là những người rất thành thật. Thầy xin thành thật khen ngợi những người thành thật, đúng là không dám giơ tay. Còn những người dám giơ tay, thầy rất khen những người rất là liều mạng.
[1:16:56]Vì cái vấn đề này lớn quá! Vấn đề mà nói ta vượt qua hết mọi sự khác biệt trên thế giới này về chủng tộc, sắc tộc, chính trị, quốc gia, ranh giới, quyền lợi, quyền lực để ta xây dựng nên cái nền hòa bình, hòa thuận cho thế giới là cái người phải nói rất vĩ đại, tấm lòng rất vĩ đại mới dám nghĩ đến điều này. Nhưng đã đến lúc ta phải làm, vì thế giới càng lúc càng nhỏ bé lại. Cái phương tiện kỹ thuật ngày hôm nay khiến cho thế giới càng lúc càng nhỏ lại, từ một nước này đi qua một nước kia rất là nhanh chóng, từ một quốc gia này liên lạc một quốc gia kia rất là dễ dàng. Việc ảnh hưởng một xảy ra một quốc gia này sẽ lập tức ảnh hưởng tới
[1:17:36]một quốc gia bên cạnh liền, nên thế giới càng lúc càng nhỏ bé lại. Cho nên vì vậy vừa rồi chúng tôi có làm một bài nhạc "Small World", Thế Giới Nhỏ Bé. Cái bài hát thế này: Hành tinh không lớn như ta thường nghe ở ngày trước. Miền anh giông tố qua nhưng lòng tôi như chìm sâu. Vùng anh nghe chiến tranh, tôi quặn đau dòng lệ rơi.
[1:18:09]Từ lâu ta đã quên ta là anh em mà thôi.
[1:18:17]Tức là một cái quốc gia này bị ngập lụt là mình ở đây lòng mình cũng như là chìm ngập luôn. Một cuộc chiến tranh xảy ra máu đổ, đầu rơi ở đâu đó, ở đây nước mắt mình cũng tuôn chảy, vì thế giới này đã nhỏ bé và ảnh hưởng lẫn nhau. Đã đến lúc ta phải ý thức điều này để quyết tâm xây dựng một thế giới hòa bình, hòa thuận. Và người Phật tử phải là người đi đầu, bởi vì đạo Phật là đạo từ bi vô lượng mà. Cho nên chứ nói vì nói là ai là người quyết tâm vượt qua những sự khác biệt của thế giới để mưu tìm cái hòa bình cho thế giới, thì ai có thể ngần ngại không giơ tay, nhưng người Phật tử phải là người giơ tay đầu tiên,
[1:18:56]bởi vì đạo lý của Phật cho ta đầy đủ những cái điều đó, đầy đủ những quyết tâm đó. Bây giờ hỏi lại: Ai là người dám quyết tâm vượt qua mọi sự khác biệt của loài người để mơ ước đến cái hòa bình cho thế giới, xin giơ tay lên? Hoan hô! Xin cho tràng pháo tay lẫn nhau. Rất là cảm ơn quý Phật tử. Và xin hãy mang cái thông điệp này, hãy mang cái quyết tâm này truyền cho khắp mọi người chung quanh mình nha, cho khắp cái người thân, kẻ sơ trên khắp thế giới này. Vì ngày hôm nay ta gieo cái hạt giống tình thương yêu này thì một ngày sau này thế giới sẽ có cái tình thương yêu và hòa bình, còn nếu ngày hôm nay ta không gieo cái ý niệm này thì
[1:19:37]mãi mãi thế giới là hận thù, là chia cắt, như vậy. Cho nên hôm nay ta hãy gieo cái ý niệm này: hòa thuận, thương yêu để một ngày mai kia thế giới được hòa bình, được hạnh phúc nha. Bây giờ ta sẽ nói về sự hòa thuận của các bậc Thánh. Nãy giờ là ta nói cái sự hòa thuận của phàm phu, cho nên ta phải đối phó tùm lum, phải làm thế này, phải làm thế kia để được hòa thuận. Bây giờ ta hỏi: "Thế còn các bậc Thánh sẽ hòa thuận với nhau như thế nào?" thì ta nói thế này:
[1:20:11]Các bậc Thánh luôn luôn hòa thuận bởi vì các Ngài vô ngã, không có cái ta. Không có cái ta. Các Ngài không có thấy có cái ta, cho nên luôn luôn hòa thuận, chẳng có gì xung đột. Đó là điều thứ nhất. Cái điều thứ hai là các Ngài luôn luôn thấy đúng một lẽ phải chung, nên không cãi nhau nữa. Mình thì thấy điều này là đúng, người kia thấy điều kia là đúng, còn các bậc Thánh thấy có một điều đúng giống nhau, cho nên không bao giờ cãi nhau, không bao giờ khác nhau, nên các bậc Thánh luôn luôn hòa thuận. Cái thứ ba là ở các bậc Thánh, chưa cần nói, tâm và tâm đã hiểu nhau, đã cảm thông nhau bằng thần thông.
[1:20:50]Các Ngài sống với nhau bằng tâm, không bằng lời nói. Cái người kia chưa nói là tâm bên đây đã biết hết rồi. Cho nên cái sự cảm thông luôn luôn là tràn đầy. Vị này cũng tức là vị kia, vị kia cũng tức là vị nọ, nên không có sự khác biệt. Không có bản ngã riêng, không có ý muốn riêng, không có cái quan điểm khác, và luôn luôn là tràn ngập sự cảm thông, nên các bậc Thánh luôn luôn là hòa thuận. Điều thứ tư nữa là đem đến sự hòa thuận của các bậc Thánh nữa là thế này: việc của người này thì những người khác luôn luôn làm phụ. Ví dụ như ta niệm danh hiệu Bồ Tát Quan Âm, nhưng đừng nghĩ rằng luôn luôn Bồ Tát Quan Âm độ ta,
[1:21:32]mà đó có thể là một vị Bồ Tát bất chừng nào đó đi ngang qua, thấy ta niệm Bồ Tát Quan Âm, các Ngài ra tay giúp liền, mà không cần phải niệm danh hiệu của trúng cái tên của Ngài, vì các Ngài không có tên. Cho nên ta chỉ cần niệm danh hiệu một danh hiệu Phật Bổn Sư thôi là mười phương chư Phật đã chứng minh cho ta. Ta chỉ cần lạy một Phật Quan Âm thôi là mười phương chư Bồ Tát đã chứng minh, gia hộ cho ta. Vì đó là hạnh nguyện của chư Thánh, nên chư Thánh là tuyệt đối luôn luôn hòa thuận. Hôm nay ta nói với nhau về đề tài Đời Sống Hòa Thuận để ta đón mừng cái mùa Vu Lan thiêng liêng. Trong đó, ta nói đến cái sự nguyên nhân của sự bất hòa,
[1:22:16]cái cách để vượt qua sự bất hòa đó, đạt được sự hòa thuận, mà gay gắt nhất là sự xung đột về quyền lợi. Ta cũng nói về việc xây dựng sự hòa thuận trong gia đình, trong cộng đồng, xây dựng sự hòa thuận trong đạo tràng, trong chùa. Ta cũng nói đến sự hòa thuận quốc gia và lớn nhất là ta nói đến sự hòa thuận của thế giới. Cuối cùng, ta chiêm ngưỡng cái sự hòa thuận của chư Thánh bởi cái sự vô ngã, cái từ bi, cái trí tuệ của các Ngài. Xin nguyện cho pháp giới chúng sinh sống với nhau trong cái lòng thương yêu, hòa thuận. Xin chúc cho quý Phật tử một mùa Vu Lan mọi điều tốt lành, hạnh phúc và tinh tấn.
[1:22:58]Xin chúc cho chùa Nam Thiên mỗi ngày một thăng tiến, và hẹn ngày chúng ta còn gặp lại nhau. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:23:13]Lang thang từ khi xa quê nhà, lòng con luôn luôn hướng về nhà.
[1:23:22]Khốn cùng trần đời ôi đã lắm, sóng xô làm kiếp con người ôi đầy xót xa.
[1:23:35]Con nguyện cầu cho cuộc đời, cho con người lại nên biết vui tươi.
[1:23:48]Riêng con nguyện làm sỏi đá, tô thắm bờ ao, người mau bước qua.
[1:23:58]Là làn mây trắng trong vắt trời cao, đón gió cười reo.
[1:24:10]Là nghìn sen báu thơm ngát mùi hương, tha thiết thầm trao.
[1:24:20]Là vầng trăng sáng soi khắp trần gian, lấp lánh rừng sâu.
[1:24:31]Là triệu cơn gió ban phát làn hương, thơm ngát ngọt ngào.
[1:24:42]Cho con người gần lại với nhau, cho muôn loài một nguồn sống vui tươi, cho cuộc đời một niềm tin mới nơi đây.
[1:24:59]Ôi Đấng Từ Tôn, muôn đức từ bi bừng sáng rạng ngời.
[1:25:11]Đây suối nguồn luôn tràn đầy, đóa hoa Điều Ngự dành trọn cho nhau.
[1:25:22]Đây đóa hoa đẹp đời, ban cho kiếp người
[1:25:31]một lần sáng tươi.