[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:24]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:39]Nam Mô Bổn
[0:45]Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Cung thỉnh Thượng tọa an tọa, các con ngồi xuống.
[1:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con kính bạch trên Hòa thượng viện chủ tu viện Bát Nhã, xin kính thưa chư tôn đức Tăng Ni đã dày công tổ chức nên cái khóa tu mùa hè này, và cũng kính thưa các các con thân mến. Hôm nay một cái duyên lành giữa cái đất trời Bảo Lộc, trong cái rừng Đamb'ri như một cái thiên đường này, ta có một cái khu rừng thông, một ngôi chùa yên ắng, thiêng liêng, đẹp đẽ, và có một cái khóa tu mùa hè thiêng liêng như thế này. Tụi con đã về đây được mấy ngày cũng sắp sửa được bảy ngày rồi. Thì đây sẽ là một cái dấu ấn đẹp trong cuộc đời của tụi con. Hiện nay trên cả nước đều có những cái khóa tu mùa hè như thế này.
[1:59]Nhưng mà để được một cái khung cảnh thiêng liêng như thế này thì hình như Bát Nhã này là nhất á. Bát Nhã này là nhất. Lác đác khắp từ Nam Trung Bắc đều có tổ chức cái khóa tu mùa hè hết. Giờ cái các thầy cô trong đạo Phật đều có cái lòng yêu thương đối với lớp trẻ tụi con, muốn cho tụi con định hướng lại cái tâm hồn mình, cái cuộc đời mình qua những cái khóa tu này. Nên quý thầy cô đã tổ chức rất nhiều, như trong chùa của thầy, chùa Phật Quang ở Bà Rịa - Vũng Tàu, chùa đó cũng nằm trên núi, thầy tổ chức suốt một tháng rưỡi, cái dạng tháng rưỡi. Nhưng mà cái số lượng không nhiều như vậy và không được cái khung cảnh đẹp như thế này.
[2:41]Nhưng mà tổ chức suốt mấy chục năm cũng quen, cũng vừa xong cái khóa khóa tu đạo đức mùa hè, rồi quý thầy cô mới phải xếp vào cái khóa tĩnh tu riêng của quý thầy cô hết một tuần, rồi bắt đầu mới thầy mới đi ra đây. Ra đây thì phải nói đây là một nơi hết sức là lý tưởng. Trong đời tụi con, một lần tụi con được ghé qua đây, và có thể tụi con
[3:09]không không bao giờ trở lại được nữa. Có thể tụi con sẽ vì cái cuộc đời, cái nhân duyên của mình rồi trôi đi luôn, khi không trở lại với bóng chùa, với mái chùa, nghe tiếng chuông, nghe quý thầy, quý cô nữa. Và có thể tụi con có cơ hội trở lại. Nhưng ít ra một lần trong cuộc đời tụi con mà bước vào cái khung cảnh này thì tụi con đã gieo vào trong tâm hồn của mình một cái hạt giống kỳ lạ. Thầy chưa nói là hạt giống loại gì, nhưng một hạt giống hết sức kỳ lạ giữa cái thời đại này. Là vì sao vậy? Bởi vì giữa cái thời đại này, cái ranh giới văn hóa giữa các quốc gia dường như đang bị phá vỡ. Ta có ranh giới, cái biên giới của quốc gia,
[3:59]của chủ quyền, à của hải quan, à của địa dư, của địa chính, có. Nhưng mà từ xưa nó có một cái ranh giới gọi là ranh giới của văn hóa. Tức là cái người ở cái vùng này họ sống theo cái tập tục này, ví dụ nè, ở tập tục này đó thì đàn ông là phải ăn hiếp vợ, ví dụ vậy. Nhưng bước qua cái làng kia có một ranh giới khác ở một bộ tộc khác là đàn bà phải ăn hiếp chồng, hai cái ranh giới đó, cái văn hóa nó khác nhau. Ví dụ vậy, ví dụ như bên đây thì người ta phải
[4:36]phải ăn chay. Nhưng mà qua một ranh giới văn hóa khác, bên đó họ không chịu ăn chay, vân vân, nghĩa là những cái ranh giới văn hóa. Rồi có những cái ranh giới văn hóa ví dụ như là ở cái vùng này á, con cái phải biết kính trọng cha mẹ. Nhưng mà ở cái vùng khác á, cha mẹ phải kính trọng con cái. Tụi con nghe chuyện đó chưa? Chưa hả? Nó có những cái ranh giới. Nhưng bây giờ trong cái thời đại internet toàn cầu, thế giới phẳng, cái ranh giới đó vỡ, vỡ dần, vỡ dần, vỡ dần. Và người ta không còn tìm thấy cái nét đặc thù của mỗi vùng nữa. Và các văn hóa nó ảnh hưởng lẫn nhau. Cái văn hóa nào mà lôi cuốn được người ta nhiều thì trở nên chiếm ưu thế.
[5:27]Thầy nói ví dụ một điểm này, ví dụ điểm này thôi. Giờ cái ở tụi con cái tuổi này bắt đầu lớn lên, thì cái sinh lý nó phát triển, tụi con gọi là tuổi dậy thì. Các hormone sinh dục trong người bắt đầu nó khởi lên và nó phát triển ảnh hưởng vào tâm lý, bắt đầu tụi con bắt đầu biết yêu, biết mơ mộng. Tụi con biết yêu chưa cà? Không biết, đừng nói biết. Biết chứ nói thiệt thầy nghe coi. Bắt đầu mình để ý người khác phái phải không ạ? Vô lớp liếc cô này, liếc cô kia, á. Đó là cái tuổi lớn lên như vậy, bắt đầu cái để ý cái cái yêu thương như vậy, thì ở vùng nào cũng bị như vậy, bất cứ vùng nào trên thế giới đều
[6:07]giống nhau về tâm sinh lý đó hết, lớn lên chút bắt đầu phải yêu. Nhưng nhưng cái quy định của văn hóa nó điều chỉnh cái thái độ yêu, cái tâm hồn yêu mỗi vùng khác nhau ạ. Ví dụ như Á Đông thì là có cái văn hóa là nam nữ thụ thụ bất thân. Người nam nữ phải giữ khoảng cách với nhau, không có yêu sớm, không yêu vội, và phải biết giữ mình, biết kiềm chế, không buông tuồng, không dễ dãi. Đó là một mảng văn hóa của Á Đông tồn tại suốt mấy nghìn năm. Nhưng mà bước qua bên Tây phương một cái, khác liền. Con người ta dễ dãi, buông tuồng, à không kiềm chế, và nếu mà nói theo Việt Nam mình là hư hỏng sớm.
[6:54]Và cái hư hỏng sớm nó kéo theo cái hệ lụy là gì? Cái gia đình họ không bền vững. Khi có gia đình rồi gia đình nó rất dễ tan vỡ. Bởi vì sao? Bởi vì trước khi có gia đình sống buông tuồng, dễ dãi về tình cảm quá. Đó là một mảng văn hóa. Còn mảng văn hóa Á Đông mình, con người ta kềm giữ, câu thúc, kiềm chế mình á, không có dễ dãi trong tình cảm, nên đến khi mà lập gia đình rồi thì gia đình rất là bền vững. Và thường ở Á Đông người ta sống nhau tới khi chết luôn, chết rồi vẫn còn thủy chung, vẫn còn yêu thương. Cái gia đình Á Đông nó bền vững đến như vậy. Nhưng mà ngày hôm nay thì cái gia đình của Á Đông bắt đầu
[7:36]cũng vỡ dần, vỡ dần, cũng dễ ly dị từ từ, vì sao? Vì cái văn hóa, cái lối sống Tây phương nó tràn qua, cái lớp trẻ tụi con cũng bắt đầu dễ dãi về tình cảm, dễ dãi về tình cảm mà có nơi dễ dãi cả về tình dục nữa, hư luôn. Do đó là cái ranh giới văn hóa nó không còn, những cái điều tốt nó không chiếm được thế giới này mà ngược lại cái điều xấu nó lại dễ lây lan và nó xâm chiếm cái thế giới này, rất là nguy hiểm. Có một lần cái thầy có một người Phật tử nữ cái lấy chồng người Mỹ, lấy chồng người Mỹ đi làm ở một cái cái cơ quan nước ngoài, công ty nước ngoài sao lại gặp lại yêu thương. Mà cái cô Phật tử người nữ này là lúc mà nó còn nhỏ xíu á
[8:23]là lúc đó gia đình bị bị bị phá sản á là chính thầy phải nuôi. Lớn lên đi học, lớn đi học rồi cái ra trường rồi đi làm rồi lấy chồng, cái dắt cái ông chồng người Mỹ về gặp thầy, sắp sửa cưới cái dắt về gặp thầy. Thì nói chuyện thì thầy mới thì thầy mới nói với cái ông người Mỹ đó, thầy nói thế này là: Anh rất may mắn khi anh cưới cô này. Bởi vì đây là một cô gái hoàn toàn đạo đức, trong sạch từ nhỏ tới lớn. Vì thầy là thầy, là sư phụ, thầy biết từ nhỏ tới lớn nó sống như thế nào, nó sống đạo đức như thế nào biết lớn. Và một cái điều nữa là cái gia đình ở Việt Nam á nó bền vững và không ai thích ly dị hết.
[9:07]Nên anh anh lấy một người vợ Việt Nam anh phải hiểu điều này, là người vợ Việt Nam họ trung thủy với chồng, họ yêu thương chồng, và không bao giờ muốn ly dị, họ muốn cái gia đình bền vững tới tới chết. Cái cái anh chàng người Mỹ mới nói thế này: Dạ đó là điều mà tôi tôi yêu quý cái đất nước Việt Nam này vì cái điều đó. À. Thì lúc đó nghe câu nói rồi thầy mới mừng, thầy mừng thì ra là cái giá trị mà cha ông ta giữ gìn từ bao lâu nay sự thực đó là điều quý mà đang mất dần mà thế giới họ khâm phục về cái văn hóa, một cái mảng văn hóa. Cho nên thầy nói là khi mà tụi con trong cái thời đại mà ranh giới văn hóa nó tan vỡ, những cái điều xấu nó lan tràn khắp
[9:50]nơi ở trên mạng, trong phim ảnh, trong cuộc sống, trong ngõ ngách cuộc đời này, mà cái mùa hè tụi con về đây dưới mái chùa yêu thương này để tụi con quỳ dưới chân Đức Phật, lắng nghe quý thầy, quý cô dạy dỗ, tụi con là những người tụi con là những sinh vật quý hiếm sắp tuyệt chủng. Là sao vậy? Tại vì Những người mà biết yêu quý cái cái tâm linh, yêu quý cái văn hóa Á Đông, thực ra bây giờ đang là điều hiếm trên thế giới. Cho nên, tụi con là những người mà ý thức được điều đó, tập trung về đây để đi tìm lại cái cội nguồn tâm linh của dân tộc là điều hết sức là quý giá. Do đó, thầy gọi tụi con là những sinh vật quý hiếm
[10:34]đó, được đưa vào sách đỏ sắp tuyệt chủng. Và cái trách nhiệm của tụi con là gì? Đã một lần tụi con đặt chân lên đây, ghi được cái dấu ấn văn hóa Phật giáo này rồi, tụi con phải mãi mãi giữ gìn trong tim này để đem cái văn hóa này giữ gìn suốt cuộc đời mình và chống lại sự xâm lăng của những văn hóa ngoại lai mà phá vỡ cái đẹp của của thế giới này. Thầy nói của thế giới chứ không phải riêng Á Đông đâu. Bằng cớ là cái ông người Mỹ đó mà. Ông người Mỹ ổng lại sống bên nước Mỹ, sống một đất nước mà buông tuồng, dễ dãi về tình cảm, gia đình cứ ly dị lia lịa. Nhưng mở miệng phải nói một câu thế này:
[11:12]"Là tôi yêu quý cái lối sống này, cái lối sống mà vợ chồng chung thủy, gia đình bền vững không ly dị". Đó là cái lương tâm con người, cái đẹp con người ai cũng thấy điều đó cả, nhưng mà cái văn hóa của Mỹ không cho phép, nó cứ phá vỡ hết. Còn ở Việt Nam mình thì vẫn đang còn cố gắng giữ gìn, gượng chống lại như vậy. Cho nên, trong cuộc hành trình sắp tới, thế giới mỗi ngày mỗi đi tới. Mỗi ngày mỗi đi tới, mỗi ngày một tiến bộ, công nghệ thông tin điện thoại internet càng lúc là càng nhanh càng nhạy. Bây giờ người ta đã nghiên cứu rồi, một cái bộ phim, nói một bộ phim mà kỹ thuật số 6 GB trong 2 giây đồng hồ tải vèo bay về máy liền.
[11:54]Còn trước đây để tải một bộ phim 6 GB tụi con phải tải mất bao lâu? 15 phút, hả? Trước đây nữa là 3 tiếng đồng hồ, trước đây nữa 1 ngày tải một bộ phim. Bây giờ trong 2 giây, tích tắc cái vèo bay bộ phim về máy liền. Cho nên trên thế giới không còn ranh giới, cái gì cũng biết được hết. Nhưng mà để biết nhiều như vậy có làm tâm hồn người ta tốt lên hay không? Cái tâm hồn người ta tốt lên hay không không phải là cái kỹ thuật, mà chính là cái đạo đức, cái văn hóa mà ngày nay tụi con về đây nghe một câu kinh, một lời kệ, một lời nhắc nhở của quý thầy quý cô, nhìn thấy hình ảnh tăng ni, cái hình ảnh cao quý thiêng liêng
[12:33]nghiêm trang quỳ xuống trước tượng Phật, trong lòng tụi con, tụi con sống dậy một điều kỳ lạ mà thầy nói gieo vào tâm hồn tụi con một hạt giống kỳ lạ, hiếm có là như vậy. Giờ thầy nói qua một cái ví dụ khác. Đây tụi con đã xem phim Mỹ chưa? Xem hết rồi phải không? Trong đó có một cái đặc điểm thế này, là con nít rất hỗn với bố mẹ. Tụi con có thấy điều đó không? Thấy không? Thấy kỳ lạ là bố mẹ nói một câu rất nhã nhặn, nó nạt lại. Bố mẹ nói nữa, nó vô phòng đóng cửa cái rầm. Hoặc là, nghĩa là nó nói chuyện với bố mẹ là nó cứ chửi, cứ mắng, cứ nạt mà bố mẹ đứng im re. Đứng bị khuất phục và không dám làm gì.
[13:16]Mình nhìn cái đó mình không hiểu nổi nó cái văn hóa, lối sống kỳ lạ như vậy. Bố mẹ là người sinh mình ra, nuôi mình khôn lớn, cực khổ biết bao nhiêu vì mình mà không dám rầy, không dám la, cứ phải chiều chuộng, phải năn nỉ, phải nịnh bợ. Nó cái lối sống gì quái lạ, ngược đời như vậy. Và thầy nói cái lối sống này nó đưa đến đâu? Nó đưa đến tất cả những điều mà đau khổ của xã hội. Vì vì sao vậy? Vì đứa nhỏ cái bản ngã nó nó tăng trưởng sớm quá. Nó không biết kính sợ ba mẹ nó thì cái tôi của nó lớn quá. Mà khi cái tôi lớn, sống tới đâu nó đụng tới đó. Lớn lên nó đi vào môi trường nào nó cũng đụng chạm với người ta.
[13:58]Người ta nói vài câu là nó giận, người ta nói vài câu là nó trầm uất, người ta nói vài câu nó tự tử, nó nhảy lầu, nó uống thuốc độc, nó nhảy xuống sông vì nó không chịu đựng được. Cái ngã nó lớn quá. Còn cái văn hóa của Việt Nam mình bố mẹ đánh đau mà không được giận. Có không? Tụi con bị bố mẹ đánh đòn chưa? Có chưa?
[14:21]Nếu mà trong đời tụi con chưa bị bố mẹ đánh đòn, thầy cho rằng tụi con thiệt thòi và bất hạnh. Còn trong đời tụi con mà ai đã được bố mẹ lấy roi quất lên mông mình rồi, đó là một diễm phúc lớn.
[14:38]Ai chưa bị bố mẹ đánh roi nào, giơ tay lên thầy coi coi. Có chưa? Như vậy tụi con bị đánh hết rồi phải không? Rồi, thầy chúc mừng tụi con.
[14:53]Hồi nhỏ thầy cũng bị bố mẹ đánh. Lúc bố mẹ đánh đau, khóc, không dám giận. Khi đi tu rồi, đi vào trong đạo Phật tu hành rồi, thầy mới phát hiện ra đó là một sự rèn luyện tuyệt vời. Người mình bị đau mà không được quyền giận, cái bản ngã mình biến mất luôn. Bản ngã biến mất, cái tôi mình biến mất là sau đó mình đi vào môi trường nào cũng vậy, mình khiêm nhường, mình cung kính, mình yêu thương, nhường nhịn, mình tôn trọng người khác. Cái đạo đức mình tăng trưởng lên, cái phước mình lớn lên và dễ thành công. Còn mà cái tôi lớn quá, sống đâu cũng đụng hết. Nhiều khi cả một cái gian phòng lớn 2.000 mét vuông như cái thiền đường này
[15:34]đi, chỉ cần 2 người sống thôi cũng đụng chạm nhau nữa, vì cái tôi lớn. Cái người này ngồi góc này, người kia ngồi góc kia, liếc qua nhìn coi bữa nay người đó mặc đồ đẹp hơn mình hay không, coi ăn ngon hơn mình hay không cũng đụng chạm, chưa cần nói. Mới nhìn nhau đã đụng chạm. Rồi đi ra ngoài đường uống cà phê, thằng kia liếc mặt thấy ghét quá lại đánh nhau. Chỉ mới cái nhìn thôi là đã đụng chạm, vì cái tôi lớn quá. Còn khi từ nhỏ mình đã được bài học là hiếu kính cha mẹ, cung kính bố mẹ, bố mẹ nói gì phải vâng lời, không được cãi hả. Không có cãi, không có chuyện nói đúng sai hơn thua, không cần đúng sai, mà cần con biết vâng lời hay không.
[16:12]Mà bố mẹ đánh đòn, biết nghe lời, có đau, đau không được giận, bỗng nhiên bản ngã mình biến mất. Một cái lối rèn luyện tuyệt vời. Đó tại sao mà bây giờ bên Mỹ họ thích cho con họ đi lính. Tức cười lắm. Bữa có một cái gia đình, đó là gia đình Việt kiều đem 5 người con vô chùa thầy. Trong đó có thằng bé nó cứ nằng nặc xin mẹ nó cho nó đi lính. Mẹ nó sợ quá, mẹ là Phật tử mà, nói: "Thôi bây giờ con hãy về chùa, gặp sư phụ, rồi nói chuyện với sư phụ xong rồi hãy quyết định, bây giờ đừng quyết định." Thì nó chạy về, đây nó ở suốt mùa hè trên chùa và nó nói chuyện với thầy. Tụi nó không có nói, nó bập bẹ tiếng Việt không à, nó nói bằng tiếng Anh.
[16:52]Thầy mới nói thế này, nói thế này là: "Ở trong quân đội là lúc nào con cũng phải vâng lời cấp trên. Vâng lời cấp trên. Nên cấp trên kêu con bắn là con bóp cò con bắn. Mà con không bao giờ biết rằng con bắn đúng người hay sai người. Và có khi cấp trên ra một cái lệnh sai, give you a wrong, a wrong order, ra một cái lệnh sai, con bắn người vô tội liền, đúng không?". Nó gật đầu. "Cho nên bây giờ con thích hành động, con thích phiêu lưu, thích dấn thân vào nguy hiểm, đúng không?". Nó nói: "Đúng". "Con nên tham gia vào lính cứu hỏa, firefighter. Hoặc là tham gia vào những đội cứu hộ, rescue team. Thì như vậy con làm người hùng,
[17:39]người hành động, nhưng con cứu người chứ không có giết người. Như vậy nó hay hơn." Mà em và nói tụi con thích làm đi lính vậy, để vậy mà cha mẹ nhiều khi thích cho con đi lính để làm gì? Để tập vâng lời, vì ở nhà nó chẳng bao giờ biết vâng lời ai. Mà cái vâng lời mới là một cái bản lĩnh quý của con người. Có lần đó thầy gặp một bà người Mỹ mà. Bà lúc đó thầy đi cái cái cái một cái chuyến từ thiện, một cái bà người Mỹ bà ngồi nói chuyện, bà tâm sự, bà nói bà có đứa con trai duy nhất. Lớn lên đứa con trai đó hư hỏng, nghiện ngập, sống sa đà, vô tù bà phải kéo ra. Rồi sau đó, cuối cùng bà nói thế này:
[18:16]"Sau những lần thất bại, hư hỏng và khổ đau trong cuộc đời, nó phải học được một bài học là obedience. Nghĩa là gì?" Tụi con học tiếng Anh rồi phải không? Obey là gì? Obey? Vâng lời. Nhớ chưa ạ? Vâng lời. Nghĩa là bà đó nói thế này: "Cái bài học mà con bà phải đi qua rất nhiều cay đắng, khổ sở, tội lỗi, sai lầm mới nhận ra được là phải vâng lời mẹ." Mà lúc đó ông ta 35 tuổi rồi, già rồi. Còn ở Việt Nam mình, ta phải học bài học vâng lời từ tấm bé. Do đó, ta còn cả một khoảng thời gian dài cuộc đời phía trước để ta hành động. Vì cái người mà có cái xuất phát điểm biết vâng lời, biết kỷ luật, biết nền nếp, cái bản ngã họ nhỏ.
[19:06]Và khi cái bản ngã họ nhỏ, họ trở thành người tốt giữa cuộc đời này. Đây là cái điểm khác nhau rất đặc biệt giữa đạo Phật và các tôn giáo khác. Và đây cũng là cái điều quý giá nhất mà đạo Phật tặng cho cho chúng sinh. Mà hôm nay, cái điều quý giá đó đó, cái bản ngã nhỏ đó, cái đạo lý về cái bản ngã nhỏ, cái đạo lý về không có bản ngã đó, không có cái tôi đó, tụi con được quý thầy cô trao truyền trong cái khóa tu này. Trong cái khóa tu này, tụi con học được một cái tinh thần của Phật giáo mà cái quý giá cực độ nhất chính là làm cho cái tôi mình nhỏ đi, bé đi. Và đến nỗi như không còn có cái tôi.
[19:51]Như quý thầy ở đây, như hòa thượng ở đây, tu cả một đời để làm gì? Quý thầy quý cô ngoài kia tu cả một đời để làm gì, tụi con biết không? Tụi con biết không? Chỉ để tìm một mục tiêu duy nhất là diệt cái tôi mình đi. Đức Phật ta đắc đạo vì cái gì tụi con biết không? Là người vượt khỏi cái tôi đó, thoát khỏi chấp ngã và trở thành một Đấng Giác Ngộ thiêng liêng cho đời đời chúng sinh phải kính ngưỡng. Và cái đạo lý vô ngã tuyệt vời đó cứ truyền đời mà mà đi, mà lưu truyền. Bao nhiêu người vì cái tôi, vì cái vô ngã đó mà cúi đầu trước Đức Phật. Ngày hôm nay vậy, trong cái khóa tu mùa hè chỉ có 7 ngày ngắn ngủi
[20:39]này thôi nhưng mà tụi con được ghi cái dấu ấn lại trong cuộc đời mình là biết suốt cuộc đời còn lại tụi con sống trong môi trường nào, ở gia đình mình, ở trong trường học, sau này tụi con đi học đại học, sau này tụi con đi làm việc ở cơ quan, rồi sau này ví dụ tụi con trở thành người chỉ huy, những người lãnh đạo, nhớ một điều: lúc nào cũng kềm chế cái tôi của mình cho nhỏ xuống, không thấy có cái ta. Đây là cái đạo lý mà Phật dạy cho chúng sinh mà quý thầy quý cô truyền trao cho tụi con trong cái khóa tu này. Cái tôi nhỏ nghĩa là cái gì? Cái tôi nhỏ nghĩa là cái gì? Ví dụ. Ví dụ như là trong cái tập thể thế này, quý thầy cô phân một cái người
[21:36]đó làm tổ trưởng hay nhóm trưởng hay đội trưởng gì hả? Ở đây mình gọi là cái gì? chúng, một chúng trưởng đi, thì cái người chúng trưởng đó, nếu là người cái tôi nhỏ thì không thấy mình hơn, hơn bạn bè hơn huynh đệ của mình, mà chỉ thấy đây là bổn phận phải làm, làm cho tốt thôi. Còn cái người mà trong chúng á, nhìn cái người đó không có đố kỵ mà ủng hộ. À cái anh kia ảnh được phân công làm chúng trưởng, mình phải giúp ảnh, phải vâng lời ảnh để cho ảnh điều hành cái chúng này cho tốt lên. Đó là cái tôi nhỏ. Rồi ví dụ như bây giờ, quý thầy cô hôm nay khen. Hồi nãy đi ngoải, thầy nghe nói là cái chương trình cái gì Got
[22:20]Talent hồi hôm á, ai cũng có phần thưởng phải không hả? Tụi con biết tại sao mà ai cũng có phần thưởng không? Có phải là tất cả mọi người đều giỏi không? Có phải không? Thực sự là vì lý do gì mà ban tổ chức cho ai cũng có phần thưởng? Đố tụi con biết. Chỉ bởi vì sợ tụi con ganh tị với nhau. "Tại sao tôi cũng lên thi mà không được, người kia lên thi lại được?" Cái tâm đố kỵ, hơn thua. Quý thầy sợ tụi con xuất hiện cái tâm đó, cho nên thôi ai cũng thắng. Mà ai cũng thắng thì đó là một cuộc thi tốt hay là cuộc thi dở? Tốt hay dở? Dở con à. Cuộc thi tốt chỉ một hai người xuất sắc thôi. Còn ai cũng xuất sắc hết, tức là cuộc thi nó tổ chức dở. Nhưng mà tại sao dở?
[23:13]Bởi vì quý thầy quý cô muốn khuyến khích tụi con và không muốn tụi con ganh tị với nhau. Vì sao vậy? Vì trong cuộc đời này, ai cũng dễ bị cái tâm ganh tị làm hoen ố tâm hồn của mình. Sau này tụi con lớn lên trong cuộc đời cũng vậy. Ví dụ tụi con bước ra đi học, bạn mình nó học giỏi hơn mình, nó được khen được thưởng mà mình không được, thì tụi con thấy làm sao? Ghen tức, phải không hả? Trong lòng âm thầm có cái đố kỵ, đó chính là cái tôi. Mà đến với đạo Phật là tụi con tập làm sao diệt cái ghen tức đó đi, mình phải vui mừng vì sự thành công của bạn mình. Như là trong bài khấn nguyện đã nói vậy:
[23:52]"Xin tâm con sung sướng khi thấy người thành công hoặc gây tạo phước lành như chính con làm được." Con hiểu không? Rồi sau này tụi con bước ra tụi con đi làm, ở trong cơ quan, bỗng nhiên mình cũng làm giống như mọi người, mà cái người bên cạnh mình cái tự nhiên được cất nhắc lên chức cao, mình không được, lúc đó tụi con mất ngủ luôn cả năm trời, lòng day dứt, bất an, ganh tị cả năm trời. Và khi ai hỏi, mình lúc nào cũng khen mình và nói xấu người khác. Những cái điều đó làm cho cái phước mình tổn đi. Mà vì sao? Vì cái tôi mình lớn quá! Cái tôi mình lớn cho nên hễ ai hơn mình là mình khó chịu, mình tìm cách hạ người ta xuống, nói xấu người ta đi.
[24:34]Đó chính là cái tôi, biểu hiện của những cái tôi. Mà đạo Phật, Đức Phật dạy cho ta diệt cái tôi đó đi. Tức là thấy người ta hơn mình, phải vui mừng. Tụi con tu để được điều này: để thấy người ta hơn mình thì mình vui mừng. Nhưng mà thấy người ta kém mình thì mình làm sao? Ai biết? Cái người đời không biết tu á, cái tôi lớn á, nó sẽ có cái tâm lý thế này:
[25:07]Thấy người ta hơn mình thì mình ghét. Thấy người ta thua mình thì mình mừng, đúng không ạ? Đó là người bình thường. Bây giờ, một người biết đạo, biết tu hành, cái tâm lý nó phải ngược lại: Thấy người ta hơn mình thì mình phải, phải làm sao? Phải mừng. Thấy người ta thua mình thì mình phải, phải buồn.
[25:42]Thấy người ta thua mình mình phải buồn, câu trả lời này đúng chưa ạ? Ai cho câu trả lời hay hơn?
[25:49]Bây giờ một người theo lời Phật dạy, cái tôi nhỏ xuống, mình có đạo đức, không sống theo cái tâm lý bình thường thấy người ta hơn mình mình ghét, thấy người ta thua mình mình mừng. Mình ngược lại: Thấy người ta hơn mình, mình mừng. Thấy người ta thua mình thì phải làm sao? Ai cho câu trả lời? Con, đứng lên nói.
[26:22]Cái câu trả lời này nhảy một bước, nhưng rất đúng, cho điểm 10.
[26:32]Cái câu trả lời đúng như thế này nè con, cái tâm lý nó phải diễn biến trước khi có sự giúp đỡ nè: Thấy người ta hơn mình, mình mừng; thấy người ta thua mình, mình thương. Thương rồi mới giúp đỡ. Cho nên con nhảy một bước. Giúp đỡ là hành động, nhưng hành động nó phải từ cái tâm lý tình cảm là thương yêu trước nha. Cái tâm lý trước, nên thầy nói con nhảy một bước là như vậy. Nhưng mà vẫn đúng, vẫn đúng là đi tới cái kết quả đúng là sự giúp đỡ, con nói đúng như vậy. Nên tụi con sẽ học được rất nhiều cái đạo lý từ nơi đạo Phật. Nhưng cái điều nhỏ nhỏ là sự hơn thua giữa cuộc sống này mà tụi con phải đối diện mãi về sau: Người ta được tăng lương hơn mình,
[27:11]người ta lên chức hơn mình, người ta được khen hơn mình; hoặc gặp cái người cứ thua lẹt đẹt, nói gì người ta không hiểu, mình cứ vượt lên trên, mình cứ giàu hơn, mà người ta cứ nghèo, cứ khổ, cứ thua, cứ kém. Trong đời tụi con cứ phải đối diện cái kiểu này hoài, cứ hơn thua hơn thua hơn thua hoài suốt cuộc sống này. Trong trường học, trong cơ quan, trong gia đình cứ hơn thua hơn thua. Rồi tại sao bố mẹ mình có vẻ như thương anh chị mình hơn, hoặc là bố mẹ mình thương mình hơn người kia, vân vân. Rồi đến lúc sau này bố mẹ mình chết để lại cái gia tài, à không biết đâu cái di chúc đâu lúc gần chết cái di chúc mới lòi ra.
[27:41]À thì ra lại có miếng đất ba mẹ mình cắt ra làm mấy miếng, miếng nhỏ miếng lớn, mình được miếng nhỏ hoặc miếng lớn. Suốt cuộc đời tụi con là cứ phải gặp cái chuyện hơn thua này hoài. Và bây giờ tụi con phải chuẩn bị tâm hồn để đối diện với cái hơn thua đó. Tụi con phải chuẩn bị tâm hồn đối diện với hơn thua đó là làm sao? Ai hơn mình thì mình mừng, ai kém mình thì mình thương. Nhớ như vậy. Và tụi con đi qua cuộc đời hết sức bình an và hạnh phúc bởi vì mình đã chuẩn bị tâm lý này rồi. Đó là một cái gọi là cái văn hóa, cái lối sống, cái tình cảm, cái đạo đức mà Đức Phật cho tụi con, quý thầy quý cô truyền trao cho tụi con như vậy.
[28:23]Ít nhất trong cái khóa mùa hè trong 7 ngày, đây cũng là một dấu ấn để lại trong cuộc đời của tụi con như vậy. Đó cũng là cái tôi nhỏ đi đó. Hoặc là thế này:
[28:36]Thường thường á, cái người lớn tuổi á, họ có khuynh hướng là bảo thủ. Vì sao vậy? Vì họ đã thành công rồi. Họ thành công rồi và họ muốn là cái con đường họ đã đi là chân lý, không ai thay đổi được nữa.
[28:53]Thầy nói ví dụ như Hòa thượng ta ở đây. Hòa thượng ta đây là người mà khai sơn phá thạch đến cái vùng Bảo Lộc này dựng chùa, là tiếp nhận, độ đệ tử, mở mang, hoằng truyền Chánh pháp, và bây giờ trở thành một bậc thầy có uy đức lớn ở cái vùng này. Nếu Hòa thượng ta là người bảo thủ, Hòa thượng ta sẽ nói rằng đây là chân lý, con đường tôi đi là đúng. Đó là người bảo thủ. Và tất cả những người lớn đều bị tâm lý đó hết. Mà hôm nay, chiều hôm qua thầy đến đây gặp Hòa thượng. Nghe tiếng Hòa thượng thì đã lâu, anh em biết nhau đã lâu, hôm qua mới tận mà mặt gặp mặt, mới phát hiện một điều bất ngờ: Tại sao ông Hòa thượng già này mà ổng đẹp trai đến như vậy?
[29:41]Phải sao như vậy?
[29:46]Một cái phát hiện thứ hai nữa, sau khi vài câu chuyện nói xong mới phát hiện tại sao Hòa thượng này ông tốt bụng đến như vậy. Hòa thượng tốt bụng và đạo đức cực kỳ. Rồi khi mà nói chuyện thêm điều nữa phát hiện: Ông Hòa thượng này, ông Hòa thượng già này lại là người không hề bảo thủ, cố chấp. Trên con đường đi buổi sáng nay, trong cái trời mờ sương, hai anh em đi với nhau trên con đường mà sương gió thổi qua ầm ầm, Hòa thượng nói một câu về Đạo Phật Việt Nam. Hòa thượng nói những điều thiếu sót mà Đạo Phật Việt Nam cần phải bổ sung. Thì thầy mới phát hiện một điều nữa: Ông Hòa thượng của mình quá tuyệt vời,
[30:29]ổng không hề bảo thủ cố chấp cái con đường mình đã đi qua. Tức là con đường mình đã đi qua thành công rồi, Hòa thượng vẫn coi như không. Hòa thượng phải tiếp tục phải bổ sung, phải hoàn thiện, phải bước tới nữa. Con người cực kỳ hiếm! Cho một tràng pháo tay nữa cho...
[30:49]Còn đa phần, đa phần mọi người không được như vậy. Đa phần là tới cái tuổi lớn chút xíu, đã thành công rồi thì ai cũng nói mình là số một, con đường tôi đã đi qua thành công, đó là chân lý. Mà ai là người trẻ đến sau mà muốn cải cách là gặp phải sự phản đối quyết liệt. Nhưng mà lớp trẻ tụi con thì sao? Lớp trẻ tụi con là những lớp khai phá mới. Không thích, nó không thích đi đường đó, nó đi đường khác à. Ví dụ như bây giờ, ví dụ tụi con có người cha làm thầy giáo, ông thầy giáo lớn lên ổng đi dạy học ổn định nuôi gia đình và ổng thấy cái nghề giáo rất là hay, ổng cũng muốn con mình lớn lên làm nghề giáo.
[31:29]Nhưng mà tụi con lớn lên có thích đi dạy học không? Có không? Thích làm cái gì? Tụi con thích những điều mới mẻ, những điều hứa hẹn hơn. Tụi con nhìn thấy ba mẹ mình sáng đi dạy, về ổng ho sù sụ, tối ổng thắp đèn ổng đi ổng chấm bài ổng soạn giáo án ổng thấy mệt quá, phải không? Ta sao lại không thấy thích mà thích khai phá những chân trời mới. Thích làm cái gì? Nói: "Con thích bay lên trời cao nhìn cái trái đất này hoặc là thích lặn xuống biển sâu coi dưới đó có cái gì, thích làm một nhà khoa học để tìm ra những công nghệ mới cho cái thế giới này", vân vân. Tụi con mới nói chuyện với bố mẹ, nói: "Con thích đi khoa học." Nói:
[32:08]"Thôi, con đừng đi cái ngành đó nó rủi ro." Nhưng mà mình thì nói: "Không, con thích vậy đó." Nên lớp trẻ tụi con là thích cái mới, cái đột phá, cái sáng tạo, nhưng mà cái lớp người già thì sao? Thì bảo thủ, cố chấp. Và thế giới này làm sao? Xung đột hai cái, hai cái thế hệ đó, thường là như vậy. Và như vậy, tại sao? Bởi vì cái người già họ muốn ổn định, đừng xáo trộn. Còn tụi con thì muốn khai phá mới lên. Nhưng mà người già thấy lớp trẻ tụi con khai phá mới lên thì sợ tụi con làm xã hội nó bất ổn, nó xáo trộn. Bây giờ thầy đố tụi con ai cho thầy câu trả lời, nha, ai cho thầy câu trả lời đúng nhất:
[32:54]Một bên là người già thì bảo thủ vì muốn xã hội ổn định, một bên lớp trẻ tụi con thích đột phá sáng tạo nhưng có thể gây xáo trộn. Vậy cái thái độ đúng nhất là gì? Ai cho câu trả lời?
[33:12]Dạ bạch thầy là dù là người bảo thủ hay là người khai sáng mới thì theo con hiểu là chỉ cần theo một chân lý đó là mình làm việc gì cũng phù hợp với chuẩn mực đạo đức và nhân cách thì dù là bảo thủ hay là khai sáng mới thì đều phù hợp ạ. Ai cho tôi một rồi, cảm ơn con. Ai có câu trả lời bổ sung thêm? Con. Kính thưa thầy theo con là câu trả lời đúng là chúng ta cũng cần sự khai phá mới và chúng ta cũng cần sự bảo thủ khi tuổi trẻ chúng ta có thể xài ván khai phá mới nhưng người già của chúng ta cũng có thể đưa những ý kiến bảo thủ ra nhưng nó hợp lý cho giới trẻ chúng ta, chúng ta có thể học hỏi thêm và không làm xáo trộn sự cân
[34:03]bằng của xã hội và đi đúng chuẩn mực của đạo đức ạ.
[34:10]Tụi con đồng ý với câu trả lời này không? Đồng ý phải không? Dường như câu trả lời của con là bao gồm luôn cả câu trả lời của bạn nó vô trong. Con mới ban đầu con có vẻ hơi thiếu nhưng về sau con đã bổ sung kịp thời là như thế này. Cái thế giới này, xã hội này luôn luôn cần sự khai phá mới để tiến bộ cho nên con nói là người trẻ con phải khai phá đúng không? Nhưng mà con lại nói là cũng cần cái bảo thủ nên con hơi bị nhầm, nhưng một lát sau con nói thế này tức là cần ý kiến của người lớn để tiếp tục giữ sự ổn định cho cộng đồng xã hội phải không à? Ý con là như vậy đó là tuyệt vời, câu trả lời đúng nhất.
[34:48]Mà bạn kia thì nói là có một cái mẫu số chung không biết cũ hay mới, không biết già hay trẻ nhưng có một cái mẫu số chung không bao giờ được thay đổi đó là những chuẩn mực đạo đức mà nhờ như vậy xã hội ổn định, câu của con cũng rất là tuyệt vời. Nên thôi cảm ơn tụi con ha, cho tràng pháo tay. À xin hỏi ban tổ chức xin hỏi ban tổ chức. Thôi ban tổ chức nhưng mà cao cấp nhất là Hòa thượng đi. Với những câu trả lời đúng ta có phần thưởng, có kẹo, bánh gì thêm không ạ? Thấy
[35:24]không? Quý thầy, quý cô làm ơn ghi nhận giùm nha, mấy vị những em nào có câu trả lời tốt lát thưởng giùm. Như vậy rất cảm ơn tụi con, hay lắm. Bây giờ thầy lấy cái ý tụi con. Những cái chuẩn mực đạo đức mà dù thời đại có thay đổi thì những chuẩn mực đó vẫn không bao giờ thay đổi, những cái chuẩn mực đó sẽ làm cho xã hội ổn định. Đó. Như thế không cần biết người già hay người trẻ, dù không biết là 1000 năm trước hay 1000 năm sau nhưng có những điều không bao giờ được thay đổi. Ví dụ như sự lễ độ cái lễ phép giữa người với người, giữa người nhỏ đối với người lớn. Trong đạo Phật thì ta có luân hồi tái sinh.
[36:09]Ờ mà luân hồi tái sinh thì thôi không cần biết nhưng mà trước mắt ta người nào sinh ra đời trước ta ta vẫn có cái điều có cái sự quý trọng nhất định nha, vì tuổi lớn hơn. Để tôn trọng một người thì ta có nhiều lý do để tôn trọng. Ví dụ như người đó giỏi hơn mình, mình cũng tôn trọng. Người đó
[36:33]vai vế đẳng cấp lớn hơn mình, mình cũng tôn trọng. Ừ. Và có một điều nữa là người đó tuổi lớn hơn mình, mình phải tôn trọng. Đây là cái phổ quát của nhân loại thì cái lễ độ này là cái mà cũng được xem là một chuẩn mực đạo đức. Dù ngàn năm sau, ngàn năm trước điều này không nên thay đổi. Tức là người nhỏ tuổi gặp người lớn tuổi vẫn phải dành một sự tôn trọng nhất định. Đó là một chuẩn mực đạo đức. Hoặc là thế này
[37:08]là cái lòng hiếu kính đối với cha mẹ. Đó là một chuẩn mực đạo đức đừng bao giờ thay đổi dù ngàn năm trước hay 1000 năm sau. Bố mẹ sinh ra mình, yêu thương mình, cực khổ dạy dỗ mình thì mình phải hiếu kính bố mẹ. Cái đạo lý này, cái văn hóa này, cái lối sống này đừng bao giờ thay đổi vì nó là chuẩn mực. Cho nên trong chùa cứ hay nhắc đi nhắc lại cái lòng hiếu này là con cái phải hiếu kính, phụng thờ bố mẹ trừ những người xuất gia thôi. Vì những người xuất gia là họ phải đành phải quên cái tình riêng của gia đình mà đi tìm đến một cái nghĩa vụ cao cả hơn thì chấp nhận, còn nếu không phải người xuất gia thì ai cũng phải hết sức là hiếu kính bố mẹ mình.
[38:01]Đó là những cái chuẩn mực không thể thay đổi được. Hoặc là tôn sư trọng đạo, đối với một người đã dạy mình được một điều quý giá thì suốt đời mình không được quên ơn, phải kính trọng. Mà nếu đó là một vị thầy mà đã dạy cho mình rất nhiều như là nhà trường vậy đã dạy mình cả một năm rồi sau đó cuộc đời mình sẽ đi rồi mọi chuyện vào quên lãng nhưng mà cái công ơn thầy cô không bao giờ được quên. Còn nếu ở trong đạo thì vị thầy bổn sư thế độ thì còn hơn cả cha mẹ. Đó, những cái chuẩn mực đạo đức như vậy, cái ý nghĩa mà đạo lý về tôn sư trọng đạo như vậy thì ngàn năm trước và 1000 năm sau đừng thay đổi.
[38:46]Nhưng mà hiện nay cái ý nghĩa tôn sư trọng đạo đang bị phá vỡ bởi cái công nghệ giáo dục, công nghệ giáo dục. Tại vì sao? Vì công nghệ giáo dục nó có hai điều mà nó phá vỡ cái tôn sư trọng đạo. Thứ nhất là nhiều khi cái thương mại hóa nhiều quá. Người học sinh đi học phải đóng tiền, đóng tiền một cách sòng phẳng sòng phẳng cho nhà trường, sòng phẳng cho công lao thầy cô, cái a cái tình nó hết á. Cái thứ hai là nhiều khi học qua mạng chẳng biết ông thầy mình là ai nên cái tình thầy trò nó hết. Còn ngày xưa tại sao cái đạo lý tôn sư trọng đạo nó nặng như vậy là vì thế này, để thầy nói cho nghe. Hồi xưa trong cái ngôi làng tất cả đều nghèo
[39:30]nghèo như nhau có ông thầy đồ ổng dạy học. Ổng cũng nghèo nghèo thôi. Rồi cái cha mẹ mới dắt thằng con mình tới. Nói là: "Thưa thầy, xin thầy nhận con tôi làm học trò." Ông kia ổng dòm tướng tá nọ xong cái ổng thấy cũng tạm được, thôi được chấp nhận. Thế là phải làm lễ lạy thầy ba lạy, dâng lên thầy món quà tượng trưng, à miếng gạo, con gà, chai rượu gì đó. Rồi từ đó ở học với ông thầy, học với ông thầy và cơm thầy ngồi đó mà ăn, xúm nhau ra vườn cùng cuốc đất mà ăn rồi lại về nhà mình lại làm rồi trở lại ông thầy và cái nhà của thầy mình như nhà của mình. Cho nên lúc đó ông thầy giống như ông cha.
[40:09]Cái tình nó nặng và nó thiêng liêng lắm. Cho nên ngày xưa cái ai mà phản thầy thì người đó không còn xứng đáng làm con người nữa. Và cái ý nghĩa đó nó truyền đời truyền đời cho tới bao nhiêu thế hệ của Việt Nam đến bây giờ, nên người Việt Nam mình cái mà lễ phép tôn trọng thầy cô vẫn là số một thế giới hiện nay. Nhưng mà điều này đang có nguy cơ bị phá vỡ nhưng mà may mắn là nhà nước mình mới đưa ra một cái gọi là Ngày Nhà giáo Việt Nam ngày 20 tháng 11. Nhà nước mình đưa ra được cái ngày đó để mãi mãi nhắc học sinh phải tôn sư trọng đạo, giữ gìn cái văn hóa truyền thống của dân tộc. Cho nên bây giờ tụi con sau này tụi con lớn lên
[40:53]rồi tụi con thời đại sẽ lúc càng lúc càng mới hơn nhưng mà cái là kính trọng thầy cô tụi con nhớ phải giữ gìn cho tâm hồn mình và giữ gìn cho con cháu mình mãi mãi, đừng để mất đi điều này dù là cái công nghệ giáo dục trong thời đại sau này có thể sẽ thay đổi rất là nhiều. Nhiều khi mình học mình chẳng biết ông thầy mình là ai nữa nhưng mà cái tinh thần tôn sư trọng đạo là điều không thay đổi được. Bây giờ có một cái một cái văn hóa mà hết sức là thiêng liêng đối với người Việt Nam, một cái lối sống, một tình cảm hết sức là thiêng liêng đối với người Việt Nam mà chúng ta không bao giờ được bỏ mất, đó là cái lòng yêu nước.
[41:36]Hôm giờ quý thầy cô đã dạy tụi con về lòng yêu nước chưa? Dạy chưa? Chưa? Chưa là thầy mách Hòa thượng ạ. Quý thầy cô mà chưa dạy cái bài đó thầy mách Hòa thượng ạ. Tại vì trong một khóa tu đạo đức mùa hè nó chỉ có chừng bảy vấn đề lớn mà tụi con phải nắm. Thứ nhất: luật nhân quả. Thứ hai: lòng tôn kính Phật, tôn kính Tam Bảo. Thứ ba: hiếu kính cha mẹ, những cái đạo đức không thể quên. Thứ tư: tôn sư trọng đạo. Thứ năm: tình yêu nước.
[42:15]Nếu không có năm điều này là những căn bản thì ta ta bị trật. Do đó chắc có lẽ nay mai vào ngày cuối quý thầy quý cô sẽ dạy tụi con cái lòng yêu nước. Vì sao? Vì: "Quê hương nếu ai không nhớ sẽ không lớn nổi thành người." Đúng như vậy. Mình không có lòng yêu nước mình không đáng làm người đâu. Thật sự là như vậy. Vì sao vậy? Vì cái tình yêu nhân loại lớn quá, vượt ngoài tầm tay của ta và nó không thực tế. Tình yêu gia đình nhỏ bé quá làm cho ta hẹp hòi và ích kỷ nên nó có một cái tình yêu vừa ở giữa cái tình yêu nhân loại và tình yêu gia đình đó là tình yêu nước làm cho tâm hồn ta lớn lên làm cho ta không bị ích kỷ nhưng mà ta có lý tưởng để sống trên đời này.
[43:09]Cho nên tụi con phải xây dựng cho mình, hun đúc cho mình, nhắc mình, bắt mình phải yêu nước. Quê hương là gì hở mẹ mà sao cô dạy phải yêu? Quê hương là gì? Là dám nói chùm khế ngọt cho con leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày.
[43:35]À chắc nay mai quý thầy cô sẽ dạy cho con điều đó, bởi vì đó là một tình cảm thiêng liêng không thể mất được. Sau này các ranh giới giữa các quốc gia có thể nó sẽ mờ nhạt vào một thế kỷ nào đó ta không biết. Có thể là 5 thế kỷ nữa, 6 thế kỷ nữa thế giới không còn ranh giới giữa các quốc gia, có thể có tới ngày đó, ta cũng hy vọng, hổng phải không? Nhưng ngày nào các ranh giới đó còn, ta phải có bổn phận yêu thương đất nước mình tha thiết. Và khi mà tụi con yêu thương được đất nước mình tha thiết, tụi con có lý tưởng sống và không cho phép mình sống một cách tầm thường, hèn hạ, ham vui, ích kỷ, tạm bợ, buông tuồng và hư hỏng,
[44:20]vì tụi con còn có trách nhiệm để mà xây dựng cái đất nước này. Đó là cái đạo lý, cái chuẩn mực mà không thể mất được, không thể bỏ được, nhớ như vậy. Rồi tụi con có nghe cái truyền thuyết của Darwin là sự tiến hóa của các loài không? Và con người tiến hóa từ loài nào? Khỉ, đại khái vậy. Và khỉ tiến hóa từ loài nào? Từ nhiều loài nữa, phải không? Người ta tin rằng từ một sự sống đơn giản ở trái đất ngàn xưa, cái tế bào nó đột biến, nó phát triển thành ra những cái loài giống cao cấp dần dần. Dần dần thì thôi cũng được đi. Thôi người ta nói vậy mình cứ nghe vậy cái đã, cũng chưa phản đối mà cũng chưa
[45:07]phải chấp nhận liền, còn để cho khoa học ừ nghiên cứu lại, đại khái như vậy. Nhưng có một điều, loài người này sẽ tiến hóa lên loài nào? Tụi con có nghĩ ra chưa? Khỉ đã thành người rồi đó, nhưng mà người thành ai?
[45:29]Người thành ai? Đừng có thành ngợm.
[45:36]Mà người phải tiến hóa thành cái loài gì? Tụi con nghĩ coi, tụi con đoán coi. Tụi con đoán coi. Tụi con đừng có đoán thành ra nửa nửa người mà nửa người máy rồi nha, ghép chip đồ vô mà gắn này vô đưa tay ra cái là bắn súng đùng đùng cái giấu tay lại nó mất tiêu giấu trong người, không phải đâu, không phải coi phim giống như vậy đâu nha. Phải tiến hóa thành loài nào? Nghĩ ra coi. Bây giờ ai cho thầy ý kiến? Tụi con suy nghĩ rằng loài người nếu cứ tiến bộ, tiến hóa theo như Darwin nói thì sẽ thành loài nào? Tụi con cho một cái suy đoán viễn tưởng cho thầy coi, ai giơ tay lên nói? Nói nói đúng được câu này thì hòa thượng ta sẽ thưởng một món quà tuyệt vời luôn.
[46:16]Ừ. Rồi ai, ai cho câu trả lời độc đáo coi? Con? Con đứng lên đi, đứng lên. Dạ thưa thầy, theo con thì con người ta sẽ trải qua bốn giai đoạn: sinh, lão, bệnh và tử, cho nên con người sẽ tiến hóa là sẽ bị chết.
[46:42]Không không, loài nào cũng chết con. Tiến hóa tới loài nào cũng, nhớ sinh lão bệnh tử là của mọi loài. Con cá cũng chết nha, con trâu cũng chết, con khỉ cũng chết, con người cũng chết, và nếu con người sau này tiến hóa thành một loài gì đó, loài đó cũng sẽ chết, vì đó là quy luật đương nhiên rồi. Nhưng mà thầy muốn hỏi con là con người sẽ tiến hóa thành con gì, loài gì? Nha, rồi cám ơn câu trả lời. Ai có câu trả lời nào khác bổ sung? Con hả? Con giơ tay thẳng lên, đứng lên đi con, đứng lên người ta mới biết đưa micrô tới. Dạ thưa thầy, theo Darwin thì không có bây giờ thì không có còn sự tiến hóa sinh học nữa xã nữa mà là tiến hóa xã hội.
[47:23]Cho nên con người có thể tiến hóa hoàn thiện hơn thì con nghĩ là mọi người sẽ là sẽ thành Phật ạ.
[47:37]Câu trả lời hết sức là độc đáo. Ai có ý kiến gì thêm trước câu trả lời của bạn ở đây không? Con? Con? Thôi để bạn sau đi, con trả lời rồi để bạn sau đi. Mọi người rồi sẽ thành Phật, con kết luận một câu xanh rờn.
[47:53]A Di Đà Phật ạ. Dạ con xin trả lời câu hỏi của thầy là con người sẽ tiến hóa thành một loài mà con chưa đặt tên được, nhưng mà con xin mô tả người đó, đó là đầu Đưa tay ra xa con, đưa tay ra xa. Dạ thưa thầy đó là con người đầu nhỏ bởi vì kiến thức máy móc đã có sẵn rồi nên người đó không phải suy nghĩ nhiều, tai thì bé tại vì có cái tai headphone, có nhiều thiết bị công nghệ, còn mũi thì to, nhiều râu bởi vì ô nhiễm môi trường.
[48:24]Còn Còn còn chân và tay thì cực kỳ nhỏ bé, bụng thì bự vì ăn nhiều quá. A Di Đà Phật.
[48:35]Rồi, cám ơn con, được rồi, đứng yên. Ờ con có câu trả lời rất hay. À con hả, con cũng muốn nói? Thôi con nói đi. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thưa thầy là con cũng có câu trả lời gần giống với anh này là con người tay chân thì cũng sẽ bé lại, nhưng con khác một chỗ là đại não và bán cầu của đại não sẽ bự ra, bởi vì con người tiến hóa thì họ sẽ dâng lên một tầm cao mới, họ sẽ có thêm kiến thức, sẽ tiến thành loài lớn hơn và thông minh hơn, như từ khỉ trở thành người như chúng ta, nên bán cầu đại não của họ to ra và có thể điều khiển được mọi vật. Ví dụ như là bây giờ đã có những loại điện thoại có thể sử dụng bằng giọng
[49:17]nói, đó là một cũng là một tiến bộ về mặt bộ não của con người ạ. À rồi, cám ơn con, nha. Rất là thú vị. Tụi con có ai có câu có ý kiến gì thêm không, có câu trả lời gì khác nữa không?
[49:36]Dạ con con xin chào thầy ạ. Thì theo con nếu mà loài người mà tiến hóa quá thì chắc con nghĩ là sau này tại vì con có đọc rất là nhiều sách á thì con có nghĩa là loài người chúng ta đã trải qua rất là nhiều giai giai đoạn rồi và nó giống như là một cái vòng tuần hoàn, thì á nếu mà theo con nghĩ là tiếp theo mà loài người nữa thì có thể là sinh vật đơn bào, có nghĩa là nó sẽ trở về cái giai đoạn đầu tiên. Tại vì á đến một cái giai đoạn nào đó thì cái năng lượng mà ví dụ như là trong cái vũ trụ nó cũng sẽ phải trở về con số không trở lại và nó lại tiếp tục có một cái chu trình mới, thì con nghĩ là nếu mà chu trình tiếp theo nữa thì có có lẽ là sinh vật đơn bào.
[50:11]Ờ rồi rồi rồi, thầy cám ơn. Tức là ý của bạn này nói thế này: là loài người đã là đỉnh cao và sẽ sao? Phải trở lại ban đầu lại ha, bằng tế bào đơn bào lại rồi quay trở lại cái chu trình. Chu trình của vũ trụ là cứ bắt đầu rồi lại lên đỉnh cao rồi lại chấm dứt để bắt đầu lại, ý như vậy phải không? Như vậy mỗi người đều có suy nghĩ, mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười một.
[50:40]Đây thế này, theo như Darwin, ta cũng trở lại cái căn bản của Darwin, khi cái môi trường biến đổi thuận lợi đến đâu thì sinh vật sẽ tiến hóa từ cái tế bào và tâm hồn đến đó. Đúng không ạ? Đúng không? Cho nên thành cái giống loài mới, cái giống loài mới đó nó phù hợp với môi trường, tức là cái mẫu số chung là môi trường. Mà đến ngày hôm nay, khi đến cái loài người, vì cái môi trường dành cho con người đã bắt đầu phù hợp, có sông có suối, có cây có trái, có đủ thứ môi trường để con người xuất hiện thì con người xuất hiện. Và đến ngày hôm nay, đến ngày hôm nay thì cái môi trường có cho phép để xuất hiện thêm một loài người mới cao hơn loài người hay không,
[51:27]hay khác loài người hay không, cũng là do môi trường quyết định. Nên ta xem môi trường, hồi nãy con đặt ra cái vấn đề là môi trường xã hội, phải không? Con đặt ra vấn đề môi trường xã hội. Còn hai em đây thì đặt ra cái môi trường do cái sự tiến bộ khoa học, phải không? Cho nên con người sẽ bị thích nghi với cái khoa học đó mà đầu to hay đầu nhỏ rồi tay nhỏ tay to, đại khái như vậy, thích. Còn bạn kia thì bất ngờ đưa ra một cái dự đoán khác, cho rằng loài người đã là đỉnh cao nên thôi phải trở lại con zero để quay lại một vòng mới, đại khái như vậy. Thì cái câu trả lời là chưa biết, unknown. Vì sao?
[52:10]Để loài người tiếp tục sẽ như thế này, rồi môi trường sẽ ô nhiễm và tiêu diệt con người, hoặc là con người sẽ vượt lên một loài giống mới lệ thuộc vào chùa Bát Nhã. Ăn thua chùa Bát Nhã.
[52:30]Nghĩa là chùa Bát Nhã có tiếp tục mở khóa tu mùa hè hay không thì mới có loài người mới hay không? Nghĩa là sao? Nghĩa là nói về cái sự thông minh á thì đúng là gần như ta tới đỉnh cao. Và tới cái đỉnh cao xấp xỉ này, con người chạm vào cái nền văn minh của vũ trụ. Chạm vào nền văn minh vũ trụ thôi chứ ta chưa tiếp xúc được với giống loài người ngoài hành tinh. Nhưng ta chạm vào nền văn minh của vũ trụ ở cái bước thềm ban đầu là gì đố ai biết? Là cái tín hiệu không một một không không một một không, digital, kỹ thuật số. Khi mà người ta đưa hết tất cả những dữ liệu của loài người trở về kỹ thuật số, binary system,
[53:20]số nhị phân, một không không một một không không một. Tất cả dữ liệu đều biến thành con số nhị phân này hết, digital hết, ta chạm vào nền văn minh của vũ trụ. Bởi vì trên vũ trụ cũng phải đơn giản tới cái mức độ là thể hiện mọi dữ liệu bằng cái kỹ thuật số một không không một hết. Cho nên ngang chỗ này ta bắt đầu đi vào vũ trụ, nhưng mà người vũ trụ họ cao hơn nhiều, họ tiến quá xa về kỹ thuật số, còn ta mới bắt đầu của cái vài thập niên gần đây. Nhưng mà ta đã đã chạm vào rồi. Và tới lửng lơ mà để chạm vào nền văn minh vũ trụ này rồi, ta bắt đầu bị đối diện với một cái nữa là khoa học tâm linh, khoa học tâm linh.
[53:58]Hiện nay có khoảng ba triệu cái tài liệu nằm tài liệu mật nằm trong hồ sơ lưu trữ của tất cả các quốc gia về các hiện tượng tâm linh mà khoa học không giải thích được. Ví dụ đơn giản nhất là một nhà bác học ổng viết một cái dòng chữ trong tờ giấy ổng xếp lại, ổng đưa cho ông cái ông kia cầm trong tay, ông kia cầm tay là đọc vanh vách nội dung trong tờ giấy đó. Cái này không giải thích được. Hoặc là vừa rồi là có một vụ án giết người, đứa bé bị mất xác, nhưng một cái bà hàng xóm bả nằm mơ bả thấy cái xác nó được nằm ở đâu, bả báo công an, công an chạy tới nơi đào lên đúng là có cái xác đứa nhỏ.
[54:41]Tức là giấc mơ báo được cái điềm. Những cái điều đó khoa học không chứng minh được. Vô số điều vô số điều về hiện tượng tâm linh như vậy trên thế giới, mấy triệu tài liệu mật về tâm linh nằm đâu đó hết. Và các các cái là tổ chức tình báo của những quốc gia á đều xem tâm linh là có thật và khai thác nó, áp dụng vào trong tình báo hết. Áp dụng vào trong tình báo hết. Có những quốc gia trong cái nghề tình báo họ phải sử dụng bùa chú, họ phải dùng bùa để đánh đối thủ, để làm mê hoặc đối thủ. À có những quốc gia thì nuôi dưỡng những nhà thôi miên để điều khiển tâm lý của đối thủ. Có những quốc gia những tổ chức tình báo lại khai thác tâm
[55:24]linh để mà đọc được những dữ liệu mật của đối thủ. Nghĩa là bên ngoài khoa học thì chưa công nhận, chưa biết, chưa công nhận nhưng ở trong tình báo đi đầu làm hết rồi, đã sử dụng hết rồi. Cho nên vì vậy cái bước tới của loài người, tức là một loài người
[55:45]mà có cái cuộc sống tâm linh phong phú, thế giới bước qua một thế giới tâm linh. Nãy câu trả lời con là ai cũng thành Phật làm thầy hết sức bất ngờ, con đi quá lẹ, đi quá xa làm thầy không dám mơ ước, hòa thượng đây không dám mơ ước điều đó, mà chỉ nói thế này: với cái sự tiến bộ của khoa học chạm đến nền văn minh của vũ trụ và thu thập được rất nhiều cái dữ liệu về tâm linh thì con người đang đi tới cái cuộc sống tâm linh, khai phá tâm linh mà họ cho rằng giống như hai em đã nói bộ não, bộ não này còn nhiều điều chưa khai thác hết và họ muốn hiểu xem bộ não này như thế nào mà con người ta có những cái năng lực tiềm ẩn mà chưa biết hết như vậy.
[56:29]Đó đó là loài người tương lai. Nhưng mà để có thể bước vào cuộc sống tâm linh như vậy thì con người phải làm sao? Phải phải phải tu, có phương pháp tu để đi vào thế giới tâm linh. Tu chứ không phải học. Đó là lý do mà thầy nói rằng ăn thua cái chùa Bát Nhã này. Nếu chùa Bát Nhã này cứ tiếp tục mở những khóa tu mùa hè để cho mọi người, con bước tới được cái ngưỡng cửa của tâm linh, bước tới được thế giới tâm linh, bước tới được đời sống tâm linh, thì đó chính là tương lai của nhân loại. Cho nên bây giờ hỏi là loài người sẽ tiến bộ thành loài gì? Nhân loại sẽ đi tới một cái thế giới nào? Một câu trả lời:
[57:11]tâm linh, tâm linh. Và ai, ai ngày hôm nay mà nhanh chóng tiếp cận đó là những người ưu việt của nhân loại, đó là những người mở đường để tạo thành một giống loài mới cho thế giới này, đó là những con người vừa thông minh, vừa đạo đức mà vừa có cuộc sống tâm linh phong phú. Tương lai của nhân loại chính là chỗ này. Và chính là tụi con là những người đó, tụi con đang tiến hóa từ từ, tụi con dòm gương coi, bắt đầu mặt tụi con đang từ từ thay đổi. Đầu to ra đó, tai teo nhỏ lại, đại khái là như vậy. Là đời sống tâm linh mới là là tương lai của nhân loại. Vì vậy chúng ta khôn ngoan đi tắt đón đầu sự phát
[58:00]triển của nhân loại, đừng lẻo đẻo theo sau. Đừng đợi người ta chế được cái điện thoại rồi người ta bán mình xài. Đừng đợi người ta chế được máy bay rồi mình leo lên máy bay mình mua vé mình đi. Muộn rồi, cứ lẻo đẻo theo sau người ta hoài, phải đi trước người ta. Phải đoán được nhân loại đi về đâu và mình đi trước. Như vậy hôm nay dưới mái chùa Bát Nhã này, dưới Phật đài nghiêm trang, trước mặt của Hòa thượng Bổn sư tôn kính này, chúng ta đang nói tới ta đoán được cái loài người sắp tới là sẽ đi về tâm linh. Do vậy ta đi trước đón đầu bằng cách gì? Thực hiện sự tu tập tâm linh ngay từ bây giờ. Đó là con người khôn trước, đừng đợi người thế giới người ta tu hết tâm linh
[58:48]rồi bắt đầu Việt Nam mình mới lẻo đẻo đi mua vé đi theo sau, đừng. Bây giờ ta phải đi trước. Ta có thể thua họ về khoa học công nghệ rồi đó, ta thua đứt rồi đó, họ đi quá xa. Ngay cả Hàn Quốc thôi mình đã chịu không nổi. Hàn Quốc nội cái điện thoại smartphone Samsung cái đó thôi là mưa làm gió trên thế giới, qua mặt cả iPhone luôn, thông minh hơn nhiều. Mình chịu không nổi mặc dù là cũng là người Á Châu, quốc gia rất là nhỏ, mình đã thua. Nhưng bây giờ mình đoán được rằng tương lai thế giới là là tâm linh, là mũi nhọn, là công nghệ mũi nhọn là tâm linh thì ta đi trước đón đầu. Do vậy tụi con phải tinh tấn tu tập.
[59:30]Tụi con phải siêng tới chùa nhờ quý thầy quý cô dạy cho mình ngồi thiền, nhiếp tâm để đi vào thế giới tâm linh. Nói tại sao lại thiền định, nhiếp tâm mà đi vào thế giới tâm linh? Đây nó có cái công thức của nó. Ví dụ bây giờ thế này: khi con nhìn một người, con biết người ta suy nghĩ cái gì trong bụng không? Biết không? Không, bởi vì tụi con chưa có tâm linh. Nhưng mà nếu tụi con có tâm linh, tụi con đứng trước một người, tụi con biết người đó tánh tình ra sao, tốt xấu cỡ nào, thông minh hay không thông minh cỡ nào, và bất chợt người đó có một cái suy nghĩ gì hơi mạnh mình đọc ra luôn. Là nhờ đâu?
[1:00:12]Nhờ tâm linh. Nhưng mà khi nào thì tụi con mở được cái tâm linh nó ra? Khi nào những suy nghĩ trong đầu này tụi con lắng xuống được. Khi tụi con còn những suy nghĩ trong đầu là những câu nói lải nhải trong đầu thì tụi con mãi mãi ở cái cấp độ của cái nhân loại loài người cao cấp thông minh. Khi trong đầu mình đang còn những câu nói lải nhải, tụi con đang có không? Vừa nghe thầy giảng nhưng trong đầu mình đang nói phải không? Vẫn lải nhải lải nhải lải nhải nói nói gì đó. Khi nào tụi con tắt được cái đó, tụi con bước vào thế giới tâm linh. Và quý thầy quý cô đi tu, xuất gia đi tu cũng chỉ mong điều đó,
[1:00:48]tắt được những cái câu lải nhải trong đầu để bước vô thế giới tâm linh. Mà khi bước vào thế giới tâm linh rồi thì ta biết mọi điều trực tiếp, vượt thời gian, vượt không gian, không cần nhiều dữ liệu, không cần khai báo, biết trực tiếp luôn. Đó là dấu hiệu đầu tiên của tâm linh đó. Đoán trước sự việc xảy ra, biết tâm hồn người khác mà nên lo liệu như thế nào. Đó gọi là bước đầu của thế giới tâm linh, tâm linh thì còn nhiều cái nữa, nhưng đại khái là như vậy. Ví dụ như tụi con có ngồi thiền, tâm tụi con có lắng xuống thì khi vô lớp ông thầy ổng giảng, ổng nói câu thứ nhất biết trước câu thứ hai ổng nói câu gì.
[1:01:30]Cái đề toán đưa ra, cái đề toán đưa ra để thi, mình biết trước đi cái hướng nào để đi tới đáp số nhanh nhất, không có đi lằng quằng, không có mò. Trực giác phát ra rất là mạnh. Ở trên chùa thầy cũng vậy, là thầy cũng dạy thiền, bắt mọi người phải ngồi thiền hết. Thì có một con bé học sinh nó cũng mấy năm liên tiếp đều đến dự các khóa tu mùa hè 1 tháng rưỡi trên chùa, và đều ngồi thiền, về nhà tiếp tục ngồi thiền, và tâm được vào định. Cái năm nay, mới vừa rồi lên gặp quý thầy, nó nói thế này. Nó nói: "Bây giờ con phải làm gì nữa? Tại vì khi con ngồi thiền, tâm con hoàn toàn vắng lặng, không suy nghĩ.
[1:02:14]Mà trong lớp học, bạn bè lại gần con muốn nói gì, con đã biết trước nó muốn nói cái gì, thấy được tâm nó." Đó là tâm linh bắt đầu mở ra. "Còn thầy giáo trên giảng là biết thầy giáo sắp giảng cái gì luôn. Ngồi dưới này lặng lẽ, nên không có chuyện mà hiểu hay không hiểu nữa. Vì bài, ông thầy giáo mới mở miệng ra hiểu bài rồi. Chưa ông thầy chưa giảng xong bài là đã hiểu hết bài. Mà khi bài tập mà đưa ra là biết chọn hướng nào đi là tới đích liền, tới đáp số liền." Đó là nói trong học tập. Còn trong công việc, sau này khi lớn lên mà đi làm việc mà có thế giới tâm linh, người ta còn đoán ra được nhiều việc
[1:02:50]nữa, phán đoán ra bao nhiêu tình huống để mình quyết định nên làm hay không nên làm, nên đầu tư hay không nên đầu tư, còn nhiều chuyện nữa, nó thuộc về thế giới tâm linh. Nên thế giới tâm linh là tương lai của loài người. Mà để loài người có thể bước lên thành một loài người mới đó hay không, ăn thua chùa Bát Nhã, ăn thua tụi con có tinh tấn tu tập hay không, có đến chùa tu thiền hay không, mỗi năm có vào mùa hè dự khóa tu này hay không. Đó, đó là tương lai. Cho nên vì vậy, thế giới sẽ đi vào con đường đó không trật đường nào, ta đi trước đón đầu. Và tụi con, những người tuổi trẻ, tụi con sớm biết về cái sự
[1:03:28]tu tập tâm linh này chừng nào thì càng lợi ích chừng nấy. Có những người khi gặp được đạo Phật, gặp được tâm linh, khóc. Nói: "Tại sao con biết muộn đến như vậy? Ước gì con được biết trước đây 20 năm." Thấy cười nhiều người gặp thầy cũng vậy. Thầy thì thầy cũng đi giảng nơi này, nơi kia vậy, nhiều người hiểu đạo ra khóc, nói: "Phải chi mà 20 năm trước con gặp thầy." Thầy cũng cười trừ, thầy nói: "20 năm trước thầy cũng có gì đặc biệt đâu," thấy không? Tại hồi đó là mấy chục năm trước, đúng mấy chục năm trước người ta nói như vậy, thì cứ cười cười trong bụng. Thì thật ra đó là cái duyên, nhưng mà tụi con là những người có cái
[1:04:02]nhân duyên từ còn sớm ở tuổi trẻ như thế này mà đã có cơ hội về đây dự khóa tu mùa hè mà tu tập tâm linh là tụi con là những người mở đường cho nhân loại đi lên thành một loài người mới đó nha. Nhớ như vậy. Cái câu trả lời là như thế đó nha, ừ.
[1:04:29]Cái sợ nhất của con người là sự tự mãn,
[1:04:33]thấy mình đủ rồi, được rồi, tốt rồi. Đó là cái đáng sợ. Nếu trong tâm tụi con mà có cái điều thầm kín về điều này, "Ồ mình tu vậy là tốt rồi. Thôi gia đình mình vậy là được rồi. Mình học vậy là giỏi rồi," là tụi con tiêu. Đời tụi con coi như đóng lại, tương lai tụi con mất. Mà không phải riêng tụi con đâu. Tới bậc thánh A-na-hàm trong đạo Phật vẫn còn bị cái tư tưởng này.
[1:05:03]Trong đạo Phật có bốn quả vị thánh: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. A-la-hán là cao nhất. Bậc thánh rất cao là A-na-hàm là có thần thông, có thể đi xuyên qua vách tường được á. Bậc A-na-hàm bay lên hư không được, mà thậm chí dời núi đi được, cái thần lực của một bậc A-na-hàm đến mức độ như vậy. Vậy mà còn bị Phật quở là thẳm sâu trong tâm hồn vẫn còn có sự tự mãn, làm đóng lại con đường làm rất lâu, nên có những vị A-na-hàm lên trên cõi trời cả ba, bốn triệu năm rồi mới chứng A-la-hán, chính vì cái sự chủ quan, tự mãn thầm kín này. Còn tất cả chúng ta cũng vậy, một ngày nào mà trong đầu mình có cái tư tưởng
[1:05:42]thầm kín, "Như vậy được rồi, mình như vậy được rồi," là đời đóng lại. Cho nên, cái điều tụi con cẩn thận để tụi con còn có thể tiến bộ mãi trên đời này, tụi con còn có bước tới mãi. Ví dụ mình đã giàu rồi, phải giàu nữa. Tụi con giỏi rồi, giỏi nữa. Tụi con có vợ rồi, không được có vợ nữa. Nhớ như vậy, nhớ, khác nhau, ừ.
[1:06:13]Để có thể tiến bộ mãi thì ai nấy phải diệt trừ cái tâm tự mãn, nhớ như vậy. Mà nếu mà diệt trừ tâm tự mãn, biết mình còn dở thì phải phấn đấu bước tới nữa. Vì phía trước vẫn còn thênh thang, vẫn còn những chân trời bao la, bát ngát. Chỉ vì mình tự mãn, mình hết thấy liền, đôi mắt mình nhắm lại liền. Còn nếu mình biết như vậy vẫn chưa đủ, vẫn còn con đường để đi tới. Ví dụ hôm nay tụi con sau này có những người trong tụi con biết đâu tụi con sẽ có nhà bác học, phát minh ra được một điều, vẫn phải phát minh nữa. Hoặc tụi con được giải thưởng rồi, vẫn còn những công việc phải làm phấn đấu nữa. Hoặc có khi trong số tụi con có những người lên đại
[1:07:01]gia giàu sang, vẫn còn làm giàu hơn được nữa. Mà làm giàu để làm gì? Ngang đây, thầy có một câu hỏi lạc đề, câu hỏi không nằm trong bài học nhưng nó liên quan tới đạo đức và quan điểm sống. Tụi con giàu để làm gì? Thì xin câu trả lời. Xin câu trả lời. Con. Con chào thầy ạ. Theo con thì chúng ta làm giàu để giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn và nghèo khó hơn chúng ta để mọi người có cuộc sống ấm no và hạnh phúc, đó cũng là niềm vui của người giàu ạ. Tuyệt vời, cho tràng pháo tay. Ai có ý kiến gì khác hơn không? Ai có câu... Con. Đứng lên con, giơ tay xong đứng lên để biết được. Mô Phật, con chào thầy ạ.
[1:07:51]Dạ, chúng ta làm giàu để giúp đỡ cho chính mình, cho bản thân, cho gia đình, cho xã hội và cho những người nghèo khó hơn chúng ta. Ừ, câu trả lời rất giống nhưng con trình bày với một giọng văn cũng lãng mạn hơn. Rồi tốt, con. Ai có câu trả lời gì khác độc đáo hơn? Ai vậy cà? Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con nghĩ là giàu thì mình có thể giúp đỡ những người khác được. Nhưng mà con thấy rất là nhiều người giàu nhưng họ quên đi mục đích chính của họ và họ chỉ biết dùng số tiền đó vào những việc ăn chơi này nọ kia thôi ạ. Không, thầy nói nếu con giàu thì con làm gì? Thầy nói thẳng như vậy, nếu con giàu thì con sẽ làm gì?
[1:08:34]Nếu con giàu thì con sẽ dùng một số tiền đó làm những việc tốt, còn một số tiền nữa thì con sẽ dùng góp ích cho xã hội và gia đình của mình. Rồi, cảm ơn con. Câu trả lời cũng vậy. Thầy thấy phía sau lưng con nãy ai cũng giơ tay á. Như có bạn nào cũng giơ tay phía sau. Thôi nếu không có thì thôi. Rồi ai? Ai tụi con? Con, nãy con trả lời rồi. Bên đây, bên đây có mấy người giơ tay. Thưa thầy là nếu nếu con giàu con sẽ lấy tiền đi giúp đỡ người và đi cúng dường cho chùa. Thấy không? Vẫn còn một cái câu mà nãy giờ tụi con bị thiếu: cúng dường chùa. Trời ơi, tụi con thấy hòa thượng ngồi đây không? Chờ tụi con câu đó không à.
[1:09:18]Rồi, cảm ơn con. Vẫn còn câu trả lời nữa, chưa hết. Thầy chờ một câu trả lời khác nữa. Nếu tụi con giàu, tụi con làm gì? Vẫn còn câu trả lời. Con, thôi đưa mic cho ai đây con. Thấy không, nãy giờ tụi con quên chùa đấy à? Vẫn còn câu trả lời nữa, chưa hết đâu. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thưa thầy là nếu con giàu, đầu tiên con sẽ giúp con thoát khỏi khổ ải. Con sẽ đem tiền của mình đi cúng dường và đầu tiên là con sẽ hồi hướng cho tất cả mọi người. Bởi vì nếu và bởi vì theo đạo Phật chúng ta, nếu chỉ giúp đỡ mọi người trong hoàn cảnh này và vô số kiếp trước họ có thể gây ra những tội nghiệp thì chúng ta sao không
[1:10:03]sao chúng ta không đem những số tiền đấy chúng ta hồi hướng cho tất cả mọi người để mọi người đều được vãng sanh về cõi Tây phương Cực Lạc và hưởng niềm vui an nhàn suốt cuộc đời. Thôi, cảm ơn con. Thôi được rồi. Thôi được rồi. Thật ra vì đây là câu hỏi ngang hông, lạc đề, cho nên thầy không đào sâu. Và thầy báo cho tụi con, vẫn còn 100 câu trả lời khác rất phong phú của cái câu này. Chứ những câu trả lời tụi con giống giống giống nhau như vậy chưa hề là gì đâu, còn 100 câu trả lời. Tụi con về tự suy nghĩ. Thì thầy không đào sâu nữa, đào sâu nó ra ngoài bài này. Thầy trở lại bài này. Thầy nhắc lại điều này một chút xíu,
[1:10:43]là tụi con phải phấn đấu đi tới, tiến bộ hơn, và không bao giờ được tự mãn nha. Bởi vì tự mãn là một sai lầm về đạo đức, là một tội lỗi. Cho nên cứ phải tiến hơn nữa, tiến hơn nữa. Trong đó có cái việc nếu giàu, cứ giàu hơn nữa, không sao hết, nha. Nhưng nhưng
[1:11:05]phấn đấu để tiến bộ mà không được tham vọng,
[1:11:10]không được tham vọng cho cá nhân. Đó mới là đạo đức. Nhớ như vậy, thầy nhắc lại. Tụi con không được tự mãn, cứ phải phấn đấu tiến bộ hơn nữa. Giỏi phải giỏi hơn nữa, phát minh phát minh nhiều hơn nữa, phụng sự con người phụng sự nhiều hơn nữa, giàu cứ giàu hơn nữa, nhưng không được tham vọng cá nhân. Nhớ điều đó. Và tham vọng cá nhân là gì? Hôm nay cũng hết giờ, và thầy không muốn đi quá xa. Thôi thì ta ngưng ngang đây thôi vì tụi con ngồi lâu cũng mệt mỏi. Thứ nhất thế này, thầy nói thứ nhất là ở cái vùng đất Bảo Lộc này, tụi con được hạnh phúc là có một vị thầy khả kính, Hòa thượng Thích Đức Nghi của chúng ta đây.
[1:11:58]Hòa thượng đã nhiều năm ở đây để xây dựng Phật giáo vùng này, gây thành một cái dấu ấn Phật giáo rất là đẹp ở nơi cái vùng đất Bảo Lộc này. Cho nên tụi con phải hết sức biết ơn Hòa thượng. Nhớ điều thứ nhất, cho tràng pháo tay.
[1:12:15]Cái điều thứ hai là những đệ tử, những học trò của Hòa thượng đã tổ chức nên những khóa học hè như thế này để cho tụi con có cơ hội về mà tiếp xúc với Phật pháp, bước vào thế giới tâm linh, đó chính là cơ hội tụi con đi lên thành một giống loài mới của thế giới này, đó là điều đặc biệt thứ hai như vậy.
[1:12:43]Và cái điều thứ ba, vô số những điều đạo đức tụi con phải giữ gìn chuẩn mực cho xã hội, dù sau này xã hội có tiến đến đâu, dù sau này có nhiều cái luồng văn hóa đánh vào đất nước mình, tụi con chính là những người chiến sĩ kiên cường mà giữ gìn những chuẩn mực đạo đức đó không cho mất. Trách nhiệm từ hôm nay đặt lên vai của tụi con, chứ không phải thấy bên Tây họ sống gì là mình sống như thế, không có, mình phải là người tỉnh táo, là những người chiến sĩ giữ gìn cái chuẩn mực văn hóa cho đất nước mình và cho thế giới này. Hôm nay, thầy long trọng đại diện cho quý thầy, quý cô đặt lên vai tụi con cái trách nhiệm đó,
[1:13:26]tụi con là những người chiến sĩ giữ gìn văn hóa, nhớ điều đó. Thôi, thầy chúc cho tụi con
[1:13:34]một mùa hè hạnh phúc, đẹp đẽ, thầy chúc cho tụi con tinh tấn tu tập, thầy chúc cho tụi con được nhiều phước lành trong học tập, trong đời sống và cho thầy gửi lời thăm bố mẹ tụi con, gia đình chúng con. À chúng con cũng xin cảm niệm công đức tri ân Hòa thượng đã cho chúng con có cơ hội để có mặt với nhau ngày hôm nay. Và xin cảm ơn quý thầy, quý cô trong Ban Tổ chức đã dốc lòng dốc sức mà lo lắng, dạy dỗ các em trong cái khóa tu này. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.